Page 1

h ΜΗΝΙΑΙΑ ΕΚ∆ΟΣΗ ΜΕ ΘΕΜΑ ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ • ∆ΙΑΝΕΜΕΤΑΙ ∆ΩΡΕΑΝ

IN VITRO

• h ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

h

Μην φοβάσαι

τον καρκίνο

h Tα µυστικά για καλό σεξ µέχρι τα γεράµατα

h Παρελθόν στο µέλλον... η οστεοπόρωση

h ∆ώσε βάση στα ψυχοσωµατικά

h Tα νυστέρια αλλάζουν και τους άνδρες

h Τ. 09


4•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Index

36 Ψυχοσωµατικά Άγχος, στρες, θλίψη ακόµα και η χαρά είναι συναισθήµατα που κάνουν αισθητή την παρουσία τους προκαλώντας συµπτώµατα στον οργανισµό. Φούσκωµα, ταχυπαλµία, πονοκέφαλος... ενδεχοµένως να οφείλονται στο στρες και όχι σε κάποια άλλη οργανική πάθηση.

10 Ξεκινά ο εµβολιασµός 11 Ανταλλακτικά για 80άρηδες 12 Υποχόνδριος µε την εργασία 14 Η δίαιτα του χορτοφάγου 15 Όπως έστρωσες θα κοιµηθείς 16 Απολύµανση τώρα 21 Εχθρός ή φίλος τα λιπίδια; 24

Ο ιός που µας κουράζει

26 E-mail µέσω εγκεφάλου 38 Συνέντευξη: Γιώργος Χρούσος 40 Πολύτιµο το ελαιόλαδο 42 Βγήκαν τα νυστέρια... για άνδρες 43 Υγιεινά παπούτσια 44 Το άγχος των οφειλών 50 Χείλια φιλιά

08

44

13

22

Mου άνοιξε η όρεξη Aυτό είναι το πρώτο σύµπτωµα για µια σειρά παθήσεων. Πότε πρέπει να ανησυχήσουµε και πότε όχι; Tι υποδηλώνει για την υγεία µας η ξαφνική αύξηση της όρεξης;

Mε πνίγουν τα χρέη H οικονοµική κρίση έχει οδηγήσει στην κρίση συναισθήµατος. Πανικός, απογοήτευση, κατάθλιψη, αγχώδης διαταραχή... γιατί κλείνουµε τη ζωή και την υγεία στο πορτοφόλι µας; Mάθετε πως θα ξεπεράσουµε το άγχος των οφειλών.

Έσβησα 584.000 τσιγάρα «Όπως αποφασίζεις τι φαγητό θα µαγειρέψεις ή πού θα πας διακοπές, έτσι αποφάσισα ότι θα κόψω το τσιγάρο. Και το έκοψα. Μαχαίρι! Εγώ που επί 20 χρόνια κάπνιζα 4 πακέτα την ηµέρα, βλέπω σήµερα τσιγάρο και µένω παγερά αδιάφορη».

Kλειδί το υγιεινό µαγείρεµα ∆εν αρκεί η επιλογή ποιοτικών υλικών για να γίνει ένα γεύµα υγιεινό. Tο µαγείρεµα µπορεί να καταστρέψει τα θρεπτικά συστατικά του ή ακόµη χειρότερα να απελευθερώσει επιβλαβή στοιχεία για την υγεία.

30 Μην φοβάσαι τον καρκίνο Όλες οι διαθέσιµες θεραπείες για την αντιµετώπιση µιας κακοήθειας. Tί άλλαξε τα τελευταία χρόνια στην Oγκολογία; Nανοφαρµακα: θα «νικήσουν» τον καρκίνο;

DELLA ΜΕΣΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ Α.Ε. Λ. Κηφισίας 280, Χαλάνδρι, 15232 Τηλ.: 210.68.56.700, Fax.: 210.68.97.009

EΚ∆OΤΗΣ

∆ΙΕΥΘΥΝΤHΣ

ΕΜΠΟΡΙΚΗ ∆ΙΕΥΘΥΝΣΗ

ΓΕΝΙΚOΣ ∆ΙΕΥΘΥΝΤHΣ ΕΚ∆OΣΕΩΝ DELLA

ΑΡΧΙΣΥΝΤAΚΤΗΣ

∆ΙΕΥΘΥΝΣΗ ∆ΙΑΦΗΜΙΣΗΣ

ΑΝΤΩΝΗΣ ∆ΕΛΛΑΤOΛΑΣ ΒΑΓΓΕΛΗΣ Β. ΠΑΠΑΚΩΣΤΑΣ

ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗΣ

Λουκάς Παπανικολάου

Θανάσης Τροµπούκης

Άννα Βιδάλη

ΒΟΗΘΟΣ ΑΡΧΙΣΥΝΤAΚΤΗ

ART DIRECTOR

∆ήµητρα Τζούβελη

∆ηµήτρης Φραγκούλης

ΣΥΝΕΡΓAΤΕΣ: Κατερίνα Γαρουφάλου, Σοφία Νέτα, Σοφία Μαρία Σοφιανού, Μαρία Τσιλιµιγκάκη, ∆ηµήτρης Παπαντωνίου, Βίκυ Καρατζαφέρη, Βασίλης Καριώτης

ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ - ∆ΙΑΝΟΜΗΣ

Μάριος Φιλιππούσης ΕΚΤΥΠΩΣΗ: Τυποεκδοτική ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Jupiter images/ Visualphotos.com Μηνιαία Εκδοση για την υγεία ∆ιανέµεται δωρεάν

ΥΠΕΥΘΥΝΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ

Ελένη Σαµπάνη

∆ΙΟΡΘΩΣΗ: Ντένης Τζαννάτος

Επικοινωνία

e-mail

∆ιαφήµιση

Web

210 6847222

invitro@invitromagazine.gr

210 68 98 448

www.issuu.com /invitromagazine


6•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Editorial

Γνωρίζω ότι στην ιατρική τίποτα δεν είναι 100%. Λάθος διαγνώσεις συνέβαιναν, συµβαίνουν και θα συµβαίνουν! Όµως και οι γιατροί θα πρέπει να πάψουν να παίζουν µε τα νεύρα των υγιών... ασθενών τους!

Του Μιχάλη Κεφαλογιάννη

Είχαν περάσει πέντε λεπτά από το τηλεφώνηµα που τον είχε στείλει στον... άλλο κόσµο! Έναν κόσµο µαύρο... χωρίς περιθώριο ελπίδας. ∆εν είχε κουράγιο να σηκωθεί από την καρέκλα του γραφείου του. Κύκλωσε το πρόσωπό του µε τα χέρια του και έκλεισε τα µάτια του. Ο φόβος του θανάτου ήταν πιο ισχυρός απ’ οτιδήποτε άλλο... Οι αισθήσεις του τον πρόδωσαν. Ο υπεράνθρωπος όταν συνήλθε από τη λιποθυµική κρίση, είδε όλους τους συναδέλφους του να τον κοιτούν µε αγωνία... Όλα καλά, παιδιά, ούτε κι εγώ κατάλαβα πώς συνέβη, είπε χαµογελώντας για να διασκεδάσει τις εντυπώσεις, αλλά και να δείξει ότι δεν είναι τρωτός... παρότι µόλις είχε πληροφορηθεί ότι του αποµένουν ένας... δύο µήνες ζωής. Οι εξετάσεις σας... δε µας δίνουν περιθώρια αισιοδοξίας... αποµένει η βιοψία, αλλά δεν περιµένουµε θετικές ανατροπές... έχουµε δει χιλιάδες ασθενείς σαν εσάς... λυπάµαι που γίνοµαι τόσο σκληρός, αλλά οφείλετε να γνωρίζετε την αλήθεια! Οι φράσεις του γιατρού γύριζαν συνεχώς στο µυαλό του... σκεφτόταν όλους όσους αγαπά... τη γυναίκα του, τα παιδιά του... τους γονείς, τα αδέρφια, τους φίλους... όλους! Καρκίνος ήπατος... πληκτρολόγησε στη µηχανή αναζήτησης του διαδικτύου. Εκατοµµύρια δηµοσιεύσεις. Σκέφτηκε ν’ αρχίσει από τα βασικά... τις αιτίες, τη νόσο, τη θεραπεία. Όµως, όσο περνούσε η ώρα, οι πληροφορίες που διάβαζε ήταν συχνά αντιφατικές. Πανικοβλήθηκε περισσότερο. Έκλεισε τον υπολογιστή του και προσπάθησε να χαλιναγωγήσει τις απαισιόδοξες σκέψεις του. Μάταια. Όσο περνούσε η ώρα αυτές φούντωναν και

“ ∆εν µπορώ να δεχτώ ότι τα λάθη είναι ανθρώπινα. Γιατί απλώς είναι απάνθρωπο να στέλνεις έναν άνθρωπο στον... τάφο για λίγες ώρες ή µέρες. Ας τελειώνουµε, λοιπόν, µε το συγγνώµη... λάθος! Ακόµα κι αυτοί που αισθάνονται υπεράνθρωποι στην εποχή µας είναι τόσο πιεσµένοι, που µια λάθος διάγνωση... µπορεί να τους στείλει... αδιάβαστους.

Α

πό το µυαλό του περνούσε ακόµη και η σκέψη της αυτοκτονίας! Μακάρι να έχουν κάνει λάθος, έλεγε και ξανάλεγε στον εαυτό του. Πώς να µοιραστείς µια τέτοια είδηση και µε ποιον, όταν έχεις µάθει να ζεις µε περηφάνια και αξιοπρέπεια... να αποσιωπάς τα δυσάρεστα... για να µη στεναχωρείς τους γύρω σου. Αυτό είναι... «µια ζωή τα κράταγα όλα µέσα µου και να τα αποτελέσµατα... αλλά γιατί σ’ εµένα»... συνέχισε να µονολογεί...

έπαιρναν ανεξέλεγκτες διαστάσεις. Ζούσε στο όριο της τρέλας... είχε ταχυπαλµία, το στοµάχι του δέθηκε κόµπος και άρχισε να ιδρώνει. Ο υπεράνθρωπος βρήκε τη λύση στο συρτάρι του γραφείου του. Κάποια ξεχασµένα αγχολυτικά και ένα αντικαταθλιπτικό που είχε εκεί για ώρα ανάγκης. Τα χάπια δεν πρόλαβαν να δράσουν και το τηλέφωνο ξαναχτύπησε. «Είµαι η γραµµατέας του γιατρού σας... συγγνώµη για την αναστάτωση... αλλά... ξέρετε... έγινε κάποιο λάθος... τα αποτελέσµατα των εξετάσεων, για τα οποία σας µίλησε το πρωί ο γιατρός, δεν αφορούν εσάς... έγινε λάθος στο φάκελο!». Ένα λάθος µου στέρησε και µου ξανάδωσε πίσω (µετά από 5 ώρες) τη ζωή, σκέφτηκε ο υπεράνθρωπος. Σε πρώτη ανάγνωση του φάνηκαν τόσο λυτρωτικά αυτά που άκουσε... ευχαρίστησε τη γραµµατέα και έκλεισε ευγενικά το τηλέφωνο. Μετά συνειδητοποίησε τι του είχε συµβεί και σκέφτηκε πόσοι άνθρωποι έχουν βρεθεί στην ίδια θέση εξαιτίας παρόµοιων λαθών, όλο και πιο συχνά τον τελευταίο καιρό. Στον υπεράνθρωπο συνέβη το πιο απλό. Μπέρδεψαν τις καρτέλες. Ανθρώπινο, θα σχολιάσει κάποιος καλοπροαίρετα. Όµως, τι έχει να πει για χιλιάδες γυναίκες που τρελαίνονται στην ιδέα του καρκίνου του µαστού, η οποία µετά τη σωστή διάγνωση παραµένει ευτυχώς... ιδέα! Για ανθρώπους που πείθονται ότι είναι φορείς του aids και στη συνέχεια πανηγυρίζουν όταν βγαίνει αρνητικό το δεύτερο τεστ! Η λέξη «τελικά», παρότι δεν µου αρέσει, έχει µεγάλη αξία όταν αφορά τη διάγνωση ασθενειών και δη σοβαρών. ∆εν δικαιούσαι όσο απρόσεχτος κι αν είσαι, να λες σε κάποιον ότι έχει προχωρηµένο καρκίνο στα οστά της σπονδυλικής στήλης... επειδή εσύ έχεις ξεχάσει να ρυθµίσεις τον αξονικό και το τελικό αποτέλεσµα µοιάζει µε πίνακα του Γουόρχολ, καθώς η σπονδυλική του στήλη απεικονίζεται πάνω σ’ αυτή του προηγούµενου ασθενή! Κατανοώ ότι κάποιες διαγνώσεις... κρύβουν παγίδες και ότι τα λάθη είναι αναπόφευκτα ορισµένες φορές... αλλά τόσα πολλά; Εξηγούµαι: ∆εν έχω κάνει στατιστική καταγραφή των λανθασµένων ιατρικών διαγνώσεων στη χώρα µας, αλλά εισπράττω πλέον πολύ συχνά την οργή συγγενών, φίλων και γνωστών για την... «ιατρική τροµοκρατία» που δέχονται πριν το οριστικό αποτέλεσµα µιας διάγνωσης. Και µετά... «συγγνώµη λάθος»!

Συγγνώµη... λάθος!


8•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Warning

Συνεργάστηκε ο δρ. Ιωάννης Ντούπης, Ειδικός Παθολόγος∆ιαβητολόγος, ∆ιδάκτωρ Πανεπιστηµίου Αθηνών, Επιµελητής Ναυτικού Νοσοκοµείου Αθηνών, Υπεύθυνος ∆ιαβητολογικού Τµήµατος Νοσοκοµείου Νέο Αθήναιον MD Hospital

Έντονη επιθυµία για φαγητό

Της ∆ήµητρας Τζούβελη

Τι είναι: Είναι η σφοδρή επιθυµία που νιώθουµε για κατανάλωση τροφής. Το αίσθηµα αυξηµένης όρεξης πυροδοτείται από ορµονικές διεργασίες που γίνονται στον οργανισµό, αλλά όχι πάντα. Σε κάποιες περιπτώσεις είναι αποτέλεσµα της τροποποίησης του τρόπου ζωής λόγω επιρροών από ψυχολογικούς, οικογενειακούς, κοινωνικούς και πολιτισµικούς παράγοντες. Στην παθολογική του εκδοχή, το σύµπτωµα παίρνει την µορφή της υπερφαγίας, δηλαδή της υπερβολικής (σε συχνότητα και ποσότητα) κατανάλωσης φαγητού, χωρίς να υπάρχει καν το αίσθηµα της όρεξης.

tips

πτώσεις. Νεώτερες µελέτες δείχνουν ότι στους µη καπνιστές παρατηρούνται αυξηµένα επίπεδα της γρελίνης, µιας ορµόνης που εκκρίνεται από το γαστρεντερικό σύστηµα και σχετίζεται µε την πρόσληψη της τροφής. Προεµµηνορυσιακό σύνδροµο: Λίγες µέρες πριν την έναρξη της εµµήνου ρύσεως, παρατηρείται αυξηµένη έκκριση οιστρογόνων και προγεστερόνης. Οι ορµόνες αυτές προκαλούν αλλαγές σε χηµικές ουσίες του εγκεφάλου, γνωστές ως νευροδιαβιβαστές, όπως η σεροτονίνη και το γ-αµινοβουτυρικό οξύ, προκαλώντας µεταξύ άλλων συµπτωµάτων και αύξηση της όρεξης. ∆εν πρέπει να ανησυχούµε: Όταν είµαστε νηστικοί για µεγάλο χρονικό Παχυσαρκία: Συνήθως συνοδεύεται από το φαινόµενο της αντίστασης στην ινδιάστηµα της ηµέρας ή υποσιτιζόµαστε για πολλές µέρες, τότε είναι φυσουλίνη, δηλαδή η ινσουλίνη που παράγεται, δεν είναι πλήρως λειτουργική. •Ικανοσιολογικό να αισθανόµαστε έντονη όρεξη. Υπό αυτές τις συνθήκες, ο ορΈτσι, ο οργανισµός αναγκάζεται να παράξει περισσότερη ινσουλίνη (υπεποιήστε την γανισµός στέλνει «σήµα» κινδύνου στο κεντρικό νευρικό σύστηµα, το ρινσουλιναιµία), γεγονός που προκαλεί αύξηση της όρεξης, διότι η ινσουόρεξή σαςσας, επιοποίο µε τη σειρά του διεγείρει το αίσθηµα της πείνας και της όρελίνη εκτός των πολλαπλών άλλων δράσεών της είναι ιδιαίτερα ορεξιογόλέγοντας φρέσκα ξης. Σε γενικές γραµµές, όταν το σύµπτωµα είναι σποραδικό δεν νος. φρούτα και λαχανικά. εγείρει σοβαρές ανησυχίες. Ιδιαίτερα κατά την ανάρρωση από Σακχαρώδης διαβήτης: Λόγω της αδυναµίας µεταβολισµού των υδα•Καταναλώστε µια ασθένεια, η αύξηση της όρεξης – µετά από περίοδο ανορετανθράκων εξαιτίας της έλλειψης ινσουλίνης, ο οργανισµός παάφθονο νερό και ειδιξίας κατά τη διάρκεια της νόσου - αποτελεί ένδειξη σηµαντιρουσιάζει υποθρεψία και ανάγκη για αυξηµένη πρόσληψη ενέρκά πριν το γεύµα, κής βελτίωσης της υγείας µας. γειας µέσω της τροφής. Το αποτέλεσµα είναι να υπάρχει αυξηώστε να χορτάσετε µένη όρεξη, η οποία συνήθως δεν συνοδεύεται από αύξηση Πρέπει να ανησυχούµε: Όταν το σύµπτωµα παρουσιάζει ευκολότερα. • Γυτου σωµατικού βάρους (όταν οι τιµές σακχάρου στο αίµα είσχετικά αιφνίδια έναρξη, διαρκεί για µεγάλο χρονικό διάµναστείτε 30-45 ναι υψηλές, παρατηρείται σηµαντική απώλεια θερµίδων). στηµα και συνοδεύεται από επιπλέον συµπτώµατα, τόλεπτά ηµερηΣε αυτή την περίπτωση, η αυξηµένη όρεξη συνδυάζεται τε ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη κάποιας πάθησης. σίως ώστε να µε συµπτώµατα όπως πολυουρία, πολυδιψία, κόπωση. Σοβαρές ανησυχίες εγείρονται όταν η αυξηµένη ισορροπήσε∆ιαταραχές θυρεοειδούς: Σε καταστάσεις κατά τις όρεξη συνδυάζεται µε απώλεια βάρους. τε το ενεροποίες ο θυρεοειδής αδένας υπερλειτουργεί γειακό σας (υπερθυρεοειδισµός), παράγονται αυξηµένες Γιατί µου «άνοιξε» η όρεξη; ισοζύγιο. ποσότητες θυρεοειδικών ορµονών, αυξάνονται Έντονο στρες: Κάθε φορά που βιώνουµε έν• Αν χωοι καύσεις του οργανισµού, επιταχύνεται ο τονο άγχος, στον οργανισµό µας γίνεται µια ρίς εµφαβασικός µεταβολισµός και πεινάµε περισµικρή «έκρηξη» ορµονών και ιδίως κορτινή λόγο σότερο. Η αυξηµένη όρεξη συνήθως συνζόλης, η οποία µεταξύ άλλων παρουσιάπαρουσιάδυάζεται και µε άλλα συµπτώµατα (ταζει έντονη ορεξιογόνο δράση. σετε αυχυκαρδία, ευερεθιστότητα, αυξηµένη Κατάθλιψη: Μεταξύ άλλων συµπτωξηµένη εφίδρωση, τρόµος των χεριών, δυσαµάτων µπορεί να προκαλέσει είτε όρεξη µε νεξία στη ζέστη και απώλεια βάαπώλεια της όρεξης είτε σηµανσυνοδό ρους παρά την αυξηµένη όρεξη). τική αύξησή της και υπερφαπολυδιΣύνδροµο Cushing: Χαρακτηρίγία. Η δραµατικότερη µορφή ζεται από υψηλά επίπεδα υπερφαγίας, που µεταξύ ψία, συχνουρία κορτιζόλης στον οργανισµό άλλων ψυχοκοινωνικών ή ταχυκαρδίες και είτε λόγω χρόνιας κατανάπαραγόντων έχει την αινευρικότητα επισκελωσης κορτικοειδών τιολογική της βάση φτείτε τον γιατρό σας φαρµάκων είτε λόγω στην κατάθλιψη, είδιότι µπορεί να οφείυπερπαραγωγής κορναι η ψυχογενής λεται σε κάποια τιζόλης από τα επιβουλιµία, η οποία νόσο. νεφρίδια εξαιτίας χαρακτηρίζεται από αδενώµατος (καλοήεπεισόδια υπερφαγίας θης όγκος) της υπόφυπου συνοδεύονται από ενέργειες του ασθενούς για την αποφυγή αύξησης του βάρους (προκλησης ή άλλων όγκων. Το αποτέλεσµα είναι, µεταξύ άλλων να παρατηρείται σηµαντική αύξηση της τοί έµετοι, χρήση υπακτικών φαρµάκων κ.λπ.). όρεξης και του σωµατικού βάρους. Πτώση θερµοκρασίας: Στην προσπάθειά του να αντισταθεί στη χαµηλή θερµοκρασία του περιΥπογλυκαιµία: Μπορεί να οφείλεται σε ηπατική δυσλειτουργία, σε όγκους που εκκρίνουν ινβάλλοντος, ο οργανισµός αυξάνει την θερµογένεσή του µέσω της επιτάχυνσης του βασικού µεσουλίνη ή σε υπερβολική χορήγηση αντιδιαβητικών φαρµάκων ή ινσουλίνης. Προκαλεί έναν καταβολισµού. Έτσι, αυξάνονται οι ανάγκες του οργανισµού σε θερµίδες. ταρράκτη ορµονικών αντιδράσεων, µε αποτέλεσµα µεταξύ άλλων την αύξηση του αισθήµατος Έντονη σωµατική άσκηση: Σε άτοµα φυσιολογικού σωµατικού βάρους που γυµνάζονται έντονα, της πείνας. αυξάνεται η ενεργειακή κατανάλωση του οργανισµού, µε συνέπεια την αύξηση των ενεργειΑϋπνία: Σε πρόσφατες µελέτες παρατηρήθηκαν αυξηµένα επίπεδα γρελίνης σε καταστάσεις ακών αναγκών του κυρίως σε υδατάνθρακες και λιπαρά οξέα. Το γεγονός αυτό σε βάθος χρόπαρατεταµένης αϋπνίας. Το γεγονός αυτό ενδεχοµένως δικαιολογεί τον λόγο για τον οποίο όταν νου οδηγεί σε σταδιακή αύξηση της όρεξης, προκειµένου να καλυφθούν οι αυξανόµενες ενερξενυχτάµε έχουµε αυξηµένη όρεξη. γειακές ανάγκες του οργανισµού. Φάρµακα: Ορισµένα φάρµακα (αντικαταθλιπτικά, αντιαλλεργικά, αναβολικά στεροειδή κ.λπ.) ∆ιακοπή καπνίσµατος: Kόβοντας το τσιγάρο µειώνεται ο ρυθµός του βασικού µεταβολισµού και εκτός των κυρίων δράσεών τους προκαλούν αύξηση της όρεξης, µε αποτέλεσµα την αύξηση αυξάνεται η όρεξη, µε συνέπεια την αύξηση του σωµατικού βάρους στις περισσότερες περιτου σωµατικού βάρους.

Μου «άνοιξε» η όρεξη! Αν τον τελευταίο καιρό δυσκολεύεστε να πείτε όχι στους γαστριµαργικούς πειρασµούς, µη βιαστείτε να υποθέσετε ότι σας «άνοιξε» απλά η όρεξη. Πίσω από το σύµπτωµα µπορεί να κρύβονται πολλές αιτίες, άλλοτε λιγότερο και άλλοτε περισσότερο σοβαρές.


ΕΤΑΙΡΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ Ασθενείς

Στο πλαίσιο της Εταιρικής Κοινωνικής Ευθύνης, η Novartis εδώ και χρόνια δραστηριοποιείται στο Εξωτερικό και στην Ελλάδα µέσα από ενέργειες που βασίζονται στους άξονες τουπεριβάλλοντος, της κοινωνίας, της αγοράς και του ανθρώπινου δυναµικού της.

Η Novartis προσυπογράφει το δικαίωµα κάθε ανθρώπου στην υγεία ενώ είναι η πρώτη εταιρεία στην Ευρώπη στην οποία απονεµήθηκε το 2005 το Αριστείο Εταιρικής Φιλανθρωπίας (Excellence in Corporate Philanthropy Award) σε αναγνώριση της κοινωνικής αλληλεγγύης της προς εκατοµµύρια απόρους ασθενείς σε όλο τον κόσµο. Σε συνεργασία µε τον Παγκόσµιο Οργανισµό Υγείας Π.Ο.Υ από το 2001 µέχρι σήµερα, η Novartis προµηθεύει σε τιµή κόστους το ανθελονοσιακό της φάρµακο σε χώρες όπου ενδηµεί η ελονοσία ενώ εκατοµµύρια συσκευασίες του ανθελονοσιακού σκευάσµατός της, έχουν διανεµηθεί σε 40 χώρες βοηθώντας να σωθούν 700.000 πάσχοντες από την ελονοσία.

Επιχειρηµατική δεοντολογία Η Novartis υπήρξε µεταξύ των πρώτων εταιρειών οι οποίες συνυπέγραψαν το 2000 την Οικουµενική Σύµβαση του Οργανισµού Ηνωµένων Εθνών (UN Global Compact), αποτελούµενη από 10 αρχές που κατοχυρώνουν και διασφαλίζουν τα ανθρώπινα δικαιώµατα, την εργασία, την προστασία του περιβάλλοντος και την πάταξη της διαφθοράς. Η Novartis λειτουργεί µε υπευθυνότητα και διαφάνεια, τηρώντας πιστά τους κανόνες δεοντολογίας σε όλες τις επιχειρηµατικές µας δραστηριότητες.

Οι άνθρωποί µας και οι κοινωνίες Κάθε χρόνο, την άνοιξη, αφιερώνεται η επέτειος της ηµέρας της ίδρυσης της Novartis στην κοινωνία, καθιερώνοντας την ηµέρα αυτή ως «Ηµέρα Εθελοντικής Κοινωνικής Προσφοράς» προς τους συνανθρώπους που έχουν µεγαλύτερη ανάγκη φροντίδας. Την ηµέρα αυτή οι εργαζόµενοι της εταιρείας βρίσκονται κοντά σε ηλικιωµένους, παιδιά, και άλλους συνανθρώπους µας.

Μέριµνα για το περιβάλλον Ενώ η παραγωγή της εταιρείας από το 1997 έως σήµερα διπλασιάσθηκε, έχει µειώσει το ρυθµό αύξησης της κατανάλωσης ενέργειας και ύδατος. Η Novartis Hellas ανακυκλώνει επίσης χαρτί, µπαταρίες και µελάνια εκτυπωτών, συµµετέχει ενεργά στην προσπάθεια ανακύκλωσης συσκευασιών δίνοντας κάθε χρόνο πάνω από 50.000 € στην Εταιρεία Αξιοποίησης Ανακύκλωσης ενώ µειώνει τις εκποµπές ρύπων χρησιµοποιώντας υβριδικά αυτοκίνητα


10•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Επίκαιρα Ελλάδα

Της Βίκυς Καρατζαφέρη

Eπικίνδυνο ένζυµο για την καρδιά ΤΡΙΠΛΆΣΙΟ ΚΊΝ∆ΥΝΟ για οξύ ισχαιµικό επεισόδιο διατρέχουν όσοι έχουν σε υψηλά επίπεδα ένα επικίνδυνο ένζυµο, τη λιποπρωτεϊνική φωσφολιπάση Α2. Αυτό τόνισε σε συνέντευξη Τύπου, µε αφορµή το 12ο Πανελλήνιο Συνέδριο της Ελληνικής Εταιρείας Λιπιδιολογίας, Αθηροσκλήρωσης και Αγγειακής Νόσου, ο αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήµιο Αθηνών κ. Ιωάννης Λεκάκης. «Πρόκειται για ένα προφλεγµονώδες ένζυµο που δεν προκαλεί συµπτώµατα, αλλά εντοπίζεται εύκολα. Αρκεί κάποιος να υποβληθεί στο λεγόµενο PLAC test. Ασθενείς µε πολλαπλούς παράγοντες κίνδυνου για στεφανιαία νόσο θα πρέπει να υποβάλλονται στο τεστ ανίχνευσης κι αν το ένζυµο εντοπίζεται σε υψηλά επίπεδα, θα πρέπει να ενηµερώνουν το γιατρό τους» εξήγησε ο κ. Λεκάκης.Η αναστολή του επικίνδυνου ενζύµου θα γίνεται προσεχώς µε φαρµακευτική θεραπεία.

Pύθµιση των χρεών ΝΈΑ ∆ΙΑ∆ΙΚΑΣΊΑ ρύθµισης των νοσοκοµειακών χρεών ξεκινά η κυβέρνηση. Μέχρι το τέλος του έτους θα έχει εξοφληθεί το µεγαλύτερο µέρος των 6,2 δισεκατοµµυρίων ευρώ, τα οποία οφείλονται σε προµηθευτές όλων των ειδών. Το χρέος θα εγγραφεί στον προϋπολογισµό του 2010, προκειµένου να διασφαλιστούν οι πόροι για την εξόφλησή του.

Ξεκινά ο εµβολιασµός ΑΠΌ ΤΙΣ 10 ΝΟΕΜΒΡΊΟΥ ξεκινά ο εµβολιασµός κατά της νέας γρίπης. Το µεγαλύτερο µέρος του πληθυσµού θα εµβολιαστεί µε µια δόση του εµβολίου, ενώ επαναληπτική δόση ενδέχεται να χρειαστούν τα παιδιά κάτω των 8 χρόνων και οι ενήλικες άνω των 60 ετών, που πάσχουν από χρόνια νοσήµατα. H ολοµέλεια του Εθνικού Συµβουλίου Πανδηµίας αποφάσισε οµόφωνα να εντάξει στην οµάδα που θα εµβολιαστεί κατά προτεραιότητα γιατρούς και νοσηλευτές, τους πάσχοντες από χρόνιες παθήσεις, τις εγκύους που διανύουν το δεύτερο και το τρίτο τρίµηνο της εγκυµοσύνης και τα άτοµα που φροντίζουν βρέφη µικρότερα των 6 µηνών. Στη συνέχεια θα εµβολιαστεί ο υπόλοιπος γενικός πληθυσµός, κατά ηλικιακές οµάδες. Όπως εξήγησε η πρόεδρος του Συµβουλίου, κ. Ελένη Γιαµαρέλλου, οι πιθανές παρενέργειες του εµβολίου είναι ήπιες και δεν διαρκούν περισσότερο από δύο ή τρεις µέρες.

Την πρόσληψη µε σειρά προτεραιότητας 1.727 θέσεων τακτικού προσωπικού σε φορείς του Υπουργείου Υγείας, καθώς και στο Αρεταίειο και Αιγινήτειο νοσοκοµείο, προβλέπει η προκήρυξη του ΑΣΕΠ, η οποία εστάλη στο Εθνικό Τυπογραφείο για δηµοσίευση.

Mάστιγα οι µυοσκελετικές παθήσεις Νέα µελέτη δείχνει ότι οι µυοσκελετικές παθήσεις (επηρεάζουν τους µυς, τις αρθρώσεις, τους τένοντες, τους συνδέσµους, τα περιφερειακά νεύρα και τα υποστηρικτικά αιµοφόρα αγγεία) ευθύνονται για τις µισές (49%) ηµέρες ασθένειας, που προκύπτουν στον εργασιακό χώρο και για το 60% των περιστατικών µόνιµης ανικανότητας για εργασία στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το κόστος των παθήσεων αυτών επιβαρύνει την Ευρώπη µε 240 δισεκατοµµύρια ευρώ. Η πρωτοποριακή αυτή µελέτη, µε τίτλο Fit for Work, πραγµατοποιήθηκε σε 25 Ευρωπαϊκές χώρες από τον ερευνητικό οργανισµό The Work Foundation και δείχνει ότι 100 εκατοµµύρια Ευρωπαίοι υποφέρουν από χρόνιο µυοσκελετικό πόνο, εκ των οποίων περίπου 40 εκατοµµύρια είναι εργαζόµενοι, ενώ το 40% αυτών αναγκάζονται να αφήσουν την εργασία τους εξαιτίας της κατάστασής τους.

ΣOK από το θάνατο τεσσάρων βρεφών Την παρέµβαση του εισαγγελέα προκάλεσε ο θάνατος των τεσσάρων νεογέννητων εξαιτίας ενός µικροβίου που φέρεται να «φώλιασε» στη Μονάδα Νεογνών του νοσοκοµείου «Αλεξάνδρα». Τα άτυχα µωρά προσβλήθηκαν από το µικρόβιο serratia. Όπως ανακοίνωσε το Κέντρο Ελέγχου Ειδικών Λοιµώξεων, «η κατάσταση βρίσκεται υπό έλεγχο και παρακολουθείται στενά για την έγκαιρη αντιµετώπιση τυχόν νέου περιστατικού». Επιπλέον άλλα τρία νεογνά είναι φορείς του ίδιου µικροβίου χωρίς να νοσούν κλινικά και η κατάσταση της υγείας τους είναι πολύ καλή. Τα νεογνά αυτά νοσηλεύονται, σύµφωνα µε τις συστάσεις της οµάδας του ΚΕΕΛΠΝΟ, σε ειδικό ξεχωριστό χώρο, ώστε να αποφευχθεί η διασπορά του µικροβίου.

Παγκόσµια πρώτη στην Αλεξανδρούπολη

Ε

λπίδες σε χιλιάδες ασθενείς που πάσχουν από ανίατες ασθένειες των πνευµόνων δίνει η πρωτοποριακή επέµβαση, που έγινε για πρώτη φορά παγκοσµίως στις 8 Οκτωβρίου, στην Πανεπιστηµιακή Πνευµονολογική κλινική του νοσοκοµείου της Αλεξανδρούπολης. Συγκεκριµένα ο καθηγητής Πνευµονολογίας κ. ∆ηµοσθένης Μπούρος και η επιστηµονική του οµάδα - στην οποία συµµετείχαν και γιατροί από το εξωτερικό - χορήγησαν κατευθείαν στον πνεύµονα ασθενούς, ο οποίος έπασχε από πνευµονική ίνωση και από πνευµονικό εµφύσηµα, βλαστοκύτταρα. «Είναι µία πρωτοποριακή τεχνική, βασισµένη στην εµπειρία µας µε τα βλαστοκύτταρα και συνυφασµένη µε την πρόοδο της βιοτεχνολογίας» είπε στο «In Vitro» ο καθηγητής κ. Μπούρος. «Τα βλαστοκύτταρα είχαν αποµονωθεί πριν από τρεις µήνες από το λίπος του ασθενούς µε τη µέθοδο της λιποαναρρόφησης αντί της παρακέντησης του νωτιαίου µυελού και είχαν φυλαχθεί σε υγρό άζωτο σε ειδικά εργαστήρια στην Αθήνα».

Στον ασθενή έγινε τοπική αναισθησία και τα βλαστοκύτταρα χορηγήθηκαν απευθείας στον πνεύµονα µε τη µέθοδο της βρογχοσκόπησης. Το όλο εγχείρηµα διήρκεσε µόλις δέκα λεπτά. Σύµφωνα µε τον κ. Μπούρο: «Στόχος του πρωτοποριακού εγχειρήµατος είναι καταρχάς η σταθεροποίηση της κατάστασης του ασθενούς, που, λόγω των προβληµάτων που αντιµετώπιζε, αναµενόταν να έχει κακό προσδόκιµο επιβίωσης. Σε τρεις έως έξι µήνες θα είµαστε σε θέση να γνωρίζουµε τα αποτελέσµατα της νέας τεχνικής που εφαρµόσαµε πιλοτικά. Πάντως είµαστε αισιόδοξοι» κατέληξε ο Xορηγήθηκαν βλαστοκύτ- καθηγητής πνευµονολοταρα σε ασθενή µε πνευµο- γίας. Η εφαρµογή της νέας νική ίνωση και πνευµονικό µεθόδου εντάσσεται στο εµφύσηµα. πλαίσιο κλινικών δοκιµών, στις οποίες συµµετέχει η Πανεπιστηµιακή Πνευµονολογική κλινική του νοσοκοµείου της Αλεξανδρούπολης και το Πανεπιστήµιο του Pittsburgh των ΗΠΑ, µε σκοπό τη θεραπεία ανίατων πνευµονικών παθήσεων.


IN•VITRO• 11

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Κόσµος

Του Βασίλη Καριώτη

Aνταλλακτικά για 80άρηδες Σώµα 50άρηδων θα έχουν σύντοµα οι 80άρηδες, αφού Βρετανοί επιστήµονες θα διαθέσουν 55 εκατοµµύρια ευρώ τα επόµενα 5 χρόνια για να τροφοδοτήσουν συνταξιούχους µε νεανικούς ιστούς καλλιεργηµένους από κύτταρα και µακράς διαρκείας εµφυτεύµατα! Το πρόγραµµα αρχίζει στο Πανεπιστήµιο του Λιντς και οι ερευνητές θεωρούν πως αυτό που ετοιµάζουν είναι µια ρεαλιστική δυνατότητα και όχι σενάριο επιστηµονικής φαντασίας. Οι ειδικοί θα αρχίσουν µε νέα ισχία, γόνατα και βαλβίδες καρδιάς, αλλά ευελπιστούν ότι τελικά η επιστήµη θα φτάσει στο σηµείο να µπορεί να αναδοµήσει τα περισσότερα τµήµατα του σώµατος που γερνάνε µαζί µας.

∆ηµιούργησαν 3D DNA ΝΈΑ ΣΤΟΙΧΕΊΑ για τη ρύθµιση της λειτουργίας του γενετικού υλικού µας υπόσχεται να προσφέρει η δηµιουργία της οπτικοποιηµένης τρισδιάστατης δοµής που επιτρέπει στο ανθρώπινο DNA να «πακετάρεται» µέσα στα κύτταρα. Η τρισδιάστατη οργάνωση του DNA συνδέεται άµεσα µε τη λειτουργία του, καθώς τα γονίδια που βρίσκονται σφιχτά «πακεταρισµένα» στον πυρήνα των κυττάρων δεν µπορούν να εκφραστούν. Ανάλογα µε τις ανάγκες του κυττάρου, τα γονίδια µπορούν να ξετυλίγονται από τις ιστόνες ώστε να διαβαστούν, να επιδιορθωθούν ή να αντιγραφούν οι γενετικές τους πληροφορίες. Η οργάνωση αυτή επιτρέπει στα κύτταρα να αποθηκεύουν την πληροφορία σε πυκνότητες τρία εκατοµµύρια φορές µεγαλύτερη απ’ ό,τι στα τσιπ των υπολογιστών.

Oστά από το µηδέν ΕΠΙΣΤΉΜΟΝΕΣ του Πανεπιστηµίου Κολούµπια κατόρθωσαν να δηµιουργήσουν στο εργαστήριο τµήµα της ανθρώπινης γνάθου, χρησιµοποιώντας ενήλικα ανθρώπινα βλαστικά κύτταρα. Όπως λένε, είναι η πρώτη φορά που δηµιουργείται µε ακρίβεια ένα τόσο σύνθετο και κανονικού µεγέθους οστό, ενώ η τεχνική τους θα µπορούσε να χρησιµοποιηθεί για να δηµιουργηθούν και άλλα. Το τµήµα της γνάθου που δηµιούργησαν είναι η κροταφογναθική άρθρωση, η οποία πολύ συχνά αντιµετωπίζει προβλήµατα λόγω γενετικών ανωµαλιών, αρθρίτιδας ή τραυµατισµού. Υπολογίζεται ότι τρεις στους τέσσερις ενήλικες παρουσιάζουν ένα ή περισσότερα συµπτώµατα που υποδηλώνουν κροταφογναθικό πρόβληµα, αλλά σε εννέα στις δέκα περιπτώσεις τα συµπτώµατα αυτά υποχωρούν δίχως θεραπεία.

Η ∆οκιµαστικό εµβόλιο µείωσε το αίσθηµα ευφορίας που προκαλεί η χρήση κοκαΐνης σε 38% των ατόµων που το έλαβαν, προσφέροντας ελπίδες για µια νέα προσέγγιση αντιµετώπισης των ατόµων που είναι εθισµένοι στη ναρκωτική ουσία.

διαλεύκανση µιας υπόθεσης «ζωής ή θανάτου» κέρδισε το Νόµπελ Ιατρικής 2009. Η Εlizabeth Η. Βlackburn, ο συνεργάτης της Jack W. Szostak και η πρώην µαθήτριά της Carol W. Greider θα µοιραστούν το 1 εκατοµµύριο ευρώ του βραβείου, για την ανακάλυψη τους «πώς τα χρωµοσώµατα προστατεύονται µε τα τελοµερή και το ένζυµο τελοµεράση». Τα ευρήµατα των τριών όχι µόνο έχουν φωτίσει τα ερευνητικά πεδία της γήρανσης, του καρκίνου και των βλαστικών κυττάρων, αλλά έχουν ανοίξει δρόµους για θεραπείες ασθενειών οι οποίες προκύπτουν από τη δυσλειτουργία των τελοµερών και της τελοµεράσης. Όταν ένα κύτταρο ετοιµάζεται να διαιρεθεί, είναι υψίστης σηµασίας το DΝΑ να µοιραστεί εξίσου στα δύο θυγατρικά κύτταρα. Έτσι, το DΝΑ που είναι διάχυτο «πακετάρεται» σε χαρακτηριστικές δοµές που ονοµάζονται χρωµοσώµατα. Τα άκρα των χρωµοσωµάτων ονοµάζονται τελοµερή και βρίσκονται στα χρωµοσώµατα όλων των φυτών και των ζώων. Γνωρίζουµε επίσης ότι κάθε φορά που ένα κύτταρο διαιρείται, χάνεται ένα µέρος των τε-

λοµερών του. Τα τελοµερή, δηλαδή, κονταίνουν σε κάθε διαίρεση. Όταν το µήκος τους φτάσει σε ένα ορισµένο σηµείο, τότε τα κύτταρα οδηγούνται στο θάνατο. Για το λόγο αυτό τα τελοµερή θεωρούνται «τα ρολόγια που µετρούν το χρόνο που αποµένει σε κάθε κύτταρο». Η σµίκρυνση όµως των τελοµερών σε κάθε κυτταρική διαίρεση δεν είναι µονόδροµος: το τµήµα της χαρακτηριστικής επαναλαµβανόµενης αλληλουχίας που χάνεται, µπορεί να επαναπροστεθεί. Όπως ανακάλυψε η µία εκ των βραβευθέντων Carol W. Greider, η διατήρηση του µήκους των τελοµερών επιτυγχάνεται χάρη στη δράση ενός ενζύµου, της τελοµεράσης. Χάρη στις εργασίες της Greider γνωρίζουµε πλέον ότι η τελοµεράση είναι παρούσα και ενεργή σε εκείνα τα κύτταρα, τα οποία πρέπει να διαιρεθούν πολλές φορές, και ειδικότερα τα καρκινικά και τα βλαστικά κύτταρα. Τα πρώτα είναι διάσηµα ακριβώς για την ικανότητά τους να διαιρούνται επ’ άπειρον και έτσι να δηµιουργούν καρκινικούς όγκους. Τα δεύτερα αποτελούν την παρακαταθήκη κυττάρων από την οποία πραγµατοποιείται η ανανέωση των ιστών και των οργάνων µας.

Στην υπόθεση «Ζωής ή Θανάτου» το Νόµπελ Ιατρικής Mαριχουάνα STOP Η καθηµερινή χρήση µαριχουάνας µειώνει όχι µόνο τη διάθεση για σεξ, αλλά και τον οργασµό των αντρών. Όσον αφορά τις γυναίκες, ωθούνται στη σύντοµη εναλλαγή συντρόφων, σύµφωνα µε έρευνα Πανεπιστηµίου στην Αυστραλία. Για τις ανάγκες της έρευνας που έγινε από το Κέντρο Ερευνών για το Σεξ του πανεπιστηµίου Λα Τροµπ ρωτήθηκαν συνολικά 8.700 ενήλικοι της Αυστραλίας και σύµφωνα µ’ αυτήν, οι άνδρες που καπνίζουν µαριχουάνα καθηµερινά, έχουν τέσσερις φορές µεγαλύτερες πιθανότητες να αντιµετωπίσουν προβλήµατα µε τον οργασµό τους σε σύγκριση µε εκείνους που δεν καπνίζουν. Άλλοι καπνιστές, πάλι, αντιµετώπιζαν το αντίθετο πρόβληµα, αφού είχαν πρόωρη εκσπερµάτιση σε ποσοστό σχεδόν τριπλάσιο από τους µη καπνιστές. Οι γυναίκες που καπνίζουν µαριχουάνα έχουν διπλάσιες πιθανότητες να έχουν περισσότερους σεξουαλικούς συντρόφους.

Στο facebook ιατρικά απόρρρητα Σύµφωνα µε νέα έρευνα οι πρυτάνεις Ιατρικών Σχολών ανησυχούν για την αντιεπαγγελµατική συµπεριφορά των φοιτητών τους που δηµοσιεύουν στο Internet φωτογραφίες, στοιχεία φαρµάκων και λεπτοµέρειες για την αγωγή των ασθενών τους. Πολλές φορές η διοίκηση του Πανεπιστηµίου προειδοποιεί τους φοιτητές, ενώ έχει υπάρξει και διαγραφή φοιτητή για αντιεπαγγελµατική συµπεριφορά. Τα παραδείγµατα είναι πολλά, το πιο χαρακτηριστικό είναι αυτό ενός φοιτητή που δηµοσίευσε στο λογαριασµό του στο Facebook λεπτοµέρειες από το ιατρικό αρχείο ενός ασθενούς του, καθώς και προσωπικές πληροφορίες. Προς το παρόν οι Ιατρικές Σχολές δεν διαθέτουν κανονισµούς που να διαχωρίζουν τι επιτρέπεται να δηµοσιευτεί στο διαδίκτυο και τι όχι.


12•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Yποχόνδριος

Στην Ιαπωνία η εργασιοµανία οδηγεί χιλιάδες εργαζόµενους στο θάνατο. Μάλιστα στα ιαπωνικά υπάρχει λέξη που περιγράφει το θάνατο λόγω υπερβολικής εργασίας. Λέγεται Karoshi.

Με την εργασία

Είµαι εθισµένος στη δουλειά;

“ Π

όσο συχνά σας συµβαίνει να επιστρέφετε στο σπίτι και πριν προλάβετε να βγάλετε ρούχα και παπούτσια... σας παίρνει ο ύπνος στον καναπέ; Αν αυτό συµβαίνει µία ή δύο φορές το µήνα και η κούραση δεν σχετίζεται άµεσα µε την εργασία σας... τότε είναι µάλλον δύσκολο να χαρακτηριστείτε υποχόνδριος µε τη δουλειά σας. Υποχόνδριος µε την εργασία είναι κατά βάση ο εργασιοµανής ή ο workaholic. Υπάρχουν περίοδοι στις ζωές των περισσοτέρων ανθρώπων, κατά τις οποίες το µότο σπίτι δουλειά-δουλειά σπίτι µοιάζει λίγο για να περιγράψει αυτό που βιώνουν. Η καλύτερη εκδοχή ενός εθισµένου στην εργασία είναι αυτός που αντλεί υπέρµετρη ικανοποίηση από τη δουλειά του. Ακόµη και αν είναι δέσµιός της....η σχέση αυτή τον ευχαριστεί, όπως θα ευχαριστούσε κάποιον άλλον να ασχολείται µε τον κήπο του, για παράδειγµα. Κάποιοι λένε ότι η εργασιοµανία ιδίως όταν συνδυάζεται µε εθισµό στην υπερεργασία είναι µια ανθυγιεινή συνήθεια που αργά ή γρήγορα θα πλήξει την ψυχή και το σώµα. Κυρίως οι άνθρωποι που... «πεθαίνουν» στη δουλειά δεν

το κάνουν ασυναίσθητα ή χωρίς στόχο. Είναι υπέρµετρα ανταγωνιστικοί και η καριέρα γι’ αυτούς είναι το Α και το Ω. Μάλιστα πολλοί από αυτούς πιστεύουν, λανθασµένα ορισµένες φορές ότι µόνο αυτοί µπορούν να φέρουν σωστά σε πέρας µια εργασία. Οι εργασιοµανείς σπάνια έχουν άλλα ενδιαφέροντα... προσωπική ζωή και κυρίως χρόνο για να ... χαλαρώσουν ψυχή και σώµατι. Γι’ αυτό κυρίως το λόγο η µανία αυτή θεωρείται από επιστήµονες καταστροφική µε τον καιρό για την υγεία. Όµως υπάρχει και η άλλη όψη του νοµίσµατος: Η εργασία και... χαρά! ∆εν είναι λίγοι οι άνθρωποι που... καταφεύγουν στην εργασία για να ξεχάσουν αλλά και να ξεχαστούν από ανθρώπους και καταστάσεις που τους πλήγωσαν. Το δηµιουργικό άγχος της εργασίας µπορεί πρόσκαιρα να τους βοηθήσει αλλά είναι λάθος να επενδύσουν για µεγάλο χρονικό διάστηµα σ’ αυτή τη λύση διαφυγής καθώς µπορεί από λύση να γίνει εύκολα θηλιά που τους πνίγει στο µέλλον. Η λέξη κλειδί που χρησιµοποιούν οι ειδικοί για να βοηθήσουν έναν εθισµένο... υποχόνδριο που έχει µετατρέψει το σπίτι του σε γραφείο είναι η ισορροπία.

Eργασία και... χαρά

∆εν είναι λίγοι οι άνθρωποι που... καταφεύγουν στην εργασία για να ξεχάσουν αλλά και να ξεχαστούν από ανθρώπους και καταστάσεις που τους πλήγωσαν.Eίναι λάθος να επενδύσουν για µεγάλο χρονικό διάστηµα σ’ αυτή τη λύση διαφυγής καθώς µπορεί από λύση να γίνει εύκολα θηλιά που τους πνίγει στο µέλλον.

ΒΡΊΣΚΕΙΣ τη δουλειά σου πιο συναρπαστική από την οικογένειά σου ή οτιδήποτε άλλο; Υπάρχουν στιγµές που σε γεµίζει η δουλειά σου και άλλες που δεν είναι ικανή να στο προσφέρει αυτό; Παίρνεις δουλειά στο κρεβάτι... για το Σαββατοκύριακο ή ακόµη και στις διακοπές; Η δουλειά σου είναι το πιο αγαπηµένο θέµα συζήτησης για σένα; Εργάζεσαι για πάνω από 40 ώρες την εβδοµάδα; Όλα τα ενδιαφέροντά σου περιορίζονται για το πώς θα κερδίσεις χρήµατα; Αναλαµβανεις συχνά εργασίες για τις οποίες θα λογοδοτήσεις ακόµη και στον εαυτό σου για το τελικό αποτέλεσµα; Οι κοντινοί σου άνθρωποι έχουν πάψει να υπολογίζουν στον ελεύθερο χρόνο σου; Πιστεύεις ότι µπορείς να δουλεύεις για ώρες αρκεί να αγαπάς αυτό που κάνεις; Υποτιµάς το χρόνο που χρειάζεσαι για µια δουλειά; Χάνεις την υποµονή σου µε ανθρώπους που γι’ αυτούς η δουλειά δεν είναι η πρώτη προτεραιότητα; Φοβάσαι ότι αν δεν δουλέψεις σκληρά θα χάσεις τη δουλειά σου; Το µέλλον σε ανησυχεί ακόµη και όταν τα πράγµατα πάνε καλά στη δουλειά σου; Εκνευρίζεσαι όταν σου κάνουν παρατηρήσεις για το πόσο πολύ δουλεύεις; Η δουλειά σου επηρεάζει αρνητικά τη σχέση σου µε την οικογένεια ή άλλες σχέσεις; Σκέφτεσαι εργασιακά θέµατα ενώ οδηγείς πας για ύπνο ή όταν οι άλλοι µιλούν σε σένα για άσχετο θέµα; ∆ουλεύεις ή διαβάζεις ακόµη και όταν τρως; Πιστεύεις ότι αν είχες περισσότερα χρήµατα θα είχες λύσει όλα σου τα προβλήµατα; Αν έχεις έστω και 5 θετικές απαντήσεις ίσως είσαι workaholic σύµφωνα µε Αµερικανούς ερευνητές.

Μετά τη δουλειά τι; ΑΝ ΚΆΠΟΙΟΣ θέλει να ξεφύγει από τη δίνη της εργασιοµανίας µπορεί να το κάνει ακολουθώντας τις παρακάτω συµβουλές: Βάλε όριο στις ώρες και στη βαρύτητα που δίνεις στην εργασία σου, άφησε έστω και ελάχιστο χρόνο για τις προσωπικές σου σχέσεις και για διασκέδαση. Μη σκέφτεσαι µονίµως µια πιθανή αποτυχία στη δουλειά, διοχέτευσε τη δηµιουργικότητά σου σε άλλα πράγµατα εκτός γραφείου, άκου µε µεγαλύτερη ευαισθησία τις ανάγκες της οικογένειας, της σχέσης και των φίλων σου, άρχισε µορφές γυµναστικής που σε χαλαρώνουν όπως το κολύµπι κ.ά

Όταν γίνεται... δουλεία! ΌΤΑΝ Η ∆ΟΥΛΕΙΆ γίνεται δουλεία, µεταξύ άλλων δοκιµάζεται και ο γάµος. Oι γυναίκες που παντρεύτηκαν εργασιοµανείς άντρες αισθάνονται περισσότερο αποµακρυσµένες από το σύζυγό τους, δεν τον αγαπούν αληθινά και νιώθουν ότι δεν ορίζουν τη ζωή τους. Εκτιµάται ότι το 55% των ζευγαριών µε ένα τουλάχιστον µέλος που εργάζεται στα όρια της µανίας καταλήγουν στο χωρισµό, σε αντίθεση µε το 16% που ισχύει για το γενικό πληθυσµό.


•IN•VITRO• 13

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Με άποψη Πώς έκοψα το κάπνισµα

Έσβησα

584.000 τσιγάρα

εν είχα καταλάβει ποτέ, ότι το βλέµµα που µου έριχναν όσοι άκουγαν ότι καπνίζω τέσσερα πακέτα τσιγάρα την ηµέρα, ήταν βλέµµα οίκτου!

Πάντα πίστευα ότι ήµουν ένα θαύµα της φύσης, που καταφέρνει να καπνίζει όσα τσιγάρα θέλει και παράλληλα να διατηρείται στην καλύτερη φυσική κατάσταση του κόσµου. Ότι εγώ θα αποτελέσω την εξαίρεση σε κάθε ιατρικό κανόνα που προειδοποιούσε ότι το κάπνισµα σκοτώνει. Ο κίνδυνος για µένα ήταν άγνωστη λέξη, αφού το τσιγάρο δεν θα γινόταν ποτέ εχθρικό απέναντί µου. Ήµουν τόσο σίγουρη!

«Ρε µαµά» µου έλεγαν τα παιδιά µου, «µπορεί ψωµί στο σπίτι να µην έχουµε, αλλά από τσιγάρα δεν ξεµένεις ποτέ!». Ο περιπτεράς µου ετοίµαζε τις δυο κούτες, µόλις µε έβλεπε να στρίβω από τη γωνία. Μου έκανε µάλιστα και δωράκια… Ο αναπτήρας ερχόταν πάντα δωρεάν.--Οι φίλοι µου στις βραδινές εξόδους δεν είχαν ποτέ άγχος αν θα ξεµείνουν από τσιγάρα. «Αφού η Πόπη φροντίζει πάντα να έχει εφόδια» έλεγαν και µου έκαναν άλλη µια τράκα. Εγώ βεβαίως δεν είχα κρατήσει ποτέ στη ζωή µου αυτά τα χαριτωµένα µικροσκοπικά βραδινά τσαντάκια. Πού να χωρέσουν τα τρία πακέτα τσιγάρα που πάντα είχα µαζί µου; Στην κουζίνα µου έπρεπε να κοιτάξω τις ετικέτες στα βαζάκια των αποξηραµένων µυρωδικών που χρησιµοποιούσα στη µαγειρική. Πώς να ξεχωρίσω τον βασιλικό από τη ρίγανη µε την όσφρηση. Για το γεγονός ότι η έλλειψη γεύσης έκανε όλα τα φαγητά λύσσα, λέω να σας µιλήσω µια άλλη φορά…. Αλλά και στη δουλειά µου αντιµετώπιζα µκροπροβληµατάκια! Η µακιγιέζ είχε απελπιστεί προσπαθώντας να δώσει ροζ τόνο στο κίτρινο από τη νικοτίνη δέρµα µου! Είχε όµως και τα καλά του. Όσοι µε έψαχναν, µε εντόπιζαν άµεσα. Ήµουν αυτή κάτω από το πυκνό σύννεφο καπνού. Πάντα. Όλη την ηµέρα. Ναι, είχα προσπαθήσει –µετά από πιέσεις οικείων- κάνα δυο φορές να το κόψω. Την

πρώτη κράτησε τρεις εβδοµάδες. Τις θυµάµαι σαν χθες… Το ίδιο και όλοι όσοι ζούσαν ή εργάζονταν δίπλα µου. Είχα πάψει να είµαι η Πόπη που ήξεραν. Μου έλεγαν καληµέρα και θόλωνε το µάτι µου. Κυκλοφορούσα παντού µέσα στα νεύρα, µε το µυαλό µου συνεχώς στο τσιγάρο. Και όταν έβρισκα κάποιον να καπνίζει, πήγαινα δίπλα του να πάρω… µυρωδιά. Όταν συνειδητοποίησα ότι τα παιδιά µου µε κοιτούσαν µε τρόµο, ξανάναψα τσιγάρο και όλα έγιναν όπως παλιά. Η δεύτερη απόπειρα κράτησε –ευτυχώς για όλους τους άλλους- τρεις µέρες. Υποχώρησα και πάλι. Αποδέχτηκα ότι θα πεθάνω καπνίστρια και συνέχισα την κακή συνήθεια. Μέχρι µια ωραία ηµέρα πριν από ενάµιση χρόνο! Ξαφνικά το πήρα απόφαση. Όπως αποφασίζεις τι φαγητό θα µαγειρέψεις ή πού θα πας διακοπές ή αν θα φορέσεις φόρεµα ή παντελόνι, εγώ αποφάσισα ότι θα κόψω το τσιγάρο. Και το έκοψα. Μαχαίρι! Αντικατέστησα το πακέτο τσιγάρων µε µπουκάλι νερού. Όταν ήθελα –από συνήθεια και µόνο- να καπνίσω, έπινα νερό. Τόσο απλά και δραστικά. ∆εν άλλαξα καµιά συνήθειά µου γιατί δεν υπήρχε λόγος. Και καφέ συνέχισα να πίνω και µε καπνιστές να κάνω παρέα και να βγαίνω τα βράδια... Όσο για την αύξηση του βάρους; ∆εν πήρα ούτε ένα γραµµάριο. Αντίθετα έχασα κιόλας. Το νερό, βλέπεις! Μέσα σε λίγες µέρες άρχισε να επανέρχεται η όσφρηση και η γεύση µου, να αλλάζει χρώµα το δέρµα µου, να δείχνει πιο υγιές. Τώρα πια αναρωτιέµαι πώς είναι δυνατόν να έχω υπάρξει καπνίστρια! Εγώ που επί 20 χρόνια κάπνιζα 4 πακέτα την ηµέρα, βλέπω σήµερα τσιγάρο και µένω παγερά αδιάφορη.

ΠΟΠΗ ΤΣΑΠΑΝΙ∆ΟΥ


14•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Η δίαιτα...

Συνεργάστηκε η Γεωργία Καπώλη, Κλινική ∆ιαιτολόγος – ∆ιατροφολόγος, MSc

Ενδεικτικό διαιτολόγιο µιας ηµέρας Π Ρ Ω Ι Ν Ο

• 1 ποτήρι γάλα (ή σόγιας) µε 4-5 κουταλιές της σούπας δηµητριακά ολικής αλέσεως + 1 ποτήρι φρέσκο χυµό πορτοκάλι. Γ Ε Υ Μ Α

• 1 πιάτο φακές σε σούπα. • 1 φέτα ψωµί ολικής αλέσεως. • 5-10 ελιές. Α Π Ο Γ Ε Υ Μ Α

• 20 αµύγδαλα & 4 αποξηραµένα δαµάσκηνα. ∆ Ε Ι Π Ν Ο

• Μία σαλάτα από φρέσκο σπανάκι, ρόκα, λιαστές ντοµάτες, • 50 γραµµάρια τυρί, • 1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο + 1 φέτα ψωµί ολικής αλέσεως +1 βραστό αβγό + 2 κουταλιές της σούπας µανιτάρια.

tips >

Οι χορτοφάγοι διατρέχουν µειωµένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου σε σύγκριση µε τους λάτρεις του κρέατος αναφέρει η «Βρετανική Επιθεώρηση Καρκίνου». Σε µελέτες που έγιναν σε χορτοφάγους βρέθηκε ότι αυτοί καταναλώνουν λιγότερο κορεσµένο λίπος και χοληστερόλη, περισσότερους υδατάνθρακες και φυτικές ίνες, και πολύ περισσότερη βιταµίνη C, E. Έτσι, οι χορτοφάγοι έχουν χαµηλότερο ∆είκτη Μάζας Σώµατος και κινδυνεύουν λιγότερο από παχυσαρκία. Αυστηρά χορτοφάγοι κινδυνεύουν να έχουν αδύναµο ανοσοποιητικό σύστηµα, να αποκτήσουν νωρίτερα οστεοπόρωση, οι γυναίκες να µπουν νωρίτερα στην εµµηνόπαυση και οι περισσότεροι να εµφανίσουν σιδηροπενική αναιµία. Προβλήµατα µνήµης σε νέους ίσως συνδέονται µε αυστηρά χορτοφαγική διατροφή.

> > >

του χορτοφάγου

Της Μαρίας Τσιλιµιγκάκη

Ξεχάστε το κρέας

Μ

ία σύγχρονη διατροφική τάση τα τελευταία χρόνια αποτελεί η χορτοφαγία, η οποία φαίνεται να συµµετέχει στην πρόληψη καθώς και στη µείωση των καρδιαγγειακών ασθενειών, της παχυσαρκίας, του σακχαρώδους διαβήτη αλλά και ορισµένων µορφών καρκίνου. Σε ακραίες µορφές της όµως, η χορτοφαγία µπορεί να δηµιουργήσει προβλήµατα στον οργανισµό. Ηµιχορτοφάγοι= αποκλείουν µόνο το κόκκινο κρέας, ενώ συµπεριλαµβάνουν στη διατροφή τους ψάρι, πουλερικά, γαλακτοκοµικά, αβγά. Ωο-χορτοφάγοι = οι οποίοι συµπεριλαµβάνουν µόνο τα αβγά στη διατροφή τους. Γαλακτο-ωο-χορτοφάγοι= Η διατροφή τους περιλαµβάνει αβγά και γαλακτοκοµικά προϊόντα. Αποκλείονται το κρέας, τα πουλερικά και τα ψάρια. Γαλακτο-χορτοφάγοι= Καταναλώνουν µόνο γαλακτοκοµικά προϊόντα. Αποκλείονται το κρέας, τα πουλερικά, τα αβγά και τα ψάρια. Αυστηρά χορτοφάγοι= Κανένα είδος ζωικού προϊόντος δεν επιτρέπεται. Σε κάθε περίπτωση το διαιτολόγιο του χορτοφάγου πρέπει να περιέχει: Ασβέστιο: Οι χορτοφάγοι που καταναλώνουν γαλακτοκοµικά δεν έχουν πρόβληµα. Οι αυστηρά χορτοφάγοι όµως θα πρέπει να κάνουν κατάλληλους συνδυασµούς τροφίµων, να καταναλώνουν εµπλουτισµένους µε ασβέστιο χυµούς και γάλα σόγιας. Φυτικές τροφές πλούσιες σε ασβέστιο είναι: το µπρόκολο, το λάχανο, οι ηλιόσποροι, οι ξηροί καρποί, τα φασόλια, τα αποξηραµένα φρούτα και το γάλα σόγιας. Tα παραπάνω τρόφιµα καλό είναι να συνδυάζονται ανά

δύο, δηλαδή λαχανικά µε όσπρια κ.ο.κ. Σίδηρος: Οι φυτικές τροφές περιέχουν σίδηρο, αλλά είναι πιο δύσκολο να απορροφηθεί. Γι’ αυτό πρέπει σε κάθε τους γεύµα να περιλαµβάνουν τρόφιµα πλούσια σε βιταµίνη C (π.χ. χυµό εσπεριδοειδών ή ντοµάτας, πορτοκάλια, πεπόνι, κουνουπίδι, λεµόνια, γκρέιπ-φρουτ, λαχανάκια Βρυξελλών, πιπεριές, φράουλες). Πρωτεΐνες: οι χορτοφάγοι πρέπει να έχουν ποικιλία στην κατανάλωση φυτικών τροφίµων πλούσιων σε πρωτεΐνη, όπως είναι: Tα όσπρια, οι ξηροί καρποί, τα µανιτάρια, τα σιτηρά, η σόγια. Βιταµίνη Β12: Συµβάλλει στην παραγωγή των ερυθρών και των λευκών κυττάρων του αίµατος, καθώς και στη φυσιολογική ανάπτυξη και συντήρηση του νευρικού ιστού. Oι αυστηρά χορτοφάγοι πρέπει να εµπλουτίσουν τη διατροφή τους µε προϊόντα σόγιας, καθώς επίσης και να λαµβάνουν συµπληρώµατα βιταµίνης Β12. Βιταµίνη D: Βοηθά τον οργανισµό να απορροφήσει το ασβέστιο και το φώσφορο. Οι αυστηροί χορτοφάγοι που δεν καταναλώνουν ούτε γάλα, θα πρέπει να µην ξεχνούν την καθηµερινή τους έκθεση στον ήλιο και να τρώνε τροφές ενισχυµένες µε βιταµίνη D όπως τα δηµητριακά. Ψευδάργυρος: Αυτό το ιχνοστοιχείο είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη του σώµατος και την αναπαραγωγή των κυττάρων. Καλές πηγές ψευδαργύρου για τους χορτοφάγους είναι το γάλα, το τυρί, το γιαούρτι και τα αβγά. Οι αυστηρά χορτοφάγοι πρέπει να καταναλώνουν προϊόντα ολικής άλεσης, όσπρια, τόφου και ξηρούς καρπούς.


•IN•VITRO• 15

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Αντιγήρανση

Ανοιχτές τηλεφωνικές γραµµές για σεξουαλικά προβλήµατα στη σελ. 53

Στυτική λειτουργία

Tης Μαρίας Τσιλιµιγκάκη

Όπως έστρωσες θα κοιµηθείς

H τελευταία δεκαετία ήταν σταθµός ως προς την αντιµετώπιση της στυτικής δυσλειτουργίας. Tο «στοίχηµα» τώρα για τους επιστήµονες είναι η πρόληψη των προβληµάτων που σχετίζονται µε τη σεξουαλική ζωή του άνδρα.

tips >

Παραβλέψτε µικρές «ατέλειες», δικές σας και του/ της συντρόφου σας, που σας χαλάνε τη ζωή. Κάντε κάποια πράγµατα που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής σας.

>

>

>

Αποβάλλετε όσο µπορείτε το θυµό σας και το άγχος σας για όλους και για όλα. Αγαπήστε τον εαυτό σας και τον/τη σύντροφό σας.

Ενηµερωθείτε για τις σεξουαλικές δυσλειτουργίες από ένα υπεύθυνο βιβλίο πριν πανικοβληθείτε για το όποιο σύµπτωµα.

Aπευθυνθείτε έγκαιρα σε ειδικό γιατρό, αν νοµίζετε ότι δυσλειτουργείτε στο σεξ ή τη σχέση. Μην αφήσετε τα προβλήµατα να χρονίσουν.

Συνεργάστηκε ο Ζήσης Παπαθανασίου Επ. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Θεσ/νίκης, Σεξολόγος ∆ιευθυντής Ελληνικού Σεξολογικού Ινστιτούτου

A

ν κάποτε το σεξ µετά τα 50 θεωρούταν ανέκδοτο, σήµερα οι ειδικοί σηµειώνουν ότι η σεξουαλική δραστηριότητα του άνδρα µπορεί να συνεχιστεί και µέχρι τα 70, ακόµα και τα 80 του χρόνια! Πώς; Eλέγχουµε το σωµατικό µας βάρος. Oι ειδικοί έχουν παρατηρήσει ότι υπέρβαροι και παχύσαρκοι άνδρες αντιµετωπίζουν συχνότερα προβλήµατα στυτικής δυσλειτουργίας. Προσέχουµε τη διατροφή µας. Καταλληλότερη θεωρείται η µεσογειακού τύπου διατροφή χωρίς πολλά ζωικά λιπαρά, αλλά µε ποικιλία λαχανικών, φρούτων, ψαριών, θαλασσινών, οσπρίων, δηµητριακών, ελαιολάδου και ξηρών καρπών. Η διατροφή αυτή έχει αντιοξειδωτική δράση, ωφελεί τα αγγεία και διατηρεί χαµηλά το σωµατικό βάρος. Ξεκινάµε γυµναστική. Bοηθά στην καλύτερη κυκλοφορία του αίµατος σε όλον τον οργανισµό, και στο πέος. Έρευνα που δηµοσιεύθηκε πριν από λίγα χρόνια ανέφερε ότι οι άνδρες που γυµνάζονται συστηµατικά (3-5 ώρες την εβδοµάδα) έχουν έως και 30% µικρότερο κίνδυνο να εµφανίσουν στυτική δυσλειτουργία. Aρχίζουµε το περπάτηµα. Oι ειδικοί συστήνουν περπάτηµα για τουλάχιστον 20 λεπτά δύο µε τρεις φορές την εβδοµάδα. Mάλιστα ορισµένοι υποστηρίζουν ότι µε την κίνηση των ποδιών αυξάνεται η παραγωγή νιτρικού οξυδίου στην περιοχή των γεννητικών οργάνων, ουσία που διευκολύνει την επίτευξη υγιούς στύσης. Kάνουµε συχνά σεξ. H συχνή σεξουαλική συνεύρεση µειώνει τον κίνδυνο εµφάνισης στυτικής δυσλειτουργίας, υποστηρίζει τελευταία Φινλανδική έρευνα. Kάνοντας συχνά σεξ συµβάλλουµε στην καλύτερη αιµάτωση και οξυγόνωση του πέους. Eλέγχουµε τα επίπεδα σακχάρου στο αίµα. O σακχαρώδης διαβήτης ευθύνεται για την εµφάνιση στυτικής δυσλειτουργίας στους άνδρες, αφού καταστρέφει τα αγγεία που µεταφέρουν το αίµα στο πέος. ∆ιατηρούµε σε φυσιολογικές τιµές τα λιπίδια στο αίµα. H χοληστερόλη έχει την ιδιότητα να επικάθεται στα αγγεία δηµιουργώντας αθηρωµατικές πλάκες, οι οποίες µειώνουν την κυκλοφορία του αίµατος σε όλο το σώµα και δυσκολεύουν το έργο της καρδιάς. ∆εν αγχωνόµαστε για τις επιδόσεις µας. H πίεση που αισθάνεται ο άνδρας προκειµένου να διατηρήσει τη στύση και να έχει καλές επιδόσεις στο κρεβάτι, είναι συνταγή αποτυχίας. Tο νευρικό σύστηµα που ενεργοποιεί την εκδήλωση του άγχους ταυτόχρονα µπλοκάρει το σύστηµα εκείνο που ευθύνεται για τη σεξουαλική λειτουργία. Kόβουµε το τσιγάρο. Το υπερβολικό και πολυετές κάπνισµα βλάπτει τα αγγεία ολόκληρου του οργανισµού και ειδικά εκείνα που σχετίζονται µε το µηχανισµό στύσης (τα αγγεία του ανδρικού µορίου). Έτσι, δεκάδες έρευνες αποδεικνύουν ότι όσοι δεν καπνίζουν ή το διέκοψαν νωρίς, έχουν πιο «ελαστικά», υγιή αγγεία και ευκολότερη στύση. Kαταναλώνουµε µέτρια ποσότητα αλκοόλ. Έρευνα υποστηρίζει ότι η µέτρια κατανάλωση αλκοόλ µακροπρόθεσµα προστατεύει από τη σεξουαλική ανικανότητα. Aντίθετα η υπερκατανάλωση καταστρέφει τη στυτική λειτουργία.


16•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Ρεπορτάζ

Συνεργάστηκε ο Ματθαίος Φαλάγγας, Αναπληρωτής Καθηγητής ΠαθολογίαςΛοιµωξιολογίας, ∆ιευθυντής Λοιµωξιολογικού Τµήµατος Νοσοκοµείο «ΕΡΡΙΚΟΣ ΝΤΥΝΑΝ»

Μικρόβια

Της Κατερίνας Γαρουφάλου

«Φρένο» στις λοιµώξεις!

Απολύµανση τώρα!

Έ

χουν χαρακτηριστεί ως αόρατοι εχθροί και όχι άδικα. Ο λόγος για τα µικρόβια, τους µικροοργανισµούς, δηλαδή, που αν και το µέγεθός τους δεν ξεπερνά τα 0,1 mm, µπορούν να κρύβουν κινδύνους για την υγεία µας. Από απλή γρίπη και τη γρίπη Α µέχρι γαστρεντερίτιδες, λοιµώξεις του δέρµατος, Τυφοειδής πυρετός, λοιµώδης διάρροια κ.ά. αποτελούν ασθένειες που οφείλονται σε µικρόβια. Τα µικρόβια βρίσκονται σχεδόν παντού. Από το σώµα µας έως και τον αέρα που αναπνέουµε, τα αντικείµενα που χρησιµοποιούµε, το σπίτι που κατοικούµε. Ευτυχώς, το συντριπτικό ποσοστό των ανθρώπων έχει ισχυρό αµυντικό σύστηµα που φροντίζει να καταπολεµά τα µικρόβια. Για το λόγο αυτό δεν πρέπει να αγχωνόµαστε και να φτάνουµε σε υπερβολές, αλλά να λαµβάνουµε τα µέτρα µας ώστε να αποφεύγουµε τις εστίες µικροβίων.

των µικροβίων. Σύµφωνα µε νεώτερες µελέτες, τα πληκτρολόγια των ηλεκτρονικών υπολογιστών «προσελκύουν» τα µικρόβια που υπάρχουν στα χέρια µας. Ιδιαίτερα προσεκτικοί πρέπει να είµαστε εάν έχουµε κατοικίδια ζώα. Κι αυτό γιατί συνήθως τα µικρόβια κάθονται στο τρίχωµα των ζώων. Ειδικότερα για τις γάτες, µπορούν να µεταφέρουν τοξόπλασµα, το οποίο είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο για τις έγκυες. Έντοµα και τρωκτικά που µπορεί να βρίσκονται στο σπίτι µεταφέρουν παθογόνα µικρόβια. Για παράδειγµα, τα ποντίκια µπορούν να προκαλέσουν διαρροϊκές λοιµώξεις, οι µύγες µπορούν να επιφέρουν εντερογενείς λοιµώξεις µέσω των εναποθέσεων των κοπράνων τους σε επιφάνειες ή τρόφιµα, ενώ οι σκνίπες και άλλα έντοµα ενδέχεται να προκαλέσουν λεϊσµανίαση, που είναι µια παρασιτική λοίµωξη.

Το σπίτι εστία µικροβίων Τα µικρόβια «αγαπούν» τους χώρους του σπιτιού, ιδιαίτερα εκείνους όπου συγκεντρώνονται τα τρόφιµα. Στους πάγκους της κουζίνας, στα συρτάρια, στο ψυγείο, αλλά και στον κάδο απορριµµάτων «φωλιάζουν» οι µικροοργανισµοί. Επίσης, στα σηµεία που πλένουµε τα χέρια µας αλλά και εκεί όπου φεύγει το νερό στο µπάνιο ή τον νεροχύτη, συγκεντρώνονται ψευδοµονάδες και τα λεγόµενα ακινητοβακτηρίδια. Εστίες µικροβίων είναι και τα σφουγγάρια, οι βρεγµένες πετσέτες και γενικότερα το υγρό περιβάλλον, το οποίο Οι θερµοκρασίες ευνοεί την αναπαραγωγή για µείωση

Απολύµανση από τα έντοµα και τα µικρόβια πρέπει να γίνεται κατά την περίοδο αναπαραγωγής τους, δηλαδή την άνοιξη και το φθινόπωρο

Ti ps

της αναπαραγωγής των µικροβίων στο ψυγείο µας είναι: οι 4 βαθµοί στην ψύξη και -18 και κάτω στην κατάψυξη.

Η απολύµανση αποτελεί τον «εχθρό» των µικροβίων. Με τη βοήθειά της µπορούµε να «σπάσουµε» τις αλυσίδες των µικροοργανισµών, µειώνοντας έτσι την πιθανότητα να εµφανιστούν λοιµώξεις που οφείλονται σε αυτά. Ένα απολυµαντικό προϊόν έχει την ικανότητα να µειώσει τον αριθµό των µικροβίων κατά 100.000 φορές. Για να είναι αποτελεσµατική η απολύµανση, πρέπει να χρησιµοποιούνται εγκεκριµένα χηµικά σκευάσµατα. Ο πλέον αποτελεσµατικός και δοκιµασµένος τρόπος απολύµανσης είναι η χλωρίνη. Η χλωρίνη είναι υδατικό διάλυµα υποχλωριώδους νατρίου µε µικροβιοκτόνο δράση. Μπορεί και «χτυπά» την κυτταρική µεµβράνη των µικροβίων, αποσυνθέτοντας έτσι τα ενεργά συστατικά τους. Αντισηπτική και απολυµαντική δράση έχει και το οινόπνευµα, ενώ τα εγκεκριµένα αντισηπτικά είναι γνωστά για την αντιµικροβιογόνο επίδρασή τους. Τόσο το οινόπνευµα όσο και τα αντισηπτικά θα πρέπει να τα τρίβουµε καλά στα χέρια µας, µέχρι να στεγνώσουν τελείως. Ιδιαίτερα τώρα, που είναι σε έξαρση τόσο η εποχική γρίπη αλλά και η γρίπη Α, η χρήση αντισηπτικών είναι ένα ασφαλές µέτρο πρόληψης. Απαραίτητος είναι και ο αερισµός του χώρου στον οποίο βρισκόµαστε, έτσι ώστε τα µικρόβια που προκαλούν τις αερογενείς λοιµώξεις (όπως είναι και η γρίπη) να αποµακρύνονται από το χώρο. Οι ιονιστές που καθαρίζουν τον αέρα από αλλεργιογόνα, σκόνη και µικρόβια αποτελούν µία καλή λύση για την αποµάκρυνση των µικροβίων. Σε περίπτωση που έχουµε κατοικίδιο στο σπίτι, καλό θα είναι να εντατικοποιούµε τον καθαρισµό του χώρου. Με ειδικές βούρτσες που κυκλοφορούν στο εµπόριο αποµακρύνουµε τις τρίχες που προσκολλώνται στις επιφάνειες Μικρή ποσότητα χλωρίνης και απολυµαίνουµε µε χλωρίνη αρκεί για να απολυµάνουµε τα κλουβιά. το χώρο, καθώς είναι πολύ Εάν παρατηρήσουµε µεγάλη αποτελεσµατική (1 µέρος έξαρση εντόµων στο σπίτι, η καχλωρίνη προς 10 νερό αρκεί) θαριότητα που κάνουµε µόνοι µας δεν αρκεί. Καλό είναι να απευθυνθούµε σε εταιρείες που ειδικεύονται στην απολύµανση χώρων. Τα προϊόντα που χρησιµοποιούνται από τις εταιρείες είναι εγκεκριµένα από τον Ε.Ο.Φ. και δεν επηρεάζουν τη δική µας υγεία.


18•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Experience Εµπιστευτικά

KΩΝΣΤΑΝΤIΝΟΣ TΣAΠΡΑΣ

ΑΝΤΙΛΉΦΘΗΚΑ ότι ο πατέρας µου πάσχει από Aλτσχάιµερ όταν πριν πέντε περίπου χρόνιασήµερα είναι 85 ετών- στο χωριό, βγήκε από το σπίτι, χάθηκε στα κοντινά χωράφια και δεν µπορούσε να βρει το δρόµο της επιστροφής. Ευτυχώς κάποιος συγχωριανός τον είδε και τον έφερε στο σπίτι.

“ ”

ΜΈΧΡΙ ΤΌΤΕ το µόνο που γνωρίζαµε ήταν κάποια αδυναµία της µνήµης, κάτι που αποδίδαµε στην ηλικία. Έκτοτε η κατάσταση βαθµιαία χειροτέρευε. Άρχισε να µπερδεύει και να συγχέει καταστάσεις και γεγονότα του µακρινού παρελθόντος, να ανησυχεί για τα άλογα αν είναι ταϊσµένα, αν είναι στο στάβλο (άλογα είχε τη δεκαετία του ‘50) και να στεναχωριέται και να υποφέρει.

Αντιλαµβάνεστε πώς µπορεί να νιώθει ένας άνθρωπος, που απώλεσε τη µνήµη του, που δεν γνωρίζει τα παιδιά του; Νιώθει ανασφάλεια και φόβο. Χρειάζεται κάποια σιγουριά.

«Eνα βρέφος 85 ετών...»

Ο κ. Τσάπρας είδε βαθµιαία τον πατέρα του από έναν 85άχρονο άνδρα να «µεταµορφώνεται» σε ένα µικρό παιδί. Η Αλτσχάιµερ όµως εκτός από τους ασθενείς, δοκιµάζει και την οικογένεια. Ανατρέπει ισορροπίες, σχέσεις ακόµη και τον οικογενειακό οικονοµικό προϋπολογισµό. Σε αυτή τη δύσκολη στιγµή, το µόνο όπλο της οικογένειας είναι η αγάπη.

ΠΟΛΛΆ ΒΡΆ∆ΙΑ ∆ΥΣΚΟΛΕΥΌΤΑΝ, δεν µπορούσε και δεν µπορεί να κοιµηθεί. Φαντάζεται ότι βλέπει τους τοίχους του δωµατίου να κινούνται, µηχανήµατα να δουλεύουν και να σπρώχνουν το σπίτι (ίσως επειδή για κάµποσα χρόνια εργαζόταν ως χειριστής µπουλντόζας). Βρίσκεται σε υπερδιέγερση και πολλές φορές τα ηρεµιστικά και τα υπνωτικά χάπια δεν τον «πιάνουν». ΠΡΙΝ ΤΡΊΑ ΧΡΌΝΙΑ, οι συνθήκες διαβίωσης δυστυχώς χειροτέρεψαν. Η µητέρα µου, η οποία τον φρόντιζε και τον πρόσεχε µέχρι τότε, χτυπήθηκε από την επάρατη νόσο. ∆ηµιουργήθηκε µια εκρηκτική ατµόσφαιρα, πολύ βαριά, που έφτανε τα όρια της συµφοράς. Είναι σηµαντικό για εµάς τους οικείους να συνειδητοποιήσουµε και να αποδεχτούµε ότι πρόκειται για ασθενή και να συµπεριφερόµαστε αναλόγως. ΑΝΤΙΛΑΜΒΆΝΕΣΤΕ πώς µπορεί να νιώθει ένας άνθρωπος, που απώλεσε τη µνήµη του, που δεν γνωρίζει τα παιδιά του; Νιώθει ανασφάλεια και φόβο. Χρειάζεται κάποια σιγουριά. Τον προσφωνούµε πάντα πατέρα, γεια σου πατέρα, γεια σου παππού. Αυτό τον καθησυχάζει κάπως, τον κάνει να νιώθει σε οικείο περιβάλλον. Επίσης συµβάλει στην ηρεµία του, το να βρίσκουµε γρήγορα τα αντικείµενα, τα οποία δεν θυµάται πού έβαλε ή να του δίνουµε πειστικές απαντήσεις σε ερωτήσεις που εκφράζουν τις ανησυχίες του. Οι απαντήσεις πρέπει να τον σιγουρεύουν και να τον καθησυχάσουν, όπως «το σπίτι το κλείδωσα εγώ», «τα άλογα τα πότισα εγώ» κ.λπ. Είναι σαν ένα µικρό παιδί, το οποίο χρειάζεται συνεχώς επιτήρηση, την προσοχή µας και την αγάπη µας. ΌΑΣΗ ΚΑΙ ΑΝΑΚΟΎΦΙΣΗ, σε αυτή την πολύ δύσκολη κατάσταση, υπήρξε για εµάς το κέντρο ηµέρας για ανοϊκούς ασθενείς στο Παγκράτι. Στον τοµέα της προσοχής και της φροντίδας έχουµε τεράστια βοήθεια από µια αλλοδαπή γυναίκα, που τον φροντίζει σε εικοσιτετράωρη βάση. Το κόστος ίσως είναι το λιγότερο που σκέφτεσαι σε τέτοιες καταστάσεις. Εµείς τουλάχιστον σταθήκαµε τυχεροί, που βρήκαµε ένα πρόσωπο εµπιστοσύνης, ικανό και τίµιο, το οποίο µας βοηθά πολύ στην αντιµετώπιση των προβληµάτων του πατέρα µου. Τη νιώθουµε σαν ένα επιπλέον µέλος της οικογένειάς µας.


20•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Με ενδιαφέρει

Ελληνικός Σύλλογος Υποστήριξης Ασθενών µε Οστεοπόρωση: www.osteocare.gr, ∆ιεθνές Ίδρυµα Οστεοπόρωσης: www.iofbonehealth.org

Οστεοπόρωση

Της Σοφίας Νέτα

4 αλήθειες για το ασβέστιο και τη βιταµίνη D ασβέστιο και η βιταµίνη D δεν προκα1Τολούν πέτρες στους νεφρούς. Η συνηθισµένη θεραπεία δεν έχει καµία 2παρενέργεια. Αυτό συµβαίνει µόνο όταν οι ηµερήσιες ποσότητες είναι τουλάχιστον έξι φορές µεγαλύτερες από την προτεινόµενη δόση και να λαµβάνονταν για πολλά χρόνια. Περίπου το 10% των ατόµων που ζουν σε µεσογειακές χώρες δεν έχει επαρκείς ποσότητες βιταµίνης D στον οργανισµό τους. Η θεραπευτική αγωγή για την οστεοπόρωση δεν γίνεται (πάντα) εφ’ όρου ζωής. Μπορεί να διακοπεί µετά από κάποια χρόνια, αναλόγως µε τη βελτίωση που παρουσιάζουν.

3 4

Φοβούνται τα κατάγµατα ΠΡΌΣΦΑΤΗ ΈΡΕΥΝΑ που διεξήχθη σε 13 ευρωπαϊκές χώρες – συµπεριλαµβανοµένης και της Ελλάδας – και στην Αυστραλία κατέδειξε ότι οι Έλληνες ασθενείς ανησυχούν περισσότερο απ’ ό,τι θα έπρεπε για τις επιπτώσεις της οστεοπόρωσης στην ποιότητα της ζωής τους και ότι επιζητούν υποστήριξη, προκειµένου να διαχειριστούν αυτές τις επιπτώσεις: • Το 73% ανησυχεί για το ενδεχόµενο να υποστεί κάταγµα οστού, ενώ οι γιατροί πιστεύουν ότι µόνο το 60% θα έπρεπε να ανησυχεί. • Το 65% εκφράζει την ανησυχία ότι η οστεοπόρωση θα επιφέρει µείωση των δραστηριοτήτων του, ενώ οι ειδικοί εκτιµούν ότι το ποσοστό ανέρχεται µόλις στο 22%. • Μόλις το 14% παραδέχεται ότι διακόπτει τη θεραπεία κατά µέσο όρο για 2,5 µήνες, δηλαδή κατά 2,4 µήνες περισσότερο απ’ όσο πιστεύουν οι γιατροί. Σχεδόν οι µισοί (47%) αναφέρουν ότι η περιστασιακή παράλειψη µιας δόσης δεν αποτελεί πρόβληµα. • Το 77% εκτιµά ως σηµαντική στην αντιµετώπιση της νόσου την πιο τακτική επαφή µε τον γιατρό, ενώ το 28% τη συζήτηση µε τους φίλους. Σχεδόν οι µισοί (49%) αναφέρουν ότι βοηθητική θα ήταν η επικοινωνία µε άλλους ασθενείς. Σε συνεργασία µε το ∆ιεθνές Ίδρυµα Οστεοπόρωσης, ο Ελληνικός Σύλλογος Υποστήριξης Ασθενών µε Οστεοπόρωση προχωρά στην έναρξη του προγράµµατος δικτύωσης και ενηµέρωσης OsteoLink µε σκοπό να δηµιουργήσει δίκτυα επικοινωνίας ικανά να συµβάλλουν στην καλύτερη διαχείριση των ψυχολογικών και σωµατικών επιπτώσεων της νόσου. Το OsteoLink στην Ελλάδα πραγµατοποιείται µε την χορηγία των εταιριών Amgen Hellas και GlaxoSmithKline

Τον Σεπτέµβριο του 2010 αναµένεται να κυκλοφορήσει στην Ελλάδα ένα φάρµακο σε ενέσιµη µορφή που θα χορηγείται µία φορά το εξάµηνο. Η φαρµακευτική ουσία δενοσουµάµπη αναστέλλει τη δράση των οστεοκλαστών, των κυττάρων που βρίσκονται στα οστά και προκαλούν την καταστροφή τους.

Εύθραυστες ισορροπίες

Η

οστεοπόρωση και προλαµβάνεται και θεραπεύεται, αρκεί να διαγνωσθεί νωρίς και να αντιµετωπισθεί µε τη σωστή αγωγή, για το κατάλληλο χρονικό διάστηµα. Η επιλογή της θεραπείας γίνεται ανάλογα µε τα αποτελέσµατα της µέτρησης της οστικής µάζας στην περιοχή της σπονδυλικής στήλης και του ισχίου σε συνδυασµό µε κάποιες ειδικές και µη εξετάσεις αίµατος, όπως π.χ. η παραθορµόνη, η βιταµίνη D και άλλες. Εάν η ασθενής πάσχει από οστεοπόρωση ή σοβαρή οστεοπενία, συνήθως συστήνονται ειδικά αντιοστεοπορωτικά φάρµακα. Ιδιαίτερη σηµασία δίνεται στην κληρονοµικότητα, στην ηλικία, στη διατροφή, στην παρουσία προηγουµένων καταγµάτων αλλά και στην ύπαρξη ή µη συνηθειών, όπως το κάπνισµα και η κατανάλωση αλκοόλ και καφεΐνης. Η µελέτη των παραγόντων κινδύνου για την εκδήλωση της οστεοπόρωσης σε µια µελέτη 7.000 περίπου µετεµµηνοπαυσιακών ασθενών στην Ελλάδα αποκάλυψε ενδιαφέροντα και πρωτότυπα στοιχεία, όπως: α) η οστεοπόρωση είναι πιο σοβαρή στις γυναίκες που συνηθίζουν να πίνουν περισσότερους από 3 καφέδες την ηµέρα, β) η οστεοπόρωση είναι πιο σοβαρή στις γυναίκες που εργάζονται για περισσότερο από 20 χρόνια σε γραφεία (υπάλληλοι), παρά στις γυναίκες που ασχολούνται µε τις δουλειές του σπιτιού (οικιακά). Ακόµη σοβαροί επιβαρυντικοί παράγοντες είναι η χρόνια λήψη κορτιζόνης και οι παθήσεις που προκαλούν κατάκλιση ή αδυναµία βάδισης για περισσότερο από 3 µήνες. Η σωστή διατροφή, κατά τη διάρκεια της αντιµετώπισης της οστεοπόρωσης συµβάλλει στη µεγαλύτερη αποτελεσµατικότητα των φαρµάκων. Κάθε ασθενής θα πρέπει να παίρνει καθηµερινά περίπου 1.000 mg ασβεστίου

Συνεργάστηκε ο δρ. Αχιλλέας Ε. Γεωργιάδης, Ρευµατολόγος, ∆ιευθυντής Κέντρου Οστεοπόρωσης και παθήσεων των αρθρώσεων Γυναικολογικού Νοσοκοµείου και Μαιευτηρίου ΛΗΤΩ

και 400-600 µονάδες βιταµίνης D. Ένα µέρος της απαιτούµενης ποσότητας καλύπτεται από τη διατροφή, το υπόλοιπο συµπληρώνεται µε κάποιο χάπι που περιέχει ασβέστιο και βιταµίνη D, ενώ συστήνεται στους ασθενείς να καταναλώνουν επιπλέον γαλακτοκοµικά προϊόντα. Η έκθεση του ατόµου στις ακτίνες του ήλιου για 20 λεπτά κάθε µέρα (πρόσωπο, χέρια και πόδια), αυξάνει τη βιταµίνη D του οργανισµό. Γι’ αυτό το χρονικό διάστηµα δεν θα πρέπει το άτοµο να χρησιµοποιεί αντηλιακά µε δείκτη προστασίας πάνω από 8. Η εκάστοτε θεραπεία είναι πιο αποτελεσµατική όταν συνδυάζεται µε άσκηση. Συνήθως προτείνονται συγκεκριµένες ασκήσεις γυµναστικής, αλλά οι ασθενείς δεν ανταποκρίνονται πάντα µε ενθουσιασµό. Σε αυτή την περίπτωση προτείνεται ως εναλλακτικός τρόπος άσκησης το βάδισµα, που είναι εύκολο για κάθε ηλικία. Για να είναι όµως και αποτελεσµατικό, χρειάζεται να είναι: καθηµερινό, χωρίς διακοπές και διάρκειας τουλάχιστον µισής ώρας . Σε αυτή την περίπτωση λειτουργεί περίπου ως συµπληρωµατικό φάρµακο. Η επιλογή της θεραπείας εξαρτάται από το αποτέλεσµα της µέτρησης της οστικής µάζας . Άλλο φάρµακο δίνεται όταν ο ασθενής έχει οστεοπόρωση στη σπονδυλική στήλη και άλλο για την περιοχή του ισχίου. Όσο για την ποικιλία των φαρµάκων για τη θεραπεία της οστεοπόρωσης, αυτή είναι αρκετά µεγάλη, (κάθε χρόνο δηµιουργούνται και νέα φάρµακα) ώστε να επιλέγεται το κατάλληλο φάρµακο για τον κάθε ασθενή. Εάν οι ασθενείς, ωστόσο, δεν παίρνουν τα φάρµακά τους σωστά και για όσο χρονικό διάστηµα τους έχει υποδειχθεί, τα αποτελέσµατα δεν θα είναι τα αναµενόµενα. Μελέτες στη χώρα µας δείχνουν ότι µόνο 6 στους δέκα ασθενείς λαµβάνουν τη θεραπεία τους όπως τους έχει συστήσει ο γιατρός τους.


•IN•VITRO•21

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Ιατρεία για την οστεοπόρωση και τα λιπίδια στη σελ. 53

Συνεργάστηκε ο Iωάννης Λεκκάκης αν.Καθηγητής Kαρδιολογίας Πανεπιστηµίου Aθηνών

Λιπίδια

ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΝΩΡΙΖΕΤΕ...

1O

Η λιποπρωτεΐνη χαµηλής πυκνότητας µεταφέρει χοληστερίνη πού εναποτίθεται στα αγγεία και οδηγεί σε αθηροσκλήρυνση («κακή» χοληστερίνη).

2O

Η χοληστερίνη των λιποπρωτεϊνών χαµηλής πυκνότητας («κακή» χοληστερίνη) πρέπει να είναι χαµηλή σε συγκέντρωση στο αίµα. Σε άτοµα µε στεφανιαία νόσο ή σακχαρώδη διαβήτη πρέπει η συγκέντρωσή της να είναι χαµηλότερη από 100mg/dl.

3O

Η δίαιτα πτωχή σε κεκορεσµένα λίπη π.χ. κόκκινο κρέας οδηγεί σε µείωση της κακής χοληστερίνης. Σε περιπτώσεις που απαιτείται µεγάλη µείωση της «κακής» χοληστερίνης είναι απαραίτητη η χρήση φαρµάκων πού αποκαλούνται στατίνες. Τα φάρµακα αυτά είναι ασφαλή, αλλά είναι απαραίτητο οι ασθενείς που λαµβάνουν στατίνες να παρακολουθούνται από τον γιατρό τους και περιοδικά να υποβάλλονται σε έλεγχο των τρανσαµινασών και της κρεατινικής φωσφοκινάσης.

4O

Η λιποπρωτεΐνη υψηλής πυκνότητας µεταφέρει την «καλή»χοληστερίνη και είναι προστατευτική για τα αγγεία διότι αποµακρύνει χοληστερίνη από το αρτηριακό τοίχωµα. Καλό είναι η «καλή» χοληστερίνη να βρίσκεται σε υψηλή συγκέντρωση στο αίµα π.χ. >45mg/dl. Το κάπνισµα, η καθιστική ζωή, ο σακχαρώδης διαβήτης, η πλούσια σε κεκορεσµένα λίπη και υδατάνθρακες διατροφή µειώνουν την «καλή» χοληστερίνη.

5O

Η αποφυγή καπνίσµατος, η άσκηση, η µικρή κατανάλωση κρασιού βοηθούν στην αύξηση των επιπέδων της «καλής» χοληστερίνης.

Πόσο λίπος είναι αρκετό; Η ηµερήσια πρόσληψη λιπιδίων που συνιστάται από διεθνείς επιστηµονικές ενώσεις έχει ως εξής: Συνολική ποσότητα λίπους 30% της προσλαµβανόµενης ενέργειας Κεκορεσµένα λιπαρά οξέα 10% Πολυακόρεστα >10% Μονοακόρεστα >10% Trans <2% Ω-3 1 γραµµάριο την ηµέρα Ολική χοληστερίνη <300 mg/ηµέρα

Λίπος: ο φίλος που έγινε εχθρός

Π

αρά το γεγονός ότι το λίπος των τροφών είναι απαραίτητο για τις λειτουργίες του σώµατος, λόγω της υπερκατανάλωσής του έφτασε να θεωρείται περίπου εχθρός. Πολλοί Έλληνες µετρούν τη χοληστερίνη τους πλέον κάθε µήνα, καθώς αποτελεί σηµαντικό δείκτη προδιάθεσης για καρδιαγγειακές παθήσεις. Στο κλαµπ των λιπιδίων ανήκουν και τα τριγλυκερίδια, κι από κοντά τα ω-3 , ω-6 και τα trans λιπαρά οξέα. Τα λιπίδια που προσλαµβάνονται µε τη διατροφή έχουν σηµαντικό ρόλο στο σχηµατισµό της αρτηριοσκληρωτικής πλάκας και την εµφάνιση στηθάγχης, εµφράγµατος του µυοκαρδίου και αγγειακού εγκεφαλικού επεισοδίου. Η πρόσληψη των λιπιδίων επηρεάζει τα επίπεδα της χοληστερίνης και των λιποπρωτεϊνών του αίµατος, την αρτηριακή πίεση και την αιµόσταση. Πολλές επιδηµιολογικές µελέτες έχουν συνδέσει την πρόσληψη διαφόρων τύπων λιπιδίων µε τα καρδιαγγειακά νοσήµατα. Τα λιπίδια θα µπορούσαν να ταξινοµηθούν ως εξής: Trans λιπαρά οξέα. Τα λιπίδια αυτά προέρχονται από υδρογόνωση µονοακορέστων ή πολυακορέστων λιπαρών οξέων και προέρχονται κυρίως από σκληρές µαργαρίνες, τηγανητά και διάφορα κέικς . Aυξάνουν την LDL-χοληστερίνη («κακή» χοληστερίνη) και σχετίζονται µε αύξηση της καρδιαγγειακής νοσηρότητας και θνησιµότητας.

1

2

Κεκορεσµένα λιπαρά οξέα. Προέρχονται κυρίως από προϊόντα γάλακτος π.χ. τυρί, γάλα, παγωτά, καθώς επίσης και κρέας. Αυξάνουν τη χοληστερίνη του αίµατος. Υπάρχει σαφής σχέση ανάµεσα στην κατανάλωση κεκορεσµένων λιπαρών οξέων και τα καρδιαγγειακά νοσήµατα. Πολυακόρεστα λιπαρά οξέα. Το λινολεϊκό οξύ είναι ο κύριος εκπρόσωπος των ω6 και προέρχεται κυρίως από φυτικά έλαια. Η κατανάλωση ω-6 Πολλές µελέτες έχουν συνµειώνει τη χοληστερίνη και τον καρδιαγγειδέσει την πρόσληψη διαφόακό κίνδυνο. Ιδιαίτερων τύπων λιπιδίων µε τα ρα ενδιαφέροντα είκαρδιαγγειακά νοσήµατα. ναι τα ω-3 λιπαρά οξέα που προέρχονται κυρίως από τα ψάρια. Τα λιπαρά αυτά οξέα µειώνουν τα τριγλυκερίδια, την αρτηριακή πίεση και τις αρρυθµίες και σε άτοµα µε έµφραγµα µυοκαρδίου τη θνητότητα. Μονοακόρεστα λιπαρά οξέα. Προέρχονται κυρίως από το ελαιόλαδο και µειώνουν την καρδιαγγειακή νοσηρότητα και θνησιµότητα.

3

4

ΤΡΙΓΛΥΚΕΡΙ∆ΙΑ Τα τριγλυκεριδια επηρεάζουν την αγγειακή λειτουργία και να αυξάνουν την πιθανότητα αρτηριοσκλήρυνσης. Oι µέτριες αυξήσεις των τριγλυκεριδίων µπορεί να οδηγήσουν σε αρτηριοσκλήρυνση, ενώ οι πολύ υψηλές την πιθανότητα παγκρεατίτιδος.


22•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Healthy tips Yγιεινό µαγείρεµα Προτιµήστε τα αντικολλητικά σκεύη. Ταψιά ή τηγάνια µε αντι+ κολλητική επίστρωση δεν απαιτούν λάδι ή βούτυρο για το µαγείρεµα των τροφών, µε αποτέλεσµα τα φαγητά να παρασκευάζον-

ood g ται µε ελάχιστα λιπαρά. Ένα επιπλέον θετικό είναι ότι αυτά τα σκεύη καθαρίζονται ευκολότερα, αλλά απαιτείται µεγάλη προσοχή ώστε να µη χαραχτεί η επιφάνειά τους.

+

Χρησιµοποιήστε «καθαρές» πρώτες ύλες. Από το νερό κ αι τα παγάκια έως τα φρούτα και τα λαχανικά, οι πρώτες ύλες ενδέχεται να έχουν µολυνθεί µε επικίνδυνους µικροοργανισµούς και χηµικές ουσίες. Μαγειρέψτε µε καθαρό νερό και πλύνετε σχολαστικά τα φρούτα και τα λαχανικά, ιδιαίτερα εάν πρόκειται να τα καταναλώσετε ωµά.

+

Πείτε ναι στη σωστή συντήρηση των τροφών. Μην αφήνετε τα τρόφιµα εκτός ψυγείου για περισσότερες από δύο ώρες. Τις ζεστές µέρες τοποθετήστε τα κατευθείαν στο ψυγείο. Συντηρήστε τα σε χαµηλή θερµοκρασία ψύξης (κάτω από 8ο C) ή κατάψυξης (κάτω από -18ο C), διαχωρίζοντας το ένα από το άλλο.

+

+

Κάντε έξυπνες επιλογές. Προτιµήστε το ελαιόλαδο -αλλά χρησιµοποιήστε το µε µέτρο-, τα γαλακτοκοµικά προϊόντα µε χαµηλά λιπαρά, τα άπαχα µέρη του κρέατος. Χρησιµοποιήστε ελάχιστο αλάτι στις συνταγές σας, βάλτε µυρωδικά για να δώσετε γεύση στο γεύµα σας, αφαιρέστε το ορατό λίπος από τα κρέατα.

+

∆ιαβάστε τις ετικέτες των τροφίµων για να ξέρετε τι περιέχουν τα φαγητά που µαγειρεύετε. Η αναγραφόµενη θερµιδική και θρεπτική αξία αναφέρεται σε συγκεκριµένη ποσότητα του προϊόντος (ανά 100gr ή ml, ανά τεµάχιο, ανά µερίδα). Η ένδειξη «ανάλωση κατά προτίµηση πριν από» δείχνει την ελάχιστη περίοδο κατά την οποία τα τρόφιµα διατηρούν τις ιδιότητές τους όταν αποθηκεύονται κατάλληλα. Η ηµεροµηνία λήξης αναφέρεται στο χρονικό περιθώριο, κατά το οποίο η κατανάλωση του προϊόντος είναι ασφαλής για την υγεία.

+

Χρησιµοποιήστε σωστά το φούρνο µικροκυµάτων. Θυµηθείτε ότι µετά το ψήσιµο, δεν πρέπει να υπάρχουν κρύα σηµεία στο φαγητό, καθώς εκεί µπορεί να επιβιώσουν τα βακτήρια. Προτιµήστε να κόβετε τα τρόφιµα σε πολλά µικρά κοµµάτια προκειµένου η ακτινοβολία να φθάνει σε περισσότερα σηµεία. Μαγειρέψτε σε γυάλινα και κεραµικά σκεύη αλλά µην τοποθετείτε ποτέ στο φούρνο µικροκυµάτων πλαστικά σκεύη, τα οποία µπορεί να λιώσουν και να µολύνουν το φαγητό µε βλαβερές ουσίες.

+

Επιλέξτε υγιεινούς τρόπους µαγειρέµατος. Το βράσιµο σε χαµηλή θερµοκρασία ή στον ατµό διαφυλάσσει τη θρεπτική αξία των τροφών. Αποφύγετε το τηγάνισµα, καθώς καταστρέφει τις βιταµίνες και τα θρεπτικά συστατικά, αυξάνει τις θερµίδες και επιβαρύνει την υγεία µε κορεσµένα και trans λιπαρά. Το ψήσιµο στο φούρνο ή τη σχάρα αποτελεί πιο διαιτητικό τρόπο µαγειρέµατος από το τηγάνισµα. Μια γενικότερη συµβουλή είναι να αποφεύγετε τρόπους που απαιτούν λίπος ή αφήνουν την τροφή να µαγειρεύεται στο λίπος της.

Ελέγξτε την ποιότητα των τροφίµων. Εάν έχουν άσχηµη µυρωδιά ή αλλοιωµένα όψη και χρώµα, σηµαίνει ότι έχουν χαλάσει και το µόνο που έχετε να κάνετε είναι να τα πετάξετε. Σε ελάχιστα τρόφιµα, όπως τα σκληρά τυριά και φρούτα, µπορείτε να αφαιρέσετε ένα µεγάλο τµήµα γύρω από τη µούχλα και να τα καταναλώσετε.

Με το καλό µαγείρεµα των τροφών εξοντώνονται οι επικίνδυνοι µικροοργανισµοί που υπάρχουν σε αυτά και µπορούν να προκαλέσουν προβλήµατα στο στοµάχι. Μαγειρέψτε στη σωστή θερµοκρασία (διαφέρει ανάλογα µε το είδος του τροφίµου) και για αρκετή ώρα, αποφεύγοντας κάποιους νεώτερους τρόπους µαγειρέµατος (π.χ. κρέας µε αίµα), που µπορεί να κρύβουν κινδύνους για την υγεία.

Προτιµήστε να µαγειρεύετε τις τροφές µε + τον φλοιό τους (π.χ. τις πα-

τάτες µε τη φλούδα) καθώς έτσι η απώλεια των θρεπτικών συστατικών είναι µικρότερη. Θυµηθείτε, επίσης, ότι η θρεπτική αξία και η γεύση των λαχανικών µειώνεται σηµαντικά µε το πολύ βράσιµο.


•IN•VITRO•23

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Προσοχή στη θερµοκρα-φιµα σία τηγανίσµατος. Tρό(κυρίως αµυλούχες

-

Όταν φτιάχνετε σαλάτα, µην κόβετε τα λαχανικά σε µικρά κοµµάτια µε τα κλασικά µαχαίρια. Με τον τρόπο αυτό οξειδώνονται πιο εύκολα, µε αποτέλεσµα να καταστρέφεται η βιταµίνη C που περιέχουν. Απλά «σπάστε» τα σε µικρότερα κοµµάτια µε το χέρι.

-

Μην ξεχνάτε τους κανόνες υγιεινής. Πλένετε πάντα τα χέρια σας πριν και µετά το µαγείρεµα µε ζεστό νερό και σαπούνι, καθαρίστε µε απολυµαντικό τα εργαλεία και τις επιφάνειες που έρχονται σε επαφή µε τις τροφές, πλύνετε σχολαστικά το θερµόµετρο µαγειρέµατος µετά από κάθε χρήση. Οι κανόνες υγιεινής αφορούν και στο ψυγείο, οι επιφάνειες του οποίου πρέπει να καθαρίζονται µε ζεστό νερό και σαπούνι τουλάχιστον µια φορά την εβδοµάδα.

-

Μην ξεφλουδίζετε τις τοµάτες, είτε τις χρησιµοποιείτε στα φαγητά είτε στις σαλάτες. Στη φλούδα τους «κρύβεται» το λυκοπένιο, µια ουσία µε ισχυρή αντιοξειδωτική δράση. Θυµηθείτε ότι οι τοµάτες µε βαθύ κόκκινο χρώµα έχουν τη µεγαλύτερη συγκέντρωση σε λυκοπένιο.

bad Μη βράζετε τεµαχι-Σύµφωνα σµένα τα καρότα. µε έρευνα

του πανεπιστηµίου του Νιούκαστλ, όταν τα καρότα µαγειρεύονται κοµµένα σε φέτες, χάνουν το 25% της φαλκαρινόλης, µιας ουσίας µε αντικαρκινική δράση. Το αντίθετο ακριβώς φάνηκε να συµβαίνει µε τα καρότα που µαγειρεύονται ολόκληρα.

Προσοχή όταν µαγειρεύετε σε µπάρµπεκιου. Αποφύγετε να «καβουρντίζετε» τα κρέατα, αφού µελέτες έχουν δείξει ότι πιθανώς να σχετίζονται µε την εµφάνιση καρκίνου. Προτιµήστε να ψήνετε λιγότερο χρόνο τα φαγητά, προθερµαίνοντάς τα πρώτα στον φούρνο µικροκυµάτων.

τροφές και σιτηρά) που υπόκεινται σε θερµική επεξεργασία σε υψηλές θερµοκρασίες παράγουν µια καρκινογόνο ουσία, την ακρυλαµίδη. Προτιµήστε να τηγανίζετε τα φαγητά σε χαµηλή θερµοκρασία, χωρίς να τα αφήνετε να ροδίσουν έντονα.

Μη χρησιµοποιείτε σκεύη ή δοχεία που εί-διάφορα ναι ζωγραφισµένα ή διακοσµηµένα µε σχέδια. Μερικά από αυτά είναι κατασκευασµένα από υλικά, όπως µόλυβδο, και ενδέχεται να περιέχουν τοξικές ουσίες, που µπορεί να προκαλέσουν σοβαρά προβλήµατα στο γαστρενετερικό σύστηµα.

-

Αποφύγετε να «ξεπαγώνετε» τα τρόφιµα στους πάγκους της κουζίνας, γιατί είναι πολύ πιθανό να µεταφερθούν βακτήρια. Αποψύξτε τα µέσα στο ψυγείο (στη συντήρηση), στο φούρνο µικροκυµάτων (αλλά µαγειρέψτε τα αµέσως) ή χρησιµοποιώντας αεροστεγές πλαστικό περιτίλυγµα και κρύο νερό που θα το ανανεώνετε τακτικά.

άµυλο στις τροφές διογκώνεται µε το -ταιΤοµαγείρεµα, µε αποτέλεσµα να επηρεάζεο γλυκαιµικός δείκτης. Ορισµένα τρόφι-

µα αυξάνουν τον γλυκαιµικό τους δείκτη ανάλογα µε τον τρόπο και το χρόνο µαγειρέµατος. Αποφύγετε να βράζετε πολύ τα µακαρόνια (καταναλώστε τα al dente) και προτιµήστε τις ψητές από τις βραστές πατάτες.

-

Όταν χρησιµοποιείτε κονσερβοποιηµένα τρόφιµα χωρίς να καταναλώνετε όλη την ποσότητα, φροντίστε να µην τα αποθηκεύετε στο ψυγείο εντός της κονσέρβας. Προτιµήστε να τα µεταφέρετε σε ένα πλαστικό δοχείο, προκειµένου να µην αναπτυχθούν βακτήρια και άλλοι µικροοργανισµοί.


24•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Μedical update Οι τελευταίες έρευνες

Τoυ Βασίλη Καριώτη

Συσκευή προβλέπει τον καρκίνο του µαστού ΜΙΑ ΝΈΑ ΣΥΣΚΕΥΉ µπορεί στο µέλλον να επιτρέψει στους γιατρούς να ελέγχουν τον κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου του µαστού στις γυναίκες, µέσα σε λίγα µόλις λεπτά, αναλύοντας απλώς µερικές σταγόνες αίµατος ή ένα µικροσκοπικό κοµµάτι ιστού από το στήθος τους. Η νέα συσκευή, που είναι εφοδιασµένη µε ειδικό τσιπ, µπορεί να µετρήσει επί τόπου το επίπεδο της ορµόνης οιστρογόνο, που αποτελεί δείκτη για τον καρκίνο του µαστού. Πηγή: Science Translational Medicine.

Oι άνδρες «λυγίζουν» στον πόνο ΝΕΌΤΕΡΗ ΜΕΛΈΤΗ δείχνει ότι οι γυναίκες µπορεί να αισθάνονται περισσότερο πόνο, αλλά στους άνδρες διαρκεί πολύ περισσότερο. Η ∆ρ Ξαβιέρια Χασίµ και οι συνεργάτες της στο Πανεπιστήµιο του Τορόντο εξέθεσαν 32 ενήλικες σε µέτριο πόνο. Οι γυναίκες ήταν αρχικά πιο ευαίσθητες στον πόνο. Μετά όµως από τα πρώτα 20 επεισόδια, οι γυναίκες ανέφεραν µείωση τόσο της έντασης του πόνου. Οι άνδρες αντίθετα, δεν παρουσίασαν καµία προσαρµογή. Πηγή: Pain

Το web-surfing κάνει καλό στο µυαλό TO ΣΕΡΦΆΡΙΣΜΑ στο Internet µπορεί να βοηθήσει στη διατήρηση των νοητικών ικανοτήτων ενός ατόµου που βρίσκεται σε φάση ανάπτυξης. Μετά από επιστηµονική έρευνα φάνηκε πως άτοµα που είχαν µικρή εµπειρία από το διαδίκτυο, παρουσίασαν µετά από µία µόλις εβδοµάδα εξάσκησης, µεγάλη αύξηση της εγκεφαλικής δραστηριότητας, ιδιαίτερα στις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται µε τη λήψη αποφάσεων. Ωστόσο, δεν φάνηκε να παρουσιάζουν τον ίδιο ρυθµό ανάπτυξης µετά από πλοήγηση έξι µηνών.

Λευκό τυρί µε το λευκό κρασί ΑΝ ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΑΣΊ έχει αποδειχθεί ότι παρέχει πολλά οφέλη στην υγεία, ειδικά το λευκό, µπορεί να διαβρώσει τα δόντια λόγω της οξύτητάς του. Αυτό αναφέρουν Γερµανοί επιστήµονες, οι οποίοι όµως σπεύδουν να προτείνουν και µία λύση: µαζί ή µετά το λευκό κρασί, να τρώτε και λευκό τυρί. Πηγή: Nutritional Research

Μία ειδικού τύπου βραχεία ψυχοθεραπεία βοηθάει άτοµα µε νευρογενή βουλιµία να σταµατήσουν την ανθυγιεινή συµπεριφορά της υπερκατανάλωσης τροφής σε µόλις µερικές συνεδρίες. Η «γνωσιακή ψυχοθεραπεία» όπως ονοµάζεται, φέρεται πως είναι η καλύτερη µέθοδος.

O ιός που µας κουράζει

Τ

ο µυστηριώδες «σύνδροµο χρόνιας κόπωσης» ή η λεγόµενη «ασθένεια των γιάπηδων» - οδηγεί σε µόνιµη εξάντληση, που δεν ανακουφίζεται ούτε µε τον ύπνο - φαίνεται πως συνδέεται µε έναν ρετροϊό. Πρόκειται για µια πολύπλοκη πάθηση που επηρεάζει τις ζωές τουλάχιστον 17 εκατοµµυρίων ανθρώπων διεθνώς, σε σηµείο που να µην µπορούν καν να εργαστούν, και η οποία έως τώρα ήταν αδύνατο να θεραπευτεί. Η έρευνα έγινε στο Πανεπιστήµιο της Νεβάδα, και εντόπισε έναν ρετροϊό, τον ΧMRV, στο αίµα της πλειονότητας (67%) των ασθενών µε το σύνδροµο. Από την άλλη, ο ιός εντοπίστηκε µόνο στο 3,7% του αίµατος υγιών ατόµων. Όµως οι ερευνητές διευκρίνισαν ότι αν και φαίνεται να υπάρχει σχέση ανάµεσα στον ιό και το σύνδροµο, δεν έχει ακόµα αποδειχτεί ότι ο ιός όντως προκαλεί το σύνδροµο χρόνιας κόπωσης, συνεπώς πρέπει να γίνουν

H απαγόρευση σώζει τους µη καπνιστές Η απαγόρευση του καπνίσµατος βοηθά στη µείωση του κινδύνου καρδιακής προσβολής και καρδιαγγειακών νοσηµάτων, που συνδέονται µε το παθητικό κάπνισµα, υποστηρίζει έκθεση του Αµερικανικού Ιατρικού Ινστιτούτου. Oι ειδικοί υπολογίζουν ότι η εφαρµογή των πολιτικών απαγόρευσης του καπνίσµατος από τους δηµόσιους χώρους, που µειώνουν δραµατικά το ρόλο των παθητικών καπνιστών, µπορούν να µειώσουν τον κίνδυνο εµφράγµατος κατά 47%. Επίσης, µπορούν να µειώσουν την πιθανότητα εµφάνισης άλλων καρδιακών προβληµάτων.

και άλλες έρευνες. Ο συγκεκριµένος ιός έχει ήδη συνδεθεί επίσης µε τον καρκίνο του προστάτη. Αν αποδειχτεί ότι υπάρχει σχέση αιτίας και αποτελέσµατος, τότε, όπως εκτιµούν οι ειδικοί, ανοίγονται νέες δυνατότητες για τη θεραπεία και των δύο ασθενειών. Το σύνδροµο χρόνιας κόπωσης πλήττει το ανοσοποιητικό σύστηµα του ανθρώπου και προκαλεί εξοντωτική κούραση, που µπορεί να συνοδεύεται από απώλεια µνήµης, πρόβληµα συγκέντρωσης, πόνους στους µυς και τις αρθρώσεις, πονοκεφάλους, πονόλαιµους κ.ά. Συχνά προηγείται η εµφάνιση µιας ασθένειας που µοιάζει µε την κοινή γρίπη. Τα συµπτώµατα διαρκούν τουλάχιστον έξι µήνες και µπορούν να έχουν ανάλογη επίδραση στην ποιότητα της ζωής µας µε τη ρευµατοειδή αρθρίτιδα και τη σκλήρυνση κατά πλάκας. Η διάγνωση του συνδρόµου είναι δύσκολη και συνήθως γίνεται αφού άλλες ψυχικές και σωµατικές παθήσεις έχουν αποκλειστεί.

Άγνοια ότι είναι φορείς Tρεις στους δέκα οροθετικούς στην E.E αγνοούν ότι έχουν µολυνθεί από τον ιό HIV. Tο αντίστοιχο ποσοστό για τις γειτονικές χώρες ανέρχεται στο 70%. Όπως τονίζει η Eυρωπαϊκή Eπιτροπή η άγνοια των ασθενών ότι είναι φορείς του ιού αποτελεί σοβαρό κίνδυνο µετάδοσης. Το διάστηµα 2001-2007 ο αριθµός των ατόµων που ζουν µε τον ιό στην Ευρώπη έφτασε από το 1,5 εκατοµµύριο στα 2,2 εκατ. Από αυτούς, οι 730.000 ζουν στην ΕΕ. Περισσότερα από 80.000 νέα κρούσµατα του ιού HIV καταγράφηκαν το 2007 στην ΕΕ, τη Ρωσία και την Ουκρανία, από τα οποία περίπου τα 55.000 εµφανίστηκαν στις δύο πρώην σοβιετικές χώρες.


•IN•VITRO• 25

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Γνωρίζεις ότι... Νέα φάρµακα Oι φυτικές στερόλες «ασπίδα» της καρδιάς Mε την επίσηµη έγκριση της Eυρωπαϊκής Ένωσης, τα προϊόντα που περιέχουν φυτικές στερόλες µπορούν πλέον να ισχυρίζονται ότι συµβάλλουν στη µείωση της πιθανότητας εµφάνισης καρδιαγγειακής νόσου καθώς αποδεδειγµένα µειώνουν τη χοληστερόλη στο αίµα. Η αποτελεσµατικότητα των φυτικών στερολών αποδεικνύεται σε περισσότερες από 180 κλινικές έρευνες µεγάλης κλίµακας που έχουν πραγµατοποιηθεί παγκοσµίως. Τα εµπλουτισµένα µε φυτικές στερόλες τρόφιµα έχουν σχεδιαστεί ειδικά για άτοµα που θέλουν να βελτιώσουν το λιπιδαιµικό τους προφίλ, αφού αποδεδειγµένα µειώνουν τη χοληστερίνη µέχρι και 15%, στο πλαίσιο ενός ισορροπηµένου διαιτολογίου και τρόπου ζωής.

Aντικαταθλιπτικά για γερή σπονδυλική στήλη Ένα κοινό αντικαταθλιπτικό φάρµακο σε συνδυασµό µε εντατικό πρόγραµµα άσκησης σε διάδροµο βοήθησε σηµαντικά ασθενείς µε βλάβες στο νωτιαίο µυελό, να περπατήσουν καλύτερα και γρηγορότερα. Αµερικανοί ερευνητές ανακοίνωσαν πρόσφατα ότι η ουσία εσιλατοπράµη που επιδρά στα επίπεδα της σεροτονίνης, δηλαδή της ορµόνης που ευθύνεται για την καλή διάθεση, φάνηκε να ενδυναµώνει τα νεύρα κατά µήκος της σπονδυλικής στήλης που ακόµη συνδέονται µε τον εγκέφαλο, δίνοντας στους ασθενείς τη δυνατότητα να ελέγχουν περισσότερο τους µυς τους κατά τη διάρκεια της άσκησης. Οι ερευνητές σχεδιάζουν να πραγµατοποιήσουν περισσότερες µελέτες χρησιµοποιώντας διαφορετικά αντικαταθλιπτικά ώστε να δουν ποιο από αυτά είναι πιο αποτελεσµατικό.

H αλοιφή του σεξ Σε µορφή κρέµας είναι πιθανόν να κυκλοφορούν στο µέλλον τα λεγόµενα χάπια του σεξ. Mελέτες σε ποντίκια έδειξαν ότι τα φάρµακα για την αντιµετώπιση της στυτικής δυσλειτουργίας µπορούν να περάσουν στον οργανισµό µέσω του δέρµατος σε µικροκάψουλες. Σύµφωνα µε την έρευνα που δηµοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Journal of Sexual Medicine», αυτό σηµαίνει λιγότερες παρενέργειες και σηµαντικά γρηγορότερη δράση της ουσίας του φαρµάκου. Η χρήση της κρέµας θα µπορούσε να λύσει το πρόβληµα των παρενεργειών καθώς τα συστατικά του φαρµάκου θα δρούσαν σε συγκεκριµένη περιοχή του σώµατος, χωρίς να περνούν στην κυκλοφορία του αίµατος. (www.bbc.com)

Χάπι news Eλπίδες για πρόληψη του AIDS

Ο

ι ελπίδες για την παρασκευή εµβολίου κατά του Έιτζ αναπτερώνονται µετά τη δηµοσίευση δοκιµής στην επιθεώρηση «New England Journal of Medicine», σύµφωνα µε την οποία υπάρχουν ενδείξεις για προστατευτική δράση απέναντι στον ιό HIV. Οι επιστήµονες είχαν ανακοινώσει πρόσφατα ότι ο συνδυασµός δύο αποτυχηµένων, παλαιότερων εµβολίων µείωνε τον κίνδυνο µόλυνσης κατά 31%, σε δοκιµές που έγιναν στην Ταϊλάνδη, µεταξύ 16.000 εθελοντών. Αρχικώς εκφράστηκαν αµφιβολίες για την αξιοπιστία των αποτελεσµάτων. Νέα δεδοµένα ωστόσο που παρουσιάστηκαν σε συνέδριο στο Παρίσι έδειξαν ότι τα ευρήµατα ήταν

όντως σηµαντικά. Οι επιστήµονες δεν καταλαβαίνουν ακόµη τους µηχανισµούς αυτής της δράσης, ωστόσο φαίνεται ότι το εµβόλιο προσφέρει δύο φορές µεγαλύτερη προστασία σε όσους ανήκουν σε οµάδες χαµηλού ή µέτριου κινδύνου, σε αντίθεση µε όσους εκτίθενται περισσότερο στον κίνδυνο µόλυνσης. «Έπειτα από 26 χρόνια προσπαθειών πιστεύουµε ότι µπορούµε να προχωρήσουµε µε την πίστη ότι θα είµαστε σε θέση να αναπτύξουµε ένα εµβόλιο που θα είναι αποτελεσµατικό σε όλο τον κόσµο», αναφέρει ο ερευνητής συνταγµατάρχης Νέλσον Μάικλ, προσθέτοντας όµως ότι δεν πρόκειται για επιστηµονική ανακάλυψη, αλλά απλώς για βήµα προόδου.

Η καθηµερινή λήψη υψηλής δόσης βιταµίνης D υπό τη µορφή συµπληρώµατος διατροφής µπορεί να µειώσει τον κίνδυνο πτώσεων σε ηλικιωµένους, υποστηρίζουν Ελβετοί ερευνητές.

Toυ ∆ηµήτρη Παπαντωνίου

Nέο φάρµακο για τον διαβήτη τύπου 2 Άδεια κυκλοφορίας στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έλαβε η ουσία σαξαγλιπτίνη για τη θεραπεία του σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2. Σύµφωνα µε τις εταιρείες Bristol -Myers Squibb και Astra Zeneca που ένωσαν τις δυνάµεις τους για αυτό το σκοπό, η σαξαγλιπτίνη ενδείκνυται για εφάπαξ ηµερήσια χορήγηση από του στόµατος, δισκίων 5 mg σε ενήλικους ασθενείς µε διαβήτη τύπου 2 για τη βελτίωση του γλυκαιµικού ελέγχου. Η κυκλοφορία του φαρµάκου αναµένεται να ξεκινήσει στην Ελλάδα το πρώτο τρίµηνο του 2010. Όχι στην παρακεταµόλη µετά τον εµβολιασµό Η χορήγηση παρακεταµόλης σε µωρά µετά τον εµβολιασµό τους ως προληπτικό µέτρο απέναντι στον πυρετό µπορεί να µειώνει την αποτελεσµατικότητα των εµβολίων, υποστηρίζουν Τσέχοι ερευνητές. Τα µισά από τα παιδιά που έλαβαν µέρος στη µελέτη και εµβολιάστηκαν κατά του πνευµονιόκοκκου, του τετάνου, του κοκίτη ή της ηπατίτιδας Β, έλαβαν τρεις δόσεις παρακεταµόλης µέσα στις επόµενες 24 ώρες από τον εµβολιασµό. Όταν οι ερευνητές παρατήρησαν την ανταπόκριση του εµβολίου, εντόπισαν χαµηλότερα επίπεδα αντισωµάτων στα παιδιά που είχαν λάβει παρακεταµόλη απ’ ό,τι στα υπόλοιπα. Παρόλα αυτά και οι ίδιοι οι ερευνητές δηλώνουν ότι η κλινική σχέση αυτών των ανοσολογικών ευρηµάτων είναι ακόµη άγνωστη και ότι είναι απαραίτητη η περαιτέρω αξιολόγησή τους. (www.bbc.com)


26•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Science

Συνεργάστηκε ο Κωνσταντίνος Ρόκκας, ουρολόγος – ανδρολόγος

Aνδρική Yπογονιµότητα

Τoυ ∆ηµήτρη Παπαντωνίου

Mικροτσίπ... ξυπνητήρι για τα φάρµακα ΟΙ ΑΣΘΕΝΕΊΣ που δεν καταφέρνουν να είναι συνεπείς στη λήψη των φαρµάκων τους, ίσως στο µέλλον να έχουν στη διάθεσή τους ένα πρωτοποριακό ηλεκτρονικό σύστηµα που θα τους το υπενθυµίζει. Στο πλαίσιο µικρής κλινικής µελέτης, τοποθετήθηκαν µικροτσίπ στον ώµο 20 ασθενών µε υπέρταση. Σε κάθε χάπι που έπρεπε να ληφθεί, είχε εµφυτευθεί ένα µικροτσίπ που είχε τη δυνατότητα να «επικοινωνεί» µε εκείνο στον ώµο. Όποτε ο ασθενής δεν έπαιρνε το χάπι του, το σύστηµα τού το υπενθύµιζε µε γραπτό µήνυµα. Μέσα σε έξι µήνες, οι ασθενείς συµµορφώθηκαν µε τις οδηγίες των γιατρών σε ποσοστό από 30% έως 80%. (www.ft.com)

Mάτι ρόµποκοπ Η ΤΕΧΝΗΤΉ ΌΡΑΣΗ ηρώων επιστηµονικής φαντασίας του Χόλιγουντ αποτελεί πάντα πρόκληση για τους επιστήµονες που θέλουν να προσφέρουν µια αχτίδα ελπίδας σε τυφλούς. Ερευνητική οµάδα του πανεπιστηµίου ΜΙΤ ανακοίνωσε πρόσφατα ότι αναπτύσσει εµφύτευµα αµφιβληστροειδούς, το οποίο µπορεί να παρακάµπτει τα κατεστραµµένα κύτταρα ώστε να δίνει απευθείας οπτικά δεδοµένα στον εγκέφαλο. Το εµφύτευµα λειτουργεί σε συνδυασµό µε ένα ειδικά σχεδιασµένο ζευγάρι γυαλιών µε κάµερα. Η µικροσκοπική κάµερα µεταδίδει οπτικά σήµατα στο µικροτσίπ που έχει εµφυτευθεί στο µάτι και εκείνο µε τη σειρά του µεταδίδει τα σήµατα στον εγκέφαλο. Μέχρι σήµερα οι δοκιµές έχουν γίνει σε χοίρους, ώστε να διαπιστωθεί εάν τα εµφυτεύµατα παραµένουν λειτουργικά. (www.medgadget.com)

Tοµογράφος δίνει... ανάσα

ΈΝΑΣ ΝΈΟΣ µαγνητικός τοµογράφος θα βοηθήσει σηµαντικά στη θεραπεία ασθενών µε χρόνια πνευµονοπάθεια και άσθµα. Η καινοτοµία της συσκευής έγκειται στο ότι επιτρέπει στους γιατρούς να «βλέπουν» µέσα στους πνεύµονες. Αυτό επιτυγχάνεται µε τη χρήση ενός ειδικού αερίου που εισπνέει ο ασθενής και το οποίο απεικονίζει λεπτοµερώς στη µαγνητική τοµογραφία τις υγιείς περιοχές των πνευµόνων και εκείνες που έχουν υποστεί βλάβες. Απεικονίζεται επίσης το αέριο να περνάει στην κυκλοφορία του αίµατος, δίνοντας έτσι στους γιατρούς µια καλύτερη αντίληψη για το πόσο καλή ή κακή είναι η µεταφορά του οξυγόνου.

Ένα νέο ροµποτικό χέρι που µπορεί να χειρίζεται αντικείµενα µε ήπιες κινήσεις που µοιάζουν µε ανθρώπινες, κατασκεύασαν ερευνητές των Πανεπιστηµίων Γέιλ και Χάρβαρντ, ανοίγοντας δρόµο για εξελιγµένα τεχνητά µέλη και ακριβέστερα ροµποτικά χειρουργικά συστήµατα.

E-mail µέσω εγκεφάλου!

Π

όσες φορές άραγε δεν έχουµε θελήσει να επικοινωνήσουµε µε κάποιον χωρίς να πούµε την παραµικρή λέξη; Η επιθυµία αυτή κινείται µέχρι σήµερα µόνο στη σφαίρα της φαντασίας. Βρετανοί επιστήµονες, όµως, φαίνεται ότι ανοίγουν ένα παράθυρο στο µέλλον της επικοινωνίας µεταξύ δύο εγκεφάλων, ενώ δεν είναι λίγοι εκείνοι που υποδέχονται την προσπάθειά τους ως τον µελλοντικό αντικαταστάτη του ίντερνετ. Ερευνητές από το Πανεπιστήµιο του Σαουθάµπτον υποστηρίζουν ότι ανέπτυξαν ένα πρωτοποριακό σύστηµα που επιτρέπει την αποστολή µηνυµάτων από έναν εγκέφαλο σε άλλο, µέσω διαδικτύου, σε πολύ µεγάλη απόσταση. Κατά τη διάρκεια της µετάδοσης των µηνυµάτων, δύο άνθρωποι συνδέονται µε ηλεκτρόδια που µετρούν τη δραστηριότητα συγκεκριµένων τοµέων του εγκεφάλου. Το ένα άτοµο δηµιουργεί σήµατα, σκεπτόµενο ότι κινεί τη µία φορά το δεξί του χέρι και την άλλη το αριστερό. Ο υπολογιστής µε τον οποίο έχει συνδεθεί, αναγνωρίζει το ζεύγος των σκέψεων και τις στέλνει µέσω διαδικτύου στον υπολογιστή του δεύτερου ατόµου. Στην άλλη άκρη, ένας

λαµπτήρας ανάβει σε δύο διαφορετικές συχνότητες, µία για την κάθε σκέψη. Όταν το δεύτερο άτοµο παρατηρεί τον λαµπτήρα, ο εγκέφαλός του παράγει σήµατα που αναλύονται επίσης από υπολογιστή. Το επόµενο βήµα, σύµφωνα µε τον Κρίστοφερ Τζέιµς, ερευνητή στο Πανεπιστήµιο του Σαουθάµπτον, είναι το άτοµο που δέχεται την πληροφορία να την αντιλαµβάνεται κιόλας. Τα πειράµατα µπορεί να βρίσκονται ακόµη σε πρώιµο στάδιο, κατευΣτο µέλλον θα στέλνουµε θύνονται όµως προς την ανάπτυξη τεχνολοµηνύµατα µέσω διαδικτύου γιών που θα επιτρέστον εγκέφαλο και όχι τον πουν στους ανθρώπους υπολογιστή του παραλήπτη. να στέλνουν σκέψεις, λέξεις και εικόνες απευθείας στο νου κάποιου άλλου, υποστηρίζει η ερευνητική οµάδα. Ίσως στο µέλλον αυτό να επιτυγχάνεται µε την εµφύτευση ηλεκτροδίων στο κρανίο ή ακόµη και στον εγκέφαλο. Το σύστηµα πάντως, θα µπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιµο σε ανθρώπους που δεν µπορούν να µιλήσουν ή να επικοινωνήσουν ακόµη και µε τον απλούστερο τρόπο. (www.timesonline.co.uk )


•IN•VITRO•27

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Παρουσίαση Eµπνευσµένες εφαρµογές

Του Γιάννη Πολιτίδη

Υγεία 3G! Kenkou Κόστος: 0,79 Η λέξη Kenkou προέρχεται από έναν ιαπωνικό όρο, ο οποίος χρησιµοποιείται για την υγεία. Η εφαρµογή αυτή µας βοηθάει να καταγράφουµε τους ζωτικούς δείκτες της υγείας µας ως στατιστικά στοιχεία και να παρακολουθούµε την πορεία των αλλαγών τους στο πέρασµα του χρόνου, µε µορφή γραφηµάτων. Οι ενδείξεις που µπορεί να καταγράψει είναι: • Βάρος • Πίεση αίµατος • Επίπεδα σακχάρου στο αίµα • Χοληστερόλη • Φαγητό • ∆ιάθεση • Άσκηση Προσοχή:Η καταγραφή των στοιχείων δεν γίνεται αυτόµατα από τη συσκευή,αλλά χειροκίνητα από εµάς συλλέγοντας αυτά τα στοιχεία ως ενδείξεις και καταγράφοντάς τις.

Pillbox Κόστος: δωρεάν Οι πιο πολλοί από εµάς έχουµε να φροντίσουµε έναν ή και περισσότερους ανθρώπους στην καθηµερινότητά µας. Όµως, πολλές φορές ξεχνάµε ακούσια να τηρήσουµε τις ώρες που πρέπει να χορηγείται η φαρµακευτική αγωγή, παρόλο που γνωρίζουµε τη σπουδαιότητα της τήρησής της. Για ακόµη µια φορά η τεχνολογία έρχεται αρωγός στο δύσκολο έργο µας. Το Pillbox είναι ένας εύκολος τρόπος να διαχειριζόµαστε τις φαρµακευτικές αγωγές ή τις λίστες των φαρµάκων. ∆ηµιουργήθηκε από το Community Health Network. Μας επιτρέπει να κρατάµε αρχείο είτε προσωπικό είτε των µελών της οικογένειάς µας, στο iPhone ή στο iPod Τouch µας. Χρησιµοποιώντας την εβδοµαδιαία προβολή του pillbox, µπορούµε εύκολα να δούµε ποια ηµέρα εµείς ή κάποιο µέλος της οικογένειάς µας πρέπει να πάρει κάποιο φάρµακο. Eπίσης έχουµε τη δυνατότητα να δηµιουργήσουµε µία λίστα ιατρών, συνδεδεµένων µε κάθε µέλος της οικογένειάς µας.

Quitter Κόστος: δωρεάν Η δωρεάν αυτή εφαρµογή είναι πολύ απλή. Απλά εισάγουµε την τελευταία ηµεροµηνία που ασκήσαµε την κακή µας συνήθεια, πόσα τσιγάρα καπνίζαµε κατά µέσο όρο και τέλος το κόστος που είχε το πακέτο µε τα τσιγάρα εκείνη την εποχή. Έτσι, µας βοηθά να υπολογίσουµε πόσα χρήµατα θα είχαµε ξοδέψει αν συνεχίζαµε να καπνίζουµε. Κάθε φορά που εκκινούµε την εφαρµογή, µας υποδέχεται ένα µήνυµα που µας ενηµερώνει για το χρονικό διάστηµα που απέχουµε από το κάπνισµα. Επίσης µε τη βοήθεια ενός µετρητή βλέπουµε πόσα χρήµατα εξοικονοµήσαµε τελικώς. Καθώς ο χρόνος περνά, το ποσό που η εφαρµογή υπολογίζει σύµφωνα µε τη συχνότητα καπνίσµατος που είχαµε καθηµερινά, µπορεί να φτάσει έως και εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ!

Anatomy Lite Κόστος: 2,39 Η εφαρµογή αυτή χρησιµοποιείται ως σηµείο αναφοράς για τους φοιτητές ιατρικής, αλλά και για τους επαγγελµατίες υγείας. Παρέχεται ως βασικό εργαλείο εκµάθησης της ανθρώπινης ανατοµίας, καθώς δίνει τη δυνατότητα να δούµε γραφήµατα ανατοµίας µε βάση το σηµείο του σώµατος που έχουµε επιλέξει. ∆ιαθέτει δικά της γραφήµατα, αλλά παρέχεται και η δυνατότητα εισαγωγής δικών µας από αρχεία εικόνων ή βιβλία.

Tο κινητό τηλέφωνο έχει γίνει προέκταση του χεριού µας. Tο χρησιµοποιούµε για την εργασία, την οικογένεια, την προσωπική µας ζωή και τώρα τελευταία, ακόµα και για την υγεία µας! Στην Ελλάδα βρισκόµαστε στην εποχή της µετάβασης της κινητής τηλεφωνίας από τη δεύτερη στην τρίτη γενιά, τόσο στο πεδίο των παρόχων υπηρεσιών όσο και στις συσκευές. Τα νέα κινητά τηλέφωνα, τρίτης γενιάς, έχουν τη δυνατότητα να παρέχουν πλούσιο και ποικιλόµορφο περιεχόµενο.

Το φαινόµενο iPhone Η συγκεκριµένη συσκευή είναι ένα παράδειγµα κινητού τηλεφώνου τρίτης γενιάς, του οποίου οι πωλήσεις εκτινάχθηκαν στα ύψη µόλις εισήχθη στη χώρα µας. Ένα από τα πλεονεκτήµατά του είναι ότι µας δίνει τη δυνατότητα, λόγω της δοµής του λειτουργικού του συστήµατος, να προσθέτουµε εφαρµογές όπως θα κάναµε και σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή. Πολλές από αυτές τις εφαρµογές αφορούν στην υγεία. Iδού οι πιο χρήσιµες που επιλέξαµε.

Medical Drugs Κόστος: 3,99 Βοηθάει τους ιατρούς ή τους φοιτητές ιατρικής να έχουν µια πλήρη και αναλυτική εικόνα των εκατοντάδων συνταγών φαρµάκων που κυκλοφορούν παγκοσµίως. Παρέχει πληροφόρηση για τις κλινικές δοκιµές, τις παρενέργειες, τον µηχανισµό δράσης των φαρµάκων και άλλες πληροφορίες. ∆εν χρειάζεται να έχετε σύνδεση στο internet προκειµένου να είστε άµεσα ενηµερωµένοι. Είναι ένα χρήσιµο εργαλείο, δουλειάς και εκµάθησης, µε ενηµερωµένη βάση δεδοµένων φαρµάκων έως τα µέσα του 2009.

ICE Κόστος: 1,59 Tο όνοµά του δεν αναφέρεται στον πάγο, αλλά είναι τα αρχικά της αγγλικής έκφρασης In Case of Emergency. H συγκεκριµένη εφαρµογή µας επιτρέπει να καταχωρήσουµε τυχόν αλλεργίες που έχουµε σε φάρµακα, σε φαγητά, σε υφάσµατα ή ορούς (χρήσιµη πληροφορία για τους διαβητικούς). Μπορούν να καταχωρηθούν τα φάρµακα τα οποία λαµβάνουµε και γενικότερα η δυνατότητα να καταγράψουµε την κατάσταση υγείας στην οποία βρισκόµαστε. Σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης αυτές οι πληροφορίες µπορούν να φανούν χρήσιµες για τους διασώστες µας.

BMI Calculator Κόστος: δωρεάν ∆εν είναι τίποτα παραπάνω από αυτό που λέει η ονοµασία του. Ένας υπολογιστής του δείκτη µάζας σώµατος (ΒΜΙ). Το αποτέλεσµα δείχνει την κατηγορία στην οποία ανήκετε (λιποβαρής, κανονικός, υπέρβαρος, παχύσαρκος) µε βάση το βάρος και το ύψος σας. ∆οκιµάστε το, αξίζει το χρόνο σας!


30•IN•VITRO•

Καρκίνος Cover story

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009


•IN•VITRO•31

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Συνεργάστηκε ο Γιώργος Κουµάκης, Ογκολόγος, Νοσ. Άγιος Σάββας

Του Θανάση Τροµπούκη

Μην φοβάσαι

τον καρκίνο Mια δεκαετία νωρίτερα κανείς δεν αναφερόταν στον καρκίνο µε το όνοµά του. Tον αποκαλούσαµε επάρατη νόσο. Σήµερα κάτι έχει αλλάξει – έστω και αν δε θέλουµε να το πιστέψουµε – και ο καρκίνος από κοινό µυστικό ή λέξη ταµπού εµφανίζεται µε πηχιαίους τίτλους στα εξώφυλλα εφηµερίδων και περιοδικών. ∆εκάδες επιστήµονες έχουν αφιερώσει τη ζωή τους στην ανάπτυξη µιας θεραπείας για τον καρκίνο. ∆απανώνται αστρονοµικά ποσά στην έρευνα, παγκοσµίως. Eξειδικευµένες κλινικές έχουν αναπτυχθεί σε όλες τις δυτικές κοινωνίες, ακόµη και στα υπό ανάπτυξη κράτη. Φαίνεται ότι όσο σταµατήσαµε να φοβόµαστε τον καρκίνο, τόσο µεγαλύτερες νίκες πετύχαµε στην αντιµετώπισή του. H σηµαντικότερη γνώση που αποκτήθηκε – µε πολύ κόπο- τα τελευταία χρόνια αφορά στην πρόληψή του. Eκεί στηρίζεται η επιστηµονική κοινότητα διότι αυτή είναι και η πιο αποτελεσµατική θεραπεία του. Aναπτύσσονται δεκάδες εµβόλια που θα λαµβάνουµε άπαξ και θα ξεµπερδεύουµε από το άγχος συγκεκριµένων µορφών καρκίνου. Aπό την άλλη ακόµη και για µορφές όπου δεν υπάρχουν εµβόλια, δεν είµαστε απροστάτευτοι. Σήµερα γνωρίζουµε ότι αν καπνίζουµε είναι πολύ πιθανό να εµφανίσουµε καρκίνο στον πνεύµονα. Aν είµαστε παχύσαρκοι διατρέχουµε αυξηµένους κινδύνους εµφάνισης κακοήθειας στο παχύ έντερο. Aν

η µητέρα µας εµφάνισε καρκίνο του µαστού σε νεαρή ηλικία, είναι πολύ πιθανό να εµφανίσουµε και εµείς κ.ο.κ. Kάνοντας αλλαγές στη ζωή µας µπορούµε να µειώσουµε έως ένα βαθµό τον κίνδυνο εµφάνισης καρκίνου. Aν όχι, τουλάχιστον γνωρίζουµε ότι µε τις προληπτικές διαγνωστικές εξετάσεις µπορούµε να τον προλάβουµε. Άλλωστε η έγκαιρη διάγνωση εγγυάται την αποτελεσµατική θεραπεία. Aπό την άλλη έχουµε εµπλουτίσει τα διαγνωστικά µας εργαλεία. Πλέον ο καρκίνος µπορεί να ανιχνευθεί σε κυτταρικό επίπεδο, στα πρώτα κιόλας στάδια ανάπτυξής του. Oι απεικονιστικές εξετάσεις δείχνουν µε ακρίβεια τη θέση, το εύρος και τη µορφή ενός όγκου. Tα γονιδιακά τεστ µας προειδοποιούν για την εµφάνιση κακοήθειας πριν καν αναπτυχθεί. Aλλά ακόµη και στην περίπτωση που αυτός εµφανιστεί, υπάρχουν πλέον αποτελεσµατικά φάρµακα ή θεραπευτικές τεχνικές. Xηµειοθεραπεία, ραδιοθεραπεία, ακτινοθεραπεία, βραχυθεραπεία, ροµποτική χειρουργική, βιολογικά φάρµακα, λέιζερ, βλαστοκύτταρα, γονίδια ( στο µέλλον) όλες αυτές οι µορφές θεραπείας µας παρέχουν εχέγγυα για την αποτελεσµατική αντιµετώπιση µιας κακοήθειας. ∆ε φοβάµαι τον καρκίνο, διότι γνωρίζω σχεδόν τα πάντα γι' αυτόν και έχω τα µέσα για να τον πολεµήσω.


32•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Καρκίνος Cover story

Oι θεραπείες µε µονοκλωνικά αντισώµατα χορηγούνται πλέον από τα αρχικά στάδια σε συνδυασµό µε τη χηµειοθεραπεία καθώς µετά από µελέτες έχει αποδειχθεί η αποτελεσµατικότητά τους.

Bιολογικοί παράγοντες

Σύµµαχοι στη θεραπεία

Tα πιο αισιόδοξα µηνύµατα για την αντιµετώπιση του καρκίνου έρχονται από τη βιοτεχνολογία (βλ. σελ. 38-39) και τα βιολογικά φάρµακα που περιλαµβάνουν κυρίως τα µονοκλωνικά αντισώµατα και τους αντιαγγειογενετικούς παράγοντες – καταστρέφουν τα αγγεία γύρω από τους όγκους ώστε να µην αιµατώνονται. Tα µονοκλωνικά αντισώµατα είναι µόρια που αναπτύχθηκαν στο εργαστήριο και έχουν την ιδιότητα να προσκολλώνται σε συγκεκριµένα ελαττωµατικά σηµεία των καρκινικών κυττάρων. Oι βασικοί στόχοι αυτής της θεραπείας είναι: Nα µπλοκάρουν το «σήµα» που στέλνουν τα καρκινικά κύτταρα στην επιφάνειά τους ώστε να αναπτυχθούν γρηγορότερα. Nα κατευθύνουν την ακτινοβολία κατευθείαν στα καρκινικά κύτταρα και όχι στα υγιή. Nα διοχετεύσουν ισχυρά φάρµακα στα καρκινικά κύτταρα χωρίς να βλάψουν τους γύρω ιστούς. Παλιότερα η θεραπεία µε µονοκλωνικά αντισώµατα χορηγούταν σε ασθενείς µε προχωρηµένο καρκίνο, οι οποίοι δεν αντιδρούσαν στις υπόλοιπες θεραπείες. Σήµερα όµως αυτές οι θεραπείες δίνονται από τα αρχικά στάδια καθώς µετά από µελέτες έχει αποδειχθεί η αποτελεσµατικότητά τους. Tο αµερικανικό FDA έχει εγκρίνει την κυκλοφορία µονοκλωνικών αντισωµάτων για τις εξής µορφές καρκίνου: χρόνια λυµφοκυτική λευχαιµία, οξεία µυελογενή λευχαιµία, καρκίνο µαστού, παχέος εντέρου, πνεύµονα,κεφαλής και λαιµού, non- Hodgkin's λέµφωµα. Στον καρκίνο του µαστού τα µονοκλωνικά αντισώµατα έχουν αλλάξει τελείως την πρόγνωση

> > >

Στον καρκίνο του µαστού η ορµονοθεραπεία αποτελεί µία πολύ σηµαντική εξέλιξη των τελευταίων ετών

της νόσου την τελευταία 5ετία στις γυναίκες που είναι φορείς του γονιδίου HER2. H στοχευµένη θεραπεία σε αυτές τις γυναίκες περιλαµβάνει ένα φάρµακο που µπλοκάρει τη δράση της συγκεκριµένης πρωτεΐνης περιορίζοντας την ανάπτυξη του όγκου. Aυτή τη στιγµή διενεργούνται έρευνες για την ανάπτυξη µονοκλωνικών αντισωµάτων σχεδόν για κάθε µορφή κακοήθειας.

Aκτινοθεραπεία:

Yπολογίζεται ότι ένας στους δύο ασθενείς µε κάποια µορφή καρκίνου θα υποβληθούν σε αυτή τη µορφή θεραπείας. Oι ειδικοί χρησιµοποιούν ακτίνες X για να καταστρέψουν το γενετικό υλικό των καρκινικών κυττάρων που ελέγχει την ανάπτυξη και τον πολλαπλασιασµό τους. Tο πρόβληµα µε αυτή τη θεραπεία είναι ότι µαζί µε τα καρκινικά κύτταρα καταστρέφονται και υγιή. Ωστόσο αυτή η παρενέργεια έχει περιοριστεί στο µέτρο του δυνατού µε τις σύγχρονες εφαρµογές ακτινοθεραπείας. Aντιµετωπίζει σχεδόν όλες τις µορφές καρκίνου πριν ή και µετά τη χειρουργική εκτοµή του όγκου, ενώ χρησιµοποιείται και για τη θεραπεία καλοηθών όγκων. Πολλές φορές συστήνεται ο συνδυασµός της ακτινοθεραπείας µε άλλες θεραπείες (χηµειοθεραπεία), ενώ άλλες, στους καρκίνους προχωρηµένου σταδίου, µπορεί να ανακουφίσει από τα συµπτώµατα της κακοήθειας.

Bραχυθεραπεία:

Πρόκειται για µία µορφή ακτινοθεραπείας που περιλαµβάνει την τοποθέτηση ενός κόκκου µε ισχυρή δόση ακτινοβολίας στο σηµείο του καρκίνου. Έχει λιγότερες παρενέργειες και ο χρόνος που απαιτείται για τη θεραπεία είναι


•IN•VITRO•33

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Eξελίξεις στη χειρουργική

Tην τελευταία δεκαετία τα νέα χηµειοθεραπευτικά σκευάσµατα άλλαξαν το τοπίο στον καρκίνο του πνεύµονα, του µαστού, των όρχεων, των λεµφαδένων κ.λπ.

συντοµότερος. Mπορεί να εφαρµοστεί µόνη της ή σε συνδυασµό µε άλλες θεραπείες και ο ραδιενεργός κόκκος µπορεί να παραµείνει για σύντοµο χρονικό διάστηµα ή ακόµα και µόνιµα. Eνδείκνυται για τον καρκίνο κεφαλής και λαιµού, µαστού, προστάτη, τραχήλου της µήτρας, πνεύµονα, ουροδόχου κύστης, οφθαλµού, ενδοµητρίου, ωοθηκών. Xηµειοθεραπεία: Eίναι η µορφή της θεραπείας που φοβίζει τους ασθενείς τόσο όσο και το άκουσµα της λέξης καρκίνος. Aιτία είναι οι παρενέργειές της. Aυτό που οι περισσότεροι αγνοούµε όµως είναι η αποτελεσµατικότητα της χηµειοθεραπείας. Tην τελευταία δεκαετία τα νέα χηµειοθεραπευτικά σκευάσµατα άλλαξαν το τοπίο στον καρκίνο του πνεύµονα, του µαστού, των όρχεων, των λεµφαδένων κτλ. Aυξήθηκε όχι µόνο η επιβίωση και η ανταπόκριση των ασθενών αλλά και το διάστηµα το οποίο µένει ένας καρκινοπαθής χωρίς νόσο. Tα χηµειοθεραπευτικά σκευάσµατα περιέχουν ισχυρές χηµικές ουσίες που αναγνωρίζουν και καταστρέφουν κύτταρα που αναπτύσσονται γρηγορότερα από το φυσιολογικό στο σώµα µας – τέτοια είναι τα καρκινικά κύτταρα. Eπίσης υπάρχει ποικιλία σκευασµάτων που επιλέγονται βάση του σταδίου εξάπλωσης του καρκίνου, µετά το χειρουργείο, για να ανακουφίσουν από συµπτώµατα που προκαλεί η ίδια η κακοήθεια ή για να προετοιµάσουν τον ασθενή για άλλη θεραπεία. Σε σύγκριση µε το παρελθόν, σήµερα η χηµειοθεραπεία έχει σαφώς ηπιότερες παρενέργειες, ωστόσο αυτές δεν λείπουν. Tο οπλοστάσιο των ογκολόγων έχει αναπτυχθεί σηµαντικά τα τελευταία χρόνια. Πλέον υπάρχουν χηµειοθεραπευτικά σκευάσµατα σε

Θεραπεία του µέλλοντος η παρέµβαση στα γονίδια

µορφή κρέµας (για τον καρκίνο του δέρµατος), χαπιών, ενέσεων (ενδοµυϊκά ή ενδοφλεβίως) κ.ά. Eπίσης µπορούν να χορηγηθούν απευθείας στον όγκο ή να θεραπεύσουν µία µόνο περιοχή του σώµατος. Eπίσης, τελευταία είναι δυνατή η εµφύτευση ενός δισκίου µε χηµειοθεραπευτική αγωγή δίπλα στον όγκο, το οποίο θα σπάσει αργότερα για να διοχετεύσει τη θεραπεία απευθείας στην πάσχουσα περιοχή.

Oρµονοθεραπεία:

Έχει εισαχθεί τα τελευταία χρόνια στο οπλοστάσιο των ογκολόγων. Στηρίζεται στο γεγονός ότι ορισµένοι καρκίνοι (προστάτη, µαστού, µήτρας) είναι ευαίσθητοι στις ορµόνες που παράγει το σώµα µας. Στόχος της ορµονοθεραπείας είναι είτε να µειώσει τις ορµόνες που παράγονται στο σώµα ή να µπλοκάρει την ικανότητα ενός όγκου να «απορροφά» τις ορµόνες. M' αυτόν τον τρόπο σταµατά η ανάπτυξη του όγκου. Eιδικά στον καρκίνο του µαστού η ορµονοθεραπεία αποτελεί µία πολύ σηµαντική εξέλιξη των τελευταίων ετών.

Mεταµόσχευση µυελού των οστών

Kατά τη διάρκεια αυτής της θεραπείας, ουσιαστικά µεταµοσχεύονται αρχέγονα αιµοποιητικά κύτταρα είτε από τον ίδιο τον ασθενή, είτε από δότη. Aφορά ασθενείς µε λευχαιµία, λεµφώµατα (καρκίνος των λεµφαδένων) και άνδρες µε καρκίνο των όρχεων. Eπίσης το σώµα αρχίζει να παράγει και πάλι λευκά και ερυθρά αιµοσφαίρια, ενώ ενισχύεται το ανοσοποιητικό µας σύστηµα.

Γονιδιακή θεραπεία:

Σε αυτή τη µορφή θεραπείας ελπίζουν οι επιστήµονες για την οριστική θεραπεία χρόνιων

νόσων αλλά και του διαβήτη. Προς το παρόν η γονιδιακή θεραπεία δεν είναι διαθέσιµη και εφαρµόζεται µόνο πειραµατικά, στο εργαστήριο. Ωστόσο οι ειδικοί ευελπιστούν ότι κάποια στιγµή θα είναι σε θέση να αντικαθιστούν ελαττωµατικά γονίδια που ευθύνονται για την καρκινογένεση, µε άλλα υγιή. Σε τρεις κατευθύνσεις κινούνται, ό, τι αφορά στον καρκίνο: Nα αντικαθιστούν µεταλλαγµένα γονίδια ή όσα λείπουν. Nα αλλάζουν τον τρόπο λειτουργίας τους. Πχ να απενεργοποιούν γονίδια που ευθύνονται για την καρκινογένεση ή να ενεργοποιούν γονίδια που µας προστατεύουν από τον καρκίνο. Nα «αφοπλίζουν» τα καρκινικά κύτταρα ώστε να τα πολεµά το ανοσοποιητικό µας σύστηµα.

Aνοσοθεραπεία:

Bρίσκεται σε ερευνητικό στάδιο ακόµα, εντούτοις πολλοί γιατροί την εφαρµόζουν σε ασθενείς µε µορφές καρκίνου που δεν αντιµετωπίζονται εύκολα και που δεν αντιδρούν στις υπόλοιπες θεραπείες (καρκίνος νεφρών, λέµφωµα, µελάνωµα). Στόχος της θεραπείας είναι να διεγείρει το ανοσοποιητικό σύστηµα του ασθενούς ώστε να πολεµήσει από µόνο του τα καρκινικά κύτταρα. Στο νοσοκοµείο Άγιος Σάββας, βρίσκονται σε φάση κλινικών δοκιµών δύο θεραπευτικά εµβόλια για τον καρκίνο του µαστού και του προστάτη τα οποία ενδεχοµένως να προστατεύουν τους ασθενείς από πιθανές µεταστάσεις. Tα µέχρι στιγµής αποτελέσµατα είναι ενθαρρυντικά αλλά απαιτείται περαιτέρω έρευνα. Άλλα θεραπευτικά εµβόλια που βρίσκτονται στο εργαστήριο είναι για τον µη µικροκυτταρικό καρκίνο του πνεύµονα και για το λέµφωµα non – Hodgkin, στις έρευνες του οποίου επικεφαλής ήταν ένας Έλληνας, ο Άγγελος

Nέες τεχνικές, σύγχρονα εργαλεία και υλικά έχουν αλλάξει εν πολλοίς τη χειρουργική αντιµετώπιση του καρκίνου, η οποία όµως σε µεγάλο βαθµό εξαρτάται ακόµη από την ικανότητα του χειρουργού. Σήµερα υπάρχουν ροµποτικά µηχανήµατα που επιτρέπουν στους ειδικούς να προσεγγίσουν µε ασφάλεια έναν όγκο και να τον αφαιρέσουν χωρίς να επηρεαστούν οι γύρω ιστοί. Eπίσης η ανάπτυξη της τεχνολογίας έχει εισάγει µηχανήµατα που αφαιρούν τον όγκο – αφορά κυρίως στο κεφάλι αλλά και τον προστάτη- χωρίς τοµή, µε ακρίβεια, εκµηδενίζοντας τους κινδύνους επιπλοκών. H λαπαροσκοπική χειρουργική, αν και αποτελεί εναλλακτική για τη χειρουργική αφαίρεση µιας κακοήθειας, δε συστήνεται πάντα καθώς µε την ανοιχτή τοµή ο χειρουργός έχει τη δυνατότητα να επισκοπήσει τη γύρω (από τον όγκο) περιοχή. Mάλιστα ο καθαρισµός της περιοχής από τον καρκίνο σήµερα δεν γίνεται αποκλειστικά µε «γυµνά» µάτια αλλά µε υπερσύγχρονα ηλεκτρονικά µικροσκόπια, τα οποία αποκαλύπτουν και το τελευταίο εναποµείναν κύτταρο.

Nέα δεδοµένα στην πρόληψη και τη διάγνωση H κυκλοφορία του εµβολίου για τον καρκίνο του τραχήλου της µήτρας, είναι αναµφισβήτητα από τις σηµαντικότερες εξελίξεις στην ιατρική. ∆εν είναι όµως η µόνη. H εξέταση συγκεκριµένων γονιδίων (για τον καρκίνο του µαστού και των ωοθηκών) µπορεί να αποκαλύψει την πιθανότητα εµφάνισης κακοήθειας. Aπό την άλλη, η PET SCAN τοµογραφία µπορεί να δείξει την ύπαρξη ή και την έκταση ενός όγκου µε µεγάλη ακρίβεια. Aυτό το εργαλείο είναι πολύ σηµαντικό για τους γιατρούς καθώς έχουν καλύτερη εικόνα για τον καρκίνο, οπότε µπορούν να τον αντιµετωπίσουν µε µεγαλύτερη αποτελεσµατικότητα.

O καρκίνος από τη µητέρα στο έµβρυο; Βρετανοί και Ιάπωνες επιστήµονες απέδειξαν ότι ο καρκίνος µπορεί να µεταδοθεί από τη µητέρα στο έµβρυο καθώς το ανοσοποιητικό σύστηµα του εµβρύου δεν µπορεί σε ορισµένες περιπτώσεις να εµποδίσει τη διείσδυση των καρκινικών κυττάρων. Οι επιστήµονες υπογράµµισαν πάντως ότι τέτοια περιστατικά είναι εξαιρετικά σπάνια και ότι οι πιθανότητες µια έγκυος µε καρκίνο να τον περάσει στο παιδί της, είναι πολύ µικρές.


34•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Καρκίνος Cover story

Η

νανοτεχνολογία είναι ένα νέο πεδίο έρευνας, µε πολλές προοπτικές στην τεχνολογία της πληροφορίας και της επικοινωνίας, στη βιολογία και τη βιοτεχνολογία, στην ιατρική κ.λπ. Νέα νανο-βιοϋλικά και νανο-συσκευές αναπτύσσονται και ελέγχονται µέσω διατάξεων και τεχνικών της νανοτεχνολογίας, οι οποίες διερευνούν και ρυθµίζουν τις ιδιότητες, τις αποκρίσεις και τις λειτουργίες της ζώσας και µη-ζώσας ύλης, σε µεγέθη µικρότερα από 100nm. Οι εν δυνάµει ιατρικές εφαρµογές αφορούν κυρίως την ανίχνευση, τη διάγνωση, την παρακολούθηση και τη θεραπευτική προσέγγιση ασθενειών. Οι θεραπείες ενάντια στον καρκίνο σήµερα περιλαµβάνουν χειρουργικές επεµβάσεις, ακτινοβολία και χηµειοθεραπείες, οι οποίες είτε έχουν παρενέργειες στους υγιείς ιστούς (µε αποτελέσµατα όπως ναυτία, απώλεια µαλλιών κ.λπ.) είτε είναι αναποτελεσµατικές στην πλήρη θεραπεία του καρκίνου. Η Νανοτεχνολογία προσφέρει αφενός το µέσο της επιλεκτικής στόχευσης των καρκινικών κυττάρων και αφετέρου τον τρόπο της έγκαιρης ανίχνευσής του µέσω της οπτικοποίησης των εν λόγω κυττάρων. Τα Νανοσωµατίδια µπορούν να χρησιµοποιηθούν ως µεταφορείς φαρµάκων κατευθείαν στον καρκινικό όγκο, µε τα εξής πλεονεκτήµατα σε σύγκριση µε την κλασική χηµειοθεραπεία: Προστατεύουν τα φάρµακα από την αποικοδόµησή τους πριν φτάσουν στο στόχο τους (καρκινικά κύτταρα). Ενισχύουν την απορρόφηση των φαρµάκων µέσα στους όγκους και τα καρκινικά κύτταρα. Επιτρέπουν καλύτερο έλεγχο της κατανοµής των φαρµάκων στον ιστό. Αποτρέπουν τις αλληλεπιδράσεις µε τον γειτονικό υγιή ιστό και τις σχετικές παρενέργειες. Τα νανοσωµατίδια µπορούν να φτάσουν

Nανοφάρµακα κατά του καρκίνου Γράφει ο Στέργιος Λογοθετίδης, Καθηγητής Tµήµατος Φυσικής AΠΘ

Tρισδιάστατη απεικόνιση ενός καρκινικού κυττάρου

Η νανοτεχνολογία είναι ένα νέο πεδίο έρευνας, µε πολλές προοπτικές στην τεχνολογία της πληροφορίας και της επικοινωνίας, στη βιολογία και τη βιοτεχνολογία, στην ιατρική κ.λπ.

στα κύτταρα (να τα στοχεύσουν) µε δύο τρόπους: µε παθητική στόχευση (λόγω του µικρού τους µεγέθους, τα νανοσωµατίδια περνούν µέσα από τα τοιχώµατα των αιµοφόρων αγγείων και φτάνουν µέσα στον ιστό) και µε ενεργητική στόχευση (στην επιφάνεια των νανοσωµατιδίων είναι προσκολληµένα µόρια, π.χ. αντισώµατα, που δεσµεύονται σε κατάλληλους υποδοχείς που απαντούν µόνο σε καρκινικά κύτταρα). Άλλη µία περίπτωση είναι η µεταφορά των νανοσωµατιδίων – µε ενεργητική στόχευση – στο εσωτερικό των καρκινικών κυττάρων, αναγκάζοντας τα κύτταρα να απορροφήσουν το νανοσωµατίδιο – µεταφορέα). Ο συνδυασµός της παθητικής µε την ενεργητική στόχευση µπορεί να αυξήσει την αποτελεσµατικότητα της θεραπείας µε µικρότερη δοσολογία φαρµάκου. Σε ερευνητικό επίπεδο γίνεται µία ενδιαφέρουσα προσπάθεια, ώστε να παρασκευαστούν νανοσωµατίδια (γνωστά ως nanoshells), τα οποία απορροφούν φωτεινή ακτινοβολία διαφορετικών µηκών κύµατος, µε σκοπό να παράγουν θερµική ενέργεια (υπερθερµία) και να «κάψουν» αποκλειστικά τα κύτταρα του όγκου, χωρίς να βλάψουν τα γειτονικά υγιή κύτταρα. Για παρόµοιο σκοπό παρασκευάζονται και µαγνητικά νανοσωµατίδια. Όσον αφορά την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου, πολλά υποσχόµενες είναι οι κβαντικές τελείες (quantum dots), δηλαδή ηµιαγωγοί µε χαρακτηριστικά νανοκρυστάλλου που µπορούν να χρησιµοποιηθούν ως εκποµποί φωτός. Συνδέοντας αντισώµατα σε κβαντικές τελείες µε διαφορετικό µέγεθος για διαφορετικά αντιγόνα που σχετίζονται µε τον καρκίνο, γίνεται δυνατή η έγκαιρη διάγνωση και πολλαπλή ανίχνευση καρκινικών αντιγόνων απλά και µόνο από το χρώµα του εκπεµπόµενου φωτός. Εποµένως, η Νανοτεχνολογία σε συνδυασµό µε τη Βιολογία και τη Βιοπληροφορική, µπορεί να οδηγήσει στην εξατοµικευµένη θεραπεία του καρκίνου.

Πώς θα τον «ξεγελάσουµε» Xρησιµοποιώ προφυλακτικό στο σεξ. O ιός των ανθρώπινων θηλωµάτων και της ηπατίτιδας B & C µεταδίδονται µε τη σεξουαλική επαφή. Eπίσης έχει φανεί ότι φορείς του ιού HIV έχουν αυξηµένο κίνδυνο εµφάνισης διαφόρων µορφών καρκίνου.

>

Kάνω τα απαραίτητα εµβόλια. Tο εµβόλιο για την ηπατίτιδα B και για τον ιό των ανθρώπινων θηλωµάτων µας προστατεύει σε µεγάλο ποσοστό από την εµφάνιση καρκίνου του ήπατος και του τραχήλου της µήτρας αντίστοιχα.

>

Φοράω αντηλιακό. O καρκίνος του δέρµατος είναι από τις πιο συχνές µορφές καρκίνου, η οποία µπορεί να προληφθεί. Η έκθεση στον ήλιο πρέπει να περιοριστεί σε ελάχιστα λεπτά µέσα στην ηµέρα και όχι το µεσηµέρι.

>

Γυµνάζοµαι. H σωµατική άσκηση συµβάλλει στη διατήρηση φυσιολογικού βάρους, κάτι που θεωρείται πολύ σηµαντικό στην πρόληψη του καρκίνου. H σύσταση των ειδικών είναι 30 λεπτά άσκησης τουλάχιστον 4 φορές την εβδοµάδα.

>

Tρώω υγιεινά. Περιορίζω την κατανάλωση λίπους και αυξάνω την πρόσληψη λαχανικών και φρούτων. Πρέπει να καταναλώνουµε 5 µερίδες φρούτων και λαχανικών ηµερησίως. H κατανάλωση αλκοόλ περιορίζεται σε ελάχιστα ποτήρια την εβδοµάδα.

>

>

> ∆εν καπνίζω. ∆εν είναι µόνο ο καπνός του τσιγάρου που ενοχοποιείται για διάφορες µορφές καρκίνου αλλά και εκείνος του στριφτού τσιγάρου, της πίπας και του πούρου. Αυτό είναι το πιο σηµαντικό βήµα για την πρόληψη εµφάνισης καρκίνου.

Kάνω συχνά προληπτικές εξετάσεις. H αυτοεξέταση µαστού και όρχεων, η παρατήρηση του δέρµατός µας αλλά και ο τακτικός προληπτικός έλεγχος είναι συνήθειες που µπορούν να αποδειχθούν σωτήριες.


•IN•VITRO•35

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Ογκολογικές κλινικές σε δηµόσια και ιδιωτικά νοσοκοµεία στη σελ. 53

Mύθοι για τη θεραπεία H θετική σκέψη µας θεραπεύει από τον καρκίνο H επιστηµονική τεκµηρίωση µιας τέτοιας άποψης είναι σχεδόν αδύνατη. Mέχρι στιγµής δεν υπάρχουν επαρκή επιστηµονικά δεδοµένα που να υποστηρίζουν ότι η θετική σκέψη και µόνο αρκεί για τη θεραπεία του καρκίνου. Eντούτοις φαίνεται ότι η ψυχολογία ενδεχοµένως επηρεάζει την πορεία της νόσου. Tο σίγουρο όµως είναι ότι η θετική σκέψη βελτιώνει την ποιότητα της ζωής ενός ασθενούς κατά τη διάρκεια της θεραπείας.

Tα συµφέροντα εταιρειών εµποδίζουν την οριστική θεραπεία του καρκίνου

Η σχέση κινητών τηλεφώνων και καρκίνου είναι πιθανή αλλά όχι αποδεδειγµένη υποστηρίζουν Κορεάτες και Αµερικανοί επιστήµονες. Καµία µελέτη δεν επιβεβαιώνει ότι τα κινητά έχουν καρκινογόνο δράση.

Πολλές φορές οι ανακοινώσεις αποτελεσµάτων ερευνών δίνουν την εντύπωση ότι είµαστε πολύ κοντά στη θεραπεία µιας µορφής καρκίνου. Όµως η µελέτη της ασφάλειας και της αποτελεσµατικότητας µιας θεραπείας διαρκεί χρόνια και εν τέλει µπορεί να αποδειχθεί ότι δεν είναι αυτή που θα έπρεπε. Ωστόσο επειδή δεν λαµβάνουν µεγάλη έκταση οι ειδήσεις για την αποτυχία ενός πειραµατικού φαρµάκου, πολλοί θεωρούν ότι κάποιο συµφέρον έχει εµποδίσει την κυκλοφορία του. H πραγµατικότητα είναι ότι ερευνώνται εκατοντάδες αν όχι χιλιάδες φάρµακα, τα οποία µπορεί να είναι αποτελεσµατικά στα πειραµατόζωα αλλά όχι στον άνθρωπο. Kαι πάλι όµως από αυτά που θα είναι αποτελεσµατικά στον άνθρωπο πολύ λιγότερα είναι ασφαλή. Γι’ αυτό είναι µετρηµένα αυτά που θα φτάσουν εντέλει στο ράφι του φαρµακείου.

Kατά τη διάρκεια της θεραπείας δεν θα µπορώ να ακολουθήσω τις καθηµερινές µου συνήθειες

Αυτή είναι η στιγµή που ο Αχιλλέας Τούµπας ξεκινά να βλέπει πάλι τη ζωή µε αισιοδοξία. Στρέφεται στον εαυτό του και ανακαλύπτει δυνάµεις που δεν πίστευε ότι διαθέτει. Επόµενη δοκιµασία είναι η µεταµόσχευση µυελού των οστών. «Στην αρχή µου φάνηκε βουνό. Γιατί γνώριζα ότι η διαδικασία της µεταµόσχευσης δεν είναι εύκολη και απαιτεί πολύ χρόνο. Κι εγώ είχα ήδη ταλαιπωρηθεί αρκετά. Τελικά, η µεταµόσχευση, γιατί ήταν η µόνη διέξοδος».

Από τη διαδικασία της µεταµόσχευσης µυελού των οστών ο Αχιλλέας Τούµπας βγήκε νικητής. Έµαθε ότι δεν υπάρχει τίποτε που µπορεί να τον σταµατήσει. «∆εν υπάρχει τέλος. Η δύναµη που κρύβουµε µέσα µας είναι αστείρευτη. Εγώ χρειάστηκε να το µάθω µέσα από µια δύσκολη διαδικασία, αλλά τελικά ανακάλυψα τη δύναµη της δικής µου ψυχής…». ∆έκα χρόνια µετά το άκουσµα της λέξης καρκίνος, ο Αχιλλέας Τούµπας βλέπει µόνο τη θετική όψη των εµπειριών του. «Ο καρκίνος είναι για εµένα µια σκιά που µε ακολουθεί όπου κι αν πάω. Αλλά πλέον δεν τον φοβάµαι. Ούτε θυµώνω. Γιατί έµαθα πόση δύναµη κρύβω µέσα µου. Και αυτή η σκέψη είναι που µε κάνει να ζω όσο µπορώ µια καλύτερη ζωή…».

Ερευνες Το 65% όλων των µορφών καρκίνου σχετίζονται µε την παχυσαρκία, σύµωνα µε νέα µελέτη. Οι πιο κοινοί τύποι της νόσου που αποδίδονται στο πάχος είναι του ενδοµητρίου, του µαστού και του παχέος εντέρου.

Το χειρουργείο παχυσαρκίας ενδεχοµένως µειώνει κατά 42% τον κίνδυνο καρκίνου στις γυναίκες. Η αιτία πιθανώς να βρίσκεται στα επίπεδα των ορµονών, που επηρεάζονται από αυτές τις επεµβάσεις, αναφέρουν Σουηδοί επιστήµονες.

Ο γάµος «βάλσαµο» για τον καρκίνο. Μελέτη του πανεπιστηµίου της Ιντιάνας δείχνει ότι οι παντρεµένοι έχουν 63% περισσότερες πιθανότητες να νικήσουν τη νόσο και οι διαζευγµένοι µόλις 45%.

>

Πηγή: mayoclinic.com

«Υπήρχαν πολλές παρενέργειες από τη χηµειοθεραπεία. Τάση για εµετό, ανακατωσούρα και αδυναµία µε “έριχναν” ψυχολογικά. Κατάφερα, όµως, να αναστρέψω τα πράγµατα, όταν αποφάσισα να συµφιλιωθώ µε την κατάσταση. Σταµάτησα να αντιµετωπίζω το πρόβληµα ως πρόβληµα. Η διάθεσή µου βελτιώθηκε τόσο, ώστε οι παρενέργειες της θεραπείας φάνταζαν “άτονες”».

>

Oρισµένες µορφές καρκίνου δεν προκαλούν καθόλου πόνο. Όµως ακόµα και στις µορφές εκείνες που είναι επίπονες, πλέον υπάρχουν λύσεις που διασφαλίζουν την ποιότητα ζωής των ασθενών.

«Πάγωσα. Αυτή ήταν η πρώτη µου αντίδραση. ∆εν φανταζόµουν ότι θα είχα καρκίνο, γιατί δεν υπήρχε καµία ενόχληση. Ανησύχησα για αυτό που θα ακολουθούσε. Μέχρι που αποφάσισα να µην επιτρέψω στον εαυτό µου να τον κυριεύσει ο φόβος». Ξεκίνησε να βλέπει τα πράγµατα µε ψυχραιµία. Άρχισε να ψάχνει τρόπους για να αντιµετωπίσει τη νόσο. Η µια εξέταση διαδεχόταν την άλλη. Υποβλήθηκε σε χειρουργείο και η ώρα της χηµειοθεραπείας δεν άργησε να έρθει.

>

O καρκίνος είναι πάντα επίπονος

Η

ρθε αντιµέτωπος µε τον καρκίνο σε ηλικία µόλις 33 ετών. Ήταν το 1999 όταν µια έντονη διόγκωση στους λεµφαδένες οδήγησε τον Αχιλλέα Τούµπα στον γιατρό. Η διάγνωση κάθε άλλο παρά αναµενόµενη ήταν. Λέµφωµα Hodgkin, µια µορφή καρκίνου που προσβάλλει τους λεµφαδένες.

>

Σήµερα υπάρχουν φάρµακα που περιορίζουν αρκετά τις παρενέργειες από τις θεραπείες του καρκίνου, όπως τη ναυτία, την κόπωση κ.ά. Γεγονός που διευκολύνει την καθηµερινότητα των ασθενών. Aπό την άλλη, κάποιες θεραπείες δεν απαιτούν καν εισαγωγή στο νοσοκοµείο. Στόχος των ερευνητών πλέον δεν είναι µόνο η πρόγνωση της νόσου αλλά και η διατήρηση της καλής ποιότητας ζωής των ασθενών.

Αχιλλέας Τούµπας Κι όµως βγήκα νικητής

Ακίνδυνη η αξονική τοµογραφία, αρκεί να µη γίνεται συχνά. Μελέτη του παν. Χάρβαρντ διαπιστώνει όσοι έχουν υποβληθεί σε περισσότερες από 38 αξονικές µέσα σε 22 χρόνια εµφανίζουν αυξηµένο κίνδυνο καρκίνου κατά 12%.


36•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Review Ψυχοσωµατικά 1 Ταχυπαλµία

Eυαίσθητοι σαν κρύσταλλο Της ∆ήµητρας Τζούβελη

Ό

σο βέβαιο θεωρείται ότι το σώµα επηρεάζει την ψυχή, άλλο τόσο σίγουρο είναι ότι η ψυχική µας κατάσταση αντανακλάται σχεδόν σε όλα τα συστήµατα του ανθρώπινου οργανισµού. Η αλληλένδετη σχέση µεταξύ ψυχής και σώµατος ξεκίνησε να ερευνάται πριν από πολλούς αιώνες για να καταλήξει σήµερα να αποτελεί µια επιστηµονικά αποδεδειγµένη πραγµατικότητα. ∆ιάφορα συµπτώµατα προσεγγίζονται πλέον από τους ειδικούς µέσα από µια ψυχολογική θεώρηση. Έτσι, αποκτούν έναν ψυχοσωµατικό χαρακτήρα, ο οποίος υποδηλώνει κατά κάποιο τρόπο την απάντηση του οργανισµού σε οτιδήπτοτε επιβαρύνει την ψυχή. Το στρες, η πίεση και τα αρνητικά συναισθήµατα συχνά σωµατοποιούνται, «χτυπώντας» στα ευαίσθητα σηµεία µας. Οι άνθρωποι που εµφανίζουν τέτοιου είδους συµπτώµατα δεν είναι κατά φαντασίαν ασθενείς. Οι πόνοι και οι ενοχλήσεις που αισθάνονται είναι τόσο ρεαλιστικοί όπως και των ατόµων που έχουν κάποια οργανική βλάβη. Μάλιστα, η έντασή τους είναι τέτοια, που συχνά νιώθουν να απειλείται ακόµη και η ίδια τους η ζωή. Η διάγνωση των συµπτωµάτων που έχουν ψυχοσωµατικό χαρακτήρα γίνεται αφού πρώτα αποκλειστούν όλες οι πιθανές οργανικές βλάβες. Έτσι, οι άνθρωποι αναγκάζονται αρκετές φορές να κάνουν πολλές ιατρικές εξετάσεις, επιβαρύνοντας όχι µόνο το σύστηµα υγείας, αλλά και την την ψυχολογία τους. Κάθε φορά που η εξέταση δεν υποδηλώνει οργανική αιτία, ένας φαύλος κύκλος ανοίγει: στην ήδη επιβαρυµένη ψυχολογία των ασθενών προστίθεται ένα ακόµη πρόβληµα, αυτό της δυσκολίας να βρεθεί η πραγµατική αιτία της πάθησης. Το «IN VITRO» σας παρουσιάζει τα συνηθέστερα συµπτώµατα που αποτελούν έκφραση της ψυχικής µας κατάστασης.

Αποτελεί ένα συχνό σύµπτωµα µε ψυχοσωµατικό χαρακτήρα που λόγω της έντασης και του οργάνου που προσβάλλει προκαλεί φόβο στον άνθρωπο. Ταχυπαλµία ή αλλιώς ταχυκαρδία είναι η αυξηµένη καρδιακή συχνότητα. ∆ηλαδή, οι παλµοί της καρδιάς ξεπερνούν τους 100 ανά λεπτό, ενώ φυσιολογικά σε κατάσταση ηρεµίας είναι περίπου 70. Όσοι έχουν ταχυκαρδία αισθάνονται την καρδιά τους να χτυπά δυνατά ή νιώθουν «φτερουγίσµατα» στο στήθος (αίσθηµα παλµών) µε αποτέλεσµα να πιστεύουν ότι κινδυνεύει άµεσα η ζωή τους. Η µορφή της ταχυκαρδίας, που έχει συνδεθεί µε τα έντονα συναισθήµατα (αγωνία, άγχος, συγκίνηση) είναι η φλεβοκοµβική ταχυκαρδία. Πρόκειται για µια ακίνδυνη µορφή ταχυπαλµίας που οφείλεται σε υπερλειτουργία του συµπαθητικού νευρικού συστήµατος. Το συµπαθητικό σύστηµα, το οποίο είναι υπεύθυνο για την αύξηση της καρδιακής συχνότητας, υπό την επίδραση αρνητικών συναισθηµάτων, διεγείρεται µε αποτέλεσµα να αυξάνεται ο αριθµός των παλµών της καρδιάς. Εκτός από την ταχυπαλµία, η ψυχική κατάσταση επιδρά δυσµενώς και στη γενικότερη καρδιαγγειακή λειτουργία. Παράγοντες όπως ο θυµός, η συναισθηµατική µεταβλητότητα, η ένταση και το στρες έχουν συνδεθεί µε διπλάσιο κίνδυνο για έµφραγµα του µυοκαρδίου και στεφανιαία νόσο.

2 ∆ύσπνοια

Είναι η πλέον δυσάρεστη εκδήλωση µε την οποία σωµατοποιείται η ψυχική µας κατάσταση. Ο άνθρωπος που εµφανίζει δύσπνοια αισθάνεται ότι «δεν του φθάνει ο αέρας». Για το λόγο αυτό παίρνει βαθιές και γρήγορες (ταχύπνοια) ανάσες. Νιώθει τη ζωή του να απειλείται και πανικοβάλλεται. Η δύσπνοια ως έκφραση του ψυχισµού µας συνδέεται µε καταστάσεις έντονου στρες, κρίσεων πανικού, αγχώδους διαταραχής και φοβίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις, δεν υπάρχει πραγµατικός ερεθισµός του κέντρου αναπνοής στον εγκέφαλο, αλλά το σύµπτωµα προκαλείται από την αίσθηση που έχει ο ασθενής ότι δεν του φθάνει ο αέρας.

3 Πονοκέφαλος

Οι επιστήµονες γνωρίζουν πλέον µε βεβαιότητα ότι η συναισθηµατική κατάσταση µπορεί να πυροδοτήσει έναν πονοκέφαλο, Κύριος ένοχος είναι το στρες, καθώς σε αρκετές περιπτώσεις συµπίπτει µε την έναρξη κεφαλαλγίας σε άτοµα που δεν αντιµετωπίζουν πρόβληµα. Είναι ενδεικτικό ότι κατά την πρόσφατη οικονοµική κρίση αυξήθηκε ο αριθµός των ανθρώπων που επισκέφθηκαν το νοσοκοµείο λόγω πονοκεφάλων. Η µορφή της πάθησης που συνδέεται µε τις στρεσογόνες καταστάσεις είναι η κεφαλαλγία τύπου τάσεως. Ο άνθρωπος αισθάνεται ένα δυνατό σφίξιµο γύρω από το κεφάλι ή ένα βάρος στο κεφάλι ή πιάσιµο στον αυχένα και τους ώµους. Ο πόνος είναι σχεδόν καθηµερινός και έχει τέτοια ένταση που όχι σπάνια καθιστά το άτοµο ανίκανο να αντεπεξέλθει στις καθηµερινές του υποχρεώσεις. Ο µηχανισµός, µέσω του οποίου το άγχος προκαλεί πονοκέφαλο, σχετίζεται µε τη σύσπαση των µυών του αυχένα και της κεφαλής και των αγγείων. Μάλιστα, στην περίπτωση της κεφαλαλγίας τύπου τάσεως οι µύες και τα αγγεία της κεφαλής συσπώνται τόσο έντονα που ακόµη και µια µαλακή ψηλάφηση µπορεί να προκαλέσει ανυπόφορο πόνο.

4 Σύνδροµο ευερέθιστου εντέρου

Η σχέση της ψυχικής κατάστασης µε το γαστρεντερικό σύστηµα είναι αµφίδροµη. Τα προβλήµατα λειτουργικότητας του συστήµατος επηρεάζουν τον ψυχισµό µας, αλλά και τα συναισθήµατά µας επηρεάζουν τη λειτουργία του γαστρεντερικού. Χαρακτηριστικό παράδειγµα της σωµατοποίησης των συναισθηµάτων είναι το σύνδροµο ευερέθιστου εντέρου (αυτό που λανθασµένα ονοµάζουµε σπαστική κολίτιδα). Μελέτες έχουν δείξει ότι εµφανίζεται συχνότερα σε ευαίσθητους και ευσυγκίνητους ανθρώπους καθώς και ότι το άγχος, οι διαταραχές διάθεσης και τα ψυχοπιεστικά γεγονότα ζωής (διαζύγιο, προβλήµατα στις διαπροσωπικές σχέσεις κ.λπ.) συχνά προηγούνται ή συµπίπτουν µε την εκδήλωση του συνδρόµου. Ακόµη και η ανατροπή της καθηµερινότητας π.χ. λόγω µετακόµισης ή ασθένειας µπορεί να πυροδοτήσει συµπτώµατα από το έντερο (φούσκωµα, πόνος στην κοιλιά, δυσκοιλιότητα ή διάρροια) και µάλιστα µεταχρονολογηµένα.


•IN•VITRO•37

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

3

5 Αϋπνία

5

Αρνητικές σκέψεις και ψυχοπιεστικές καταστάσεις κρατούν τα µάτια µας ερµητικά... ανοιχτά. Σηµαντικοί παράγοντες που προκαλούν αϋπνία είναι το άγχος και η κατάθλιψη, που συχνά εµφανίζονται µαζί. Μελέτες αναφέρουν ότι κάθε φορά που πέφτουµε για ύπνο και σκεφτόµαστε τους ανεξόφλητους λογαριασµούς, τα προβλήµατα στην οικογένεια και τις δυσκολίες στη δουλειά εκκρίνονται ορµόνες που επηρεάζουν την επέλευση του ύπνου. Σύµφωνα µε τους επιστήµονες, η αγωνία που νιώθουµε έως και τρεις ώρες πριν τον ύπνο, συχνά µας «συντροφεύει» όταν ξαπλώνουµε στο κρεβάτι. Οι άνθρωποι που εµφανίζουν διαταραχές στον ύπνο ως αποτέλεσµα του έντονου στρες, εξουθενώνονται τόσο σωµατικά όσο και ψυχικά. Κυρίως όµως νιώθουν περισσότερο αγχωµένοι, καθώς στα ήδη υπάρχοντα προβλήµατα προστίθεται ένα ακόµη, αυτό της αϋπνίας.

6 Μυοσκελετικός πόνος

Σύµφωνα µε πρόσφατη µελέτη του Αµερικανικού Ιδρύµατος Πόνου, περισσότεροι από τρεις στους τέσσερις ανθρώπους που αντιµετώπισαν οικονοµικά προβλήµατα κατά την πρόσφατη κρίση παρουσίασαν οξείς πόνους στη µέση λόγω της ανασφάλειας και του άγχους που βίωναν. Η επίδραση της ψυχικής επιβάρυνσης στο µυοσκελετικό σύστηµα είναι γνωστή εδώ και καιρό. Ο ψυχολογικός παράγοντας σε συνδυασµό µε τον τρόπο ζωής προκαλεί δυσλειτουργία των µυών και επιδεινώνει καταστάσεις που προϋπάρχουν σε µικρότερο ή µεγαλύτερο βαθµό. Το αίσθηµα σωµατικής κόπωσης που προκαλείται επιδρά επίσης αρνητικά. Συναισθήµατα όπως θυµός, φόβος, ανασφάλεια και άγχος έχουν άµεσο αντίκτυπο στους µυς. Αυξάνουν τον µυϊκό τόνο, µε αποτέλεσµα να δηµιουργούνται ανισσοροπίες στη λειτουργία των µυών και ανόµοια κατανοµή των πιέσεων στη σπονδυλική στήλη. Έτσι, προκαλείται πόνος στη µέση και τον αυχένα, µυαλγία, κράµπες και «πιασίµατα».

1 2

4

8

7 Σεξουαλικά προβλήµατα

Η σεξουαλική υγεία τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών επηρεάζεται άµεσα από τoν ψυχισµό. Έρευνες της Εταιρείας Μελέτης Ανθρώπινης Σεξουαλικότητας δείχνει ότι έξι στους δέκα Έλληνες έχει µειωµένη σεξουαλική επαφή λόγω ασφυκτικών οικονοµικών προβληµάτων και εργασιακού στρες. Η ψυχογενής στυτική δυσλειτουργία «στοιχειώνει» την ερωτική ζωή των ανδρών, κυρίως των νέων. Στοιχεία του Κέντρου Σεξουαλικής και Αναπαραγωγικής Υγείας αναφέρουν ότι οι περισσότεροι άνδρες αντιµετωπίζουν προβλήµατα στύσης λόγω άγχους τόσο για τις ερωτικές όσο και για τις επαγγελµατικές τους επιδόσεις. Οι δυσάρεστες σκέψεις που συνδέονται µε το στρες (φόβος, ανησυχία, αγωνία) καθιστούν δύσκολη τη σεξουαλική διέγερση. Σεξουαλικές δυσλειτουργίες λόγω άγχους, όµως, αντιµετωπίζουν και οι γυναίκες. Φόβοι, ανησυχίες, συζυγικά ή συντροφικά προβλήµατα και άγχος που πηγάζει από τις αυξηµένες υποχρεώσεις «στοιχειώνουν» τη σεξουαλική τους ζωή. Συχνότερες µορφές σωµατοποίησης των συναισθηµάτων είναι η µειωµένη ερωτική επιθυµία και η δυσπαρεύνια (πόνος κατά την επαφή).

8 ∆ερµατίτιδες

Η ψυχολογική µας κατάσταση αντικατοπτρίζεται και στο δέρµα. Όταν έχουµε άγχος, επιταχύνεται ελαφρώς ο ρυθµός ανανέωσης της επιδερµίδας και αυξάνεται η ευαισθησία στις φλεγµονές, λόγω της αποδυνάµωσης που επιφέρουν τα αρνητικά συναισθήµατα στο ανοσοποιητικό σύστηµα. Η νευροδερµατίτιδα είναι η πάθηση του δέρµατος που σχετίζεται µε τον ψυχισµό µας. Εκδηλώνεται µε κνησµό (φαγούρα) στα χέρια, την πλάτη και το στήθος, ενώ δηµιουργούνται λειχήνες (πλάκες) στην επιφάνεια του δέρµατος. Η πάθηση εµφανίζεται συχνότερα σε γυναίκες και τα συµπτώµατα υποχωρούν µόλις υποχωρήσει το άγχος. Άµεση συσχέτιση µε το στρες φαίνεται να έχει και η σµηγµατορροϊκή δερµατίτιδα, που εκδηλώνεται µε απολέπιση ανάµεσα στα φρύδια, στο τριχωτό της κεφαλής, στις παρυφές του µετώπου και στην άκρη των ρουθουνιών. Παρότι τα αίτια της πάθησης δεν είναι απολύτως γνωστά, το άγχος φαίνεται να παίζει καθοριστικό ρόλο στην εκδήλωσή της.

7 6 Συνεργάστηκαν οι Αναστάσιος Σπαντιδέας, Παθολόγος, ∆ιδάκτωρ Ιατρικής Σχολής Πανεπιστηµίου Αθηνών, Χαράλαµπος Βλαχόπουλος, Λέκτορας Καρδιολογίας Πανεπιστηµίου Αθηνών, Λουκάς Αθανασιάδης, Ψυχίατρος – Σεξολόγος Α.Π.Θ., Γιώτα Λουκάτου, ∆ερµατολόγοςΑφροδισιολόγος


38•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Συνέντευξη Bιολογικά Φάρµακα

ΓΙΩΡΓΟΣ XΡΟYΣΟΣ

Ερχεται η λύση για τον καρκίνο Πολλοί τη χαρακτηρίζουν σαν τον Θεό των επιστηµών. Άλλοι υποστηρίζουν ότι στα εργαστήριά της κρύβεται το µέλλον της ανθρωπότητας. H συζήτηση γύρω από τη βιοτεχνολογία έχει ανάψει στα επιστηµονικά συνέδρια εδώ και χρόνια. Mόλις πρόσφατα όµως ήρθε και στην Eλλάδα. O καθηγητής Παιδιατρικής Γιώργος Xρούσος παρατηρεί την εξέλιξή της εδώ και 30 χρόνια, γεγονός που τον καθιστά απο τους πλέον ειδικούς για το θέµα στην Eλλάδα. Mιλά µε ενθουσιασµό για τους καρπούς της στην ιατρική, τα λεγόµενα βιολογικά φάρµακα και καταθέτει στο «IN VITRO» τις προσδοκίες του για τις θεραπείες του µέλλοντος.


•IN•VITRO•39

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Συνέντευξη στoν Θανάση Τροµπούκη Tι είναι µε λίγα λόγια η βιοτεχνολογία; Eίναι οι εφαρµογές της βιολογίας στην εξυπηρέτηση του ανθρώπου. Ωστόσο, η βιοτεχνολογία δεν είναι µονοσήµαντη. Eίναι µια επιστήµη µε πολλές όψεις. H πιο διαδεδοµένη της µορφή όµως αφορά στην ιατρική. Πολλοί θεωρούν ότι από τη βιοτεχνολογία θα προέλθουν όλες οι σηµαντικές εξελίξεις της ιατρικής στο µέλλον. Yιοθετείτε και εσείς αυτή την άποψη; Πράγµατι, το πιστεύω και εγώ. H βιολογία, ως επιστήµη, έχει προχωρήσει πάρα πολύ. Έχουµε αποκτήσει εκπληκτικές γνώσεις. Ξέρουµε πλέον τα ανθρώπινα γονίδια ακόµα και τα γονίδια διαφόρων ζωών – µοντέλων. Mπορούµε και σχεδιάζουµε καινούργια φάρµακα και νέες θεραπείες που έχουν καθαρά επιστηµονική βάση. Tι έχει προσφέρει µέχρι τώρα η βιοτεχνολογία στην ιατρική; Kατ’ αρχάς τα λεγόµενα βιολογικά φάρµακα, τα οποία πλέον είναι πάρα πολλά και αφορούν σε πολλές ασθένειες. Πρόκειται για ουσίες – συνήθως πρωτεΐνες- οι οποίες «χτυπούν» συγκεκριµένους στόχους. Aυτοί οι στόχοι είναι ουσίες του οργανισµού που έχουν κεντρικό ρόλο σε µία ασθένεια. Συνεπώς χρησιµοποιούµε αυτούς τους στόχους για να αλλάξουµε τη βιοπαθολογία του ανθρώπου. Εκτός από τα φάρµακα, η ιατρική βιοτεχνολογία έχει προσφέρει νέες µεθόδους µοριακής πρόγνωσης και διάγνωσης, νέους βιολογικούς δείκτες, καινούργια αντιδραστήρια για µεθόδους in vitro κ.ά. Σε τι διαφοροποιούνται τα βιολογικά φάρµακα από τα υπόλοιπα; Eίναι αρκετά ειδικά φάρµακα που παράγονται µε βιολογικούς τρόπους. ∆ηλαδή φτιάχνονται από ζωντανά κύτταρα ή οργανισµούς για συγκεκριµένους στόχους. Eν ολίγοις, προσπαθούµε χρησιµοποιώντας συγκεκριµένες ουσίες ως «δούρειους ίππους» να στρέψουµε τον οργανισµό εναντίον µιας ασθένειας. Για παράδειγµα, στη ρευµατοειδή αρθρίτιδα ο ίδιος ο οργανισµός «χτυπάει» τις αρθρώσεις και άλλα όργανα προκαλώντας µια πολύ ισχυρή φλεγµονή, η οποία εκτός από τον πόνο προκαλεί κακουχία και κόπωση, καθώς και άλλα δυσάρεστα συµπτώµατα στους ασθενείς. Oι ουσίες της φλεγµονής όµως είναι συγκεκριµένες. Για παράδειγµα φαίνεται ότι η κυτοκίνη TNF-α έχει κεντρικό ρόλο στην εµφάνιση της ρευµατοειδούς αρθρίτιδας και άλλων φλεγµονωδών νόσων. Eκεί έρχεται η προσφορά της βιοτεχνολογίας, η οποία παρήγαγε ουσίες

Πιστεύω ότι η θεραπεία του καρκίνου, έστω και µε λίγες παρενέργειες, έρχεται.

που εξουδετερώνουν την TNF-α , οπότε και τη φλεγµονή της ρευµατοειδούς αρθρίτιδας. Oι ασθενείς που λαµβάνουν αυτά τα φάρµακα ανακουφίζονται σηµαντικά και έχουν πολύ καλύτερη πρόγνωση της ασθένειάς τους. Mία καινούργια ουσία, που έχει αναπτυχθεί και αναµένεται να κυκλοφορήσει σύντοµα, στρέφεται ειδικά εναντίον της ιντερλευκίνης 6 – η οποία επίσης διαδραµατίζει σηµαντικό ρόλο στην εµφάνιση της ρευµατοειδούς αρθρίτιδας και άλλων αυτοάνοσων φλεγµονωδών νόσων- και ήδη έχει επίσης πολύ καλά αποτελέσµατα στη ρευµατοειδή αρθρίτιδα. Για ποιες άλλες ασθένειες έχουν αναπτυχθεί βιολογικά φάρµακα; Ανάλογες ουσίες έχουν φτιαχτεί εναντίον όγκων, δηλαδή καρκίνων, και άλλων νόσων. Αυτές συµπεριλαµβάνουν κυτοκίνες, αυξητικούς παράγοντες, αλλά και τα λεγόµενα µονοκλωνικά αντισώµατα. Γενικά αυτές οι ουσίες έχουν ελάχιστες έως πολύ λιγότερες παρενέργειες συγκριτικά µε τα κλασικά χηµειοθεραπευτικά σκευάσµατα. Αυτή είναι µια πολύ µεγάλη πρόοδος και αποτελεί τεράστια προσφορά της βιοτεχνολογίας στην ιατρική. Tα βιολογικά φάρµακα κατά του καρκίνου δεν καταστρέφουν τούς υγιείς ιστούς διότι στρέφονται ειδικά κατά των καρκινικών κυττάρων µε αποτέλεσµα να µην έχουµε τις σοβαρές παρενέργειες των χηµειοθεραπευτικών. Σήµερα υπάρχουν βιολογικά φάρµακα για ασθένειες του ανοσολογικού συστήµατος, για παράδειγµα, αυτοάνοσα νοσήµατα όπως η ρευµατοειδής αρθρίτιδα και ο ερυθηµατώδης λύκος, του γαστρεντερικού συστήµατος, όπως η νόσος του Crohn, κ.ά. Επίσης βιολογικά φάρµακα, όπως αυξητικοί παράγοντες, χρησιµοποιούνται για την αναιµία, τις µεταµοσχεύσεις ιστών κ.ά. Έχουν ισχυρότερες παρενέργειες συγκριτικά µε τα υπόλοιπα φάρµακα; Έχουν ορισµένες παρενέργειες όπως και όλα τα φάρµακα, αλλά γενικά λιγότερες. Αν βάλει κανείς στη ζυγαριά από τη µία πλευρά τις παρενέργειες και από την άλλη το θεραπευτικό όφελος, τότε θα δει ότι σχεδόν σε όλα τα βιολογικά φάρµακα το όφελος υπερτερεί σηµαντικά. Ποιες µελέτες, που βρίσκονται σε εξέλιξη, ξεχωρίζετε θεωρώντας ότι ενδεχοµένως να µας δώσουν τα φάρµακα του µέλλοντος; Υπάρχουν πάµπολλες πολλά υποσχόµενες µελέτες. Γνωρίζουµε ότι ερευνώνται πάνω από 200 βιολογικά φάρµακα, αλλά και πολλά άλλα που δεν γνωρίζουµε ακόµη. Αισιό-

Tα βιολογικά φάρµακα µας κάνουν να ζούµε περισσότερο, αλλά ταυτόχρονα µε καλή ποιότητα ζωής.

δοξα είναι τα µηνύµατα από την έρευνα στους βιολογικούς παράγοντες για τη θεραπεία του καρκίνου, για παράδειγµα στον καρκίνο του µαστού, παχέος εντέρου κ.λπ. Μια από τις τελευταίες εξελίξεις που δεν έχει ακόµη φτάσει στην κλινική πράξη αφορά σε µια άλλη κατηγορία ουσιών, οι οποίες κατευθύνονται εναντίον του ενδοκυττάριου αγγελιοφόρου RNA διαφόρων πρωτεϊνών. ∆ηλαδή θα µπορούµε σε έναν καρκίνο να χτυπήσουµε την παραγωγή της πρωτεΐνης (ή πρωτεΐνών) που ευθύνεται για την ογκογένεση του συγκεκριµένου νεοπλάσµατος. Ποιες είναι οι ελπίδες σας για το µέλλον; Ελπίζω ότι στα επόµενα χρόνια, ενδεχοµένως στα επόµενα 10 µε 15 χρόνια, θα έχουµε θεραπείες για πολλές από τις ασθένειες που σήµερα είναι θανατηφόρες. Πιστεύω ότι η θεραπεία του καρκίνου, έστω και µε λίγες παρενέργειες, έρχεται. Tο ίδιο θα συµβεί και µε τις θεραπείες των αυτοάνοσων, φλεγµονωδών και νευρολογικών νοσηµάτων. Αυτό που πιστεύω ότι θα γίνει είναι ότι θα αναπτυχθούν φάρµακα που θα επιτίθενται κατά αυτών των ασθενειών ταυτόχρονα από πολλές µεριές έτσι ώστε να µην επιτρέπεται σε όγκους και άλλες ασθένειες να ξεφεύγουν αναπτύσσοντας παράπλευρους µηχανισµούς. Ωστόσο τα βιολογικά φάρµακα, στα οποία αναφέρεστε, είναι πολύ ακριβά. Είναι πράγµατι πολύ ακριβά και αυτό επειδή είναι ακόµη ακριβή η παρασκευή τους. Σκεφθείτε µόνο ότι χρησιµοποιούµε ζωντανούς οργανισµούς ή ζωντανά κύτταρα για να τα παράγουµε – γι’ αυτό λέγονται και «βιολογικά» φάρµακα. Ωστόσο, µε την πάροδο του χρόνου, οι τεχνικές βελτιώνονται, βιοµηχανοποιούνται και οι τιµές πέφτουν. ∆εν θα είναι πάντα τόσο ακριβά. Kαι πάλι όµως αν βάλουµε στη ζυγαριά το χρηµατικό κόστος από τη µία µεριά και την αποτελεσµατικότητα από την άλλη, θα δούµε ότι η πλάστιγγα γέρνει υπέρ του δεύτερου. Για παράδειγµα, στο Νοσοκοµείο Παίδων Αγία Σοφία έχουµε παιδιά µε µία σπάνια ασθένεια, τη νόσο του Gaucher, των οποίων η θεραπεία µε βιολογικά φάρµακα – χορηγείται το ένζυµο που λείπει από τον οργανισµό τους- κοστίζει περίπου 500.000 ευρώ το χρόνο. Ωστόσο τα αποτελέσµατα είναι εντυπωσιακά. Τα ένζυµα που χρησιµοποιούνται στη νόσο Gaucher και σε άλλες παρόµοιες αρρώστιες, έχουν ελάχιστες παρενέργειες και τα παιδιά µπορούν να χαρούν τη ζωή τους. Σε τέτοιες περιπτώσεις το κόστος είναι ήσσονος σηµασίας.

Αισιόδοξα είναι τα µηνύµατα από την έρευνα στους βιολογικούς παράγοντες για τη θεραπεία του καρκίνου.

Θα αντέξουν το κόστος τα εθνικά συστήµατα υγείας; Στο προβλεπόµενο µέλλον, το κόστος της υγείας θα αυξάνεται. Γι’ αυτό κάθε πολιτεία τώρα, αλλά και στο µέλλον, θα κληθεί να βρει πόρους να επενδύσει στην υγεία. Άλλωστε όσο γηράσκει ο πληθυσµός, τόσο θα είναι απαραίτητη η εξασφάλιση της καλής του υγείας, είτε µέσω καλής πρόληψης είτε µε φάρµακα. Tα βιολογικά φάρµακα θα αυξήσουν το προσδόκιµο επιβίωσής µας ή θα αναβαθµίσουν ποιοτικά την υγεία µέχρι το τέλος της ζωής µας; Tα βιολογικά φάρµακα έχουν τη δυνατότητα να κάνουν και τα δύο· µας κάνουν να ζούµε περισσότερο, αλλά ταυτόχρονα µε καλή ποιότητα ζωής. Πολλοί υποστηρίζουν ότι η βιοτεχνολογία είναι ο Θεός των επιστηµών. Συµµερίζεστε αυτή την άποψη; Η βιοτεχνολογία είναι σπουδαία, αλλά η ζωή αυτή καθ’ αυτή είναι φοβερά πολύπλοκη για να την καταλάβουµε εντελώς και να την αναπαράγουµε. ∆ε νοµίζω ότι είµαστε σε θέση – ούτε θα είµαστε στο άµεσο µέλλον- να παράγουµε ακόµα και την απλούστερη µορφή ζωής στο εργαστήριο. Υπάρχουν ηθικοί φραγµοί στη βιοτεχνολογία; Υπάρχουν και πρέπει να υπάρχουν επειδή είναι µία τεχνολογία που έχει τεράστιες δυνατότητες, οι οποίες όµως µπορούν να χρησιµοποιηθούν είτε για καλό είτε για κακό. Για παράδειγµα, τα βιολογικά όπλα είναι µία αρνητική έκβαση της έρευνας της βιοτεχνολογίας. Ποια προϊόντα της βιοτεχνολογίας θα µας αλλάξουν τη ζωή στο µέλλον; Πέραν των βιολογικών φαρµάκων, η βιοτεχνολογία έχει τεράστιες δυνατότητες στη µοριακή διάγνωση νόσων ή προδιάθεσης για ορισµένα νοσήµατα, στην παρασκευή ανθρώπινων ιστών, όπως δέρµατος και χόνδρων, για κλινική χρήση, και στην εφαρµογή βλαστοκυττάρων στην αναγεννητική ιατρική. Αλλά και στην πρόληψη και διατροφή η βιοτεχνολογία έχει να προσφέρει πολλά. Αυτή τη στιγµή παρασκευάζεται γενετικά ρύζι που περιέχει βιταµίνες και ιχνοστοιχεία, τα οποία ενισχύουν τον οργανισµό, κάτι που στον αναπτυσσόµενο κόσµο, όπου το ρύζι αποτελεί το κύριο στοιχείο της διατροφής, έχει ιδιαίτερη σηµασία. Στο µέλλον θα δούµε πολλά ακόµα εµπλουτισµένα τρόφιµα, που θα λειτουργούν ως «ασπίδα» για την υγεία µας.

Αυτή τη στιγµή παρασκευάζεται γενετικά ρύζι που περιέχει βιταµίνες και ιχνοστοιχεία.


40•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

All that food

Συνεργάστηκαν η Αστερία Σταµατάκη, ΜScΚλινική ∆ιαιτολόγος – ∆ιατροφολόγος Επιστηµονικός Συνεργάτης της Γαστρεντερολογική Κλινική στο Γενικό Κρατικό Νοσοκοµείο Νίκαιας και ο Θανάσης Τσοµώκος – γεωπόνος

Eλαιόλαδο

Της Βίκυς Καρατζαφέρη

Xρυσάφι στο πιάτο µας

εν είναι τυχαίο που στην αρχαιότητα το ελαιόλαδο δινόταν ως έπαθλο στους νικητές αγώνων ή που στις δεκαετίες του ‘40 και του ‘50 λειτούργησε σαν «νόµισµα» στις συνδιαλλαγές των πολιτών. Το ελαιόλαδο κατέχει σηµαίνουσα θέση στη µεσογειακή διατροφή, ενώ πλήθος µελετών εξυµνούν τα οφέλη του στην υγεία µας. Η θρεπτική αξία του ελαιόλαδου Το ελαιόλαδο είναι θησαυρός για τη διατροφή µας- αν και παχυντικός. Ένα κουταλάκι του γλυκού αποδίδει 45 kcal. Eίναι πλούσιο σε µονοακόρεστα λιπαρά οξέα, βιταµίνη Ε και άλλες αντιοξειδωτικές ουσίες. Τα µονοακόρεστα βοηθούν στη βελτίωση των επιπέδων της κακής χοληστερόλης και της ολικής χοληστερόλης στο αίµα. Το ελαιόλαδο περιέχει πληθώρα αντιοξειδωτικών ουσιών (φαινόλες, βιταµίνη Ε κ.ά.), οι οποίες προστατεύουν την οξείδωση της κακής χοληστερόλης (η οξειδωµένη µορφή είναι επικίνδυνη για τα αγγεία). Παράλληλα, αποτελέσµατα πρόσφατων µελετών έχουν δείξει ότι το ελαιόλαδο έχει και αντιυπερτασικές ιδιότητες. Το αποτέλεσµα όλων αυτών των επιδράσεων της κατανάλωσης ελαιόλαδου είναι η µείωση του κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήµατα. Επίσης, τα µονοακόρεστα λιπαρά οξέα του ελαιόλαδου φαίνεται να δρουν προστατευτικά και απέναντι στον καρκίνο του µαστού, του παχέος εντέρου και του δέρµατος. Μια διατροφή πλούσια σε ελαιόλαδο δρα προστατευτικά κατά του σακχαρώδη διαβήτη και της πρόωρης γήρανσης, βελτιώνει την κατάσταση όσων πάσχουν από έλκος στοµάχου, δωδεκαδακτύλου, χολολιθιάσεις ακόµη και από ρευµατοπάθειες. Όσον αφορά την παιδική διατροφή, το ελαιόλαδο είναι πολύ ωφέλιµο καθώς τα συστατικά του βοηθούν στη σωστή ανάπτυ-

ξη του εγκεφάλου και στη σύνθεση ανδρικών και γυναικείων ορµονών, ενώ συµβάλλει και στην εύρυθµη λειτουργία του εντέρου. Tα είδη Εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο. Είναι εξαιρετικής ποιότητας και παράγεται χωρίς χηµική επεξεργασία. Παρθένο ελαιόλαδο - επίσης καλής ποιότητας ελαιόλαδο. Ελαιόλαδο. Αποτελεί µείγµα παρθένου και ραφιναρισµένου ελαιόλαδου, µε σκοπό να βελτιωθούν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του. Πυρηνέλαιο. Αποτελεί µείγµα εξευγενισµένου πυρηνέλαιου (από τον πυρήνα της ελιάς) και παρθένου ελαιόλαδου. Bιολογικό ελαιόλαδο Είναι το λάδι που προέρχεται από ελαιώνες όπου εφαρµόζονται οι αυστηροί κανόνες για τις καλλιέργειες. Εκεί δεν έχουν θέση τα ούτε τα λιπάσµατα, ούτε οι ψεκασµοί, ούτε και κανένα είδος επεξεργασίας κατά την έκθλιψη του ελαιοκάρπου, τη διατήρησή του και την εµφιάλωση του ελαιολάδου. Στην ετικέτα των βιολογικών προϊόντων πρέπει να αναγράφεται απαραιτήτως ο αριθµός έγκρισης και πιστοποίησης από αναγνωρισµένους οργανισµούς ελέγχου ( ∆ΗΩ, ΒΙΟΕΛΛΑΣ κλπ.) Μυστικά για το τηγάνισµα • Καταλληλότερο λάδι για τηγάνισµα θεωρείται το «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο» επειδή είναι πιο ανθεκτικό στις υψηλές θερµοκρασίες. •Ακόµη και αν χρησιµοποιείτε το «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο», δεν πρέπει σε καµία περίπτωση να ξεπερνάτε τα 15-20 λεπτά τηγανίσµατος στους 180ο C. •Σε θερµοκρασία πάνω από τους 180ο C, τα συστατικά του ελαιόλαδου διασπώνται σε προϊόντα βλαβερά για την υγεία. •Τα τρία τηγανίσµατα είναι το όριο για την αλλαγή ελαιόλαδου στο τηγάνι ή στη φριτέζα (το «εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο» αντέχει λίγο περισσότερο).

tips >

Το ελαιόλαδο πρέπει να έχει κρυστάλλινη καθαρότητα. Η υγρασία και η µούργα ταγγίζουν (οξειδώνουν) και πικρίζουν το ελαιόλαδο. Εξαίρεση αποτελούν οι χειµερινοί µήνες, κατά τους οποίους, λόγω των χαµηλών θερµοκρασιών, είναι πιθανό να δηµιουργούνται στο κάτω µέρος της φιάλης λευκά αιωρήµατα ή και ίζηµα. Αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό και δεν αποτελεί ένδειξη αλλοίωσης της ποιότητας του ελαιόλαδου Το χρώµα του ελαιόλαδου πρέπει να κυµαίνεται µεταξύ το ανοιχτού χρυσοπράσινου και του σκούρου πράσινου Το ελαιόλαδο πρέπει να είναι χαµηλής οξύτητας. Στην ετικέτα πρέπει να αναγράφεται η οξύτητα, π.χ. 0-1% Στα λεγόµενα µαγειρευτά φαγητά, καλύτερα το ελαιόλαδο να µπαίνει ωµό στο τέλος Για όσους προσέχουν τη γραµµή τους, δύο κουταλιές της σούπας ελαιόλαδο στο µεσηµεριανό και µία στο βραδινό γεύµα είναι αρκετές Για την καλύτερη όσο και µεγαλύτερη διατήρηση του πελτέ ντοµάτας στο ψυγείο, βάζουµε µία στρώση ελαιόλαδο στην κονσέρβα

> > > > >

>


42•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

(A)σθενές φύλο Πλαστική χειρουργική

Tου ∆ηµήτρη Παπαντωνίου

Bγήκαν τα... νυστέρια

«Φρένο» στο χρόνο ΟΙ ΣΥΝΗΘΈΣΤΕΡΟΙ ΛΌΓΟι για τους οποίους µπορεί ένας άνδρας να περάσει την πόρτα του πλαστικού χειρουργού είναι οι ήπιες παρεµβάσεις στο ιατρείο. Σε αυτές περιλαµβάνονται: • η αντιµετώπιση της έντονης τριχοφυΐας στην πλάτη µε τη χρήση λέιζερ, • ο καθαρισµός προσώπου µε τη χρήση µικροκρυστάλλων, • η αφαίρεση δύσµορφων σπίλων, δηλαδή ελιών, από το πρόσωπο, • η διόρθωση ουλών που οφείλονται σε ακµή. Σε µεγαλύτερες ηλικίες, όπου ο χρόνος έχει αρχίσει να αφήνει τα σηµάδια του, πολλοί άνδρες επιλέγουν ενέσιµες θεραπείες µπότοξ και υαλουρονικού οξέος για αντιµετώπιση των ρυτίδων και της χαλάρωσης στο πρόσωπο, αλλά και θεραπείες µε --- χρήση λέιζερ αντιγήρανσης που προκαλούν σύσφιξη και ανάπλαση. ∆εν είναι λίγοι εκείνοι άλλωστε που προχωρούν και σε επεµβάσεις βλεφαροπλαστικής καθώς και face lifting. Οι τοµές που γίνονται τα τελευταία χρόνια είναι θεαµατικά βελτιωµένες, εξηγεί ο πλαστικός χειρουργός Θάνος Κοντογιάννης, ώστε να µη φαίνονται. Ανάλογα µε το µέγεθος του προβλήµατος υπάρχουν και διαβαθµίσεις του lifting, όπως full lifting, mini lifting, macs lifting κ.λπ. Το αποτέλεσµα συντηρείται για πολλά χρόνια µε τη βοήθεια του λέιζερ και των ενέσιµων θεραπειών.

Για σώµα «φέτες» σε λίγες ηµέρες! ΟΙ ΆΝ∆ΡΕΣ που επιθυµούν γρήγορα και εντυπωσιακά αποτελέσµατα έχουν την εναλλακτική των προθέσεων σιλικόνης. Για να αποκτήσει όγκο ο θώρακας, τοποθετείται σιλικόνη κάτω από τους θωρακικούς µυς µέσω µίας µικρής τοµής στη µασχάλη. Από την ίδια τοµή µπορεί να αυξηθεί ο όγκος των δικεφάλων και τρικεφάλων του βραχίονα. Η γράµµωση της κοιλιάς επιτυγχάνεται µε την τοποθέτηση ειδικών προθέσεων σιλικόνης µέσω τοµών που γίνονται χαµηλά ενώ ειδικές προθέσεις τοποθετούνται και ανάµεσα στους γλουτιαίους µυς για την αύξηση του όγκου των γλουτών. Το ίδιο µπορεί να γίνει και στις γάµπες όπου µέσα από µία µικρή τοµή πίσω από το γόνατο τοποθετούνται, ανάµεσα στους µυς, προθέσεις στο επιθυµητό σχήµα. Για καλύτερο αποτέλεσµα δεν αποκλείεται να χρειάζεται παράλληλα και λιποαναρρόφηση ενώ για αύξηση του όγκου, εκτός από τις σιλικόνες µπορεί να χρησιµοποιηθεί και γέλη πυκνού υαλουρονικού οξέος. Η εµφάνιση επιπλοκών πάντως εξαρτάται και από το πόσο εκ των υστέρων θα τηρηθούν κατά γράµµα οι οδηγίες του γιατρού.

Συνεργάστηκε ο Θάνος Kοντογιάννης, Πλαστικός Xειρουργός

Στατιστικές έχουν δείξει ότι οι άνδρες πλέον καταλαµβάνουν τουλάχιστον το 20% του πελατολογίου των πλαστικών χειρουργών, στις ΗΠΑ και τις δυτικοευρωπαϊκές χώρες. Tο 1998 το ποσοστό ήταν µόλις 10%.

Κ

αθρέφτη, καθρεφτάκι µου... ποιος είναι ο οµορφότερος; Τη ρήση του παραµυθιού κάνουν πλέον τρόπο ζωής χιλιάδες άνδρες σε όλο τον κόσµο, στην προσπάθειά τους να διορθώσουν ατέλειες, να νικήσουν το χρόνο ή κάποιες φορές, απλώς για να ικανοποιήσουν τη µαταιοδοξία τους... Τα πρότυπα οµορφιάς που προβάλλονται από τα µέσα µαζικής ενηµέρωσης, οι προσωπικές σχέσεις αλλά και ο κοινωνικός περίγυρος είναι οι παράγοντες που, σύµφωνα µε τους ειδικούς, επηρεάζουν έναν άνδρα ώστε να ασχοληθεί περισσότερο µε την εµφάνισή του και να επισκεφθεί τον πλαστικό χειρουργό. Άλλωστε και στους άνδρες οι πλαστικές επεµβάσεις µπορεί να έχουν διπλό αποτέλεσµα. Τόσο σε αισθητικό, όσο και σε ψυχικό επίπεδο. ΓΥΝΑΙΚΟΜΑΣΤΙΑ Συνήθως γίνεται λιποαναρρόφηση και αν χρειαστεί, αφαιρείται δέρµα γύρω από τις θηλές µε όσο το δυνατό µικρότερες τοµές. ΑΦΤΙΑ Γίνονται µικρές τοµές πίσω από το αφτί, που µετά την πλήρη επούλωση δεν φαίνονται. Υπάρχει πλέον θεραπευτική προσέγγιση και µε τη χρήση λέιζερ χωρίς τοµές, αλλά αφορά ηλικίες από 6 έως 10 ετών, όταν δηλαδή ο χόνδρος του πτερυγίου είναι πιο λεπτός. ΜΥΤΗ Η διορθωτική ρινοπλαστική µπορεί να αντιµετωπίσει µία µεγάλη, κυρτή ή δύσµορφη µύτη ή µία µύτη µετά από τραυµατισµό. ∆εν γίνονται εξωτερικές τοµές, ενώ εάν χρειάζεται µπορεί να γίνει και διόρθωση διαφράγµατος και καυτηριασµός ρινικών κογχών για καλύτερη αναπνευστική λειτουργία. «ΣΩΣΙΒΙΟ» Το σωσίβιο στο στοµάχι και την κοιλιά διορθώνεται µε λιποαναρρόφηση, ενώ για ένα επίπεδο, σφιχτό κοιλιακό τοίχωµα εφαρµόζεται η κοιλιοπλαστική, µε τοµή που γίνεται χαµηλά στην κοιλιακή χώρα ώστε η ουλή να κρύβεται από το εσώρουχο. ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ Το κόστος µιας αισθητικής επέµβασης ποικίλει ανάλογα µε την κλινική. Για παράδειγµα η γυναικοµαστία θα κοστίσει από 3.000 - 5.000 ευρώ. Περίπου ίδιο είναι το κόστος και για τη ρινοπλαστική, τη λιποαναρρόφηση, τη βλεφαροπλαστική. Η κοιλιοπλαστική κοστίζει από 5.000-6.000 ευρώ. Το κόστος για το face lifting κυµαίνεται από 5.000 – 8.000 ευρώ και για την βλεφαροπλαστική από 3.000 - 3.500 ευρώ. Οι ασφαλιστικές εταιρείες καλύπτουν µόνο την αφαίρεση σπίλων, δηλαδή ελιών.


•IN•VITRO• 43

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Ρεπορτάζ

Συνεργάστηκαν οι Λευτέρης Βογιατζόγλου, Ποδολόγος, Συνεργάτης Ιατρείου ∆ιαβητικού Ποδιού Γ.Ν.Ν. «Αµαλία Φλέµινγκ» & Νοσοκοµείου «Κυανούς Σταυρός» και ∆ηµήτρης Μπάζιος, Ορθοπαιδικός

Παπούτσια

Της Kατερίνας Γαρουφάλου

Για την τρίτη ηλικία

Γόβα... στιλέτο στην υγεία

Τ

α παπούτσια αποτελούν σηµείο αναφοράς στη µόδα. Ωστόσο, η επιλογή τους δεν πρέπει να καθορίζεται µόνο από την εµφάνιση, αλλά κυρίως από τη λειτουργικότητα και το κατά πόσο επιβαρύνουν τα πόδια και τη σπονδυλική στήλη. Κάλοι, κότσια, εισφρύσεις (νύχια που µπαίνουν στο κρέας), φουσκάλες, διαστρέµµατα, ραχιαλγίες, πόνοι στα γόνατα κ.λπ. είναι µερικά από τα προβλήµατα που µπορούν να προκληθούν λόγω κακής επιλογής υποδηµάτων. Το ιδανικό παπούτσι Το αισθητικό κριτήριο δεν είναι το πλέον σηµαντικό για την επιλογή του σωστού παπουτσιού. Ανάλογα µε την καθηµερινή δραστηριότητα και ανεξάρτητα από το φύλο, πρέπει να επιλέγουµε υποδήµατα που θα έχουν το σωστό µήκος και το σωστό εύρος και βάθος έτσι ώστε να µην πιέζει το πόδι µας σε κανένα σηµείο. Καλό είναι το τακούνι των παπουτσιών να µην ξεπερνά τα 4 εκ. καθώς έτσι περιορίζεται ο κίνδυνος να αναπτυχθούν κάλοι, εισφρύσεις και άλλες παθήσεις που µπορεί να είναι ιδιαίτερα επώδυνες. Παράλληλα, θα πρέπει να δώσουµε έµφαση στην ποιότητα κατασκευής του υποδήµατος, προτιµώντας όσα έχουν µαλακή - «αντικραδασµική» σόλα και όσα προσφέρουν καλύτερη στήριξη στο άκρο πόδι κατά τη διάρκεια της βάδισης. Παράδειγµα προς αποφυγήν αποτελούν οι «µπαλαρίνες», οι οποίες δεν πληρούν καµία από αυτές τις προϋποθέσεις. Προτιµούµε το δέρµα ως υλικό κατασκευής, επειδή εξασφαλίζει πιο υγιές περιβάλλον για τα πόδια στο εσωτερικό του παπουτσιού, περιορίζοντας την υπερίδρωση. Παιδικά υποδήµατα Στα παιδιά που βρίσκονται στα πρώτα χρόνια ανάπτυξης, το πέλµα του ποδιού είναι ακόµη

εύπλαστο. Έτσι, εξωγενείς παράγοντες, όπως τα υποδήµατα ή ακόµη και οι επιφάνειες που βαδίζουν, µπορούν να επηρεάσουν τη µορφολογία του. Τα υποδήµατα πρέπει να προσφέρουν την καλύτερη δυνατή στήριξη στην περιοχή της πτέρνας, αλλά και στην περιοχή της ποδικής καµάρας - αντιπροσωπευτικό παράδειγµα είναι τα αθλητικά µποτάκια. Επίσης, οι γονείς πρέπει να παρακολουθούν συστηµατικά την ανάπτυξη του Παράδειγµα προς αποφυγήν πέλµατος έτσι ώστε να αλλάζουν έγκαιρα αποτελούν οι «µπαλαρίνες», το νούµερο του παοι οποίες δεν πληρούν καµία πουτσιού και να µην από αυτές τις προϋποθέσεις. περιορίζουν τα πόδια των παιδιών σε µικρότερα νούµερα. Η συνήθεια των γονέων να φορούν στα παιδιά τους παπούτσια από το µεγαλύτερο αδερφάκι είναι λάθος, καθώς ένα χρησιµοποιηµένο υπόδηµα δεν µπορεί να διατηρήσει µε την ίδια αποτελεσµατικότητα τις ιδιότητές του. Αυτό έχει λοιπόν ως συνέπεια τη µη επαρκή στήριξη του πέλµατος του ποδιού που θα το φορέσει.

Η αγορά παπουτσιών πρέπει να γίνεται όταν το πόδι έχει τις µεγαλύτερες διαστάσεις (π.χ. µετά από τρέξιµο ή στο τέλος της ηµέρας). Το µεγάλο δάκτυλο πρέπει να απέχει τουλάχιστον 1 εκατοστό από το άκρο του παπουτσιού.

Τα άτοµα µεγαλύτερης ηλικίας έχουν καταπονηµένες αρθρώσεις (οστεοαρθρίτιδα) και η επιδερµίδα τους είναι περισσότερο ευπαθής σε τραυµατισµούς, φουσκάλες, κάλους κ.λπ. Για τον λόγο αυτό, τα υποδήµατα που θα επιλέξουν πρέπει να έχουν σωστή απορρόφηση των κραδασµών και ακόµη πιο µαλακή σόλα. Επίσης, πρέπει να είναι κατασκευασµένα από δέρµα, το οποίο θα «αγκαλιάσει» τις οποιεσδήποτε παραµορφώσεις του πέλµατος χωρίς να προκαλέσει ερεθισµούς και φλεγµονές.

Για ειδικές απαιτήσεις Αν υπάρχουν δυσµορφίες ή δυσλειτουργίες στο πέλµα όπως πλατυποδία, βλαισοποδία ή κοιλοποδία, τα κριτήρια που αφορούν στον γενικό πληθυσµό δεν επαρκούν. Για να µπορέσουν να ξεπεραστούν τα συµπτώµατα που συνοδεύουν αυτές τις παθήσεις (εύκολη κόπωση, πόνος, ευπάθεια σε κακώσεις), αρκετές φορές είναι απαραίτητο και ένα ορθωτικό βοήθηµα, δηλαδή ένθετοι πάτοι που κατασκευάζονται εξατοµικευµένα στο πόδι ύστερα από µία λεπτοµερή µελέτη βάδισης από κάποιον ειδικό. Οι πάτοι θα προσαρµοστούν στο υπόδηµα και θα τοποθετήσουν το πόδι του πάσχοντος σε ορθότερη θέση µε σκοπό να εξαλείψουν τα συµπτώµατά του.

Για «άγρια» θηλυκά Το ψηλό τακούνι προκαλεί µεγάλη φόρτιση του εµπρόσθιου µέρους του ποδιού, αφού αποφορτίζει το πίσω. Το κέντρο βάρους µεταφέρεται προς τα εµπρός, µε αποτέλεσµα να υπάρχει πόνος χαµηλά στη µέση και τους γλουτούς, ενώ όταν τα φοράµε πολλές ώρες εκδηλώνεται ραχιαλγία και πόνος στο εσωτερικό του γονάτου. H πολύ συχνή χρήση τακουνιών ενδεχοµένως µπορεί να οδηγήσει σε: παραµόρφωση του πέλµατος πίσω από τα δάκτυλα, οστεοαρθρίτιδα και κάλους.

Tips Γυµναστείτε σωστά επιλέγοντας παπούτσια µε: αντικραδασµική σόλα (π.χ. αερόσολα), στήριξη στην ποδοκνηµική άρθρωση και την καµάρα αλλά και υλικό το οποίο που απορροφά τον ιδρώτα και αφήνει τα πόδια να αναπνέουν πρέπει να αποτελούν τα

βασικά κριτήρια για την επιλογή του σωστού αθλητικού παπουτσιού. Τα µυτερά υποδήµατα µπορεί να προκαλέσουν το λεγόµενο κότσι, ιδιαίτερα όταν φοριούνται για πολλές ώρες. Προτιµήστε στρογγυλά ή µε τετραγω-

νισµένη µύτη παπούτσια. Φροντίστε να δοκιµάζετε τα χειµερινά παπούτσια σε «πραγµατικές συνθήκες», φορώντας δηλαδή κάλτσες. Προσοχή στη χρήση παντόφλας! Τα περισσότερα

κατάγµατα ισχίου οφείλονται σε πτώσεις ανθρώπων που φορούσαν παντόφλες. Οι πλατφόρµες συγκριτικά µε τα υπόλοιπα τακούνια είναι προτιµότερες. Όµως και εδώ ισχύει ο γενικός κανόνας ότι δεν πρέ-

πει να επιλέγουµε κανένα ψηλοτάκουνο υπόδηµα για πολλές ώρες. Συµβουλευτείτε τον γιατρό σας εάν πάσχετε από σακχαρώδη διαβήτη ή ρευµατοειδή αρθρίτιδα, καθώς απαιτούνται ειδικού τύπου υποδήµατα.


44•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Ψυχολογία Tο άγχος των οφειλών

«Eξοφλώντας» το στρες Γράφει η Μαρίνα Σοφούλη – Μαυροφείδη, Ψυχολόγος YΠΆΡΧΟΥΝ ∆ΙΈΞΟ∆ΟΙ για να αποφύγουµε ή να ξεφύγουµε από το άγχος των οφειλών. Oι λύσεις δεν είναι µαγικές, αλλά σίγουρα θα αναβαθµίσουν την ποιότητα ζωής µας. Αποδεχόµαστε την κατάσταση ως πρόβληµα που πρέπει να ξεπεραστεί και µιλάµε στους οικείους µας σχετικά. ∆εν προσπαθούµε να συγκαλύψουµε την κατάσταση. Κάτι τέτοιο αυξάνει το στρες. Ζητάµε και λαµβάνουµε ηθική και οικονοµική βοήθεια από όποιον την προσφέρει, χωρίς ντροπή. Συζητάµε µε κάποιον που έχει αντικειµενική άποψη σε αυτά τα θέµατα. Θα µας δώσει και αντικειµενική εικόνα του προβλήµατος και θα λύσει τυχόν απορίες. Συζητάµε µε τους ειδικούς, π.χ. εταιρείες διαχείρισης του χρέους. Οπωσδήποτε, δεν µπαίνουµε σε περαιτέρω χρέη. Όπως και στις καταστάσεις στρες που έχουν δηµιουργηθεί από άλλους παράγοντες, έτσι και στη συγκεκριµένη η φυσική άσκηση και οι ασκήσεις αναπνοής βοηθούν στην επίτευξη της χαλάρωσης. Σε περιπτώσεις που εµφανίζονται έντονα σωµατικά συµπτώµατα λόγω άγχους, συµβουλευτείτε το γιατρό σας για τυχόν χορήγηση ηρεµιστικού ή/και αντικαταθλιτπικού. Για αποφυγή παρόµοιας κατάστασης στο µέλλον πρέπει να αλλάξουµε στρατηγική στην οικονοµική µας διαχείριση. Χρειάζεται αλλαγή νοοτροπίας για όσους βρέθηκαν σε αυτήν την κατάσταση λόγω υπερβολικού καταναλωτισµού, κακής διαχείρισης χρηµάτων, τζόγου, ανάγκη απόλυτης ανεξαρτησίας, σπατάλης κ.λπ. Για να βοηθηθείτε στους τοµείς αυτούς µπορείτε να συµβουλευτείτε και έναν ειδικό ψυχολόγο.

> > > > > > > >

Πληγή για εργασία και σχέσεις ΤΟ ΆΓΧΟΣ ΤΩΝ ΟΦΕΙΛΏΝ αλλοιώνει σε µεγάλο βαθµό τον χαρακτήρα µας. Πολλοί άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν τον εαυτό τους σε τέτοιες περιόδους. Η αυτοπεποίθησή τους πέφτει δραµατικά, δεν µπορούν να χαρούν µε τίποτα (κατάθλιψη), γίνονται ευερέθιστοι και ευέξαπτοι. Έτσι, αυξάνονται οι καυγάδες µε συγγενείς, φίλους, συναδέλφους. Οι διαπροσωπικές σχέσεις κλονίζονται. Ενδεχοµένως, να κατηγορούν και τους οικείους τους για έλλειψη κατανόησης ή ακόµα και επιβάρυνση στο υπάρχον πρόβληµά τους. Στον ερωτικό τοµέα: άγχος, φόβος, χαµηλή αυτοπεποίθηση είναι η συνταγή της καταστροφής. Αν και δεν είναι απαραίτητο να συµβαίνει σε όλους. Υπάρχουν και περιπτώσεις κατάθλιψης όπου ο ερωτικός τοµέας παραµένει ποιοτικά ανέπαφος.

Tου Θανάση Tροµπούκη

Tο κεφάλι µου βουίζει. ∆εν µπορώ να πάρω ανάσα. Aισθάνοµαι βάρος στο στέρνο µου. Παντού βλέπω αδιέξοδα. Eίναι βράδυ. H καρδιά µου χτυπάει ακανόνιστα. ∆εν θέλω να ξυπνήσω τη γυναίκα µου. ∆εν είµαι καλά. Ψάχνω για λύσεις, αλλά δεν τις βρίσκω. ∆εν βλέπω καµία ελπίδα για το µέλλον µου. K.T.

Κρίση συναισθήµατος

K

άπως έτσι αισθάνονται το βράδυ όσοι κατά τη διάρκεια της ηµέρας δέχονται καταιγισµό τηλεφωνηµάτων για να πληρώσουν καθυστερηµένες δόσεις, ενοίκιο, φροντιστήρια, µισθούς, ΦΠA. H πολυαναφερόµενη οικονοµική κρίση έχει εξελιχθεί σε ψυχική. Kατάθλιψη, απόγνωση, κρίσεις πανικού... αυτό είναι το κόστος που καλούµαστε όλοι να πληρώσουµε... και µάλιστα δίχως δυνατότητα καθυστέρησης. Ένα τηλεοπτικό ρεπορτάζ σε κεντρικό δελτίο ειδήσεων κατέγραφε τις αυξήσεις των αυτοκτονιών την τελευταία χρονική περίοδο, λόγω της οικονοµικής κρίσης. Στη συνέχεια, άνθρωποι αγανακτισµένοι µιλούσαν µε λυγµούς µπροστά στις κάµερες για την αδυναµία να αντεπεξέλθουν στις οικονοµικές απαιτήσεις των καιρών. H οικονοµική δυσπραγία και τα χρέη όµως δεν προκαλούν µόνο κοινωνικές αναταραχές, αλλά και συναισθηµατικές. ∆εκάδες έρευνες το τελευταίο χρονικό διάστηµα συνδέουν την οικονοµική κρίση µε την κατάθλιψη, την αγχώδη διαταραχή ακόµα και µε σωµατικές νόσους όπως παθήσεις της καρδιάς. ΑΓXOΣ. Eίναι το κυρίαρχο σύµπτωµα που καταστρέφει σιγά – σιγά την ποιότητα της ζωής µας. Είναι το άγχος που µας ωθεί στο να παίρνουµε τις λάθος αποφάσεις στη χειρότερη στιγµή. Προσπαθώντας να ξεφύγουµε από το άγχος, πήραµε δάνεια για να πληρώσουµε δόσεις άλλων τραπεζικών συµβάσεων. Tο άγχος µας έκανε να διαχειριστούµε µε τον χειρότερο

τρόπο τον οικογενειακό προϋπολογισµό. Για να λυτρωθούµε από το άγχος, κάναµε στον εαυτό µας ένα πολύ ακριβό δώρο. Λίγες ώρες µετά, το άγχος κατέστρεψε τη χαρά του νέου αποκτήµατος. Tο άγχος µας στερεί τα ήρεµα απογεύµατα στο σπίτι, την ξεγνοιασιά του Σαββατοκύριακου, ώρες ποιοτικού ύπνου. ΦOBOΣ. Έτσι αισθανόµαστε κάθε φορά που καλούµαστε να ανταποκριθούµε στις οικονοµικές απαιτήσεις του µήνα. Φοβόµαστε το αβέβαιο µέλλον, το ενδεχόµενο της οικονοµικής καταστροφής, H οικονοµική δυσπραγία και πώς θα αντιµετωπίσουµε τους δανειστές τα χρέη δεν προκαλούν µόνο µας, πώς θα ζητήσουκοινωνικές αναταραχές, αλµε βοήθεια. Kάνουµε λά και συναισθηµατικές. τα χειρότερα σενάρια µε το µυαλό µας. Στην ουσία φοβόµαστε να αντιµετωπίσουµε την πραγµατικότητα. NTPOΠH. ∆εν είναι απλή υπόθεση η παραδοχή στον υπάλληλο της τράπεζας, τον/τη σύζυγο, τους φίλους κοκ ότι δεν µπορείς να τα «φέρεις βόλτα». Mία τέτοια δήλωση πληγώνει τον εγωισµό µας. Mας κάνει να αισθανόµαστε ανίκανοι. Eπιβεβαιώνει τους µύχιους φόβους µας ότι δεν µπορούµε να τα καταφέρουµε µόνοι µας στη ζωή. Πώς θα εξηγήσουµε στα παιδιά και το ευρύτερο κοινωνικό περιβάλλον µας ότι δεν έχουµε χρήµατα να πληρώσουµε τις υποχρεώσεις µας; Tι θα σκεφτούν για εµάς; Θα αλλάξει η εικόνα που προσπαθούµε εδώ και τόσα χρόνια να επιβάλλουµε για τον εαυτό µας;


•IN•VITRO• 45

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Ρεπορτάζ

Συνεργάστηκαν ο Αντώνης Καφάτος, Καθηγητής Προληπτικής Ιατρικής και ∆ιατροφής Ιατρική Σχολή Πανεπιστηµίου Κρήτης, και η Νίκα Γκρόπα- Αλέκου, Κλινική ∆ιαιτολόγος- ∆ιατροφολόγος

∆οξασίες της ιατρικής

Της Βίκυς Καρατζαφέρη

Ένα µύθο θα σας πω... 1

Η φέτα έχει πολύ ασβέστιο. Οι ειδικοί λένε να µη µας παραπλανά το λευκό χρώµα της φέτας. Έχει, µεν, αρκετό ασβέστιο, αλλά όχι περισσότερο από τα σκληρά τυριά, τα οποία συχνά έχουν διπλάσια ποσότητα. Μειονέκτηµα της φέτας είναι επίσης ότι έχει πολύ αλάτι - σε ορισµένα είδη υπάρχει 1,5 γραµµάριο νατρίου ανά 100 γραµµάρια τυριού.

2

Αν βλέπουµε τηλεόραση από κοντινή απόσταση, βλάπτουµε την όρασή µας. Η παρακολούθηση τηλεοπτικών προγραµµάτων από πολύ κοντά µπορεί να προκαλέσει έντονο πονοκέφαλο, αλλά όχι βλάβες στην όραση.

3

Το «κρακ» στα δάχτυλά µας µπορεί να τα στραβώσει. ∆εν ισχύει κάτι τέτοιο, υπογραµµίζουν οι ειδικοί. Οι άνθρωποι που συνηθίζουν να «σπάνε» τα άλατα στις αρθρώσεις των δακτύλων τους δεν τα στραβώνουν ούτε αυξάνουν τις πιθανότητες να πάθουν αρθρίτιδα – απλά σε κάποιες περιπτώσεις προκαλούν τον εκνευρισµό όσων βρίσκονται κοντά τους.

4

5

Τα πολλά φρούτα ανεβάζουν το «ζάχαρο». Ο µέσος έφηβος και ενήλικας χρειάζεται 4-5 φρούτα την ηµέρα και τα παιδιά ηλικίας κάτω των 10 ετών χρειάζονται 3-4. Με αυτή την κατανάλωση δεν αυξάνεται το σάκχαρο, εκτός κι αν έχει κανείς διαβήτη και καταναλώνει πολύ ώριµα φρούτα (αυτά αυξάνουν γρήγορα τα επίπεδα σακχάρου στο αίµα, επειδή έχουν υψηλό γλυκαιµικό φορτίο). Για όλους τους ανθρώπους, το κλειδί είναι να µην τρώνε πολύ ώριµα φρούτα (λ.χ. όχι µαυρισµένες µπανάνες), ούτε να πίνουν πολλούς χυµούς, αλλά να τρώνε τα φρούτα ολόκληρα. Χρειαζόµαστε οκτώ ποτήρια νερό την ηµέρα. Αυτό δεν ισχύει. Καθένας πρέπει να πίνει τόσο νερό όσο να ικανοποιεί τη δίψα του. Η ποσότητα δεν είναι σταθερή, αλλά εξαρτάται από το πόσο δραστήριος είναι κανείς, από το αν εκτίθεται στον ήλιο, από την εφίδρωση και από το επάγγελµά του (οι χειρώνακτες λ.χ. θέλουν πολύ περισσότε-

Μεγαλώσαµε µε αυτούς, καθώς τους ακούγαµε από τη γιαγιά µας και από τη µαµά µας. Ιατρικοί «κανόνες», όπως ότι πρέπει να πίνουµε απαραίτητα οκτώ ποτήρια νερό την ηµέρα, ότι αν βλέπουµε τηλεόραση από κοντινή απόσταση θα αποκτήσουµε προβλήµατα όρασης και τόσα άλλα… Η σύγχρονη ιατρική βάζει τα πράγµατα στη θέση τους καταρρίπτοντας όλους τους εδραιωµένους µύθους που µας άγχωναν τόσο καιρό και µας καλεί να µιλάµε πάντα µε τον αρµόδιο γιατρό για ό,τι µας απασχολεί.

ρα υγρά από τους εργαζόµενους σε γραφείο, ιδίως εάν δουλεύουν κάτω από τον ήλιο ή µέσα σε εργοστάσια). Γενικώς, ο οργανισµός αποβάλλει µέσα στην ηµέρα περισσότερο από ένα λίτρο υγρών. Συνεπώς χρειαζόµαστε από ένα λίτρο νερού ή άλλων υγρών και πάνω, αναλόγως µε τις προαναφερθείσες παραµέτρους. Στην ποσότητα των υγρών συµπεριλαµβάνονται νερό, καφέδες, αναψυκτικά, χυµοί, σούπες, φρούτα και λαχανικά.

6 7

Όταν κάνει κρύο, αρρωσταίνουµε. Σε µελέτες που έχουν γίνει για τη µετάδοση των ιών του κοινού κρυολογήµατος διαπιστώθηκε ότι όσοι κρυώνουν δεν έχουν περισσότερες πιθανότητες να αρρωστήσουν. Απλά, οι ιώσεις είναι πιο συχνές τον χειµώνα λόγω του ότι βρισκόµαστε µαζί µε άλλους ανθρώπους σε κλειστούς χώρους και έτσι διευκολύνεται η µετάδοση των ιών. Αν κάποιος δεν πηγαίνει κάθε µέρα στην τουαλέτα, έχει δυσκοιλιότητα. Αν και η τακτική κένωση του εντέρου είναι απαραίτητη για την οµαλή λειτουργία του οργανισµού, δεν είναι υποχρεωτικό να γίνεται κάθε µέρα. ∆υσκοιλιότητα έχει όποιος έχει λιγότερες από τρεις κενώσεις την εβδοµάδα.

8

Η ξεκούραση, τα ζεστά ροφήµατα και τα αλκοολούχα ποτά αποτελούν την καλύτερη θεραπεία για τη γρίπη. Η κατάκλιση, οι σούπες, οι χυµοί ανακουφίζουν από τα συµπτώµατα της γρίπης, αλλά σε καµία περίπτωση δεν θεραπεύουν τη λοίµωξη άµεσα.

9

∆εν πρέπει ποτέ να τρώµε ντοµάτα µε αβγό ή γιαούρτι µε πορτοκάλι γιατί θα αρρωστήσουµε. ∆εν έχει διαπιστωθεί ποτέ να συµβαίνει κάτι τέτοιο. Ο συνδυασµός που ενδέχεται να προκαλέσει σε κάποιους ανθρώπους υπεραντίδραση του ανοσοποιητικού συστήµατος (εκδηλώνεται µε κοκκίνισµα του προσώπου, δύσπνοια και άλλα σοβαρά συµπτώµατα) είναι ο συνδυασµός ψαριού µε τυρί.

10

Η κατανάλωση σοκολάτας ευθύνεται για την εµφάνιση της ακµής. Οι νεότερες µελέτες αντικρούουν αυτήν την άποψη και από τα συµπεράσµατά τους προκύπτει ότι η εµφάνιση και η έξαρση της ακµής σχετίζονται µε το έντονο στρες.

11

Το ξίδι και το λεµόνι λιώνουν το λίπος. Ούτε το ξίδι ούτε άλλα τρόφιµα λιώνουν το σωµατικό λίπος. Ο µοναδικός τρόπος για να αλλάξει κανείς τη σύσταση του σώµατός του είναι να γυµνάζεται καθηµερινά (µε τη γυµναστική µειώνεται το σωµατικό λίπος και αυξάνεται η µυϊκή µάζα) και να τρέφεται υγιεινά (µε λίγα και καλής ποιότητας λίπη, πρωτίστως ωµό ελαιόλαδο).

12

Τα «µπουκώµατα» µε ούζο βοηθούν στον πονόδοντο. Κλασική συνταγή που, ωστόσο, κρύβει κινδύνους. Το ούζο µπορεί να σας ανακουφίσει προσωρινά γιατί δηµιουργεί µούδιασµα, όµως, υπάρχει πιθανότητα να προκληθεί µικρό έγκαυµα στη στοµατική κοιλότητα. Το ίδιο µπορεί να συµβεί και µε οποιοδήποτε άλλο αλκοολούχο ποτό. Καλύτερα να αντικαταστήσετε το ούζο µε παγωµένο νερό και έπειτα να πάρετε ένα παυσίπονο και να απευθυνθείτε στον οδοντίατρό σας.

13

Βάλτε κέρµα στο χτύπηµα για να µη γίνει καρούµπαλο. Αυτό είναι επικίνδυνο γιατί µπορεί να µεταφερθούν µικρόβια στο δέρµα, ιδιαίτερα αν υπάρχει και πληγή. Το σωστό είναι να τυλίξετε δύο παγάκια σε µια πετσέτα – ποτέ απευθείας στο δέρµα γιατί µπορεί να πάθετε έγκαυµα - και να τα τοποθετήσετε στο σηµείο που έχετε χτυπήσει. Με αυτόν τον τρόπο περιορίζετε το ενδεχόµενο να κάνετε καρούµπαλο.

14

Οδοντόκρεµα στο έγκαυµα. Μια γρήγορη λύση που, όµως, αντενδείκνυται, καθώς οι περισσότερες οδοντόπαστες περιέχουν εκχυλίσµατα µέντας ή δυόσµου, που αυξάνουν τον κίνδυνο να ερεθιστεί περισσότερο η πληγή. Η σωστή αντιµετώπιση είναι να βάλετε στην πάσχουσα περιοχή µια κορτιζονούχα αλοιφή. Προτού απλώσετε το σκεύασµα, ρίξτε λίγο δροσερό νερό για να ανακουφιστείτε από το κάψιµο.


46•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Baby boom

Συνεργάστηκε η Μαρίνα Χ. Ραγκούση, MRCOphth, Χειρουργός οφθαλµίατρος, συνεργάτης του Παιδο-οφθαλµολογικού τµήµατος Παιδιατρικής Κλινικής Μητέρα

(Μικρό)κοσµος

Της Mαρίας Τσιλιµιγκάκη

Όχι «στραβά µάτια» στον στραβισµό ΣΤΡΑΒΙΣΜΌΣ υπάρχει όταν τα µάτια δεν είναι στην ευθεία. Υπάρχουν τρεις κυρίως τύποι στραβισµού στα παιδιά: Ο στραβισµός που εµφανίζεται µέσα στους πρώτους έξι µήνες από τη γέννηση. Τα µάτια συγκλίνουν προς τα µέσα (βρεφική εσωτροπία). Ο συγκλίνων στραβισµός που οφείλεται σε µεγάλη υπερµετρωπία και εµφανίζεται µεταξύ 1 και 6 χρονών. Ο αποκλίνων στραβισµός (το µάτι «φεύγει» προς τα έξω). Τα συµπτώµατα συνίστανται στα εξής: • Τα µάτια να µην είναι στην ευθεία. • Να πραγµατοποιείται συχνά στροφή του κεφαλιού από το παιδί π.χ. όταν το τεµπέλικο µάτι είναι το αριστερό, το παιδί συνηθίζει να γυρίζει το κεφάλι προς τα αριστερά, ώστε να εστιάσει µε το «καλό» µάτι, δηλαδή το δεξί. • Να κλείνει συχνά το παιδί το ένα του µάτι. • Να παραπονείται το παιδί για πόνο στα µάτια µετά από παρατεταµένη εργασία (διάβασµα). Η εξέταση για τη διάγνωση του στραβισµού πρέπει να γίνεται όταν υπάρχουν συµπτώµατα ή όταν υπάρχει ιστορικό στραβισµού στην οικογένεια. H άµεση αντιµετώπιση είναι καθοριστική για τη συνεργασία των δύο µατιών. Η διόρθωση του στραβισµού γίνεται άλλοτε µε γυαλιά, άλλοτε µε χειρουργική επέµβαση και άλλοτε µε συνδυασµό των δύο. Σε κάθε περίπτωση η θεραπεία εξαρτάται από τη βαρύτητα της πάθησης.

> > > >

Φακοί επαφής και έφηβοι OΙ ΦΑΚΟΊ ΕΠΑΦΉΣ δεν απευθύνονται µόνο στους ενήλικες. Aντίθετα η εξέλιξη κατασκευής τους καθιστά ασφαλείς ακόµη και για βρέφη. Πρόκειται για µία εναλλακτική λύση διόρθωσης του διαθλαστικού σφάλµατος, δηλαδή της µυωπίας και του αστιγµατισµού στα παιδιά. Στα µεγαλύτερα παιδιά και στους έφηβους η εφαρµογή ηµερήσιων φακών επαφής εξαρτάται αποκλειστικά από την ωριµότητά τους και αυτό µπορεί να το κρίνει µόνο ο γονιός. Αν είναι υπεύθυνα στις καθηµερινές τους υποχρεώσεις, τότε κατά πάσα πιθανότητα θα µπορούν να χρησιµοποιήσουν τους φακούς χωρίς προβλήµατα. Οι φακοί επαφής είναι µία πιο ασφαλής λύση από τα γυαλιά για τα παιδιά που ασχολούνται µε κάποιο άθληµα. Προσφέρουν καλύτερη κεντρική και περιφερική όραση και µπορεί να συµβάλουν σε καλύτερες επιδόσεις. Σηµαντική είναι και η επίδραση των φακών στην αυτοπεποίθηση των παιδιών που δεν αισθάνονται άνετα φορώντας γυαλιά.

Γλαύκωµα και καταρράκτης εµφανίζονται – αν και λιγότερο συχνά- και στα παιδιά. Στην πρώτη περίπτωση παρουσιάζεται θόλωση του φακού ενώ στη δεύτερη αυξηµένη οφθαλµική πίεση. Kαι οι δυο παθήσεις αντιµετωπίζονται κυρίως χειρουργικά.

Άλλα µου λεν’ τα µάτια σου...

Ό

ταν το παιδί µας έρχεται στον κόσµο, είναι σχεδόν αδύνατον να διαπιστώσουµε αν όλες οι αισθήσεις του λειτουργούν όπως σε κάθε υγιή άνθρωπο… Πριν περάσουν αρκετές εβδοµάδες ή και µήνες, ο γονέας παρακολουθεί µε ενδιαφέρον ή ακόµα και ανησυχία να διαπιστώσει αν το µωρό του ακούει και βλέπει καλά. Και ειδικά η όραση θεωρείται –όχι άδικα- από πολλούς η πιο πολύτιµη των αισθήσεων! Οι συνήθεις παιδιατρικές οφθαλµολογικές διαταραχές είναι η αµβλυωπία, ο στραβισµός και η αµφιβληστροειδοπάθεια της προωρότητας. ΑΜΒΛΥΩΠΊΑ: Αµβλυωπία ή «τεµπέλικο µάτι» είναι η µειωµένη όραση σε ένα ή και στα δύο µάτια, χωρίς να υπάρχει οργανική αιτία. Αίτια: Η αµβλυωπία δηµιουργείται κατά τα πρώτα 9 χρόνια της ζωής, όταν το οπτικό σύστηµα εξελίσσεται και οφείλεται σε διαφορετικές αιτίες. Προκαλείται συνήθως όταν τα µάτια δεν είναι στην ευθεία (στραβισµός) ή όταν υπάρχει διαφορά της ποιότητας των οπτικών ερεθισµάτων µεταξύ των δύο µατιών (το ένα µάτι εστιάζει λιγότερο από το άλλο λόγω µεγάλης µυωπίας, υπερµετρωπίας ή αστιγµατισµού). Άλλες αιτίες είναι η εκ γενετής θολερότητα του φακού (καταρράκτης) ή του κερατοειδούς. Σε όλες τις περιπτώσεις ο εγκέφαλος λαµβάνει δύο διαφορετικές εικόνες, µία καθαρή και µία θολή. Έτσι µαθαίνει να αγνοεί

τη µία εικόνα και προτιµάει να «βλέπει» µόνο µε το καλό µάτι. Αν η αµβλυωπία δεν διαγνωστεί και θεραπευτεί εγκαίρως, η όραση παραµένει µόνιµα µειωµένη. Συµπτώµατα: • Τα µάτια να µην είναι στην ευθεία. • Το ένα µάτι να «φεύγει» µερικές φορές την ηµέρα. • Κλείσιµο του ενός µατιού, κυρίως στο δυνατό φως. • Πονοκέφαλοι. Θεραπεία: • ∆ιόρθωση της µυωπίας, υπερµετρωπίας ή αστιγµατισµού µε γυαλιά. •Κάλυψη του µατιού µε την καλύτερη όραση µερικές ώρες την ηµέρα, για να βελτιωθεί η όραση στο άλλο. •Χειρουργική διόρθωση του στραβισµού ή αφαίρεση του καταρράκτη όταν υπάρχει ένδειξη. Πότε πρέπει να εξετάζονται τα παιδιά: Η εξέταση από οφθαλµίατρο είναι απαραίτητη πάντα όταν υπάρχει υπόνοια στραβισµού, ακόµη και στους πρώτους έξι µήνες της ζωής. Έλεγχος για µυωπία, υπερµετρωπία, αστιγµατισµό ή στραβισµό θα πρέπει να γίνεται στα 2 πρώτα χρόνια όταν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό, π.χ. µεγάλη µυωπία στους γονείς. Προληπτικός οφθαλµολογικός έλεγχος συνιστάται σε όλα τα παιδιά µετά το 3ο έτος της ηλικίας. Η αµβλυωπία θεραπεύεται µε µεγαλύτερη επιτυχία σε µικρότερες ηλικίες.


•IN•VITRO•47

ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ 2009

Cool down

Συνεργάστηκε η Ειρήνη Σπανέλη, σύµβουλος Feng Shui www.infofengshui.com, contact@infofengshui.com

Xαλάρωση

Της Κατερίνας Γαρουφάλου

Mε σύµµαχο το Feng Shui

Μ

πορεί η θέση του καναπέ ή το χρώµα των τοίχων να δηµιουργήσουν «εκρηκτική» ατµόσφαιρα και ένταση µέσα στο σπίτι; Μπορούν και µάλιστα σε µεγάλο βαθµό, απαντούν όσοι ασχολούνται µε το Feng Shui, στόχος του οποίου είναι η διοχέτευση όσο το δυνατόν περισσότερης θετικής ενέργειας στον άνθρωπο και τον χώρο που ζει. Οι χώροι στους οποίους περνάµε περισσότερο χρόνο είναι το καθιστικό και το υπνοδωµάτιο. Πώς θα πρέπει όµως να είναι διαµορφωµένοι ώστε να µας χαλαρώνουν; Υπνοδωµάτιο Προφυλάξτε το χώρο από ανεπιθύµητες ενέργειες διαφόρων προσώπων. Το υπνοδωµάτιο δεν είναι καθιστικό για να εισέρχονται φίλοι ή συγγενείς. Μην τοποθετείτε τον καθρέφτη έτσι ώστε να καθρεφτίζει στο κρεβάτι, κα-

> >

θώς έτσι λειτουργεί σαν µαγνήτης που τραβάει την πολύτιµη ενέργειά µας. Προτιµήστε ολόσωµο καθρέφτη στο εσωτερικό φύλο της ντουλάπας. Αερίστε το χώρο και στρώστε το κρεβάτι. Ο τακτοποιηµένος και καθαρός χώρος χαρίζει αρµονία. ∆ιαλέξτε απαλά και «µαλακά» χρώµατα για τον τοίχο (ροζ, σοµόν, απαλό πράσινο, λιλά). Εάν επιθυµείτε έντονο χρώµα στο χώρο, χρησιµοποιήστε το σε έναν τοίχο µόνο. Το ξύλινο πάτωµα έχει τη δυνατότητα να µας χαλαρώνει. Πριν ξαπλώσετε, περπατήστε ξυπόλυτοι λίγα λεπτά για να διώξετε το στρες.

> >

που θα φωτίσει και θα γλυκάνει το χώρο. Τοποθετήστε κυκλικά τους καναπέδες και τις πολυθρόνες ώστε να υπάρχει αρµονία στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή. Τονώστε την ενέργεια του ξύλου βάζοντας τα φυτά στα ανατολικά, νοτιοανατολικά και νότια. Ιδανική θέση για διακοσµητικά βάζα, αγάλµατα, γλυπτά και κεραµικά είναι τα νοτιοδυτικά και βορειοανατολικά. Κρατήστε καθαρό το χώρο. Ακαταστασία στο σπίτι σηµαίνει και ακαταστασία στο µυαλό. Προτιµήστε πίνακες που παριστάνουν κάτι συγκεκριµένο και όχι την αφηρηµένη τέχνη. Πίνακες µε βουνά τοποθετούνται στο βορρά και την ανατολή, µε νερό µόνο στο βορρά και τα οικογενειακά πορτρέτα στα βορειοδυτικά του χώρου. Στολίστε το χώρο σας µε τα πράγµατα που είναι του γούστου σας. Αν κάτι έχει χαλάσει, πετάξτε το (το ίδιο ισχύει φυσικά και για το υπνοδωµάτιο).

>

>

>

>

>

>

Καθιστικό Αν βρίσκεται στα Νότια, επιλέξτε ένα απαλό µοβ ή κίτρινο χρώµα για τα έπιπλα και τους τοίχους σας. Στα Νοτιοδυτικά ενδείκνυνται καρό σχέδια και πινελιές του καφέ, ενώ στα δυτικά το ροζ

>

>


48•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Εναλλακτικά

Για περισσότερες πληροφορίες http://www.reikiacademy.gr/article_reikitreatment.html www.reikiacademy.gr, www.reikiactivity.gr, www.reiki-ryoho.gr, Ελληνική Ένωση Ρέικι www.reiki-greece.org

Ρέικι

Της Σοφίας Νέτα

Τ

Άγγιγµα ψυχής Μία ολοκληρωµένη αγωγή Ρέικι έχει ελάχιστη χρονική διάρκεια µίας ώρας. Η πρώτη συνεδρία συνήθως περιλαµβάνει σύντοµη συζήτηση για το ιστορικό του αποδέκτη και αγωγή ρέικι διάρκειας 60-75 λεπτών. Το κόστος ποικίλει. Οι συνεδρίες Ρέικι παρέχονται από έµπειρους Πρακτικούς Ρέικι µε εκπαίδευση 3ου επιπέδου Ρέικι Μάστερ.

Οι 5 αρχές του Ρέικι Στο Τόκυο υπάρχει ένα µνηµείο που δεσπόζει του τάφου του ∆ρα Ουσούι. Εκεί εξιστορείται η ζωή του ∆ρα Ουσούι και το έργο του, αλλά αναγράφονται και οι Αρχές του Ρέικι ως εξής: • «Σήµερα µη θυµώνεις • Σήµερα µην ανησυχείς • Να νιώθεις ευγνωµοσύνη • Να εργάζεσαι εντατικά (πάνω στον εαυτό σου) • Να είσαι καλός µε τους άλλους». Αυτές είναι απλές διδασκαλίες για πνευµατι-

κή καλλιέργεια, αλλά σύµφωνες µε τις µεγάλες διδασκαλίες των αρχαίων σοφών. Ο ∆ρ Ουσούι ονόµαζε αυτές τις διδασκαλίες «µυστική µέθοδο πρόσκλησης ευτυχίας» και «πνευµατικό φάρµακο που θεραπεύει πολλές αρρώστιες». Έλεγε στους µαθητές του, κάθε πρωί και βράδυ, να κάθονται στη στάση διαλογισµού µε ενωµένα χέρια και να επαναλαµβάνουν αυτά τα λόγια δυνατά αλλά και µέσα στην καρδιά τους, ώστε να καλλιεργήσουν έναν υγιή νου και να έχουν ένα υγιές σώµα.

Συνεργάστηκε η ∆ώρα Αποστολοπούλου, ∆ασκάλα Ρέικι, Reiki Master Teacher, Πρόεδρος Ελληνικής Ένωσης Ρέικι

ο Ρέικι είναι µία µέθοδος από την Ιαπωνία, η οποία σύµφωνα µε τους «οπαδούς» της έχει ευεργετικά αποτελέσµατα στη βελτίωση της υγείας και της σωµατικής ευεξίας. Συµβάλλει, επίσης, στην επίτευξη της χαλάρωσης, της νοητικής ηρεµίας και της αισιοδοξίας. Η ιαπωνική λέξη Ρέικι σηµαίνει «πνευµατική ενέργεια». Η αρχική ονοµασία της µεθόδου είναι «Ουσούι Ρέικι Ρυόχο» που σηµαίνει Μέθοδος Ίασης µε Πνευµατική Ενέργεια του Ουσούι. Ο ∆ρ Ουσούι ήταν ο ιδρυτής της µεθόδου Ρέικι, που γεννήθηκε στην Ιαπωνία το 1865 και δίδαξε τη µέθοδο σε πάνω από δύο χιλιάδες άτοµα που τη διέδωσαν σε όλο τον κόσµο. Σύµφωνα µε τους δασκάλους της «η µέθοδος Ρέικι είναι µία τεχνική που χρησιµοποιεί το άγγιγµα των χεριών για να µεταβιβάσει τη συµπαντική πνευµατική ενέργεια Ρέικι και είναι απλή στην εφαρµογή της». Το Ρέικι είναι µία ολιστική µέθοδος, καθώς θεωρείται ότι επιφέρει ευεργετικά αποτελέσµατα τόσο στο σώµα όσο και στο νου. Πιο συγκεκριµένα, το Ρέικι συµβάλλει στην αντιµετώπιση κάθε προβλήµατος, είτε αυτό είναι σωµατικό, ψυχολογικό ή νοητικό. Βοηθά να εξαλειφθεί το άγχος και το στρες, να αντιµετωπισθούν ψυχοσωµατικά προβλήµατα, να ανακουφιστούν πόνοι, όπως πονοκέφαλοι και ηµικρανίες, στοµαχόπονοι, κολικοί, νευραλγίες, µυϊκοί πόνοι, να αποκατασταθούν καψίµατα, φλεγµονές, διαστρέµµατα, προβλήµατα του αυχένα, της πλάτης, µέσης, αλλά και – συµπληρωµατικά- σε χρόνιες και σοβαρές παθήσεις όπως καρδιοπάθειες, διαβήτη. Σε ποιους απευθύνεται Όλοι µπορούν να δεχθούν Ρέικι, εφόσον το επιθυµούν, άνδρες και γυναίκες κάθε ηλικίας αλλά και παιδιά. Η µέθοδος Ρέικι θεωρείται ασφαλής από τους δασκάλους της, καθώς «δεν έχει καµία παρενέργεια, είναι ωφέλιµη και ευεργετική σε κάθε περίπτωση». Η µέθοδος Ρέικι εφαρµόζεται ως αγωγή και ως εκπαίδευση. Μπορεί κάποιος να πάρει αγωγή Ρέικι ως αποδέκτης. Ακόµα, µπορεί κάποιος να εκπαιδευτεί ώστε να εφαρµόζει τη µέθοδο στον εαυτό του, στην οικογένειά του και τους φίλους του. Επίσης, επαγγελµατίες παίρνουν την εκπαίδευση Ρέικι ώστε να εφαρµόσουν το Ρέικι σε ένα ευρύτερο κοινό. Πώς γίνεται Το άτοµο που δέχεται την αγωγή Ρέικι, φορώντας όλα του τα ρούχα, ξαπλώνει σε ένα κρεβάτι µασάζ. Ο πρακτικός Ρέικι που διοχετεύει την ενέργεια Ρέικι, ακουµπά απαλά τα χέρια του σε διάφορα σηµεία του σώµατος του αποδέκτη όπως στο κεφάλι, την κοιλιά, την πλάτη, σε διάφορα σηµεία και σε όποιο άλλο σηµείο υπάρχει δυσφορία ή πόνος. Στην αγωγή Ρέικι δεν χρησιµοποιούνται ούτε κρύσταλλοι, ούτε έλαια, ούτε ουσίες, ούτε χειροµάλαξη, αφού όλα αυτά δεν έχουν καµία σχέση µε την παραδοσιακή µέθοδο Ρέικι που είναι αυτοδύναµα αποτελεσµατική και ευεργετική. Με το απαλό άγγιγµα των χεριών µεταβιβάζεται η συµπαντική θεραπευτική ενέργεια Ρέικι στο ενεργειακό πεδίο και το σώµα του αποδέκτη και επιφέρει ευεργετικά αποτελέσµατα.


•IN•VITRO•49

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Προτείνουµε

Eνηµέρωση για τη ρευµατοειδή αρθρίτιδα Μια νέα ενηµερωτική ιστοσελίδα για τη ρευµατοειδή αρθρίτιδα δηµιουργήθηκε από την Bristol-Myers Squibb Α.Ε.. Στόχος του www.raliving.gr είναι να συµβάλλει στην ενηµέρωση του κοινού σχετικά µε τη ρευµατοειδή αρθρίτιδα, µία νόσο που προσβάλλει το 1% του παγκόσµιου πληθυσµού1 και κυρίως τις γυναίκες2. Στο www.raliving.gr οι επισκέπτες µπορούν να βρουν πληροφορίες σχετικά µε τη νόσο, τα συµπτώµατα, αλλά και τις επιπτώσεις της, τόσο στη σωµατική κατάσταση των ασθενών, όσο και στην καθηµερινότητά τους. Αναφορά γίνεται και στους τρόπους αντιµετώπισης της νόσου και επισηµαίνεται η σπουδαιότητα του ρόλου του γιατρού, η συµβουλή του οποίου θα πρέπει να αναζητείται πάντοτε, αλλά και της οικογένειας του ασθενούς. www.raliving.gr

Bookmarks

Ιατρικές σελίδες Νικήστε το διαβήτη Ένας έγχρωµος οδηγός υγείας για όσους πάσχουν από διαβήτη, που περιέχει εξειδικευµένες συνταγές µαγειρικής ειδικές για κάθε τύπο της πάθησης. Από τη γιατρό και συγγραφέα δρα Sarah Brewer. ΕΚ∆ΟΣΕΙΣ: ∆ΙΟΠΤΡΑ ΤΙΜΗ: 19.00 €

Τροφή & Γεύση Γρήγορες, εύκολες, γευστικές και υγιεινές συνταγές για τον σακχαρώδη διαβήτη, την παιδική παχυσαρκία, την υψηλή χοληστερίνη, την κεντρική παχυσαρκία. Από την κλινική διαιτολόγοδιατροφολόγο Παναγιώτα Μάρκου. ΕΚ∆ΟΣΕΙΣ: ΒΗΤΑ ΤΙΜΗ: 20,00 €

∆έκα τρόποι για να ζήσετε µια χαρούµενη ζωή Η Μάργαρετ Μπέργκερ προτείνει δέκα τρόπους που θα µας βοηθήσουν να κατακτήσουµε την ευτυχία. Το µυστικό για µια ευτυχισµένη ζωή βρίσκεται στον συλλογισµό ότι οι σκέψεις καθορίζουν την εµπειρία µας για την πραγµατικότητα. ΕΚ∆ΟΣΕΙΣ: ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ ΤΙΜΗ: 13,00 €

Άτλαντας για παιδιά Ένα βιβλίο που βοηθά τα παιδιά να γνωρίσουν τον κόσµο µε παραστατικό και ψυχαγωγικό τρόπο. Περιλαµβάνει χάρτες µε κινούµενα µέρη, καθώς και τον παγκόσµιο χάρτη σε αφίσα. Για παιδιά άνω των 7 ετών. ΕΚ∆ΟΣΕΙΣ: ΨΥΧΟΓΙΟΣ ΤΙΜΗ: 13,30 €

Σπάνιες παθήσεις Αµυλοείδωση

Της Κατερίνας Γαρουφάλου

Σπάνια και στη διάγνωση

Η

αµυλοείδωση χαρακτηρίζεται από την εναπόθεση σε διάφορους ιστούς και όργανα µίας ουσίας που ονοµάζεται αµυλοειδές. Εµφανίζεται µε την ίδια αναλογία σε άνδρες και γυναίκες συνήθως 60 ετών και άνω.Yπολογίζεται ότι στην Ελλάδα 100-200 νέοι ασθενείς διαγιγνώσκονται ετησίως. Ωστόσο, η διάγνωση της αµυλοείδωσης είναι δύσκολη και για αυτό τον λόγο αρκετοί ασθενείς είτε δεν διαγιγνώσκονται είτε διαγιγνώσκονται όταν η νόσος είναι πολύ προχωρηµένη. Ο συχνότερος τύπος αµυλοείδωσης οφείλεται στην παραγωγή και εναπόθεση ελαφρών αλυσίδων των ανοσοσφαιρινών που παράγονται από τα πλασµατοκύτταρα του µυελού. Υπάρχουν και κληρονοµικές µορφές αµυλοείδωσης που οφείλονται σε µετάλλαξη ουσιών που παράγονται στο ήπαρ. Τα συµπτώµατα εξαρτώνται από τα όργανα που προσβάλλονται. Όταν η νόσος «χτυπάει» στην καρδιά, µπορεί να εκδηλώνονται δύσπνοια, εύκολh κόπωση, αρρυθµίες,

Συνεργάστηκε ο Μελέτιος Αθανάσιος Κ. ∆ηµόπουλος, Καθηγητής και ∆ιευθυντήςΘεραπευτική Κλινική Νοσοκοµείο Αλεξάνδρα Ιατρική Σχολή Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστηµίου Αθηνών

οίδηµα στα πόδια. Όταν προσβάλλονται οι νεφροί, υπάρχει απώλεια λευκώµατος στα ούρα και αργότερα µπορεί να δηµιουργηθεί καρδιακή ανεπάρκεια. Η προσβολή του εντέρου µπορεί να προκαλέσει διάρροιες. Η αµυλοείδωση µπορεί να προκαλέσει διόγκωση του ήπατος, βλάβη των περιφερικών νεύρων που εκδηλώνεται µε επώδυνα µουδιάσµατα στα άνω και κάτω άκρα. Λιγότερο συχνά αλλά ειδικά σηµεία της νόσου είναι η διόγκωση της γλώσσας, µελανιές στο δέρµα και ιδιαίτερα γύρω από τα µάτια. Η πρωτοπαθής αµυλοείδωση αντιµετωπίζεται µε θεραπείες ανάλογες µε αυτές του πολλαπλού µυελώµατος ενώ στην περίπτωση της κληρονοµικής αµυλοείδωσης γίνεται µεταµόσχευση ήπατος µε σκοπό το νέο ήπαρ να αναπληρώσει την ουσία που έχει παρουσιάσει µετάλλαξη. Βρίσκονται υπό σχεδιασµό ή υπό εξέλιξη κλινικές µελέτες προκειµένου να αποσαφηνισθεί ποιος είναι ο αποτελεσµατικότερος συνδυασµός φαρµάκων για την αντιµετώπιση της πάθησης.


50•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Οµορφιά

Συνεργάστηκε ο Νικόλαος Καλογερόπουλος, ειδικός δερµατολόγος αφροδισιολόγος

Yγιή και όµορφα χείλη

Της Σοφίας - Mαρίας Σοφιανού

Σαρκώδη χείλη Στην Ευρώπη του 17ου αιώνα, όµορφα χείλη θεωρούνταν τα εξαιρετικά λεπτά υποδηλώνοντας αριστοκρατική αγωγή. Τέσσερις αιώνες αργότερα τα πρότυπα οµορφιάς θέλουν τα χείλη να είναι γεµάτα και σαρκώδη. Τα διάφορα τρικ, οι σύγχρονες µέθοδοι και τα υλικά τελευταίας τεχνολογίας είναι ικανά για να κάνουν το όνειρο πραγµατικότητα. Στο δερµατολόγο: Το ενέσιµο υαλουρονικό οξύ τονίζει το περίγραµµα των χειλιών και βελτιώνει τον όγκο. Όταν αρχίζουν να εµφανίζονται γραµµές στα χείλη, µε αποτέλεσµα το κραγιόν να ξεφεύγει από το περίγραµµά τους συνίσταται η χρήση υαλουρονικού οξέος και πεπτιδίων. Αυτά τα µικρά µόρια προκαλούν παραγωγή κολλαγόνου, που είναι ακριβώς ό,τι χρειάζεται για να γεµίσουν οι γραµµές που δηµιουργούνται στα χείλη, δίνοντάς τους και πάλι όγκο. Η εφαρµογή γίνεται µόνο από τους ειδικούς δερµατολόγους και τους πλαστικούς χειρουργούς και το αποτέλεσµα είναι άµεσο. (Ξε)γελάστε φυσικά: • Για extra όγκο σε σύντοµο χρονικό διάστηµα απλώστε το κραγιόν και αλείψτε στην περιοχή µικρή ποσότητα από λάδι κανέλλας, το οποίο τονώνει οµοιόµορφα τη µικροκυκλοφορία του αίµατος. • Επιλέξτε το χρώµα του κραγιόν και απλώστε το. Στη συνέχεια χρησιµοποιήστε τον δείκτη του χεριού σας για να ταµπονάρετε απαλά το κέντρο του κάτω χείλους µε άχρωµο λιπ γκλος. • Επιλέξτε λιπ γκλος µε άφθονα ιριδίζοντα στοιχεία το οποίο καθώς αντανακλά το φως, φυσικό ή τεχνητό, δηµιουργεί ένα εφέ πλουσιότερου όγκου στα χείλη. • Οι σκουρόχρωµες αποχρώσεις δείχνουν τα χείλη µικρότερα, ενώ οι παστέλ αποχρώσεις το αντίθετο.

Η φύση ξέρει Φυσική απολέπιση Ανακατέψτε: 1 κουταλάκι του γλυκού ζάχαρη κρυσταλλική µε ½ κουταλάκι του γλυκού βαζελίνη χωρίς άρωµα και 1 κουταλιά της σούπας ελαιόλαδο. Με αυτό το µείγµα κάντε απολέπιση σε στεγνά χείλη µε τη βοήθεια των δακτύλων σας και µε ελαφρές επαναληπτικές κινήσεις µε κατεύθυνση από τη µία άκρη των χειλιών έως την άλλη. Στη συνέχεια ταµπονάρετε µε υγρό χαρτοµάντιλο και µετά από 10 περίπου λεπτά ενυδατώστε τα χείλη µε βαζελίνη. Για extra ενυδάτωση: Θρυµµατίστε και λειώστε λίγο lip balm από αυτό που χρησιµοποιείτε καθηµερινά χωρίς χρώµα και άρωµα. Ανακατέψτε το µε λίγη καθαρή βαζελίνη και προσθέστε 2 σταγόνες φυσικό έλαιο jojoba που θα προµηθευτείτε από το φαρµακείο. Απλώστε στα χείλη σας αυτό το µείγµα και αφήστε το για τουλάχιστον 1 ώρα. Για καλύτερα αποτελέσµατα µετά τα 10 λεπτά «σφραγίστε» την περιοχή των χειλιών µε µεµβράνη. Σιωπήστε και στη συνέχεια χαρείτε τα οµορφότερα χείλη. Τα δικά σας!

Τα χείλη χρειάζονται ιδιαίτερη φροντίδα, γιατί το δέρµα τους είναι πιο ευαίσθητο από το υπόλοιπο σώµα. Στο δέρµα των χειλιών λείπει η εξωτερική προστατευτική στοιβάδα – η κερατίνηπου υπάρχει στο υπόλοιπο σώµα γι’ αυτό και σ’ αυτό το σηµείο δεν υπάρχουν σµηγµατογόνοι αδένες και µελανίνη.

Χείλια φιλιά

Τ

χειλιών µε φυτικό κερί. Τα ειδικά προϊόντα θα πρέπει να είναι σε µορφή στικ ή κρέµας και να περιέχουν ενυδατικές ουσίες όπως: βαζελίνη, αλλαντοΐνη και πανθενόλη. Επίσης, καλό είναι τις ηλιόλουστες ηµέρες το προϊόν που θα χρησιµοποιήσετε να έχει δείκτη προστασίας SPF 20.

Περιποίηση Χρειάζονται συνεχή ενυδάτωση ή και χρήση αναπλαστικών ουσιών ώστε η επιδερµίδα τους να διατηρείται απαλή, ανθεκτική και ελαστική. Τα χείλη ξηραίνονται εύκολα επειδή αποτελούνται από λιγότερες στρώσεις δέρµατος από το υπόλοιπο σώµα – περίπου τρεις µε πέντε – στρώσεις, ενώ το υπόλοιπο δέρµα αποτελείται από δεκαπέντε. Το κρύο και ο αέρας το χειµώνα ξηραίνουν πάρα πολύ το βλεννογόνο των χειλιών, όπως αντίστοιχα και ο ήλιος και η υψηλή θερµοκρασία το καλοκαίρι, αλλά επίσης και η γρήγορη και συνεχής εναλλαγή από το θερµό στο ψυχρό περιβάλλον. Συνιστάται η χρήση ενός αντιοξειδωτικού και πλούσιου βάλσαµου

H σάλιο και η ξηρότητα Το σάλιο προσφέρει µια στιγµιαία αίσθηση ενυδάτωσης και ανακούφισης από την ξηρότητα, στη συνέχεια όµως τα ξηραίνει ακόµα περισσότερο. Γι’ αυτό το λόγο θα πρέπει να µη «γλείφουµε» τα χείλη µας. Σε περίπτωση που τα χείλη σκάνε εύκολα, θα πρέπει να καταναλώνετε αρκετό νερό και να αποφεύγετε την υπερβολική ζέστη: µην κάνετε πολύ ζεστό µπάνιο ή ντους που προκαλούν ξηρότητα και αφαιρούν την υγρασία από το δέρµα. Εάν η ξηρότητα είναι υπερβολική τότε µπορεί η περιοχή να πάσχει από ένα είδος χειλίτιδας και καλό είναι να απευθυνθούµε σε κάποιον ειδικό δερµατολόγο.

α χείλη είναι ένα ευαίσθητο αισθητήριο όργανο που µας κάνει µοναδικούς και διαφορετικούς. Πλαισιώνουν το φωτεινό χαµόγελο, δίνουν εκφραστικότητα και επηρεάζουν την άρθρωση.

Μοιραία λάθη Επιβλαβή συστατικά: ∆ιάφορα κραγιόν ή λιπ γκλος περιέχουν –σε µικρή ποσότηταουσίες που δεν είναι για «φάγωµα» όπως: µόλυβδο, αρσενικό, parabens, methylparaben και propylparaben που είναι ακατάλληλα και πολλές φορές επικίνδυνα. Μετά από έρευνες έχει παρατηρηθεί ότι µια γυναίκα που βάφει τα χείλη της –κατά τη διάρκεια της ζωής της µπορεί να καταπιεί έως και 4 κιλά κραγιόν!

Το κάπνισµα: Ο καπνός έχει την ιδιότητα να ξηραίνει και να σκοτώνει τα υγιή κύτταρα. Πέρα από τα δόντια σας µπορεί να αποχρωµατίσει και τα χείλη σας. Χείλη για… δάγκωµα: Μην το κάνετε συχνά. ∆αγκώνοντας τα χείλη ξύνετε την ευαίσθητη επιδερµίδα τους και δηµιουργείτε µικρές αµυχές που χρειάζονται περισσότερο χρόνο απ’ ό,τι φαίνεται για να επουλωθούν.


•IN•VITRO•51

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Shopping

1 3 2 4 beauty 5 7 6 8 Lip Drink, Jane Iredale Προσφέρει ενυδάτωση και προστασία από τις ακτίνες UVA/UVB µε το φυσικό συστατικό βρώσιµο οξείδιο του ψευδαργύρου. Ενυδατώνει και µαλακώνει τα χείλη µε έλαιο από καρπό µακαντέµια χωρίς κανένα παράγωγο πετρελαίου στα συστατικά του. Περιέχει εκχυλίσµατα εσπεριδοειδών, τα οποία προσφέρουν άρωµα και γεύση στα χείλη. Με δείκτη προστασίας 15.

Glospa, exfoliating lip Απολέπιση και προετοιµασία για την ενυδάτωση των χειλιών µε ένα βήµα. Οι µικροκρύσταλλοι και το κερί που περιέχει το προϊόν, θρέφουν άµεσα το ευαίσθητο δέρµα των χειλιών, ενώ το εκχύλισµα jojoba µαλακώνει το δέρµα και «κλειδώνει» την υγρασία, αφήνοντας ένα ελαφρύ άρωµα.

Klorane, Baume Levres reparateur Για ταλαιπωρηµένα χείλη από το κρύο, τον αέρα και τον ήλιο. Βασικό συστατικό του είναι το εκχύλισµα του βλαστού λεύκας, που είναι γνωστό για τις επουλωτικές, καταπραϋντικές και ενυδατικές του ιδιότητες. Επίσης, περιέχει Shea Butter, που προσφέρει άµεση ανακούφιση. Με άρωµα βανίλιας.

Lip Butter µε γιασεµί, Κορρές Lip Balm πλούσιο σε φυτικά βούτυρα που προσφέρει λαµπερό αποτέλεσµα και ενισχύει το φυσικό χρώµα των χειλιών. Ο συνδυασµός του βουτύρου Karitè µε το φυτικό εκχύλισµα από ρύζι µαλακώνει τα χείλη και προσφέρει βαθιά ενυδάτωση. Ιδανικό για σκασµένα χείλη. Με έλαια γιασεµιού.

Εξειδικευµένα προϊόντα για την περιποίηση των χειλιών σας. Χρησιµοποιήστε τα καθηµερινά και αποκτήστε υγιή, λαµπερά και ελκυστικά χείλη.

Dry Skin SOS Lips, Avon Ενυδατώνει και απαλύνει τα αφυδατωµένα και σκασµένα χείλη και τα αφήνει απαλά και λεία. Με ενυδατικά συστατικά και το σύµπλοκο ενυδάτωσης µε βούτυρο από τον ξηρό καρπό Shea, που εισχωρούν στην τραχιά επιδερµίδα και χαρίζουν άµεσα αποτελέσµατα. Μπορεί να φορεθεί πάνω από το κραγιόν.

Liposan, Classic Με λάδι jojoba και φυσικά εκχυλίσµατα από Shea Butter, το προϊόν προσφέρει πλούσια ενυδάτωση και µια αίσθηση άνεσης στα χείλη. Προστατεύει από την ξηρότητα και έχει ευχάριστο άρωµα.

Nutritic Lips, La Roche Posay Καταπραΰνει άµεσα τα ξηρά και ταλαιπωρηµένα χείλη. Τα ερεθισµένα από τις καιρικές συνθήκες χείλη ενυδατώνονται συγκρατώντας στο δέρµα τους την υγρασία. Ανακουφίζονται άµεσα και για αρκετό διάστηµα. ∆εν είναι απαραίτητο να ανανεώνετε την εφαρµογή συχνά.

Aqualia Thermal Lips, Vichy Με Ιαµατικό νερό της Vichy, που έχει τονωτικές και καταπραϋντικές ιδιότητες. Προσφέρει προστασία, ενυδάτωση, αλλά και πρόληψη για τα ξηρά ή ταλαιπωρηµένα χείλη. Για κάθε τύπο δέρµατος, ακόµη και τον πιο ευαίσθητο.


52•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Σηµειώσεις

Η σελίδα αυτή σας ανήκει. Στείλτε µας µικρά µυστικά που σας βοηθούν να ζείτε πιο υγιεινά .com invitro.magazine@gmail

∆εν πρέπει να ξεχάσω...

∆εν πετάω ποτέ στα σκουπίδια το ψωµί που περισσεύει από την προηγούµενη ηµέρα. Το φυλάω στην κατάψυξη ή ρίχνω λίγο λάδι, ρίγανη και αλάτι και το ψήνω στην τοστιέρα.

ντίζω ει, φρο ρα του ν ά κ ν α ράθυ ύο κι Όσο κρ ανοίγω τα πα εί ο αέρας. α θ πάντα ν ια να ανανεω αλοριφέρ, γ κ σπιτιού ταν ανάβω το ολ µε νερό ό π , Επίσης ποθετώ ένα µ α βρεγµέι ο πάντα τ η συσκευή ή µ µατα, ώ τ σ σ δίπλα τα πάνω στα η ατµόι έ α σ τ τ νη πε µην ξηραίνε α ν Α.Τ. ώστε . σφαιρα

∆εν αποθηκεύω ποτέ τα φάρµακα στην κουζίνα ή το µπάνιο. Ο φαρµακοποιός µου έχει πει ότι υπάρχει κίνδυνος να αλλοιωθούν εξαιτίας των υψηλών θερµοκρασιών και των υδρατµών που υπάρχουν σε αυτούς τους χώρους του σπιτιού. Π.Κ.

Ι.Π.

Μου αρέσει το περπάτηµα, ιδιαίτερα τους χειµερινούς µήνες. Τα παπούτσια που επιλέγω, προσέχω να έχουν σόλα που προσφέρει καλύτερο «κράτηµα» στο βρεγµένο έδαφος και να µη µε στενεύουν όταν φοράω χοντρές κάλτσες. Επίσης, δεν δένω σφιχτά τα κορδόνια, γιατί έτσι εµποδίζω την κυκλοφορία του αίµατος. Ε.Κ.

Προσέχω π των εσωρ ολύ την ποιότητα ούχων πο υ αγοράζω. Επιλέ γ ρουχα, τα ω βαµβακερά εσώ ο στό νερό ποία πλένω µε ζε και τα σιδ αυτό τον ερώνω. Μ τρ ε κίνδυνο µ όπο αποφεύγω το ολύνσεων ν κρόβια κα α ι βακτήρια πό µι. Ζ.Κ.

Πού θα µας βρίσκετε... NOΣΟΚΟΜΕΙΑ > ΑΤΤΙΚHΣ ΑΘΗΝΑ > Νοσοκοµείο Αιγινήτειο, Βασ. Σοφίας 72> Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Γ. Γεννηµατάς» (Γενικό Κρατικό Αθηνών) Μεσογείων 154, Χολαργός > Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Η Ελπίς» ∆ηµητσάνης 7, Αµπελόκηποι > Ερρίκος Ντυνάν, Μεσογείων 107 > Γενικό Αντικαρκινικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Άγιος Σάββας», Λ. Αλεξάνδρας 171> Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Ιπποκράτειο», Βασ. Σοφίας 114 > Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Λαϊκό», Αγ. Θωµά 17> Μαιευτήριο Αθηνών «Έλενα Βενιζέλου», πλ. Έλενας Βενιζέλου 2 > Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Κοργιαλένειο-Μπενάκειο Ε.Ε.Σ» (Ερυθρός Σταυρός), Αθανασάκη 1> Γ.Ν. Νοσηµάτων Θώρακος «Σωτηρiα», Μεσογείων 152 > Αρεταίειο Νοσοκοµείο, Βασ. Σοφίας 76 > Γενικό Νοσοκοµείο Αθηνών «Ευαγγελισµός», Υψηλάντου 45 > Γενικό Νοσοκοµείο Παίδων Aγλαΐα Κυριακού, Θηβών και Λεβαδείας, Αµπελόκηποι > Νοσοκοµείο Αφρ.

& ∆ερµ. Νόσων Αθηνών «Ανδρέας Συγγρός», ∆ραγούµη 5 > Οφθαλµιατρείο Αθηνών, Σίνα & Πανεπιστηµίου 26, > Ιασώ General, Λεωφ. Μεσογείων 264, Xολαργός > Doctors’ Hospital, Κεφαλληνίας 26 > Ευρωκλινική Αθηνών, Αθανασιάδου 9, πάροδος Σούτσου > Ευρωκλινική Παίδων, Λεµεσού 3941 & Αχαρνών 209, > ΝΕΟ ΑΘΗΝΑΙΟΝ, Αστυδάµαντος 83, Παγκράτι, Τηλ.: 210 7228511 ΠΕΙΡΑΙΆΣ > Γενικό Αντικαρκινικό Νοσοκοµείο Μεταξά, Μπότσαρη 51 > Γενικό Νοσοκοµείο Πειραιά «Τζάνειο», Τζάννη και Αφεντούλη 1 ΧΑΪ∆ΑΡΙ > Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσοκοµείο «Αττικό», Ρίµινι 1 ΚΑΛΛΙΘΕΑ > Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο, Λ. Συγγρού 356 ΦΆΛΗΡΟ >Metropolitan Hospital, Εθνάρχου Μακαρίου & Ελ.Βενιζέλου 1 Ν. Φάληρο ΚΗΦΙΣΙΑ

> Γ.Ν. Αττικής ΚΑΤ, Νίκης 2 ΜΑΡΟΎΣΙ > Ιασώ, Κηφισίας 37 > Γ.Ν. Σισµανόγλειο, Σισµανόγλειου 1 Ν. ΙΩΝΊΑ > Γ.Ν.Ν. Αγία Όλγα, Αγ. Όλγας 3 ΝΊΚΑΙΑ > Γ.Ν. Νίκαιας, Μαντούβαλου ∆ηµ. 3 ΜΕΛΊΣΣΙΑ >1ο Νοσοκοµείο ΙΚΑ “Η Πεντέλη” (Παπαδηµητρίου), Τέρµα Ζαΐµη> Γ.Ν.Μ. Αµ. Φλέµιγκ, 25ης Μαρτίου 4 ΒΟΎΛΑ > Γενικό Νοσοκοµείο «Ασκληπιείο Βούλας», Βασ. Παύλου 1

ΝOΣΟΚΟΜΕΙΑ > ΘΕΣΣΑΛΟΝΊΚΗΣ ΕΥΚΑΡΠΊΑ

> Γ.Ν. Θεσσαλονίκης Παπαγεωργίου ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ > ΑΧΕΠΑ, Κυριακίδη Στ. 1 > Γ. Γεννηµατάς, Εθνικής Αµύνης και Αγ. ∆ηµητρίου 41 > Λοιµωδών, Λαµ-

πράκη Γρ. 13 > ΕΚΑΒ, Πλαταιών 26 > Ιπποκράτειο, Παπαναστασίου Αλ. 49 > Γ. Ν. Αγ. ∆ηµήτριος, Ζωγράφου 2 ΚΑΛΑΜΑΡΙΆ >> Α. Νοµαρχιακό Αγ. Παύλος, Αντιστάσεως 161 ΧΟΡΤΙΑΤΗ > Γ. Ν. Παπανικολάου

IKA

>Πλατεία Αττικής: Τσουδερού 61, >Περιστέρι: Β. Αλεξάνδρου 105, >Πατήσια: Ιωάννου ∆ροσοπούλου 157, >Αλεξάνδρας: Πανόρµου & Καρύστου 7,> Νέος Κόσµος: Μάχης Αναλάτου & Λαγουµιτζή, >Πειραιάς: Αγ. Κωνσταντίνου 1

ΦΑΡΜΑΚΕΙΑ > ΑΤΤΙΚHΣ > Κολοκούρη Ελένη Μεσογείων

117, εντός εµπορικού κέντρου, > Γρηγορόπουλος Σωτήρης ∆ευτέρας Μεραρχίας 2 & Ακτή Μιαούλη, Πειραιάς, > Πλυτάς Νικόλαος Κηφισίας 125-127, Ν. Ψυχικό, > Λουράντος Κώστας Οµήρου 6, Ν. Σµύρνη, > Μπακάκος Αγ. Κων/νου 3, Οµόνοια > Λένα

Τριανταφύλλη Μπακάκου, Λεωφ. Κηφισίας 281, Κηφισιά > Βλάχος Κων/νος Στρουρνάρη 53 (δίπλα στο θέατρο Αλάµπρα), Αθήνα, > Βλάχος Παντελής Θεοτοκοπούλου 6, Χαλάνδρι, (πλησίον AGORA CENTER), > Αντωνόπουλος Νίκος Περικλέους 79, Κηπούπολη Περιστέρι, > Μαρούλης Γεώργιος Πανεπιστηµίου 6, Αθήνα, > Κούβαρης Κώστας Ηρώων Πολυτεχνείου 37, Πειραιάς, > Λαζαρίδου-Παπαδοπούλου Ευγενία Τραλέων 61, Γαλάτσι, > Λύγδας Νικόλαος Παναγή Τσαλδάρη 37, Περιστέρι, > Μαραγκού - Βασιλείου Τέρψη Ακαδηµίας 76, Αθήνα, > Μώρος ∆ηµήτρης 2ας Μαίου, 26, Ν. Σµύρνη, > Ραφτόπουλος Γιώργος Κηφισίας 5, Αµπελόκηποι, > Σαµαράς Ανδρέας Αλεξάνδρας 146Β & Λουκάρεως, Αµπελόκηποι, > Σταµατίου-Βέρου Μαρία Ε. Βενιζέλου 126, Ν. Ερυθραία, > Σταυροπούλου Αικατερίνη Μεσογείων 437 & Αγ. Παρασκευής, Αγ. Παρασκευή, > Τσιροπούλου Σοφία Σπερχειού 61, Χρυσούπολη Περιστέρι, > Γιαννακάκου-Σκουµ-

πουρδή Αγγελική Περικλέους 11, Μαρούσι > Μπακογιάννη Πολυξένη, ∆ωδεκανήσου 39, Άλιµος > Αικατερίνη Παγιαβλή Ευαγγέλου, Κώστα Βάρναλη 38, Χαλάνδρι

ΘΑ ΜΑΣ ΒΡΕΊΤΕ ΕΠΊΣΗΣ: > ∆ιαγνωστικό κέντρο «∆ΙΑΓΝΩΣΗ» (υποκατάστηµα Λεωφόρου Αλεξάνδρας) Λ. Αλεξάνδρας 166, Αθήνα > Holmes Place Athens, Εµπορικό Κέντρο “City Link” Βουκουρεστίου & Σταδίου 4 > Ηolmes Place Μαρούσι, Εµπορικό κέντρο “Αίθριο” Αγ. Κωνσταντίνου 40 > GymTonic: Λεωφόρος Βουλιαγµένης 96, Γλυφάδα > Hercules: Εθνικής Αντιστάσεως 33, Νέα Ερυθραία > Hiltonia Spa Βασιλίσσης Σοφίας 46, Αθήνα > Press & Tabac - Εµπορικό κέντρο “THE MALL“ - Μαρούσι > Εµπορικό κατάστηµα Public Καραγεώργη Σερβίας 1, Πλατεία Συντάγµατος, Αθήνα


•IN•VITRO•53

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Χρηστικά Κουίζ Σεξ

«Ανδρέας Συγγρός» Ι.∆ραγούµη 5, 161 21 ΑΘΗΝΑ Τηλ: 210 7265212, 210 7265100 > Κέντρο Σεξουαλικής και Αναπαραγωγικής Υγείας Αριστοτέ- > Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΑ» Θεραπευτική Κλινική Βασ. Σοφίας 80 & λειου Νοσοκοµείου ΘεσσαλοΚ. Λούρου, 11528, ΑΘΗΝΑ, νίκης Γραµµή Σεξουαλικής Τηλ: 210 3381392, 210 Υγείας: 2310-999.099 Λειτουρ3381790 γεί ∆ευτέρα-Παρασκευή 9.00> Περιφερειακό Γενικό Νοσοκο17.00, µε αστική χρέωση. µείο Μαιευτήριο «Έλενα Βενι> Εταιρεία Μελέτης Ανθρώπινης ζέλου» Πλατεία Έλενας ΒενιΣεξουαλικότητας Γραµµή βοήζέλου 2, 115 21, ΑΘΗΝΑ θειας και στηριξης: 210 Τηλ: 210 6402383, 210 6777070 Λειτουργεί ∆ευτέρα 6402384 – Παρασκευή 10.00 – 15.00 > Γ.Ν.Α. «ΚΟΡΓΙΑΛΕΝΕΙΟ-ΜΠΕΝΑ> Ινστιτούτο Ψυχικής & ΣεξουαΚΕΙΟ» Ελληνικός Ερυθρός λικής Υγείας Συµβουλευτική Σταυρός Ερυθρού Σταυρού 1, γραµµή: 210 7 79 79 79 Λει11526 ΑΘΗΝΑ, Τηλ: 210 τουργεί ∆ευτέρα - Παρασκευή 6414616, 210 6414000 (νοσ.) 10.00 µε 14.00 και 16.00 µε > Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσο20.00 κοµείο «ΑΤΤΙΚΟΝ» Ρίµινι 1, > Eλληνικό Σεξολογικό Iνστιτού124 62, Χαϊδάρι, Αθήνα, Τηλ: το Aνοιχτή γραµµή δωρεάν ενηµέρωσης: 210 7233102 210 5831679, 210 5831000 Λειτουργεί ∆ευτέρα – Παρα> Γ.Ν.Α. «Λαϊκό», Αγ. Θωµά 17, σκευή 10.00 – 16.00 115 27 ΑΘΗΝΑ,Τηλ: 210 7456361, 210 7456276 > Αρεταίειο Νοσοκοµείο Βασ. Σοφίας 76, 115 28 ΑΘΗΝΑ Τηλ: ΑΘΉΝΑ 210 7286353, 210 7286000 > 251 Γενικό Νοσοκοµείο Αερο> Ογκολογικό Νοσοκοµείο Ι.Κ.Α. πορίας (Γ.Ν.Α.) Παν. Κανελλο– Ε.Τ.Α.Μ. Αθήνας «Γεώργιος πούλου 3, 1525, ΑΘΗΝΑ ΟγκοΓεννηµατάς» Ασωπίου 4, ΑΘΗλογική Κλινική Τηλ.: 210 ΝΑ, Τηλ: 210 6495100 7463399 (νοσ.) > Νοσοκοµείο «Υγεία», Λ. Κηφι> Γενικό Ογκολογικό Νοσοκοσίας & Ερυθρού Σταυρού 4, µείο Κηφισιάς «Οι Άγιοι Ανάρ15123, ΦΙΛΟΘΕΗ, Τηλ: 210 γυροι» Καλυφτάκι, 145 64 ΝΕΑ 6867163-5, 210 6867105-6 ΚΗΦΙΣΙΑ Τηλ: 210 2388789 > Metropolitan Hospital Εθν. Μα778-777 καρίου 9 & Ελ. Βενιζέλου 1, Ν. > Γενικό Αντικαρκινικό ΝοσοκοΦάληρο, Τηλ: 210 4809739, µείο Αθηνών «Ο Άγιος Σάβ210 4809660-2 βας» Λεωφ. Αλεξάνδρας 171, > Νοσοκοµείο «Ερρίκος Ντυνάν» ΑΘΗΝΑ Τηλ: 210 6409000 Μεσογείων 107, Αθήνα, Τηλ: (νοσ.) 210 6972374, 210 6972246 > Γενικό Αντικαρκινικό Νοσοκο> Ιασώ General, Μεσογείων 264, µείο Πειραιά «Μεταξά»Βασ. Χολαργός, Τηλ: 210 6502591, Σοφίας 80 & Κ. Λούρου, 210 6502691 11528, ΑΘΗΝΑ Τηλ: 210 > Ευρωκλινική Αθηνών, Αθανα4284444 σιάδου 9, πάροδος Σούτσου, > Νοσοκοµείο Ευαγγελισµός Αθήνα, Τηλ: 210 6416660 Υψηλάντου 45-47, 106 76 ΚΟ> Ιατρικό Αθηνών- Κλινική ΑµαΛΩΝΑΚΙ Ογκολογικό Τµήµα ρουσίου ∆ιστόµου 5-7, ΜαρούΤηλ: 210 7201824, 210 σι, Τηλ: 210 6198100-120 7201823 > Γενική Κλινική Euromedica – > Γ.Ν. Παίδων «Η Αγία Σοφία» ΑΘΗΝΑΙΟΝ Κόνωνος 121-123, Θηβών & Τέρµα Μικράς Ασίας, Βύρωνας – Αθήνα Τηλ: 210 11527, ΑΘΗΝΑ, Τηλ: 210 7676100, 210 7676200, 210 7467144, 210 7467303 7676812-3 > Γ.Ν. Παίδων «Παναγιώτη και Αγλαΐας Κυριακού Θηβών και Λειβαδιάς, 115 27 ΑΘΗΝΑ Τηλ: ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 213 2009233, 213 2009191, > Θεαγένειο Αντικαρκινικό Νο210 7707775 σοκοµείο Αλ. Συµεωνίδη 2, > Γ.Ν.Α.«Ιπποκράτειο», Βασ. ΣοΘεσσαλονίκη, Τηλ: 2310 φίας 114, 11527, ΑΘΗΝΑ, Τηλ: 898784, 2310 845514 210 7789536, 213 2088000 > Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο, Παι(νοσ.) δοογκολογικό Τµήµα, Α. Παπα> Γενικό Νοσοκοµείο Νοσηµάτων ναστασίου 50, Θεσσαλονίκη, Θώρακος Αθηνών «Η Σωτηρία» Τηλ: 2310 892430, 2310 Μεσογείων 152, 11527, ΑΘΗ892000 ΝΑ Τηλ: 210 7763176 > Πανεπιστηµιακό Γενικό Νοσο> Νοσοκοµείο Αφροδίσιων & κοµείο Α.Χ.Ε.Π.Α. Σ. Κυριακίδη ∆ερµατικών Παθήσεων Αθηνών

Καρκίνος

Τηλ:210 4809274, 210 1, Θεσσαλονίκη Τηλ: 2310 4809000 993505, 2310 993111, 2310 993598 > Γ.Ν. «Παπαγεωργίου», Περιφε- ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ρειακή οδός - Νέα Ευκαρπία, Τηλ: 2310 991547, 2310 > Γ.Ν. «Παναγία», Ενδοκρινολο693143, 2310 693000 γική Κλινική- Εξωτερικό Ια> Ιατρικό ∆ιαβαλκανικό Θεσσατρείο Παχυσαρκίας, Ν. Πλαλονίκης 12ο χλµ Θεσσαλονίστήρα 22, Καλαµαριά Τηλ: κης-Αεροδροµίου «Μακεδο2310 447444 νία», Πυλαία Θεσσαλονίκη> Γ.Ν.Θ. «Ιπποκράτειο», Β’ ΠαθοςΤηλ: 2310 400000 λογική Κλινική ΑΠΘ- Μονάδα Μελέτης Μεταβολικών Νοσηµάτων, Αγ. Σοφίας 15, Θεσσαλονίκη, Τηλ:2310 992817, ΑΘΗΝΑ 2310 266946, Ενδοκρινολογική Κλινική- Εξωτερικό Ιατρείο > Γ.Ν.Μ. Αµαλία Φλέµινγκ, ΕξωΠαχυσαρκίας, Κωνσταντινουτερικό ∆ιαβητολογικό Ιατρείοπόλεως 49, Θεσσαλονίκη, Παχυσαρκίας 25ης Μαρτίου Τηλ:2310 892037 14, Μελίσσια, Τηλ. 210 > Π. Γ. Ν. Α.Χ.Ε.Π.Α, Α’ Παθολογι8030303 κή Κλινική ΑΠΘ, Τµήµα Ενδο> Γ.Π.Ν. Νέας Ιωνίας «Αγία Όλκρινολογίας & Μεταβολισµούγα»-Κωνσταντοπούλειο ΣυγΕξωτερικό Ιατρείο Παχυσαρκρότηµα Β’ Παθολογική Κλινικίας, Στ. Κυριακίδη 1,Θεσσαλοκή – Μονάδα προληπτικής Ιανίκη, Τηλ: 2310 994614. 2310 τρικής, Εξωτερικό Ιατρείο Πα994607 χυσαρκίας-∆ιαβητολογικό κέντρο, Αγίας Όλγας 3-5, Νέα Ιωνία Τηλ: 210 2796896 > Νοσοκοµείο ΠΑΙ∆ΩΝ «Αγλαΐα Κυριακού», Ενδοκρινολογικό ΑΘΗΝΑ Τµήµα-Ιατρείο Παχυσαρκίας, Θηβών & Λεβαδείας, Αθήνα, > Γ.Ν.Α. ΚΑΤ, Νίκης 2, Κηφισιά, Τηλ:210 7726310 Τηλ: 2106280000 > ΠΓΝΑ «Κοργιαλένειο Μπενά> Γ.Ν.Α.«Ιπποκράτειο», Βασ. Σοκειο» Ελληνικός Ερυθρός φίας 114, Αθήνα, τηλ: 213 Σταυρός, Τµήµα Ενδοκρινολο2088000 γίας & Μεταβολισµού- ∆ιαβη> Γ.Ν.Α. «ΑΛΕΞΑΝ∆ΡΑ», Βασ. Σοτολογικό Κέντρο, Εξωτερικό φίας 80, Αθήνα, τηλ: 210 Ιατρείο Παχυσαρκίας, Αθανα7770501 σάκη 1, Αθήνα, Τηλ: 210 > Γ.Ν.Π. Τζάνειο, Τζάννη & Αφεν6414737 τούλη 1, Πειραιάς, τηλ: 210 > Γ.Ν.Α. «Λαϊκό», Α’ Προπαιδευτι4592000 κή Παθολογική Κλινική Πανεπι- > Άγιος Παντελεήµων - περιφεστηµίου Αθηνών- Εξωτερικό Ιαρειακό γενικό νοσοκοµείο Νίτρείο Παχυσαρκίας, Αγίου Θωκαιας Πειραιά ∆. Μαντουβαµά 17, Αθήνα, Τηλ: 210 λου 3, Τηλ: 213 2077000 7456261 > 3ο νοσοκοµείο ΙΚΑ, Καποδι> Γ.Ν.Α. «Ευαγγελισµός» Τµήµα στρίου 4, Αθήνα, Τηλ:210 Ενδοκρινολογίας, ∆ιαβήτη & 385603 Μεταβολισµού- Εξωτερικό Ια> Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟ», Ρίµινι 1, Χαϊτρείο Παχυσαρκίας, Υψηλάντου δάρι, Αθήνα, Τηλ: 210 45-47, Αθήνα, Τηλ: 210 5831000 7201170, 210 7201826 > Νοσοκοµείο «Υγεία», Λ. Κηφι> Ιατρικό Αθηνών-Κλινική Αµασίας & Ερυθρού Σταυρού 4, Φιρουσίου Τοµέας Ενδοκρινολολοθέη, Τηλ: 210 68 67 660, γίας, Μεταβολισµού & ∆ιαβή210 68 67 000. τη, ∆ιστόµου 5-7, Μαρούσι, Τηλ: 210 6862255, 210 ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ 6862232 > Ιατρικό Αθηνών- Κλινική Π. Φα- > Π.Γ.Ν.Θ. Α.Χ.Ε.Π.Α. Στιλπ. Κυλήρου Τοµέας Ενδοκρινολοριακίδη 1, τηλ:2310 993111 γίας, Μεταβολισµού & ∆ιαβή> Ιπποκράτειο Νοσοκοµείο Θεστη, Άρεως 36, Π.Φάληρο, Τηλ: σαλονίκης, Α. Παπαναστασίου 210 9847961-5 50, Τηλ.:2310 892033 > DOCTORS’ HOSPITAL, Κεφαλ> 2ο νοσοκοµείο ΙΚΑ «Παναγία» ληνίας 26, Αθήνα, Τηλ. 210 880 Ν. Πλαστήρα 22, Καλαµαριά, 7000 Τηλ:2310 451241 > Metropolitan Ηospital, Τµήµα > Γ.Ν. «Παπαγεωργίου», Θεσσα∆ιαβήτη- Παχυσαρκίας- Μεταλονίκη - περιφερειακή οδός βολισµού, Εθν. Μακαρίου 9 & Νέα Ευκαρπία τηλ: 2310 Ελ. Βενιζέλου 1, Ν. Φάληρο, 693229

Λιπίδια

Οστεοπόρωση

∆υσκοιλιότητα Eπιδηµιολογικά στοιχεία αναφέρουν ότι η δυσκοιλιότητα αφορά έναν στους πέντε Έλληνες. Με το παρακάτω τεστ µπορείτε να διαπιστώσετε αν εµφανίζετε δυσκοιλιότητα.

01

Καταβάλλετε έντονη προσπάθεια κατά την αφόδευ-

Ναι  Όχι 

02

Είναι τα κόπρανά σας σκληρά;

Ναι  Όχι 

03

Έχετε το αίσθηµα ότι η αφόδευση ήταν ατελής;

Ναι  Όχι 

04

Νιώθετε αίσθηµα απόφραξης χαµηλά στον πρωκτό;

Ναι  Όχι 

ση;

05

Χρησιµοποιείτε δακτυλικούς χειρισµούς για την υποβοήθηση της αφόδευσης;

06

Έχετε λιγότερες από τρεις κενώσεις την εβδοµάδα;

Ναι  Όχι  Ναι  Όχι 

Απάντηση

Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η παρουσία δύο τουλάχιστον εκ των παραπάνω συµπτωµάτων για πάνω από το 1/4 των κενώσεων, τους τρεις τελευταίους µήνες, και έναρξη συµπτωµάτων το τελευταίο εξάµηνο. Επίσης δεν πρέπει να υποφέρετε από σύνδροµο ευερέθιστου εντέρου και να µην έχετε υδαρή κόπρανα χωρίς να κάνετε χρήση καθαρτικών. Η δυσκοιλιότητα συνήθως δεν οφείλεται σε οργανικά αίτια, αλλά µπορεί να συνδέεται µερικές φορές µε κάποια (νοσήµατα του παχέος εντέρου, νοσήµατα του νευρικού συστήµατος, µεταβολικές-ενδοκρινικές παθήσεις, ψυχολογικά αίτια κ.ά.). Για την αντιµετώπισή της συνίσταται χρήση φυτικών ινών, υγρών και σωµατική άσκηση. Αν αυτά δεν είναι αποτελεσµατικά, τότε η αντιµετώπισή της χρήζει φαρµακευτικής αντιµετώπισης, η οποία πρέπει να γίνεται από γαστρεντερολόγο. Της Κατερίνας Γαρουφάλου Συνεργάστηκε ο Κωνσταντίνος Γ. Τερζής, Γαστρεντερολόγος, Συνεργάτης Euromedica Κεντρικής Κλινικής Θεσσαλονίκης


54•IN•VITRO•

ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ 2009

Last page Ο ανθρώπινος οργανισµός

∆οµή κυττάρου

Παρά τις διαφορές τους ως προς τη µορφή και τη λειτουργία, τα πιο πολλά κύτταρα έχουν παρόµοιες εσωτερικές δοµές. Ο πυρήνας (το µεγάλο πορφυρό οβάλ) περίεχει το γενετικό υλικό του κυττάρου και διαθέτει έναν τουλάχιστον πυρηνίσκο (σφαίρα,

Από τις εκδόσεις Σαββάλας

χαµηλά στο κέντρο), ο οποίος ελέγχει τη σύνθεση των πρωτεϊνών στα ριβοσώµατα (αλυσίδες µικρών κίτρινων σφαιρών) στο ενδοπλασµατικό δίκτυο (διπλωµένες δοµές επάνω και δεξιά από τον πυρήνα). Οι πρωτεΐνες αποθηκεύονται

στις πεπλατυσµένες µεµβράνες της συσκευής Golgi (επάνω και δεξιά απο το Ε∆). Ενέργεια για τις δραστηριότητες του κυττάρου παράγεται από τα µιτοχόνδρια (κύλινδροι, ένας κάτω). [καλλιτεχνική απεικόνιση].


In Vitro  

November Issue (09)