Issuu on Google+

PRAWNE ASPEKTY WSPIERANIA UCZNIA ZDOLNEGO Agnieszka Skalska

1


Kim jest uczeń zdolny? Uczeń zdolny charakteryzuje się co najmniej jedną z trzech wymienionych właściwości : • wysoki poziom osiągnięć lub możliwość uzyskania takich osiągnięć w dziedzinie nauki, twórczości lub działalności społecznej (obywatelskiej, charytatywnej) • wysoki poziom uzdolnień specjalnych/kierunkowych np. artystycznych, sportowych, poznawczych związanych często ze szkolnymi przedmiotami, • wysoki poziom zdolności ogólnych (wysokie IQ – 120 i więcej) • Wymienione cechy poparte są cechami osobowości, między innymi wysoką motywacją, aktywnością własną i zaangażowaniem. •

2


ZDOLNOŚCI

to różnice indywidualne pomiędzy możliwościami intelektualnymi każdego z nas, które sprawiają, że pomimo takiej samej wiedzy i motywacji niektórzy ludzie osiągają lepsze rezultaty w nauce i działaniu *rozwijanie zdolności jest poparte wielogodzinną pracą i zaangażowaniem

UZDOLNIENIA

TALENT

to zdolności specjalne, to specyficzny inaczej kierunkowe, kompleks cech umożliwiające indywidualnych, osiąganie wysokich ujawniających się rezultatów w różnych najczęściej w okresie dziedzinach, np. z wczesnego dzieciństwa przedmiotów u niewielu osób, szkolnych, ale także w prowadzący do dziedzinach: szczególnego artystycznej, mistrzostwa w technicznej, społecznej określonej dziedzinie itp. *uczeń utalentowany to *osiągnięcia w taki, który ma wybitny dziedzinie przedmiotów potencjał w jakiejś szkolnych np. tytuł dziedzinie finalisty lub laureata w olimpiadzie, sukcesy w konkursach i zawodach sportowych/artystyczny ch to objaw uzdolnienia w danej dziedzinie 3


Można zatem stwierdzić, że • • •

Każdy z nas jest ZDOLNY! Jednak różnimy się od siebie nie tylko rodzajem posiadanych zdolności, ale także ich poziomem. Rozwijanie zdolności prowadzi do ujawnienia się UZDOLNIEŃ w konkretnej dziedzinie, a wyjątkowy potencjał – odpowiednio wspierany i motywowany – może przerodzić się w TALENT.

4


Uczeń „podwójnie wyjątkowy” • Uczeń „podwójnie wyjątkowy” to uczeń o specjalnych potrzebach edukacyjnych, który jednocześnie przejawia uzdolnienia w konkretnej dziedzinie. • Może być to uczeń z trudnościami w uczeniu się lub uczeń z niepełnosprawnością, np. z niedosłuchem, ale uzdolnieni. • Uczeń „podwójnie wyjątkowy” wymaga wyjątkowo rzetelnej diagnozy.

5


Jak rozpoznać ucznia zdolnego? Sposoby identyfikacji (1) •

• •

Obserwacja (m.in. zachowań znamionujących uzdolnienia, tzn. wyjątkowa aktywność własna ucznia, zadawanie pytań, dociekliwość, prezentowanie wiedzy wykraczającej poza program nauczania itp.) Wywiad (m.in. z uczniem, rodzicami, nauczycielami, psychologiem, pedagogiem) Testy predyspozycji i zdolności, kwestionariusze, skale, listy cech itp. – przeprowadzane przez licencjonowanych psychologów oraz w przypadku narzędzi o licencji otwartej – nauczycieli lub inne osoby pracujące na co dzień z uczniami zdolnymi 6


Jak rozpoznać ucznia zdolnego? Sposoby identyfikacji (2) Nominacje (nauczycielskie, rodzicielskie, zespołu klasowego, osób spoza szkoły, autonominacje)  Prace, wytwory i osiągnięcia, np. prace plastyczne, utwory muzyczne, sukcesy w konkursach, turniejach i olimpiadach  Opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej lub psychologa szkolnego 

7


Uczeń zdolny w prawie oświatowym • Podana terminologia została wypracowana przez różnych autorów publikacji z dziedziny psychologii i pedagogiki poświęconych zagadnieniom związanym z identyfikowaniem i wspieraniem uczniów zdolnych. • Aktualne uregulowania prawne nie podają definicji pojęć takich jak zdolności, uzdolnienia, talent czy uczeń zdolny. • W obowiązującym prawie istnieje natomiast szereg zapisów wskazujących na konieczność rozpoznawania i zaspokajania indywidualnych potrzeb, możliwości i aspiracji uczniów zdolnych. 8


Konwencja o prawach dziecka 20 listopada 1989 r. •

Państwa – strony są zgodne, że nauka dziecka będzie ukierunkowana na: Art. 29 pkt 1 lit. a „rozwijanie w jak najpełniejszym

zakresie osobowości, talentów umysłowych i fizycznych dziecka”

oraz

zdolności

9


Ustawa o systemie oświaty 7 września 1991 r.

10


Art. 1 Ustawy o systemie oświaty obliguje szkoły/placówki do dostosowania treści, metod i organizacji kształcenia do potrzeb, możliwości, aspiracji dzieci i młodzieży oraz otoczenia opieką uczniów szczególnie uzdolnionych poprzez zapewnienie im m.in. różnych form wsparcia.

Art. 1. System oświaty zapewnia w szczególności: 

Art. 1. 4. dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, a także możliwość korzystania z pomocy psychologicznopedagogicznej i specjalnych form pracy dydaktycznej; Art. 1. 6. opiekę nad uczniami szczególnie uzdolnionymi poprzez umożliwianie realizowania indywidualnych programów nauczania oraz ukończenia szkoły każdego typu w skróconym czasie; Art. 1. 15. warunki do rozwoju zainteresowań i uzdolnień uczniów przez organizowanie zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych oraz kształtowanie aktywności społecznej i umiejętności spędzania czasu wolnego; 11


Art. 64 Ustawy określa zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia jako podstawowe formy działalności dydaktyczno-wychowawczej.

 

Art. 64. 1. Podstawowymi formami działalności dydaktycznowychowawczej szkoły są: Art. 64.1. 2) zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia, zajęcia dydaktyczno-wyrównawcze i specjalistyczne organizowane dla uczniów wymagających szczególnego wsparcia w rozwoju lub pomocy psychologicznopedagogicznej.

12


Art. 66 Ustawy umożliwia niestandardową organizację procesu kształcenia uczniów zdolnych na podstawie indywidualnych programów lub w formie indywidualnego toku nauki. 

Art. 66. 1. Na wniosek lub za zgodą rodziców albo pełnoletniego ucznia dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej i publicznej poradni psychologicznopedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej, może zezwolić uczniowi na indywidualny program lub tok nauki oraz wyznaczyć nauczyciela-opiekuna. Odmowa udzielenia zezwolenia następuje w drodze decyzji administracyjnej.

Art. 66. 2. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia, warunki i tryb udzielania zezwoleń, o których mowa w ust. 1, oraz organizację indywidualnego programu lub toku nauki, uwzględniając umożliwienie uczniom szczególnie uzdolnionym rozwoju ich uzdolnień oraz ukończenie szkoły. w skróconym czasie; 13


Art. 90 Ustawy poświęcony jest z kolei pomocy materialnej uczniom, w tym uczniom zdolnym. Zgodnie z zapisami tej części ustawy uczniom zdolnym przysługuje prawo do pomocy materialnej w celu wspierania ich edukacji. Pomoc materialna może być przyznana w formie stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe, stypendium Prezesa Rady Ministrów, stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. •

Art. 90b. 1. Uczniowi przysługuje prawo do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa lub budżecie właściwej ucznia samorządu terytorialnego. Art. 90b. 2. Pomoc materialna jest udzielana uczniom w celu zmniejszenia różnic w dostępie do edukacji, umożliwienia pokonywania barier dostępu do edukacji wynikających z trudnej sytuacji materialnej ucznia, a także wspierania edukacji uczniów zdolnych. Art. 90c. 1. Pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny. 14


Ustawa „Karta Nauczyciela” 26 stycznia 1982 r. 

Art. 6 czytelnie wskazuje obowiązki nauczyciela, w tym rzetelną realizację zadań związanych z powierzonym mu stanowiskiem i podstawowymi funkcjami szkoły oraz wspieranie w rozwoju każdego ucznia, czyli również zdolnego. Karta reguluje także czas pracy nauczyciela oraz jego podział na realizację konkretnych obowiązków.

Art. 42.2 punkt 2 wskazuje, że nauczyciel jest zobowiązany m.in. do realizacji zajęć i czynności wynikających z zadań statutowych szkoły, w tym zajęć opiekuńczych i wychowawczych uwzględniających potrzeby i zainteresowania uczniów.

15


Szereg ważnych zapisów bezpośrednio dotyczących ucznia zdolnego lub z nim związanych znajduje się również m.in. w następujących aktach prawnych:

16


Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 19 grudnia 2001 roku w sprawie warunków i trybu udzielania zezwoleń na indywidualny program lub tok nauki oraz organizacji indywidualnego programu lub toku nauki (Dz.U. 2002, Nr 3, poz. 28).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z 29 stycznia 2002 roku w sprawie organizacji oraz sposobu przeprowadzania konkursów, turniejów i olimpiad (Dz.U. 2002, Nr 13, poz. 125 z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu 20 lutego 2004 roku w sprawie warunków i trybu przyjmowania uczniów do szkół publicznych oraz przechodzenia z jednych typów szkół do innych (Dz.U. 2004, Nr 26, poz. 232 z późn. zm.).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 30 kwietnia 2007 roku w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. 2007, Nr 83, poz. 562 z późn. zm.) 17


Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 23 grudnia 2008 roku w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół traktuje każde dziecko jako uzdolnione, a rolą nauczyciela jest odkrywanie i rozwijanie tych uzdolnień. Zwraca się także uwagę na konieczność kształtowania czynności intelektualnych potrzebnych im w codziennych sytuacjach i w dalszej edukacji (Dz.U. 2009, Nr 4, poz. 17).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 10 maja 2013 roku w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz.U. 2013, Nr 0, poz. 560).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 17 listopada 2010 roku w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. 2010, Nr 228, poz. 1487).

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 7 lutego 2012 roku w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych (Dz.U. 2012, Nr 0, poz. 204). 18


Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 roku w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologicznopedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz.U. 2013, Nr 0, poz. 532).

Rozporządzenie to obliguje szkoły i nauczycieli do indywidualizacji procesu kształcenia dla wszystkich uczniów, w tym zdolnych.

19


W nowym rozporządzeniu zrezygnowano z obligatoryjnego tworzenia zespołu dla ucznia zdolnego, do którego zadań należało planowanie i koordynowanie udzielanej uczniowi pomocy. • Zadania te będzie wykonywał wychowawca klasy w szkole lub placówce, poprzez współpracę z rodzicami oraz, w zależności od potrzeb, z innymi nauczycielami, specjalistami i poradnią psychologiczno-pedagogiczną. • Obligatoryjny wymóg współpracy zespołu nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych i specjalistów pracujących z uczniem przewiduje się jedynie w sytuacji, gdy uczeń posiada orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. •

20


Nowe rozporządzenie zmniejsza również zakres dokumentacji ustalonej poprzednio w Rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej z 17 listopada 2010 roku. • Zniesiony zostaje obowiązek opracowywania kart indywidualnych potrzeb ucznia (KIPU) oraz planów działań wspierających (PDW) na rzecz indywidualnych lub grupowych programów pomocy psychologiczno-pedagogicznej dokumentowanej w dzienniku pracy nauczyciela. • W przypadku uczniów z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego wnioski do dalszej pracy uwzględniane będą dodatkowo w Indywidualnym Programie Edukacyjno-Terapeutycznym (IPET). •

21


Poszerzono katalog osób inicjujących udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej o: samego ucznia lub jego rodziców, dyrektora, nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych lub specjalistów, prowadzących zajęcia z uczniem, kuratora sądowego, pielęgniarkę środowiska nauczania i wychowania lub higienistkę szkolną, pracownika socjalnego i asystenta rodziny. • W nowych regulacjach podtrzymano przepis pisemnego informowania rodziców ucznia lub pełnoletniego ucznia o ustalonych dla ucznia formach, okresie udzielania pomocy psychologicznopedagogicznej oraz wymiarze godzin, w którym poszczególne formy pomocy będą realizowane. •

22


Zgodnie z § 3.1. Pomoc psychologicznopedagogiczna udzielana uczniowi (…) polega na rozpoznaniu i zaspokajaniu indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych ucznia oraz rozpoznawaniu indywidualnych możliwości psychofizycznych ucznia (…).

23


Nowe rozporządzenie to stanowi, że: Nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści (…) rozpoznają odpowiednio indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz indywidualne możliwości psychofizyczne uczniów, w tym ich zainteresowania i uzdolnienia - 19.1., Nauczyciele, wychowawcy grup wychowawczych oraz specjaliści (…) prowadzą w szczególności: w szkole obserwację pedagogiczną, w trakcie bieżącej pracy z uczniami mającą na celu rozpoznanie u uczniów szczególnych uzdolnień - 19.2.1). 24


Osoby, udzielające uczniom pomocy rozpoznają możliwości i potrzeby uczniów, prowadzą diagnozę, organizują doradztwo edukacyjno-zawodowe, współpracują z rodzicami uczniów, innymi nauczycielami oraz specjalistami, indywidualizują pracę z uczniem podczas zajęć edukacyjnych obowiązkowych, pozalekcyjnych i pozaszkolnych, dostosowując przy tym wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb rozwojowych oraz możliwości psychofizycznych uczniów.

25


WAŻNE •

Za tworzenie warunków do zaspokajania specjalnych potrzeb edukacyjnych uczniów odpowiedzialny jest przede wszystkim każdy nauczyciel (jako osoba będąca w stałym kontakcie z uczniem), którego powinnością jest w przypadku rozpoznania trudności lub uzdolnień ucznia wypracowanie form zindywidualizowanej pomocy.

Głównym zadaniem wychowawcy jest planowanie i koordynowanie udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

26


Gdzie uczeń zdolny może się wykazać? •

KONKURSY* dla uczniów klas IV-VI szkół podstawowych oraz dla uczniów gimnazjów, w tym konkursy: • interdyscyplinarne (dot. treści różnych przedmiotów lub bloków przedmiotowych) • przedmiotowe (dot. jednego przedmiotu) • tematyczne (związane z wybranym przedmiotem lub blokiem przedmiotów) * konkursy mogą mieć zasięg wojewódzki lub ponadwojewódzki 27


Konkursy organizuje kurator oświaty. • Kurator oświaty przekazuje do szkół regulamin konkursu przeprowadzonego w danym roku szkolnym w terminie do dnia 30 września. • Kurator oświaty wydaje laureatowi lub finaliście zaświadczenie o udziale w konkursie i osiągniętym wyniku oraz prowadzi ewidencję wydanych zaświadczeń. •

28


Gdzie uczeń zdolny może się wykazać? • OLIMPIADY dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych, w tym olimpiady: • interdyscyplinarne • przedmiotowe • z przedmiotów dodatkowych • tematyczne związane z wybranym przedmiotem lub dziedziną wiedzy

29


WAŻNE • W olimpiadach mogą uczestniczyć – za zgodą komitetów okręgowych – laureaci konkursów rekomendowani przez komisje konkursowe oraz uczniowie szkół podstawowych, gimnazjalnych, zasadniczych szkół zawodowych i szkół zasadniczych realizujących indywidualny tok lub program nauki, rekomendowani przez szkołę.

30


Olimpiady mogą być organizowane przez szkoły wyższe, placówki naukowe, stowarzyszenia naukowe, zawodowe i inne podmioty prowadzące statutową działalność oświatową lub naukową, zwane „organizatorami”. W organizacji olimpiad mogą uczestniczyć kuratorzy oświaty.

31


Olimpiada jest organizowana jako trójstopniowe zawody o zasięgu ogólnopolskim, w którym wymagany jest od uczestników następujący zakres i poziom wiedzy oraz umiejętności •

I stopień – zasięg szkolny i międzyszkolny wystarczający do uzyskania oceny bardzo dobrej z na zakończenie nauki danego przedmiotu II stopień – zasięg okręgowy niezbędny do uzyskania oceny celującej na zakończenie nauki danego przedmiotu III stopień – zasięg centralny w zakresie wskazanym w programie danej olimpiady; powinny się odbyć do 30 kwietnia

32


Gdzie uczeń zdolny może się wykazać? TURNIEJE dla uczniów zasadniczych szkół zawodowych i szkół średnich zawodowych. • Są to trójstopniowe zawody o zasięgu ogólnopolskim, obejmujące problematykę związaną z przygotowaniem się do podjęcia pracy zawodowej, np. zawody cukiernicze. •

33


Jak szkoła może wspierać uczniów zdolnych? Poprzez zapewnienie uczniowi:  Indywidualnego toku nauki  Indywidualnego programu nauki  Systemu stypendialnego/grantu  Możliwości wcześniejszego rozpoczęcia nauki  Możliwości promocji do klasy programowo wyżej  Motywacji do udziału w konkursach/olimpiadach  Możliwości zaprezentowania swoich zainteresowań na forum klasy/szkoły

34


KONIEC Z MITAMI! Uczeń zdolny nie zawsze osiąga wysokie wyniki w nauce  Uczniowie zdolni też potrzebują wsparcia, w tym pomocy psychologiczno-pedagogicznej  Uczeń z niepełnosprawnością czy trudnościami w nauce też może być uczniem zdolnym 

35


Jak pracować z uczniem zdolnym? korzystać z wiedzy pozaszkolnej uczniów

organizować pracę w zespołach i grupach

zachęcać do udziału w konkursach, olimpiadach, zajęciach pozalekcyjnych

ciekawie prowadzić zajęcia wprowadzać inspirujące metody, środki, formy

zwiększać wymagania adekwatnie do możliwości ucznia

umożliwiać zgłębianie różnych dziedzin i obszarów wiedzy

PRACA Z UCZNIEM ZDOLNYM

budować atmosferę akceptacji

36


Każdy z nas jest zdolny! Gorąco wierzę, że wszyscy rodzimy się z ogromnym pokładem naturalnych zdolności i że tracimy kontakt z wieloma z nich, w miarę jak spędzamy coraz więcej czasu na świecie. (…). Rezultat jest taki, że wielu ludzi nigdy nie łączy się ze swoimi prawdziwymi talentami i nigdy nie dowiaduje się, do osiągnięcia czego tak naprawdę są zdolni. W tym znaczeniu nie wiedzą, kim tak naprawdę są. K. Robinson, 2012

37


Dziękujemy za uwagę! 

38


Prawne aspekty wspierania ucznia zdolnego prezentacja cz