Page 1

8e jaargang nummer 1 januari 2010

IZ0110_cover_2.indd 1

Special: Voorbeschouwing VSK > HRe-ketel

draait warm > Pompen en Awards > Innovatie als drijvende kracht > Vakbeurs vitaal

14-1-2010 13:12:24


Enjoy 3D

CAD solutions Teken- en ontwerpsoftware voor de installatiebranche

NPQ CAD SOLUTIONS UW PARTNER VOOR ▪ ▪ ▪ ▪

Nordined Technische Software NPQ Techline AutoCAD Revit MEP en Flexline Autodesk Navisworks

”Kennispartner voor BIM in de installatietechniek”

BEZOEK ONS TIJDENS

VAKBEURS VOOR DE INSTALLATIEB RANCHE

STAND 10.A008

www.NPQcad.com

IZ0110_npq_02.indd 2

15-1-2010 9:52:42


Zo simpel als het indraaien van een nieuwe lamp...

...is het installeren van een HR(E)-ketel van Intergas Steeds meer installateurs kiezen voor de HR(E)-ketels van Intergas. Geen wonder, want deze energiezuinige ketels bieden niet alleen uitstekende gebruikseigenschappen, ze zijn ook nog eens in een handomdraai geplaatst en ge誰nstalleerd. Ontdek het zelf!

www.intergasverwarming.nl

Stand A 040, hal 1 >>Betrouwbaar in warmte Intergas Verwarming, Postbus 6, 7740 AA Coevorden, tel.: (0524) 51 23 45 www.intergasverwarming.nl

IZ0110_intergas_03.indd 3

15-1-2010 9:57:19


ALU-ZEN

ONTDEK ONS NIEUW VERWARMINGSCONCEPT IN ALUMINIUM DAT TIJDLOOS DESIGN EN ENERGIEBESPARING COMBINEERT VSK: HAL 1 / B158

www.vasco.eu COMFORTABELE WARMTE I ENERGIEBESPAREND I INNOVATIEF DESIGN I VEILIGE WARMTE I 100% RECYCLEERBAAR I 10 JAAR GARANTIE

IZ0110_brugman_04.indd 4

15-1-2010 9:59:25


Pompleverancier ITT Lowara levert efficiënte en betrouwbare producten, diensten en oplossingen

IZ TECHNIEK

voor de watervoorziening en pompbehoeften in de industriële, consumenten- , irrigatie- en zakelijke

De toekomst is al bijna tastbaar

markt. Maak kennis met de compleet vernieuwde lijn

Warmte met waterstof

12

circulatiepompen voor het verpompen van water in verwarmingsinstallaties, airconditioning- en sanitaire

HRe-ketel: introductie nabij

systemen. De circulatiepompen met variabele

Nog twee maanden geduld

14

toerentalmotoren (ECOCIRC) zijn uitgerust met automatische vermogensaanpassing. De revolutionaire

Innovatie als drijvende kracht

balmotor en ECM technologie zorgen ervoor dat

Kijk vooruit

18

de circulatiepomp zeer energiezuinig is en hierdoor in energieklasse A valt. Dit vernieuwende ontwerp

Drie innovatieve pompen

staat garant voor een hoge betrouwbaarheid en een

Duurzaam en efficiënt

22

efficiënte en lekvrije pomp. Info: www.lowara.nl

Het aircobed

32

Frisse bries in de slaapkamer

En verder 7 9 11 16 39 40 43

Van de redactie In de pijplijn, incl. IZAP Column Publivent Exposanten VSK ‘Beste cv-ketel 2009’ Plakken of lijmen? Column Mañana, mañana

8e jaargang nummer 1 januari 2010

Special: Voorbeschouwing VSK > HRe-ketel draait warm > Pompen en Awards > Innovatie als drijvende kracht > Vakbeurs vitaal

IZ SANITAIR Vinding vult bad van onderen

COLOFON InstallateursZaken (ISSN:1872_6607) Maandelijks verschijnend praktijkblad voor de W-installateur met oog voor techniek én (commerciële) bedrijfsvoering Oplage: 8.000 exemplaren Aandachtsgebieden: gas, water, verwarming, luchtbehandeling, koeling, sanitair, dakbedekking, energie en milieu Een uitgave van: Merlijn Plus BV, Postbus 275, 2740 AG Waddinxveen T: (0182) 63 17 17, F: (0182) 61 78 15 E: info@merlijnplus.nl I: www.merlijnplus.nl Redactie: Frank Stouthart (hoofdredacteur), Ruthger te Marvelde, Wietse Buma (redactie Techniek), Katja van Roosmalen (coördinatie Zakelijk katern), Martijn Bennis, Look Boden, Herman Kleijntjes, Martijn Jorritsma, Jesse Budding, Theo Tangelder (fotografie) E: redactie@merlijnplus.nl Vaste medewerking: Ton Meijer (cartoon), Publivent, VLA, Elly Verburg (OTIB), KEMA. Advertentie-exploitatie: Ruud Struijk T: 0182 63 17 17 E: verkoop@merlijnplus.nl Uitgever: Frank Stouthart Traffic en secretariaat: Mariëlla van den Eng, Marijke Stouthart, E: traffic@merlijnplus.nl Abonnementen: Benelux € 19,50. Buitenland € 58,50. Losse nummers € 5,-. Prijzen per jaar en incl. BTW. Abonnementen lopen automatisch door tenzij 2 maanden voor het einde van de abonnementsperiode schriftelijk bij de uitgever wordt opgezegd E: abonnementen@merlijnplus.nl Vormgeving: Yolanda van der Neut Basis vormgeving: DUO-ontwerp, Utrecht Druk: Ten Brink, Meppel

© Merlijn Plus BV, 2009 Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/ of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. Publicaties geschieden uitsluitend onder verantwoording van de auteurs. Alle daarin vervatte informatie is zorgvuldig gecontroleerd. De auteurs en uitgever aanvaarden echter geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van eventuele onjuistheden.

IZ0110_inhoud.indd 5

30

Geluidloos genieten

IZ ZAKELIJK De VSK, een overweging waard

46

Geen concessies aan kwaliteit

Staat ú open voor innovatie?

49

Branchecultuur

Installateur in beeld

50

Vakmanschap belicht

Overlijdensrisico onderbelicht

53

Vergeet de partner niet

En verder 44 45 45

Column OTIB Zakennieuws Column KEMA

januari 2010

5

15-1-2010 10:07:08


͝VD̙ӂtӸΝ͸tӫǑUȪStBǑSEȺ

VERWARMEN & KOELEN met behulp van de vier elementen

WARMTEPOMPEN Modern, onafhankelijk en kostenbesparend verwarmen en koelen.

HYGIENIK Schoon warm water, pure zekerheid.

w w w. i d m - e n e r g i e . c o m

LUCHTWARMTEPOMP De beste en de meest geruisloze.

De Trompet 1719 - 1967 DB Heemskerk - T +31 (0)251 783 183 - w w w.jkcomfortsystems.nl - info@jkcomfortsystems.nl

IZ0110_JK_06.indd 6

15-1-2010 10:02:42


VAN DE REDACTIE

Passie ‘Waar passie en energie samenkomen’, dat is de slogan voor de VSK-editie 2010. Met die koppeling van gedrevenheid en kracht doelt de beursorganisatie op de ontwikkeling en vermarkting van nieuwe producten op het gebied van duurzame energie. Zo zuinig mogelijk omgaan met (fossiele) energiebronnen en zo min mogelijk milieubelasting veroorzaken, daar komt het op neer. Ondanks economische tegenwind worden op tal van plekken technisch zeer begaafde hoofden boven het maaiveld uitgestoken. De klimaattop in Kopenhagen mag dan mislukt zijn, de ontwikkelingen gaan natuurlijk gewoon door. Op de VSK zult u dan ook veel voorbeelden zien van duurzame-energiesystemen en -producten. In deze uitgave haken we daarop in met artikelen over de HRe-ketel, waterstofketel, bijzondere pompen en zelfs een heus aircobed. Ook

komt Marcel Engels, voorzitter van Uneto-Vni, aan het woord. Hij laat zijn licht schijnen op het net begonnen jaar. De voorman van de installatiebranche geeft onomwonden toe dat het ‘geen feestjaar zal worden’, maar ziet tegelijk grote mogelijkheden. De branchevereniging stroopt de mouwen op en de markt biedt kansen. Om die kansen te grijpen moet je voortvarend te werk gaan. Hoe zit dat in onze sector, is ‘de’ installateur een frontrunner of kijkt hij liever de kat uit de boom? In een artikel over branchecultuur laten we daarover installateurs en andere deskundigen aan het woord. Tot slot: hoe gaat het met de VSK zelf? De beursvloer is een afspiegeling van de bedrijfseconomische gesteld-

Weer last van opvliegers, schat?

heid. Is het deelnemersveld erg gekrompen? Volgens beursmanager Michiel Nijhuis valt dat alleszins mee. De verwachtingen zijn naar beneden bijgesteld, dat wel, maar het wordt beslist geen trieste bedoening. Sterker, nieuwe spelers maken hun

opwachting en kleinere ondernemers treden nu wat meer voren. Tegelijk zullen vele vertegenwoordigers van de gevestigde orde van zich laten horen. Ergo: u moet gewoon komen kijken. We wensen u alvast een ‘gepassioneerde’ beurs toe!

EG>?H7:LJHI>CAJ8=I<DG9>?C:C

lll#i]ZgbdhXgZZch#ca januari 2010

IZ0110_vanderedactie.indd 7

7

14-1-2010 13:57:15


Gericht op de toekomst www.testo.nl

Testo: de leverancier met meetoplossingen voor iedere toepassing.

23 0983 10/031

Maak kennis met onze oplossingen en bezoek ons in hal 10, op stand C064 op de VSK vakbeurs.

Testo BV Randstad 21-53 . 1314 BH Almere Telefoon: 036 5487000 Email: info@testo.nl . Website: www.testo.nl

COMBI-KE ACTIEVOO TELS RDEEL ! Informeer b dichtstbijzi ij uw jnde vestiging

EfficiĂŤnt werken en voordelig inkopen: daar ligt uw winst. Met Warmteservice bespaart u tijd en geld! We bieden u een groot assortiment met een gunstige prijsstelling. U vindt bij ons geen zelfbedieningsconcept of vertegenwoordigers, maar vakkundige mensen aan de balie. Warmteservice onderscheidt zich door de persoonlijke benadering en het deskundige advies. Warmteservice heeft 46 vestigingen in Nederland. Ook in uw regio zijn wij goed bereikbaar. Kom gerust langs en bekijk ons ruime assortiment, doordeweeks of op zaterdag. Meer informatie: 0900 - 23 56 897 (0900-belnuWS / â&#x201A;Ź 0,01 p.m.)

Deskundig advies op maat? Bij Warmteservice

Bestel eenvoudig online op warmteservice.nl

8

januari 2010

IZ0110_testo_warmteservice_08.indd 8

15-1-2010 10:43:18


Airconditioning Ventilatie Luchtgordijnen Vloerverwarming Luchtverwarming Warmtepompen

AVU b.v. klimaatbeheer | ‘t Goor 5 | 7071 PC Ulft Tel. 0315 - 64 22 11 | E-mail info@avu-bv.nl

AIRTECNICS LUCHTGORDIJNEN Vooruitstrevende techniek ontwerp voor iedere deuropening Snel en eenvoudig te installeren, inclusief snoer en stekker voor plug & play functie.

Uw specialist

Eerst even IZappen... ACTUEEL HRe-ketel: introductie nabij De HRe-ketel is bijna productierijp. Het geluid moet minder, het gewicht omlaag én de prijs naar beneden. Dat – zo beloven de fabrikanten – gaat allemaal lukken. Hoe zit het precies met de introductie? Kan de gewone HR-ketel al bijna van de muur? Drie ‘frontrunners’ onder de loep. P 14 MARKT Innovatie als drijvende kracht Uneto-Vni-voorzitter Marcel Engels laat zijn licht schijnen op de ontwikkelingen in de installatiesector. Dit jaar zal de recessie installatiebedrijven nog verder onder druk zetten. De brancheorganisatie blijft echter niet werkeloos aan de kant staan. Er worden initiatieven ontplooid die een herstel kunnen versnellen. Innovatie speelt daarbij een centrale rol. P 18 NOMINATIES Drie innovatieve pompen Voor de VSK Awards zijn maar liefst drie pompen genomineerd: een circulatiepomp op zonneenergie, een zelfdenkende tapwaterpomp en een

bijzondere drukverhogingsinstallatie. De selectie onderstreept nog eens het belang van pomptechnologie in de installatietechniek. P 22 INSTRUCTIE Plakken of lijmen? Het verschil tussen plakken of lijmen is eenvoudig als het leidingen betreft. Pak je een blik lijm, smeer je de fitting en de buis in en voeg je dit vervolgens samen, dan spreek je over ‘plakken’. Deze manier van verbinden volstaat als het om drukloze (afvoer)leidingen gaat. Het is heel wat anders als je drukleidingen wilt gaan verbinden. Dan wordt verbinden opeens ‘lijmen’. Een techniek die een adequate technische kennis vereist. P 40 BEURS De VSK, een overweging waard Aan de vooravond van de VSK praten we met de scheidend en komend manager van de installatiebeurs. Jarenlang heeft Aart Wisgerhof de scepter gezwaaid en net nu de verwachtingen voor de bouw en installatiesector somber zijn, moet hij het roer overdragen. Aan Michiel Nijhuis de taak om de grootste installatiebeurs van Nederland door zwaar weer te loodsen. P 46

groot in luchtgordijnen Correspondentieadres Touwslagerij 10, 4762 AT Zevenbergen, T 0168 - 335243 F 0168 - 324074 E info@airtecnics-luchtgordijnen.nl W www.airtecnics-luchtgordijnen.nl

IZ0110_izap_avu_aln.indd 9

In deze speciale VSK-uitgave zijn onze reguliere rubriekspagina’s vervangen door pagina’s waarop VSK-exposanten hun deelname aan deze beurs kenbaar maken. Het overzicht is niet compleet. De verantwoording voor de inhoud van de berichten berust bij de inzenders.

15-1-2010 11:12:53


VOELEN IS EEN KUNST

DE TRANSMITTERSERIE VOOR HVAC INNOVATIE IN VOCHT- EN TEMPERATUURMETING MET NIEUWE HYGROCLIP2

KOM DE KUNST AFKIJKEN OP DE

Kijk voor meer informatie op www.acin.nl

acin instrumenten tel 070 3070703

IZ0110_acin_10.indd 10

fax 070 3070938

info@acin.nl

www.acin.nl

Hal 10 stand B066 15-1-2010 10:10:46


COLUMN Passie ./,0$$76<67((0

9/2(5 9(5:$50,1*

9RRUGHOHQ Â&#x2021; 0LQLPDOHRSERXZKRRJWH FLUFDPP

Â&#x2021; /LFKWJHZLFKWV\VWHHPLQYHUJHOLMNLQJ  PHWVWDQGDDUGYORHUYHUZDUPLQJ Â&#x2021; YORHUYHUZDUPLQJPRJHOLMNRSKRXWHQ   YHUGLHSLQJV YORHUHQ Â&#x2021; WLMGZLQVWELMPRQWDJHDIZHUNLQJNDQ  GLUHFWSODDWVYLQGHQ GURRJV\VWHHP

Â&#x2021; YHUZDUPLQJVOLFKDDPNRHOV\VWHHPHQ   DIERXZSODDWLQppQ Â&#x2021; EHKDDJOLMNKHLGGRRUVWUDOLQJVZDUPWH Â&#x2021; JH]RQGELQQHQNOLPDDWGRRUPLQLPDOH   OXFKWYHUSODDWVLQJ

Het thema van de VSK luidt dit jaar â&#x20AC;&#x2DC;waar passie en energie samenkomenâ&#x20AC;&#x2122;. Nu weet ik niet hoe het u vergaat, maar dit thema prikkelt mijn fantasie en mijn eerste gedachten gaan niet uit naar installatietechniek. Ik ben beeldend ingesteld en kan mij zomaar een voorstelling maken van een aantrekkelijke situatie die moeiteloos aansluit bij het thema. Ik denk daarom dat de organisatie per abuis twee beurzen qua thema heeft verwisseld. Eind januari wordt immers in de jaarbeurs de â&#x20AC;&#x2DC;Kamasutra erotische lifestylebeursâ&#x20AC;&#x2122; georganiseerd. Waarschijnlijk had het aldaar gepresenteerde thema â&#x20AC;&#x2DC;Wij zien u graag komenâ&#x20AC;&#x2122; aan de VSK gekoppeld moeten worden. Want ĂŠĂŠn ding is zeker; wij zien u graag komen. Dan kunt u zich laten informeren over het brede aanbod aan ventilatieoplossingen, dat beschikbaar is om een gezonde binnenlucht te waarborgen, met een minimum aan energieverbruik. Het kan u inspireren om met goede ventilatieoplossingen aan de slag te gaan en een kwaliteitslag te maken, zowel op het gebied van gezondheid en comfort, als in de beperking van CO2-uitstoot. Aangezien er, behalve ventilatieoplossingen, ook een compleet aanbod is van overige installatieproducten, kunt u tevens kennis opdoen over integrale oplossingen. En dat is hard nodig. We moeten namelijk aan de slag als we de doelstelling van 30% CO2-reductie in 2020 willen halen. 30% (!) op een woningvoorraad van 7 miljoen woningen, dat impliceert nogal wat! Dan mogen we geen tijd meer verliezen. Grofweg 40% van het energieverbruik in bestaande woningen komt immers voor rekening van de ventilatie! De energiebesparende oplossingen om deze situatie te verbeteren zijn er, met behoud, of zelfs met een verbetering, van de binnenluchtkwaliteit. Zowel ontwerpend als uitvoerend is er voldoende capaciteit in de bouwkolom beschikbaar. Laten we dus niet met elkaar gaan wachten, maar met passie en energieâ&#x20AC;ŚToch eigenlijk niet zo een gek themaâ&#x20AC;ŚZou het dan toch kloppenâ&#x20AC;Ś?

AndrĂŠ Meester Algemeen directeur Alusta Natuurlijke Ventilatietechniek BV Onder auspiciĂŤn van

 EIDMETHET H JK LI G AA H BE TEEM *EMAKEN ERWARMINGSSYS RV E LO V  T AA M 8NIWARM.LI 1LMYHUKHLGVZHJ_-9925'(1 7HO  _)D[   (PDLOLQIR#XQLZDUPQO

ZZZXQLZDUPQO januari 2010

IZ0110_idp_publivent_re.indd 11

11

15-1-2010 10:49:41


Actueel

WARMTE MET WATERSTOF

De toekomst is al bijna De waterstofketel. Al jarenlang onderzoeken fabrikanten of ze op een veilige en commercieel interessante wijze deze duurzame warmteproducent in de markt kunnen zetten. Totnogtoe zonder succes. Giacomini claimt nu bijna klaar te zijn. Voor welke aanpak heeft de Italiaanse fabrikant gekozen? En is de waterstofketel inderdaad de kip met de gouden eieren voor milieuvriendelijk Nederland of zijn de kaarten al geschud en kunnen installateurs zich beter richten op andere duurzame warmte-opwekkers? De VSK België pakte er al groots mee uit in haar persbericht. De waterstofketel van Giacomini. Reikhalzend werd er uitgekeken naar het product van de Italiaanse fabrikant, maar helaas had de beursorganisatie te vroeg gejuicht. De waterstofketel zit nog in de testfase. Dat neemt niet weg, dat Servillio Gioria, hoofd Research en Development bij Giacomini, al voor ons een tipje van de sluier wil oplichten over hun nieuwe product.

Voordelen Eerst nog even terug naar de schoolbanken, want wat zouden ook alweer die befaamde voordelen van waterstofketels zijn, mocht het ooit zover komen dat ze de markt gaan bestormen? Giacomini verwoordt het alsvolgt: “Deze revolutionaire ketel produceert warmte op basis van waterstof, heeft geen vlam en stoot geen schadelijke broeikasgassen uit (CO2 en NOx). Het enige afvalproduct van de waterstofketel is ... water!” Dat klinkt fantastisch, alleen hoe komen we aan die waterstof? Kan je die produceren op een milieuvriendelijke wijze? “Jazeker. Ook voor de productie van de grondstof (waterstof) geldt de ‘nuluitstoot’. De elektrische energie die nodig is voor de elektrolyse van water, wordt namelijk in onze oplossing 12

opgewekt in een bijhorend systeem met fotovoltaïsche zonnepanelen.”

Elektrolyse Het waterstofgas wordt on-site geproduceerd door elektrolyse. Hiervoor is veel elektriciteit nodig. Op het dak van de fabriek staat een park van fotovoltaïsche cellen met een omvang van 250 vierkante meter. Een oplossing die volgens Giacomini voorlopig economisch verantwoord is. De totale hoeveelheid geproduceerde elektriciteit wordt verkocht aan de elektriciteitsmaatschappij en later teruggekocht tegen een lagere prijs wanneer er waterstof moet worden geproduceerd. Daarmee is gelijk gedeeltelijk het opslagprobleem ondervangen, want zoals we allemaal weten is waterstof een brandbaar goedje.

Reservoir Prototype Hoe gaat dat nu in de praktijk? “Momenteel zijn er twee projecten volledig operationeel; één project in San Maurizio d’Opaglio, waar een gedeelte van de kantoren en de R&D-afdeling van Giacomini via een klimaatplafond wordt verwarmd en een tweede project aan de oever van het Italiaanse Ortameer, waar een waterstofketel staat in hotel San Rocco. Deze prototypen zijn samengesteld uit 6 ‘brandereenheden’, elk met een vermogen van ongeveer 6 kW en een totaal vermogen van ongeveer 34 kW. Een mengeling van lucht en waterstof (3,5%) wordt in de cilindrische kamer gebracht in een koude toestand. Daar komt het mengsel in contact met een katalysator; een legering van platinum en palladium, zodat de verbranding zonder vlam start. De reactie gaat verder tot een temperatuur van 320°C wordt bereikt (dit is de maximum temperatuur om geen NOx te produceren). Het enige ‘afvalproduct’ is gedestilleerd water. Net zoals bij klassieke verwarmingsketels loopt er ook bij de waterstofketel een watercircuit rond de brandereenheden om het verwarmingscircuit van de gebruiker te voeden.”

Blijft over het reservoir van de waterstofketel. Ook hier moet een veilige opslag worden gegarandeerd. Op een commercieel gezien, rendabele wijze. “Het was geen optie om waterstof onder hoge druk op te slaan. Dat is energieverslindend en tevens vanuit het oogpunt van veiligheid en wetgeving zeer moeilijk te verenigen met het huishoudelijk gebruik van de waterstofketel”, zegt Gioria. Giacomini ontwierp daarom voor de opslag van de waterstof een stalen reservoir gevuld met poreuze metalen; de zogenaamde hydriden. “Momenteel wordt gebruik gemaakt van hydriden van het type Lanthanium Nickel (LaNi5). Deze metalen kunnen de waterstof in grote hoeveelheid opslaan en nadien terug afgeven, en dit bij omgevingstemperatuur en omgevingsdruk. Deze opslagtechniek is volgens ons efficiënt en betrouwbaar. Het nadeel is, dat deze hydriden zeer kostbaar zijn. Daarom wordt er verder gezocht naar een oplossing, mogelijkerwijze een opslagcilinder op basis van Magnesium met een opslagcapaciteit voor 6 kg waterstof. Voldoende om te voorzien in de dagelijkse behoeften van 10 gezinnen.”

januari 2010

IZ0110_TA_giacomini.indd 12

15-1-2010 13:14:46


tastbaar Toekomst De waterstofketel van Giacomini is dus nog niet rijp voor de markt. Hoe nu verder? Gioria: “Wij kunnen nog niet aangeven, wanneer de waterstofketel precies op de markt komt. We willen de waterstofketel eerst verder perfectioneren en het productieproces van waterstof en de opslagmogelijkheden verbeteren. Doel hiervan is om de kosten te verlagen en te kunnen beschikken over een opslagruimte met een grote capaciteit, zodat we in staat zijn om ketels te ontwikkelen voor de middelgrote gebruiker. Binnenkort zal in Italië een proefproject worden uitgerust met een waterstofketel en fotovoltaïsche zonnepanelen. In Duitsland toont een onderneming in de buurt van Keulen belangstelling. De onderneming is werkzaam in de gezondheidszorg en wenst het gedestilleerd water, dat als afvalproduct door de waterstofketel wordt geproduceerd, te gebruiken in haar laboratoria. Dichter bij huis wil Giacomini in het voorjaar van 2010 een waterstofketel in haar kantorencomplex in het Belgische Bierges installeren.” Over de ervaringen die de installateurs van Giacomini tot dusver hebben opgedaan, is nog geen informatie beschikbaar, laat technisch expert en collega Wim Wolfs weten. Volgens hem verschilt het installatieproces ‘an sich’ niet wezenlijk van de dagelijkse praktijk die installateurs al kennen uit hun ervaringen met conventionele Hr-ketels.

Consument De utiliteitssector lijkt dus wel brood te zien in de waterstofketel. Daar is ook het kapitaal aanwezig om eventueel grote investeringen te plegen. Maar hoe zit het met de doorsnee consument? In hoeverre is het voor hem financieel aantrekkelijk om in de toekomst een Giacomini-waterstofketel aan te schaffen? “Volgens onze berekeningen biedt de combinatie van fotovoltaï-

IZ0110_TA_giacomini.indd 13

Kanttekeningen Is de waterstofketel de duurzame warmte-opwekker van de toekomst? Ekkes Brück heeft er zo zijn twijfels over. In het dagelijks leven is Brück werkzaam als hoogleraar ‘Fundamental Aspects of Material and Energy’ aan de TU Delft. “Nederland heeft geen waterstofeconomie, een noodzakelijk voorwaarde om op grote schaal en rendabel waterstofketels te kunnen gebruiken. Wij hebben geen locaties waar op goedkope wijze grote hoeveelheden waterstof kunnen worden geproduceerd en ook geen leidingennetwerk voor de transport van waterstof.” Volgens Brück heeft het dan ook weinig zin voor de installateur om zich te gaan verdiepen in de waterstofketel. Dat geldt eveneens voor de HRe-ketel, die binnenkort op de markt komt. “Die heeft een beperkte houdbaarheid, gezien de gasvoorraden.” De hoogleraar ziet wel een gouden toekomst weggelegd voor een ander systeem. “Ik heb meer vertrouwen in warmtepompen, zeker in combinatie met zonnepanelen en LTV-verwarming. Daarmee zijn vooralsnog de hoogste rendementen te behalen.”

Fotovoltaïsche cellen leveren de elektriciteit voor de elektrolyse (San Maurizio d’Opaglio)

sche zonnepanelen en de waterstofketel voor een eengezinswoning een terugverdientijd van 12 à 13 jaar, gerekend met een interestvoet van 5%.” Koppel vervolgens een waterstofketel aan een LTV-systeem en je hebt een gouden combinatie, volgens Giacomini. De klassieke radiator is immers passé; vloer-, wand- of plafondsystemen die werken op basis van straling op lage temperatuur hebben de toekomst. “Deze LTV-systemen koppelen comfort aan energiebesparing, bieden extra vrije ruimte en vereisen geen onderhoud. Bovendien zijn ze compatible met de huidige milieuvriendelijke warmteproductiesystemen zoals warmtepompen en zonnepanelen.” En in de toekomst dus ook waterstofketels •

Het stalen reservoir van de waterstofketel is gevuld met poreuze metalen

15-1-2010 13:14:48


Actueel

NOG TWEE MAANDEN GEDULD

HRe-ketel: introductie De HRe-ketel is bijna productierijp. Het geluid moet minder, het gewicht omlaag én de prijs naar beneden. Dat – zo beloven de fabrikanten – gaat allemaal lukken. Hoe zit het precies met de introductie? Kan de gewone HR-ketel al bijna van de muur? Drie ‘frontrunners’ onder de loep. Om maar meteen met de deur in huis te vallen: in april introduceert Remeha de Evita, haar gloednieuwe HRe trots. In augustus komt de ketel beschikbaar voor de consument. Achter de coulissen lopen Baxi en Ariston zich warm. Hoewel meerdere fabrikanten zich over de HRe-ketel buigen, beperken we ons in dit artikel tot de vordering van deze drie leveranciers, daar zij de eersten zijn met een Gaskeur HRe. Dit is een certfikaat van de Stichting Energie Prestatie keur (EPK). Met het HRe EPK label wordt tot uitdrukking gebracht dat de stroomproducerende cv-ketel ten opzichte van de huidige HR-ketel en besparing geeft op de energiekosten, en ook een aanzienlijke CO2-reductie kan realiseren.

vooruit gegaan. Ariston wil geen risico’s nemen en denkt pas vanaf 2012 een HRe-ketel in de markt te introduceren. Dit zal dan de tweede generatie ketels zijn, wandhangend, waarin alle knowhow van de eerste serie staande ketels zal zijn verwerkt. Bij de verdere ontwikkeling van het product zal naast betrouwbaarheid, het verhogen van de elektrische output een speerpunt zijn. Daarnaast moeten de ketels (aanzienlijk) lichter, compacter en nog stiller worden. De staande ketels zullen nog tot begin 2012 worden getest in de praktijk, daarna stopt de serie. Ze zullen niet in de markt worden geïntroduceerd. Bij het ontwikkelen, testen en vermarkten van haar HReketels werkt Ariston nauw samen met Bosch, Enatec, Eneco en Rinnai.

Ariston De Ariston Thermo Group is een van de grootste producenten op het gebied van verwarmingstoestellen en -systemen. In het najaar van 2008 startte de fabrikant laboratoriumtesten met de staande combi HRe-ketel Ariston CHP-1. Deze ketel heeft een thermisch vermogen van 29,5 kW en een elektrisch vermogen van 1 kW. Het (bruto) gewicht is 250 kg (!). De eerste veldtesten (winter 2008/2009) brachten vervelende manco’s aan het licht: de toestellen waren lawaaiig en de Stirling heteluchtmotoren vertoonden kuren. Inmiddels, zo verzekert de fabrikant, is het geluidsniveau tot aanvaardbare proporties teruggedrongen en is de kwaliteit van het systeem aanzienlijk 14

IZ0110_TA_HRe.indd 14

Baxi In april 2008 is Baxi begonnen met het

verkennen van de micro-wkk markt. Anders dan wat de ogenschijnlijk late instap doet vermoeden, was de fabrikant van verwarmingstoestellen wel degelijk alert. In 2006 is Baxi toegetreden tot een consortium van Mircogen, producent van de Stirlingmotor. Tot de vaste klanten van Microgen behoren, naast Baxi, Remeha, Vaillant en Viessmann. Baxi heeft veldtesten uitgevoerd met 50 ketels, in totaal zullen 105 toestellen worden beproefd. Zoals te verwachten, kwamen uit de veldtesten twee zeer herkenbare aandachtspunten naar voren: gewicht en geluid. “Het apparaat is zwaar en blijft zwaar”, zegt Marc Bastiaanse, directeur van Baxi. “Bij ons is dat 115 kilo. Het is heel moeilijk om van het gewicht nog veel af te knabbelen. Gelukkig hebben installateurs aangegeven er geen hinder van te ondervinden wanneer ze met een traplift werken.” Aan het geluid valt wél wat te doen. Bastiaanse: “ Geluid is subjectief, de mate waarin mensen zich eraan storen verschilt. Gemiddeld produceerden de proefketels 45 dB(A), met uitschieters naar boven en beneden. Die spreiding moet eruit. Consumenten, de ervaringsdeskundigen uit de praktijk, hebben aangegeven het geluid acceptabel te vinden. In slechts één geval hebben we een toestel moeten uitwisselen, omdat

Baxi Ecogen HRe-ketel, 24kW solo toestel met 150L boilervat

januari 2010

15-1-2010 8:54:27


nabij het teveel herrie maakte.” Baxi komt dit jaar met een combiketel, maar heeft nu alleen een soloketel met een boilervat. Bastiaanse: “Dit is een ketel uit de comfortklasse CW6. En, anders dan bij een combiketel wordt er het hele jaar door stroom geproduceerd. Bij een combiketel gebeurt dat alleen bij ruimtewarmtevraag. Dus dat betekent dat er in de warme maanden geen elektriciteit wordt opwekt. Onze ervaring is dat de soloketel met vat gedurende de zomermaanden per week gemiddeld 10 kWh levert.” Volgens Bastiaanse maken klanten graag een hoekje vrij voor het boilervat. Men offert zonder morren wat ruimte op als men daar meer warmwatercomfort voor terugkrijgt. Wanneer mogen we de Baxi Ecogen op de schappen verwachten? Bastiaanse: “Eigenlijk is hij er al! De ketel waar wij over praten, staat al op de publiekslijst van SenterNovem. Je kunt hem dus bestellen, maar dan wel als veldtestunit.” De commerciële marktintroductie zal in 2011 plaatsvinden. Dan kan de consument naar de plaatselijke installateur stappen voor zijn Ecogen, zo verwacht Bastiaanse.

Remeha We gaan niet over één nacht ijs, moeten ze (ook) bij Remeha gedacht hebben. Qua omvang mag je de veldtesten van de producent uit Apeldoorn rustig het predikaat XXL geven. Begonnen ze in 2007 nog bescheiden, met 8 ketels, in de eerste helft van dit jaar zal het aantal toestellen dat in de praktijk wordt beproefd, zijn opgelopen tot ongeveer 1000. Bij Remeha draait het allemaal om de Evita, een wandhangende ketel met een thermisch vermogen van 24 kW (waarvan 5 kW door de Stirling) voor ruimteverwarming en 28 kW tapwater. Het elektrisch vermogen bedraagt 1 kW. De Evita wordt leverbaar als solo-

Tijdens de Bouwbeurs van 2009 kregen Remeha (boven) en Baxi een Gaskeur HRe certificaat uitgereikt.

en combiketel. Een enquête onder testgebruikers liet een bemoedigend beeld zien. De eventuele overstap van een HR- naar een HRe-ketel wordt door de ondervraagden niet als een cultuurschok ervaren.“ Veel deelnemers zien het nieuwe toestel als een HR-ketel, maar dan een die ook nog stroom opwekt”, vertelt Marco Bijkerk van Remeha, “of als een zuiniger manier om het huis en het kraanwater te verwarmen. Dat geeft dus aan dat men doorheeft wat wij aan het doen zijn.” Volgens de productspecialist kreeg het warmwatercomfort ‘een dikke 8’. Alleen het geluidsniveau, dat was nog niet om over naar huis te schrijven. Maar inmiddels lijkt de akoestiek onder controle. Een marktintroductie kun je maar

één keer doen, dus zorgvuldigheid is geboden. “De HRe-ketel ligt onder het vergrootglas, juist omdat ie zoveel potentie heeft”, meent Bijkerk. “ Voor de introductie hebben we alle kennis in de markt nodig.” Wat de installateurs betreft, betekent dit een gedegen training. Bijkerk: “ Een installateur die bij ons binnenkomt, wordt een dag lang door de mangel gehaald. Hij krijgt alles te horen over installatie, onderhoud, service en inspectie. We gaan oefenen in de praktijk en daarna volgt er nog een examen. Bij zijn eerste inbedrijfstelling krijgt hij van ons een certificaat uitgetreikt.” Remeha hoopt binnen drie jaar zo’n 2000 monteurs te kunnen trainen en certificeren. Van de zomer kunnen de eerste gediplomeerde instalateurs dan over de Evita beschikken •

Terugverdientijd Hét heikele punt: in hoeveel tijd verdien ik mijn dure HRe-ketel terug? Wat is acceptabel voor de consument? Remeha heeft daar onderzoek naar gedaan. Bij een terugverdientijd van 5 jaar zou 17 procent van de ondervraagde consumenten ‘zeker’ een HRe-ketel overwegen en 43 procent ‘waarschijnlijk’. Naarmate terugverdientijden langer worden, neemt de animo snel af. Aan de andere kant: aan het eind van zijn levensduur heeft een HRe-ketel zichzelf terugverdiend. Stel dat dit ook voor auto’s zou gelden, dan zou het pas écht druk worden op de weg!

januari 2010

IZ0110_TA_HRe.indd 15

15

15-1-2010 8:54:41

IZ 2010 01  

iz januari 2010