Page 1


ՃԱՐՊԱԿԱԼՄԱՆ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐԸ

Շատակերությունը, որով տառապում են ինչպես մեծահասակները, այնպես էլ փոքրերը, հանդիսանում է ճարպակալման հիմնական պատճառը: Մշտական շատակերությունն անդրադառնում է գլխուղեղի ախորժակի կենտրոնի վրա՝ խախտելով նրա նորմալ գործունեությունը: Դա բերում է նրան, որ քաղցը մարելու համար անհրաժեշտ սննդի նորմալ քանակը չի բավականացնում, եվ օրգանիզմը սկսում է պահանջել կերակրի նոր չափաբաժին: Ողջ ավելցուկային սնունդը յուրացվում է օրգանիզմի կողմից եվ բերում է մարդու օրգանիզմում ճարպերի պարունակության բարձրացմանը,որն էլ հենց կոչվում է THEARMENIANSMAG.COM

ճարպակալում: Պետք է ասել՝ շատակերության պատճառները բազմաթիվ են: Այդպիսիք կարող են լինել նաեվ ուժեղ ապրումները, որոնք իջեցնում են հագեցվածության զգացումը՝ բերելով սննդի անընդհատ ընդունման: Բացի այդ, նյարդային բռնկումները, մենակությունն ու տագնապները բացասական ազդեցություն են ունենում օրգանիզմի վրա՝ մի քանի անգամ ավելացնելով սննդի ընդունումը: Դա բացատրվում է նրանով, որ կա կարծիք, թե սննդի ընդունումը դրական էմոցիաներ է առաջացնում: Ճարպակալման եվս մեկ տարածված պատճառ է հանդիսանում սնվելը՝ քնելուց առ-

աջ եվ երեկոյան հեռուստահաղորդումներ դիտելիս: Այդ պահերին մարդը թուլանում է եվ մեծ քանակությամբ սնունդ է օգտագործում՝ մոռանալով դրա բացասական հետեվանքների մասին: Ցածր ֆիզիկական ակտիվությունը հաջորդ կարեվոր գործոնն է, որը բերում է ճարպակալման: Դա պայմանավորված է նրանով, որ սննդի հետ օրգանիզմ մտնող կալորիաները, նույնիսկ չափավոր սնվելիս, չեն այրվում ֆիզիկական ակտիվության արդյունքում, այլ վերածվում են ճարպային բջիջների: Եթե դուք ակտիվ կենսակերպ չեք վարում, ապա պետք է հիշել, որ անհրաժեշտ է քիչ ուտել՝ ավելորդ Էջ 17


ՀԱՆՐԱՃԱՆԱՉ ՀԱՅԵՐ

Հայ ժողովրդի հազարամյակների պատ-

խայլովյան

մության առավել բախտորոշ շրջադար-

րանը: Նա 1896-ի ուս. տարվա երեք

ձերի շարքում Սարդարապատի հաղթ-

լավագույն շրջանավարտներից մեկն էր,

անակն իր ուրույն եւ առաջնային տեղն

ովքեր բացի պոդպորուչիկի կոչում ըս-

ունի: Եվ որքան էլ տարօրինակ թվա,

տանալուց իրավունք ունեին որոշելու

փաստ է, որ այդ հերոսամարտի մասին

ծառայության ապագա վայրը: Ավելին,

քիչ է գրվել, իսկ նրա շատ հերոսներ

20-ամյա Արարատյանին վստահվեց մա-

սպասում են իրենց ճշմարիտ գնահատ-

յրաքաղաքի

մանը:

հրետանային

ուսումնա-

զինվորական

ուսումնա-

Գեներալ-մայոր

րանների շրջանավարտներին նվիրված

Քրիստափոր Արարատ-

զորահանդեսում գլխավորել հեծյալ մա-

յանը

1876

րտկոցը: Զորահանդեսին ներկա Ալեք-

Ռուսաս-

սանդր Երրորդ կայսրը հիացած էր երի-

տանի Նալչիկ քաղա-

տասարդ սպայի պահվածքով: Հենց տե-

քում:

ռուսա-

ղում կայսրը 20-ամ-յա հայորդուն պար-

կան բանակի գնդապետ

գեւատրեց ոսկե զենքով` կովկասյան

Գերասիմ

Արարատ-

սուսերով, որի վրա կար մակագրու-

յանը, Անիից սերող եւ

թյուն. «Գեներալ Մոիսեյ Արղութինսկի-

Թիֆլիսում

Դոլգոռուկիին`

ծնվել

է

թվականին Հայրը`

հայտնի

բնակվող Արարատյան

ազնվական

Կովկասի

փոխարքա

կոմս Ալեքսեյ Երմոլովից»: Պոդպորուչիկ

գերդաս-

Արարատյանը, օգտվելով արդեն վաս-

տանի շառավիղն էր, որ

տակած ծառայության վայրն ընտրելու

ծառայության բերումով

իրավունքից, որոշեց ծառայել Թիֆլիսից

բնակություն էր հաստ-

ոչ հեռու գտնվող Կոջորիի մոտ տե-

ատել Նալչիկում: Համաձայն ընտա-

ղաբաշխված կովկասյան գրենադերյան

նիքում ընդունված կարգի` գնդապետի

հրետանային բրիգադում: Այստեղ էլ

որդին ազնվականին վայել փայլուն կրթ-

հայորդին ստիպեց խոսել իր մասին`

ություն ստացավ, շարունակելով հոր`

կարճ ժամանակամիջոցում դառնալով

զինվորականի

լավագույն

մասնագիտությունը:

սպաներից

մեկը:

1904

Թիֆլիսի կադետական դպրոցն ավար-

թվականին սկսվեց ռուս-ճապոնական

տելուց հետո ապագա գեներալն ընդուն-

պատերազմը: Քրիստափոր Արարատ-

վեց եւ գերազանցությամբ ավարտեց

յանն հոժարակամ մեկնեց ռազմաճա-

Սանկտ Պետերբուրգի հանրահայտ Մի-

կատ: Այստեղ էլ հայորդին կարողացավ THEARMENIANSMAG.COM


ՀԱՆՐԱՃԱՆԱՉ ՀԱՅԵՐ

աչքի ընկնել արիությամբ ու խիզախությամբ: Կարճ ժամանակամիջոցում դարձավ շտաբս-կապիտան, ստացավ առաջին շքանշանը: Զինվորական թերթերն անմիջապես անդրադարձան այդ փաստին` իրենց էջերում գրելով երիտասարդ շտաբս կապիտանի սկզբունքների, արիության եւ կամքի մասին: 1914 -ին ավարտել է Ցարսկոյե Սելոյի սպայական դպրոցը: Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է Հարավ-արեւմտյան, Հյուսիս-արեւմտյան, Արեւմտյան եւ Կովկասյան ռազմաճակատներում: 1916-1917 թթ. ծառայել է ռումինական բանակում, որպես ռուսական հրետանային միսիայի հրահանգիչ: Ամրագրված փաստ է, որ Քրիստափոր Արարատյանն ընդամենը երեք տարում արժանացավ բազմաթիվ մեդալների, ինչպես նաեւ Սուրբ Ստանիսլավի 2-րդ եւ 3-րդ աստիճանի, Սուրբ Աննայի 4-րդ աստիճանի, Սուրբ Գեորգիի 4-րդ աստիճանի շքանշանների: Այս ամենը հայ սպայի համար հրաշալի ճանապարհ կբացեր դեպի զինվորական հիերարխիայի վերին աստիճանները, սակայն պայթեց Հոկտեմբերյան հեղափոխությունը: Այս իրադարձությունը միլիոնավոր Մովսես Սիլիկյան մարդկանց ճակատագրեր փոխեց: Արարատյանը բացառություն չէր: Սարդարապատի ճակատամարտում Արարատյանը հայկական կորպուսի հրետանային բրիգադի հրամանատարն էր: 1918-ի մայիսի վերջին տեղի ունեցավ այն ճակատամարտը, որը, ինչպես Ավարայրը 15 դար առաջ, պիտի ապահովեր Հայաստանի THEARMENIANSMAG.COM

հարատեւումը: Գրեթե երեքհազարամյա պատմության ընթացքում հայերը օրհասական պահերին կարողացել են համախմբվել, որի արդյունքում էլ գոյատեւել են: Սարդարապատն այն կետն էր, որտեղ էլ պետք է որոշվեր հայի ճակատագիրը, պետք է որոշվեր` ապրում ես ծնկաչոք, թե՞ կռվում ես ազատության համար: Մայիսի 19-ին թուրքերի 36-րդ կովկասյան դիվիզիան ներխուժեց Արարատյան դաշտավայր եւ մյուս օրը գրավեց Արաքս կայարանը, որն ընկած էր Ալեքսանդրապոլ-Երեւան երկաթգծի վրա` Սարդարապատից տասը կիլոմետր հեռու: Նույն օրը Խալիլ բեյը Բաթումի կոնֆերանսի հայ պատվիրակներին հայտարարեց, թե «հայերը պարտվել են եւ պետք է ենթարկվեն»: Ըստ էության` սա պարզապես կոնֆերանսում արտահայտված հայտարարություն չէր: Սա վերջնագիր էր: Երեւանում այս իրադարձություններից մի քանի օր առաջ հարաբերական անդորր էր, սակայն թուրքերի կողմից քաղաքի գրավման սպառնալիքը իրեն զգալ տվեց: Գեներալ Մովսես Սիլիկյանն իր հրամանատարական կետը հաստատելով Գեւորգյան ճեմարանի շենքում` Էջմիածնի Մայր եկեղեցուց մոտ 100 մետր հեռավորության վրա, մայիսի 18-ին տեղեկացրեց գլխավոր շտաբ, որ դրությունը ողբերգական է: Հաջորդ օրը Սիլիկյանն այցելեց Ամենայն հայոց կաթողիկոս Գեւորգ 5-րդին եւ առաջարկեց նրան անվտանգության նպատակով տեղափոխվել Սեւանա լճի շրջան: Կաթողիկոսը, որպես իսկական հայ, արժանապատվորեն պատասխանեց. «Եթե հայկական ուժերն ի վիճակի չեն պաշտպանելու այս սրբազան վայրը, ապա ես ինքս կանեմ դա: Հոգ չէ, թե կզոհվեմ հազարամյա մայր տաճարի շեմին»: Դրությունն այնպիսին էր, որ նահանջելն անթույլատրելի էր: Ըստ


ՀԱՆՐԱՃԱՆԱՉ ՀԱՅԵՐ

Քրիստափոր Արարատյանի հուշերի`

Դրանք սպասարկող գերմանացիները

Սարդարապատի

ճակատամարտում

շրջեցին փողերը եւ ակամա կրակ բացե-

հայերը նահանջելու տեղ չունեին, որով-

ցին թուրքերի վրա: Դա գերմանացիների

հետեւ Սարդարապատի հետեւում կան-

դավաճանությունը

գնած էր Սուրբ Էջմիածինը, իսկ Էջմի-

հրետանավորները կատարել էին Ար-

ածնի հետեւում Երեւանն ու ամբողջ Հա-

արատյանի` մաքուր գերմաներեն տր-

յաստանն էին: Պետք է ինչ-որ ուժ հա-

վող հրամանները: Մայիսի 27-ին հա-

վաքեր հայերին: Այդ ուժը Արամ Մա-

յերը վերսկսեցին հարձակումը: Գնդա-

նուկյանի կոչն էր` ամեն ինչ, ամեն ոք

պետ Արարատյանը, թշնամու համար

ճակատի համար: Մահ կամ ազատու-

աննկատ, մարտկոցները մոտեցրեց դիր-

թյուն: Գեներալն անմիջապես արձա-

քերին եւ հրամայեց հետ չմնալ հետեւ-

գանքեց: Գիտակցելով, որ ելքը մեկն է`

ակից: Անսպասելի բացված հրետա-

հաղթել կամ մեռնել, մշակեց գործողու-

նային կրակը թշնամուն հանկարծակիի

թյան համարձակ ծրագիր:

բերեց` մեր հետեւակին ու հեծելազորին

Հայտնի է ենթականերին

հնարավորություն տալով անցնելու հա-

Արարատյանի տված առ-

կառակորդի թիկունքը: Կեսօրին ամեն

աջին հրամանը. «Կրակել

ինչ ավարտված էր, բայց հայ հրետանա-

բոլոր

մարտկոցներով»:

վորները շարունակում էին հարվածել

Միաժամանակ, թվական

հակառակորդին, արդեն նրա պաշտպա-

գերազանցության

տպա-

նական դիրքերին ու թիկունքին: Թուր-

ստեղծելու

քերը վերջնականապես խուճապի մատ-

նպատակով, նա հաջո-

նվեցին, որը վերածվեց խուճապահար

ղությամբ կիրառեց Առա-

նահանջի: Քյազիմ Կարաբեքիրը թողեց

ջին

աշխարհամարտում

դիտակետը: Հայերի հաղթանակը լիա-

կուտակած փորձը: Մար-

կատար էր: Մարտից անմիջապես հետո

տի ընթացքում

անընդ-

սպարապետ Թովմաս Նազարբեկյանն

հատ մանեւրում էր եւ ար-

իր հրամանում նշում է. «...Շնորհակա-

ագ փոփոխվող դիրքերից

լություն եմ հայտնում ռազմաճակատի

կրակ սփռելով` քանա-

Սարդարապատի տեղամասի հրետա-

կական գերազանցության

նու հրամանատար Քրիստափոր Արար-

պատրանք էր ստեղծում:

ատյանին` իրեն վստահված զորքերի

Հարձակումից հետո հոգ-

հմուտ ղեկավարման համար...»: Շնոր-

նած հայկական հետեւ-

հակալություն էր հայտնում նաեւ ողջ

վորություն

Թովմաս Նազարբեկյան

ժողովուրդը:

չէր:

Ք.

Գերմանացի

ակը կանգ առավ: Նահանջող թուրքերին

հայ

Արարատյանը

խոցում էին հրետանավորները: Այս կե-

հետագայում կխոստովանի. «Ես երբեւէ

նաց մահու գոտեմարտում հայերը հա-

չեմ եղել ավելի երջանիկ, որքան 1918-ի

կառակորդի 12 հրանոթ առգրավեցին:

մայիսի 25-ի լույս 26-ի գիշերը»: 42-ամյա THEARMENIANSMAG.COM


ՀԱՆՐԱՃԱՆԱՉ ՀԱՅԵՐ

զորավարին շնորհվեց հրետանու գեներալ-մայորի կոչում եւ 1919-ի ապրիլին Ք. Արարատյանը նշանակվեց ՀՀ զինվորական նախարարի պաշտոնին մինչեւ 1920-ի մայիսը: Օգնական նշանակվեց Դրոն (Դրաստամատ Կանայանը): Ապրիլի 25-ին կազմվեց զինվորական խորհուրդ, որի նախագահ կարգվեց զորավար Թովմաս Նազարբեկյանը, անդամներ` զորավար Հ. Հախվերդյանը եւ Հովհաննես Բաղրամյանը: 1919-ի փետրվարին Արեւմտահայ 2-րդ համագումարը հանդիսավոր հայտարարեց, որ Հայաստանը միացյալ եւ անկախ է ճանաչում: Սույն հուշագիրը 8 նախարարների հետ ստորագրում է նաեւ զինվորական նախարար, գեներալ-մայոր Քրիստափոր Արարատյանը: Իսկ օգոստոսի 10-ին Քրիստափոր Արարատյանը մյուս նախարարների հետ ստորագրեց նոր կառավարության անդամների ցանկը: Փաստորեն, գեներալ մայոր Քրիստափոր Արարատյանը դարձավ Հայաստանի պաշտպանության առաջին նախարարը: Հետագայում, երբ հաստատվեց Համո Օհանջանյանի կուսակցականացված կառՀայաստանի Առաջին Հանրապետության ավարությունը, Արարատյանին առաՀիմնադիր Արամ Մանուկյան ջարկվեց մնալ իբրեւ նախարարի խորհրդական, ինչից նա կտրականապես հրաժարվեց եւ խնդրեց իրեն ուղարկել Կարս, որտեղ էլ Արարատյանը հայտնվեց գերության մեջ: Մի THEARMENIANSMAG.COM

ամբողջ տարի Արարատյանը գերության մեջ էր: Ինքը` գեներալ Քյազիմ Կարա-բեքիր փաշան, քանիցս այցելել է «Թուրքերի սարսափին» (Սարդարապատի ճակատամարտից հետո այդպես էին կոչում Արարատյանին)` հորդորելով ծառայության անցնել իրենց մոտ եւ դասախոսել թուրքական հրետանային ակադեմիայում: Հորդորներին հետեւեցին խոշտանգումները: Գեներալն անդրդվելի էր: Միայն 1921-ին գեներալը վերադարձավ հայրենիք: Այն ժամանակվա Հայաստանի կառավարության ղեկավար Ալեքսանդր Մյասնիկյանի առաջարկով զբաղեցրեց հայկական հրաձգային դիվիզիայի հրամանատարի տեղակալի պաշտոնը: Մյասնիկյանի զոհվելուց հետո Արարատյանն ազատվեց պաշտոնից եւ մեկնեց Մոսկվա` ուսանելու Ֆրունզեի անվան ակադեմիայի բարձրագույն հրամանատարական դասընթացներում: Վերադառնալուց հետո դարձավ Երեւանի պետական համալսարանի եւ մյուս բուհերի զինվորական ամբիոնների վարիչ: Երբեք որեւէ կուսակցության չհարած այդ ազնվագույն մարդը սրբորեն ծառայեց իր ժողովրդին: Այսօր արդեն քչերին է հայտնի, որ Երեւանին խմելու ջրով ապահովելու նախագծի հեղինակը գեներալ Արարատյանն է` նաեւ մեծատաղանդ ճարտարագետը: Կոմայգին էլ ստեղծվեց նրա ու իր սաների ջանքերով: Գեներալի երկու երեխաներն ընտրեցին խաղաղ մասնագիտություններ: Կոնստանտինը ավարտեց Երեւանի պոլիտեխնիկական ինստիտուտի հիդրոմելիորացիայի բաժինը, իսկ դուստրը դարձավ բալետի պարուհի: Այդպես էլ ՀԽՍՀ վաստակավոր արտիստուհի Ելենա Արարատովան, որ իրավամբ հայկական բալետի ամենահռչակավոր աստղերից էր, չդարձավ ժողովրդական արտիստ: «Ժողովրդի թշնամու» դուստրը չէր


ՀԱՆՐԱՃԱՆԱՉ ՀԱՅԵՐ

կարող կրել ժողովրդականի կոչում... 1937-ի օգոստոսին, տեղեկանալով իր մարտական ընկերոջ` գեներալ լեյտենանտ Մովսես Սիլիկյանի ձերբակալության մասին, Արարատյանն ինքնակամ ներկայացավ արյունարբու Մուղդուսուն, որը կրճտացնելով ատամներն` ասաց, թե նրա հերթը չէ: Այդ «հերթը» վրա հասավ սեպտեմբերի երկուսին: Տնից այդպես էլ անվերադարձ տարան անգամ գեներալի ձեռագրերը, զենքերը, ընտանեկան լուսանկարները: 1937ի դեկտեմբերի 10-ի առավոտվա ժամը հինգին չեկիստները բեռնատար մեքենայով Ավանի ձոր տեղափոխեցին մի խումբ նախՔրիստափոր Արարատյան կին զինվորականների` գեՀայաստանի Հանրապետության ներալներ Մովսես ՍիլիկՊաշտպանության 1-ին նախարար յանին, Քրիստափոր Արարատյանին, Դմիտրի Միրիմանյանին, գնդապետներ Աղասի Վարոսյանին, Ստեփան Հովհաննիսյանին, Հակոբ Մկրտչյանին, Հարություն Հակոբյանին: Չեկիստներն արդեն սովորու-

թյան համաձայն փորձեցին կապել նրանց աչքերը: Բոլորն էլ հրաժարվեցին: - Մահվան աչքերին շատ ենք նայել: Կրակեք.... Համազարկը չուշացավ: Հայ բոլշեւիկների կրակոցից ընկան Հայաստանի Հանրապետության ռազմական (պաշտպանության) առաջին նախարարն ու նրա ընկերները` հայ ժողովրդի պանծալի զավակները: Պատմությունը բազմիցս ապացուցել է, որ փոքր ազգերն ապրելու իրավունքը պետք է արյամբ վաստակեն: Ճակատագրական պահերին հայերը համախմբվել են, սակայն վտանգը հաղթահարելուց հետո սկսվել են ներքին կռիվներն ու բանսարկությունները, ակամա հող նախապատրաստելով նոր արհավիրքների համար: Հայ հերոսները` Հայկից մինչեւ Մոնթե, վստահ նայել են մահվան աչքերին` համոզված լինելով, որ իրենց նահատակությունը կկռի միասնության այն վահանը, որը ոչ միայն կպաշտպանի Հայաստանն ու հայերին, այլեւ կդարձնի լիարժեք տեր իր երկրին ու իր արդար պատմական պահանջին: ԶԱՐԻՆԵ ԹՈՐԳՈՄՅԱՆ Ազգ, 2008թ., 28 մայիսի

THEARMENIANSMAG.COM


ԻՍԿ ԴՈՒՔ ԳԻՏԵ՞Ք ՈՐ . . . Միացյալ Նահանգներում հայ ճարտարագիտական մտքի առաջին արտոնագրված նմուշ է հանդիսանում 1908 թվականին ներկայացված և 1911 թվականին պաշտոնապես գյուտ ճանաչված Գաբրիել Կազանջյանի մազերի չորացման սարքը` այսօր համընդհա-նուր տարածում գտած «ֆենը»: Գյուտի արտոնագրի համարն է 994.259: Տեխնիկական հեղափոխության իսկական հերոս կարելի է համարել Ցեղասպանությունից հրաշքով փրկված Ասատուր Սարաֆյանին, որն Ամերիկայում հայտնի է որպես Օսկար Բենկեր` առասպելական այն ճարտարագետը, ով հայտնագործել է ինքնա-շարժերի ավտոմատ փոխանցման տուփը: 1931 թվականին 1.795.464 համարով արտոնագրված այս գյուտն 1940 թվականից կիրառվել է ամերիկյան «Օլդսմոբիլ» մակնիշի ավտոմեքենայում: Նույն Բենկեր-Սարաֆյանին են պատկանում ավտոսիրողներին քաջ հայտնի բենզինային պոմպի, (արտոնագրված 1961 թվականին թիվ 2.977.862 արտոնագրով), ինչպես նաեւ ավտոյուղի չափիչի, (արտոնագրված 1957 թվականին թիվ 2.977.813 արտոնագրով) գյուտերը: ԱՄՆ կառավարության կողմից Ասատուր ՍարաֆյանԲենկերի ամենաարժեքավոր հայտնագործություններ են համարվել ուղղաթիռի տրանսմիսիայի` Սիկորսկու շարժիչի փոխանցման տուփը, (արտոնագրված 1949 թվականին թիվ 2.492.831 արտոնագրով) եւ բազմագույն տպիչ սարքը (արտոնագրված 1932 թվականին թիվ 1.879.597 արտոնագրով): Մեկ այլ գյուտարար` Արթուր Բուլբուլյանը ստացավ 1944 թվականին ստացավ թիվ 2.348.108 արտոնագիր ամերիկյան օդուժի համար խիստ անհրաժեշտ օդաչուների թթվածնային դիմակ պատրաստելու համար: Ամենամեծ համբավ և տարածում ստացած գյուտերից է հանրահայտ Ալեք Մանուկյանի նորամուծությունը` յուրահատուկ տեսակի ջրի ծորակը, որը 1969 թվականից կիրառվում է աշխարհում (արտոնագիր թիվ 3.422.849): Համաշխարհային մեծ տարածում ստացավ քչերին հայտնի Ստեփան Ստեփանյանի բեռնատարի թափքի վրա բետոնխառնիչ տեղադրելու գաղափարը (1935 թվականին արտոնագրված թիվ 1.935.922 արտոնագրով), որը հեղափոխեց և խթանեց շինարարական արդյունաբերությունը: Արժե հիշատակել աստղաբաշխական քանակով արտադրվող Արտաշես Հայկանյանի հեղուկ խմիչքների համար ճկուն անկյունով ծղոտը, կամ «կոկտեյլի փայտիկի» գյուտը (1980 թվականին արտոնագրված թիվ 4.216.801 արտոնագրով):

Դժվար է պատկերացնել այսօրվա քաղաքակրթությունը առանց դրամաբաշխային սարքերի, հանրահայտ «բանկոմատի», որի գյուտը պատկանում է Լյութեր Սիմիջյանին (1960 թվականին արտոնագրված թիվ 2.960.377 արտոնագրով): Ընդ որում, Սիմիջյանն առանձին արտոնագրել է ինչպես թղթադրամի, այնպես էլ` 1965 թվականին` մետաղադրամի համար նախատեսված բանկոմատի գյուտերը: 1977 թվականին Միքայել Տեր-Պողոսյանը ստեղծել է կոմպյուտերային տոմոգրաֆիայի միջոցով մարդու մարմնի պատկերը վերարտադրող սարքը, ինչը հեղափոխություն կատարեց բժշկության ոլորտում (արտոնագրվել է 1979 թվականին թիվ 4.150.292 արտոնագրով): Այսօր միլիոնավոր մարդկանց կյանք է փրկում միջուկային մագնետիկ ռեզոնանսի սկզբունքով գործող սկաները, առանց որի անհնար է պատկերացնել ժամանակակից առողջապահությունը` ախտորոշումից մինչեւ բուժում: Այդ գյուտը պատկանում է Ռեյմոնդ Դամադյանին (արտոնագրվել է 1983 թվականին թիվ 4.411.270 արտոնագրով): Սրանք ամերիկահայ գյուտարարների երկար ցանկի ընդամենը մի փոքր մասն է: Դրան կարելի է և անհրաժեշտ է ավելացնել Խորհրդային Միության տարիներին և նաեւ դրանից հետո հայ գիտնականների ու ինժեներների հայտնագործություններն ու նորարարությունները` Արտեմ Միկոյանից մինչեւ Միխայիլ Պողոսյան, Օրբելի և Ալիխանյան եղբայրներից մինչև միայն վերջերս բացահայտված «Լունոխոդ»` տիեզերական սարքի հայազգի հեղինակ Կարամջյան: Մի քանի տարի առաջ Հայաստան է այցելել աշխարհահռչակ գիտնական Ռեյմոնդ Դամադյանը, մագնիսառեզոնանսային ախտորոշման մեթոդի հեղինակը` մեր երկրում այդ եզակի սարքերի արտադրությունը կազմակերպելու առաջարկով: Բարձրաստիճան պաշտոնյաները ակնարկել են նրան, որ ազնիվ այս գաղափարի իրականացման համար սփյուռքահայ մասնագետը պետք է կատարի որոշակի վճար որոշակի մարդկանց «նվիրատվության» ձևով: Ավելորդ է ասել, որ գիտնականը հեռացել է Հայաստանից հիասթափված ու վիրավորված: Հետևությունը մեկն է` մեր Հայրենիքը ի վիճակի է և անպայման կատարելու է գիտական, կրթական, տնտեսական և հասարակական թռիչքային զարգացում, օգտագործելով համայն հայության մտավոր և նյութական ներուժը: Սակայն դա հնարավոր է լինելու միմիայն Հայաստանը օկուպացրած ռեժիմից ազատագրելուց հետո»: «Ամերիկահայության ներդրումը Միացյալ Նահանգներում» Ստեփան Պարթամյան

THEARMENIANSMAG.COM


ՃԱՐՊԱԿԱԼՄԱՆ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐԸ

Կիլոգրամներ չհավաքելու համար: Բացի խիստ շատակերությունից, ճարպակալման պատճառ կարող են լինել որոշ հիվանդություններ,ինչպիսիք են՝ Կուշինգի հիվանդությունը, հի-պոթիրեոզը եվ ինսուլոման: Սննդի ընդունման վրա մեծ ազդեցություն ունեն պատրաստի կերակրի հոտն ու ախորժաբեր տեսքը, որ գրգռում են անգամ կուշտ մարդու ախորժակը՝ նրա մոտ առաջացնելով քաղցի զգացում:

Տարիքային ճարպակալում Ճարպակալման առաջացման վրա մեծ ազդեցություն ունի մարդու տարիքը: Բժշկության մեջ նույն իսկ գոյություն ունի այնպիսի տերմին, ինչTHEARMENIANSMAG.COM

պիսին տարիքային ճարպակալումն է: Տարիքային ճարպակալման առաջացումը պայմանավորված է գլխուղեղի հատուկ կենտրոնների նորմալ գործունեության խանգարմամբ, սա բերում է նրան, որ տարիքի հետ քաղցի զգացումը ճնշելու համար ավելի մեծ քանակի սնունդ է պահանջվում: Վահանաձեվ գեղձի ֆունկցիայի իջեցման պայմաններում, որն արտադրում է օրգանիզմի նյութափոխանակության համար պատասխանատու հորմոններ, նույնպես դիտվում է տարիքային ճարպակալում: Վերընշված պատճառներից առաջացած ճարպակալումն ընդունված է անվանել երկրորդային ճարպակալում: Այս ճարպակալման բուժման

համար օգտագործում են այնպիսի մեթոդներ եվ պրոցեդուրաներ, որոնք կիրառում են ցածր կենսական ակտիվության եվ շատակերության արդյունքում առաջացած ճարպակալման դեպքում: Բուժման ժամանակ հատուկ ուշադրություն են դարձնում հիմնական հիվանդության վրա, որը եվ բերել էր ճարպակալման: Ճարպակալման պատճառները բացահայտելու համար անհրաժեշտ է դիմել բժիշկ էնդոկրինոլոգի, ով կատարելով մի շարք հետազոտություններ՝ կորոշի թե ինչն է հանդիսացել ճարպակալման պատճառ եվ կնշանակի համապատասխան բուժում: Էջ 18


ՃԱՐՊԱԿԱԼՄԱՆ ՊԱՏՃԱՌՆԵՐԸ

Ճարպակալում Ճարպակալումը դա մարդու օրգանիզմում ճարպերի ավելցուկային կուտակումն է: Այն կարող է լինել ինչպես այլ հիվանդության ախտանիշ, այնպես էլ հանդիսանալ որպես առանձին հիվանդություն: Այն դեպքերում, երբ ճարպակալումն ուղեկցում է այլ հիվանդություններին, վերջիններիս բուժումից հետո կարելի է ձերբազատվել նաեվ ճարպակալումից: Եթե ճարպակալումն առանձին հիվանդություն է, անհրաժեշտ է խիստ հսկողություն ողջ կյանքի ընթացքում: Դրանից շեղվելիս հիվանդությունը պրոգրեսիվում է, քանի որ այն ունի խրոնիկ

բնույթ: Ճարպակալմամբ տառապող մարդիկ հակված են այնպիսի հիվանդությունների, ինչպիսիք են շաքարային դիաբետը, հիպերտոնիան, աթերոսկլերոզը: Չնայած հիվանդության լրջությանն ու տարածվածությանը, ճարպակալման դեմ պայքարող անվտանգ դեղերի քանակը մեծ չէ: Մարդկանց մեծամասնությունը հակված է ճարպակալումը համարել կոսմետիկ բնույթի խնդիր, ոչ թե հիվանդություն: Փոքր-ինչ գեր, համաչափ կառուցվածքով մարդը, էսթետիկ տեսանկյունից ավելի հաճելի տեսք ունի, քան ստանդարտ քաշով, բայց աղավաղված մարմնաչափերով մեկը: Ոսկրերը, մկանները, ջլերը, ճարպը եվ մնացածը, փաստորեն, մար-

մնի քաշի բաղկացուցիչ տարրերն են: Այստեղից հետեվում է, որ մարդիկ, միանգամայն տարբեր քաշային կատեգորիաներում լինելով, ունեն տարբեր մարմնակառուցվածք: Մեկի մոտ ամբողջը մկաններ են, մյուսի մոտ ոսկրերն են ծանր, իսկ մեկ ուրիշ նիրօրգանիզմում ճարպի կուտակման հետեվանքով քաշ է հավաքում: Ի դեպ երկրի վրա ամենատարածված հիվանդությունների թվին է դասվում ճարպակալումը:

“THE ARMENIANS” ԱՄՍԱԳԻՐԸ ԿԱՐՈՂ ԵՔ ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԲՈԼՈՐ ԽԱՆՈՒԹՆԵՐԻՑ: ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵԼՈԻ ՀԱՄԱՐ ԿԱՐՈՂ ԵՔ ԶԱՆԳԱՀԱՐԵԼ

THEARMENIANSMAG.COM


ՀԱՅԵՐՆ ԱՄՆ - ում

Ռուբեն Մամուլյան. Համաշխարհային կինոյի հայազգի նորարարը

Պատմության հանգամանքների կամ էլ ճակատագրի բերումով հայազգի նշանավոր դեմքեր, որոնք մեծ ներդրում ունեն համաշխարհային մշակույթի ամենատարբեր բնագավառներում, ապրել և արարել են հայրենիքի սահմաններից դուրս, ինչի պատճառով էլ նրանց մասին հայկական մամուլն ու գիտական հրատարակությունները բավականաչափ հաճախ չեն խոսում: Խիստ կարևորում եմ համացանցում նրանց մասին հոդվածների տարածումը, որպեսզի հայ երիտասարդը լավ իմանա ու լավ ճանաչի մեր ազգի անունը բարձր պահող անձանց: Ամերիկյան կինոյի պատմությունն անհնարին է պատկերացնել առանց Ռուբեն Մամուլյանի: Ավելին, նա հանդիսանում է իրենից առաջ չկիրառված մի շարք նորարարությունների գաղափարի հեղինակն ու շրջանառուTHEARMENIANSMAG.COM

թյան մեջ դնողը: Ռուբենը ծնվել է Թիֆլիսում, 1898-ին: Մանկության տարիներից ի վեր` տղան լավ նկարում էր, գրում, հատուկ հետաքրքրություն և ունակություններ էր ցուցաբերում երաժշտության ու լեզուների նկատմամբ: Բանկիր հայրը ցանկացել է, որ որդին ճարտարագետ կամ իրավաբան դառնա: Այնուհանդերձ, տղան ժառանգել էր մոր՝ դերասանուհի Վերժինե Մամուլյանի սերը թատրոնի հանդեպ: Ուսանել է Մոսկվայի և Լոնդոնի համալսարանների իրավաբանական ֆակուլտետներում, սակայն արդեն իսկ 1920-ից Լոնդոնի, Փարիզի և Նյու Յորքի թատրոններում իրականացրել է շուրջ 60 դրամատիկական և երաժշտական բեմադրություններ: 1923-ից Ռուբենը հաստատվել է ԱՄՆ-ում` ստեղծելով նաև շուրջ 20 կատակերգական, մելոդրամային, արկածային, երաժշտական ֆիմեր, որոնք մեծ ներգործություն են թողել ամերիկյան երաժշտական թատրոնի և կինոյի ձևավորման, ինչպես նաև զարգացման վրա: 1920ականների վերջին Հոլիվուդում տաղանդներ էին փնտրում, ուստի մասնագետների ուշադրությունը գրավեց Ռուբեն Մամուլյանը` իր` Բրոդվեյը ցնցած թատերական բեմադրություններով: Հոլիվուդում նա հայտնվեց 1931-ին, որտեղ նույն թվականին ստեղծեց իր առաջին գլուխգործոցը՝ «Քաղաքի փողոցները»: Այս ֆիլմում առաջին անգամ կինոպատմության մեջ


ՀԱՅԵՐՆ ԱՄՆ - ում

գործածվել է արտակադրային ձայնը: Հերոսուհին պատկերված է լուռ, փակ շուրթերով, մինչդեռ նրա հնչող ձայնն արտահայտում է իր մտածմունքները: Բացի այդ, իր մյուս ֆիլմերում նա իրականացրել է իր անունը կինոմատոգրաֆիայի պատմության մեջ հավերժացնող նորարարություններ. առաջին անգամ օգտագործել է երկու բարձրախոսով ձայնագրումը և մոնտաժը մեկ ձայներիզի վրա, այնուհետև` առաջին անգամ է նկարահանել ստուդիայից դուրս, շարժվող տեսախցիկով, նաև` օգտագործել միաժամանակ մի քանի խցիկ: Հետաքրքիր է այն հանգամանքը, որ գունավոր հեռատեսիլի և կինոյի հիմքերում կանգնած են երկու հայեր. Հովհաննես Ադամյանը դարձավ

գունավոր հեռուստատեսության հիմնադիրը, իսկ Մամուլյանը` գունավոր կինոյի: 1935-ին նկարահանված Մամուլյանի «Բեքի Շարփը» առաջին ամբողջովին գունավոր ֆիլմն էր աշխարհում, ավելին` այս շարժանկարում վառ գույները ոչ միայն գեղագիտական հաճույք էին պատճառում, այլ ունեին նաև հուզական նշանակություն: Մամուլյանը գույները հաջողությամբ գործածեց իր «Արյուն և ավազ» (1941) ֆիլմում ևս: Ռուբենը տաղանդավոր ռեժիսոր էր, քանզի Հոլիվուդյան երկու լեգենդներ՝ Մառլեն Դիթրիխն ու Գրետա Գարբոն նորովի բացահայտվեցին Մամուլյանի «Երգ երգոց» և «Քրիստինա թագուհին» ֆիլմերում:

“THE ARMENIANS “ ԱՄՍԱԳԻՐԸ ԿԱՐՈՂ ԵՔ ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԲՈԼՈՐ ԽԱՆՈՒԹՆԵՐԻՑ, ԻՍԿ ԵԹԵ ՈՒԶՈՒՄ ԵՔ ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵԼ, ԱՊԱ ԶԱՆԳԱՀԱՐԵՔ 323-383-7385 THEARMENIANSMAG.COM


ՀԱՅ ՄԻԼԻԱՐԴԱՏԵՐԵՐԸ ԸՍՏ ՖՈՐԲՍ-ի

Թուրքերը «Գալաթասարայ» մրցանակը հանձնեցին հայազգի տնտեսագետին Թուրքիայի հայտնի «Գալաթասարայ» լիցեյի շրջանավարտների կողմից ստեղծված «Գալաթասարայցիների միություն»-ը տարվա մրցանակը հանձնել է ստամբուլահայ

պրոֆեսորի կոչումֈ Տարոն Աճեմօղլուն, IDEAS/RePec տնտեսագիտական վերլուծական կազմակերպության կողմից հրապարակված տվյալների համաձայն, աշխարհում ամենաշատ վկայակոչվող 20 տնտեսագետների մեջ է մտնում՝ զբաղեցնելով 8-րդ տեղը, երբ Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր պրոֆ. Փոլ Կրուգմանը այդ ցուցակում 13-րդ տեղն էֈ http://hnews.am/index.php?newsid=1580

որ

ամերիկահայ

միլիարդա-

տիրոջ կարողությունը մի քանի տարվա ընթացքում կիսով չափ կրճատվել է: 7 տարի առաջ Քըրքորյանի կարողությունը գնահատվում էր շուրջ 7 միլիարդ ամերիկյան դոլար: Forbes-ի ցուցակում տեղ գտած մյուս հայազգի միլիարդատերերն

Հինգ հայազգի միլիարդատեր Forbes-ի ցուցակում Հեղինակավոր Forbes հանդեսի կողմից հրապարակված միլիարդատերերի հերթական ցանկում հայտնի տնտեսագետ Տարոն Աճեմօղլուինֈ «Գալասարայցիների միության» կայքէջում հրապարակված հայտարարության մեջ նշվում է, որ իրենց կազմակերպությունը 1908 թվականից ամեն տարի մրցանակ է հանձնում այն քաղաքացիներին, ովքեր իրենց միջազգային գործունեությամբ մեծ օգուտներ են տվել Թուրքիայինֈ «Մեր կազմակերպության հերթական համաժողովի ժամանակ միաձայն որոշում է կայացվել հերթական «Գալաթասարայ» մրցանակը հանձնել համաշխարհային տնտեսա -գիտության մեջ իր ուրույն տեղն ունեցող ստամբուլում ծնված Տարոն Աջեմօղլուին»,-ասվել է հայտարարության մեջֈ Նշվում է, որ մրցանակը հանդիսավորթյամբ Աճեմօղլուին կըհանձնվի 2012-ինֈ Հիշեցնենք, որ Տարոն Աջեմօղլուն ծնվել է 1967-ին, Ստամբուլումֈ 1986-ին ավարտել է Գալաթասարայի ավագ դպրոցըֈ Այնուհետ, ավարտել Լոնդոնի «Յորք» համալսարանը եւ դոկտորական պաշտպանել Լոնդոնի Տնտեսագիտության դպրոցումֈ 1993-ին համալրել է Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի մասնագետների շարքը՝ 2000-ին ստանալով

THEARMENIANSMAG.COM

միանգամից հինգ հայազգի գործարարներ կան: Առավել հարուստն ու հռչակա-

իրենց գործունեությունը ծավալել են Ռուսաստանի Նրանցից

տարածքում:

ամենահայտնին

եւ

ամենաերիտասարդը “ՌոսԳոսՍտրախ” ընկերության սեփականատեր

Դանիիլ

Խաչատու-

րովն է: Forbes-ի ցանկում 833-րդ տեղը զբաղեցնող մոսկվաբնակ հայ

գործարարի

1.5

միլիարդ

դոլար կազմող կարողության հիմքը ապահովագրական շուկավորը Քըրք Քըրքորյանն է: Forbesի միլիարդատերերի ցանկում նա

յում իրականացված հաջող գործարքներն են: “2001 - 2003 թվա-

կաններին Խաչատուրովն իր գորզբաղեցնում է 310-րդ հորիզոնածընկերների հետ 60 միլիոն դոկանը` մոտ 3.5 միլիարդ դոլար լարով գնեց պետությանը պատընդհանուր կարողությամբ: Անկանող “ՌոսԳոսՍտրախ”-ի բաժցած տարվա համեմատ Քըրքորնետոմսերի 75 տոկոսը` խորհրյանի կարողությունն աճել է շուրջ դային ոճի ընկերությունից այն 400 միլիոն դոլարով: Բայց եթե դարձնելով ռուսաստանյան շուհամեմատենք նույն F o r b e s կայի առաջատարներից մեկը: հանդեսի` 2004 թ-ին հրապարա2010-ին Խաչատուրովը պետուկած ցանկի հետ, ապա կտեսնենք,


ՀԱՅ ՄԻԼԻԱՐԴԱՏԵՐԵՐԸ ԸՍՏ ՖՈՐԲՍ-ի

թյունից

գնեց

բաժնետոմսերի

մնացած 25 տոկոսը` դառնալով

ընդգրկված ԿԵՂԾԱՆՈՒՆՆԵՐ վերջին հայազգի միլիարդատերը

ընկերության միանձնյա սեփա-

Հայաստանի նախագահի աշխա- Կեղծանուն բառը հայերենում ունի

կանետերը», - գրում է Forbes-ը:

տակազմի

Ապահովագրական

Կարեն Կարապետյանի եղբայրն ուններ, այսինքն՝ հորինած, մտացաէ` «Տաշիր-Գրուպ» կոնցեռնի սե- ծին անուններ կրում են սովորաբար

բիզնեսում

լուրջ հաջողությունների հասած

Forbes-ի

ցանկում

ղեկավար ծածկանուն, գրչանուն, մականուն,

նախկին

սուտանուն հոմանիշները: Կեղծան-

փականատեր Սամվել Կարա- արվեստի մարդիկ՝ գրողներ, նկարիչներ,

երգիչներ,

դերասաններ:

պետյանը: «Կարապետյանի «Տա- Բազմաթիվ կարող են լինել այն պաշիր Գրուպ»-ը 15 առեւտրային եւ տճառները, որոնք մարդկանց հարյոթ օֆիսային կենտրոնների, ինչ- կադրում են իրենց իսկական անպես նաեւ յոթ հյուրանոցների սեփականատեր է: Իր բիզնեսը Ռուսաստանում Կարապետյանը Սարկիսով եղբայրները` Նիկոլայն ու Սերգեյը, ամերիկյան հան-

սկսել է` գնելով «ԿալուգաԳլավՍնաբ» ընկերությունը:

դեսի հրապարակած ցուցակում գտնվում են Խաչատուրովի հարեւանությամբ: Սարկիսով եղբայրների միասնական կարողությունը Forbes-ը գնահատում է շուրջ երեք միլիարդ ամերիկյան դոլար: Եղբայրներից ավագը` 51ամյա Սերգեյ Սարկիսովը, 1991ին ստեղծել է «ՌԵՍՈ-Գարանտիա»

ընկերությունը:

2007-ին

ընկերության բաժնետոմսերի 37 տոկոսը վաճառել է ֆրանսիական AXA ընկերությանը ռուսական ապահովագրական շուկայի

Վերջերս Կարապետյանը երկա-

համար աննախադեպ բարձր գն-

րաժամկետ

ով` 1 միլիարդ 200 միլիոն դոլա-

թյան համաձայնագիր է ստո-

րով: Նրա կրտսեր եղբայրը` 42-

րագրել

Հայաստանի

ամյա Նիկոլայը, համակարգում է

քաղաք

Երեւանի

«ՌԵՍՈ»-ի շինարարական նախ-

թյունների հետ, որի նպատակն է

ագծերը: Ի դեպ, երկու եղբայր-

տուրիզմի, շինարարության եւ

ներն էլ բազմազավակ հայրեր

կանաչ

են`

ուղղված

յուրաքանչյուրը

երեխա ունի:

5-ական

համագործակցու-

գոտիների լուրջ

մայրաիշխանու-

տեղծմանն

ներդրումների

ունները փոխարինել կեղծանուններով: Պատճառների թվում կարող են լինել անվան անբարեհնչունությունը, դժվար արտասանելիությունը, իրական անունը թաքցնելու անհրաժեշտությունը և այլն: Օրինակ՝ Մաքսիմ Գորկի անունը, որ հայտնի է աշխարհին՝ Ալեքսեյ Մաքսիմովիչ Պեշկովի կեղծանուն է, Գայդարը՝ Արկադի Գոլիկովի: Կեղծանուն են ունեցել նաև շատ հայ գրողներ. Նար-Դոսը՝ Միքայել Հովհաննիսյանի կեղծանունն է, Րաֆֆին՝ Հակոբ Մելիք-Հակոբյանի, Սիամանթոն՝ Ատոմ Յարճանյանի, Շիրազը՝ Օնիկ Կարապետյանի և այլն: Հաճախ դերասանների խաղացած հերոսների անունները ևս կնքվում են որպես նրանց բեմական անուններ: Բոլորիս հայտնի Վլադիմիր Իլյիչ Ուլյանովը իր հոդվածներում ստորագրել է տարբեր կեղծանուններով՝ Վլ. Իլյիչ, Կ. Տուլին, Ն. Ուլյանով նաև Ն. Լենին: Այժմ կեղծանուն ունենալու անհրաժեշտություն են զգում հայ շոուբիզնեսի ներկայացուցիչները՝ Շպռօտ, Անի-Քրիստի, Ռիպի, Լիլու, Աշա, Ռոբ: Կեղծանուն են ունենում հատկապես հանցաշխարհի ներկայացուցիչները՝ Վոլկ, Մորոզ, Չորնի և այլն: Սվետլանա ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ ԵՊՀ-ի ժուռնալիստիկայի ֆակուլտետի l կուրսի ուսանողուհի

“THE ARMENIANS” ԱՄՍԱԳԻՐԸ ԿԱՐՈՂ ԵՔ ՁԵՌՔ ԲԵՐԵԼ ՀԱՅԿԱԿԱՆ ԲՈԼՈՐ

իրկանացումը», -գրում է Forbes-

ԽԱՆՈՒԹՆԵՐԻՑ ԿԱՄ

ը:

ԲԱԺԱՆՈՐԴԱԳՐՎԵԼ

http://www.armenialiberty.org/content/article/2334207.html

THEARMENIANSMAG.COM


ՀԻՆ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

ՀԻՆ ՀՈՒՆԱՍՏԱՆԻ ՔԱՂԱՔԱԿՐԹՈՒԹՅՈՒՆԸ

Սկիզբը 1-ին համարում:

կիրառվում. Տղամարդում կոչում էին իր սեփական

Ընդհանուր գույքի սեփականությունը` սեփական արխոնտով և գանձապահով

անունով, որին հաջորդում էր հոր անունը, ապա տան` որին պատկանում է, օրինակ` Էսխին, Ատրոմետի տղա, Կոֆոկիդ… Տոհմը իրենից խիստ սահ-

Ծագման հաշվարկը միայն տղամարդկանց գծով

մանափակ խմբակ էր ներկայացնում սեփակա-

Օտարներին տոհմում որդեգրելու իրավունք

նության և անհատների հարցում:

Ղեկավարին ընտրելու և ազատելու իրավունք

Մշակույթը

Կարելի է հստակ համարել, որ հունական տոհմերը տիրապետում էին վերը թվարկած բոլոր հատկանիշերին:

Մ.թ.ա. 5-րդ դարում Հունաստանում ծաղկում ապր-

Իր ծագումով տոհմը ավելի հին է մոնոգամային և սինդիասմական ընտանիքից և ժամանակակից է պունալուական

ընտանիքին:

Բայց

այս

երեք

ընտանիքներից ոչ մեկն էլ տոհմի ձևավորման հիմք չի

հանդիսացել:

Տոհմը

չի

ճանաչում

որևէ

ընտանիքի գոյությունը որպես իր բաղկացուցիչ մաս: Ընդհակառակը` յուրաքանչյուր ընտանիք, ինչպես արխաիկ, այնպես էլ ավելի ուշ շրջանում, մասամբ էր տոհմի ներսում, քանի որ ամուսինն ու կինը պետք է տարբեր տոհմերից լինեին: Ամեն ընտանիք ուներ իր սուրբ ծիսակատարությունները, նախնիների սգո հիշատակը…

եց դրամատիկ արվեստը: Դրամատիկ կարևոր ժանրերն էին տրագեդիան, որի սյուժեները հիմնականում աստվածների ու հերոսների մասին միֆերն էին, և կատակերգությունը` ավելի հաճախ քաղաքական: Ի տարբերություն ժամանակակից թատրոնի, Հունաստանում չկար մշտական թատերախումբ, բացի այդ պրոֆեսիոնալ դերասաններն էլ անմիջապես ի հայտ չեկան: Սկզբնական շրջանում խաղում, երգում ու պարում էին իրենք` քաղաքացիները: Ամեն բեմադրության համար պատրաստվում էին հագուստներ, դիմակներ և հասարակ դեկորացիաներ: Ներկայացման ֆինանսավորումն ու կազմակերպումը համեմատ հարուստ քաղաքացիների պարտականությունն էր համարվում. Թատրոնը պետական հիմնարկ էր: Հին հունական թա-

Տոհմերը, ինչպես Աթենքում, այնպես էլ Հունաս-

տրոնը, հատկապես Աթենքինը, ըստ էության լինե-

տանի այլ մասերում, ունեին հովանավորչական

լով մարդկանց համախմբման երկրորդ վայրը, ուր

անուն, որ վկայում էր իրենց ծագման մասին…

քննարկվում էին ամենահրատապ հարցերը, խիստ

Սակայն Աթենքում, առնվազն Կլիսֆենյան հեղա-

կապված էր պոլիսի կյանքի հետ:

փոխությունից հետո, տոհմային անուններն էլ չէին

THEARMENIANSMAG.COM


ՔԱՂԱՔԱԿԱՆ ԲՌՆԱՃՆՇՈՒՄՆԵՐ

Աղասի Խանջյան - Ծնվել է 1901թ. Վանում, սովորել է Վանի կենտրոնական վարժանարում (որտեղ սովորել է նաև գրող Գուրգեն Մահարին)ֈ 1917-ից զբաղվել է հեղափոխական

գործունեությամբ:

Հայաստանում

խորհրդային

կարգեր

հաստատվելուց հետո անցել կուսակցական ղեկավար աշխատանքի Երևանում, 1928ին Կենտկոմի որոշմամբ Խանջյանը ուղարկվել է Հայաստան, իսկ 1930-ից ընտրվել Հայաստանի ԿԿ կենտկոմի առաջին քարտուղար: Խանջյանը հատուկ ուշադրություն է նվիրել հայրենադարձության կազմակերպմանը, ինչպես նաև սփյուռքահայության առաջադեմ ուժերի և Սովետական Հայաստանի միջև կապերի ամրապնդմանը: Խանջյանը սպանվել է 1936թ. Թբիլիսիում Լավրենտի Բերիայի կողմից (Պաշտոնապես հայտարարվել է ինքնասպանություն)ֈ

Գայը (Հայկ Բժշկյանց, ռուսերեն` Гaя Дмитpиeвич Гaй; 1887 -1937) սովետական բանակի հայազգի հրամանատար էր, Քաղաքացիական Պատերազմի հերոս, սովետա-լեհական պատերազմի մասնակից, Հայաստանի ժողկոմ (1922-ին), կորպուսի հրամանատար/ գեներալ-գնդապետ/: Ծնվել է փետրվարի 6-ին, 1887թ.Իրանի Թավրիզ քաղաքում, ուսուցչի ընտանիքում: Նախնական կրթությունը ստացել է տեղի հայկական` Արամյան դպրոցում, այնուհետև Թիֆլիսի Ներսիսյան դպրոցում, որն ավարտել չի կարողանում

ուսանողական

շարժումներին

մասնակցելու

համար

հեռացվելու

պատճառով: Հետագայում ստանում է զինվորական բարձրագույն կրթություն: 1-ին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ եղել է հայկական 6-րդ կամավորական գնդի հրամանատարը և մասնակցել կովկասյան ռազմաճակատում թուրքերի դեմ մարտական գործողություններին: Մասնակցել է Հոկտեմբերյան հեղափոխությանը և դրանից հետո ծավալված քաղաքացիական կռիվներին: Որպես տաղանդավոր զինվորական, ռազմական արվեստի տեսաբան, ռազմագետ, խորհրդային շրջանում աշխատել է Մոսկվայի ռազմական և ռազմաօդային ակադեմիաներում: 1935թ հունիս 3-ին ձերբակալվել է «հակասովետական ահաբեկչական կազմակերպությանը անդամակցելու» մեղադրանքով, (պրոլետարական ծագման կարմիր հրամանատարի ձերբակալման առաջին դեպքը Սովետական միությունում). 1937 թ. դեկտեմբեր 11-ին ՍՍՀՄ Գերագույն Դատարանի ռազմական տրիբունալի որոշմամբ մեղավոր է ճանաչվել և նույն օրը գնդակահարվել: Հետմահու արդարացվել է 1956 թ. հունվարի 21-ին:

Սարգիս Լուկաշին (Սրապիոնյան) (1883, դեկտեմբերի 30 - 1937) - հայ խորհրդային կուսակցական և պետական գործիչֈ Ժողկոմխորհի նախագահ է եղել 1922-25-ինֈ Սովորել

է

Պետերբուրգի

համալսարանի

իրավաբանական

ֆակուլտետումֈ

Փետրվարյան հեղափոխության օրերին ընտրվել է զինվորական կոմիտեի նախագահֈ 1918-21-ին ղեկավար աշխատանք է տարել Դոնի մարզումֈ 1921-1922-ին եղել է ՀԿԿ կենտկոմի քարտուղարֈ Միաժամանակ ՀՍԽՀ Ժողտնտխորհի նախագահն էրֈ Երբ Լուկաշինը ստանձնեց ժողկոմխորհի նախագահի պաշտոնը, երկիրը դեռևս գտնվում էր ծանր վիճակում. տնտեսությունն ամբողջապես քայքայված էր, և նրա առաջին գործը երկրի

տնտեսության վերականգնումն

ու արդյունաբերական ձեռնար-

կությունների գործարկումն էրֈ Նա քաղաքական գործիչների այն սերնդից է, որը Ստալին-Եժով-Բերիա եռյակի ստեղծած մթնոլորտի զոհը դարձավֈ Լուկաշինը մեղադրվեց՝ որպես «հակապետական գործիչ», «օպոզիցիային հարած» և 1937-ին գնդակահարվեցֈ THEARMENIANSMAG.COM


ՀԱՅԵՐԸ ՄՈՍԿՎԱՅՈՒՄ

THEARMENIANSMAG.COM


Magazine "THE ARMENIANS", vol. 2  

about armenians abroad