Page 1

Pod redakcją naukową

Ewy Murawskiej

Obraz szkoły i nauczyciela Egzemplifikacje teoretyczne i empiryczne

Kraków 2010


© Copyright by Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków 2010

Recenzent: prof. zw. dr hab. Krystyna Duraj-Nowakowa

Redakcja wydawnicza: Aleksandra Bylica Joanna Kosturek

Korekta: Aleksandra Bylica

Projekt okładki: Magdalena Muszyńska Izabela Surdykowska-Jurek CZARTART

ISBN 978-83-7587-426-6

Oficyna Wydawnicza „Impuls” 30-619 Kraków, ul. Turniejowa 59/5 tel./fax. (12) 422 41 80, (12) 422 59 47 www.impulsoficyna.com.pl, e-mail: impuls@impulsoficyna.com.pl Wydanie I, Kraków 2010


Spis treści Wstęp .................................................................................................... 9 Introduction .......................................................................................... 11

Polska szkoła i nauczyciel w świetle potrzeb, możliwości i rozwiązań – wybrane konteksty Lucyna Preuss-Kuchta Iluzoryczność – (nie)kwestionowaną cechą edukacji szkolnej ................. 15 Roma Kwiecińska, Jolanta Rybska-Klapa Rola zawodowa nauczyciela – nowe zadania i kompetencje .................... 25 Katarzyna Waszyńska, Agata Woźniak Społeczny kontekst zawodu nauczyciela. Analiza zasobów i trudności ..... 35 Hanna Krauze-Sikorska Uczenie się języka obcego przez dzieci z ryzykiem dysleksji jako jedno ze współczesnych wyzwań edukacyjnych ............................... 45 Ewa Murawska Dylematy oceniania pracy nauczyciela – od szlachetnej utopii do edukacyjnej mistyfikacji .................................................................... 61 Krzysztof Juszczak Nauczyciel wobec wyzwań XXI wieku ................................................... 71 Lucyna Maksymowicz Założenia edukacji wczesnoszkolnej w kontekście zmieniających się oczekiwań współczesnego społeczeństwa .................... 79 Kinga Kuszak Kompetencja komunikacyjna dzieci – właściwości i potrzeba stymulowania ..................................................... 91 Iwona Konopnicka Obraz nauczyciela w marzeniach dzieci w młodszym wieku szkolnym (komunikat z badań) ................................................... 105


Spis treści

Mirosława Żurawska, Agnieszka Łukasik ICT narzędziem pracy nauczyciela ......................................................... 115 Dorota Werbińska Dylematy etyczne początkujących nauczycieli języka angielskiego .......... 123 Tatiana Kłosińska Wczesna edukacja medialna. Możliwości i ograniczenia ......................... 139 Ewa Kumik Kształcenie uczniów w polskich szkołach muzycznych ........................... 149 Renata Kaczmarek Refleksje edukacyjne .............................................................................. 155 Joanna Król-Mazurkiewicz Życiowa stop-klatka. Drugoroczność ..................................................... 163 Bartosz Miodek Rola i miejsce technologii informacyjnej w warsztacie pracy nauczyciela ... 171 Mateusz Nitka E-wychowanie w e-learningu? ................................................................ 177

Szkoła i nauczyciel w Europie Wschodniej – dylematy teorii i praktyki Jelena Bida, Ludmiła Prokopenko Передовые идеи А.С. Макаренко, В.А. Сухомлинского, А.А. Захаренко – наше прошлое, настоящее, будущее Czołowe idee A.S. Makarenki, W.A. Suchomlińskiego, A.A. Zacharenki – nasza przeszłość, teraźniejszość, przyszłość ................ 185 Anatolij Kuźmiński Деятельность А.А. Захаренко – образец управления развитием школы в плане формирования духовных ценностей учащихся Działalność A.A. Zacharenko – wzorzec zarządzania rozwojem szkoły w kontekście kształtowania duchowych wartości uczniów ...................... 193


Spis treści

Aleksiej Czebykin Особливості професійного іміджу yчителя та умови його формування Właściwości zawodowego image nauczyciela i warunki jego kształtowania ................................................................................. 203 Swietłana Skworcowa Формирование профессиональной компетентности будущих учителей начальных классов Kształtowanie kompetencji zawodowych przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej ....................................................................... 219 Irina Palszkowa Формирование профессионально-педагогической культуры как составляющей профессиональной компетентности будущих учителей начальной школы Kształtowanie kultury pedagogicznej jako element kompetencji zawodowych przyszłych nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej ............... 233 Galina Tarasenko, Bogdan Nesterowicz Формирование воспитательного потенциала будущих учителей на основе межпоколенной трансмиссии ценностей и культурных образцов Kształtowanie potencjału wychowawczego przyszłych nauczycieli na podstawie międzypokoleniowej transmisji wartości i wzorców kulturowych .......................................................................................... 243 Olga Komar Готовность студентов к применению интерактивной технологии в начальной школе Gotowość studentów do zastosowania technologii interaktywnej w procesie edukacji wczesnoszkolnej ...................................................... 253 Nelli Łysenko Дошкольное детство в Украине. Этнопедагогическое измерение в современном культурном пространстве Przedszkolne dzieciństwo w Ukrainie: etnopedagogiczny wymiar we współczesnej przestrzeni wielokulturowej ......................................... 263


Spis treści

Kateryna Shestakova Edukacja w szkole „etnicznej”: problemy i perspektywy (na przykładzie Czerniowiec, Ukraina) Образование в этнической школе: проблемы и перспективы (на примере Черновиц, Украина) ........................................................... 271


Wstęp

W

iek XX przyniósł falę ostrej krytyki szkoły, w wyniku której ukształtowały się trzy główne tendencje jej dalszego rozwoju i ewolucji. Jedna z nich, zapowiadająca rychły koniec szkoły jako instytucji edukacyjnej, która nie ziściła pokładanych w niej oczekiwań społecznych, zwana strategią descholaryzacyjną, nie spełniła się i trudno znaleźć przesłanki zwiastujące jej urzeczywistnienie. Próby czasu w dużej mierze nie wytrzymała też druga tendencja – szkoły alternatywnej, która stanowiła i stanowi ważną inspirację dla teorii i praktyki szkolnej, ale nie okazała się uniwersalnym antidotum na edukacyjne bolączki. Wydaje się, że dziś zwycięża koncepcja szkoły ustawicznie się doskonalącej, w której kluczową rolę odgrywa dobrze wykształcony, twórczy, nowocześnie myślący i działający nauczyciel. Od jego kompetencji, predyspozycji osobowościowych, motywacji i samoświadomości zależą właściwe funkcjonowanie systemy szkolnego oraz efektywność procesu wychowania i nauczania. W publicznym dyskursie na temat szkoły dominuje obecnie ton krytyczny – nie najlepiej oceniają ją uczniowie, rodzice, a także sami nauczyciele, również ostro krytykowani. Panuje zgoda co do tego, że szkoła powinna być lepsza (na miarę czasów) i lepszy powinien też być nauczyciel – lepiej kształcony, o rozwiniętych, różnorakich kompetencjach, o zintegrowanej tożsamości, cieszący się właściwą rangą społeczną. Tymczasem współczesnego nauczyciela opisuje się głównie z perspektywy kryzysu tożsamościowego, którego doświadcza, przez pryzmat zagrożeń, braku zawodowej stabilizacji, stresu, niewydolności wychowawczej, bezradności i zniechęcenia. Priorytetowym zadaniem zdaje się więc pogłębiona refleksja nad kondycją systemu edukacji w kontekście procesów globalizacyjnych, stawianie pytań o najpilniejsze potrzeby współczesnych nauczycieli, o granice ich intelektualnej niezależności, odpowiedzialności zawodowej, osobowej i publicznej oraz autonomii moralnej. W tym kontekście podejmowane w książce tematy, próba rozwiązywania ważnych problemów dotyczących szkoły i nauczyciela, dostatecznie uzasadniają powody jej powstania i motywację przekazania Czytelnikowi. Tym bardziej, że zawarte w niej teksty dotykają nie tylko istoty współczesnych wyzwań stojących przed polską szkołą i nauczycielem, lecz także – co warte podkreślenia – stanowią egzemplifikację wybranych problemów edukacyjnych rosyjskiego i ukraińskiego systemu szkolnego, w tym najistotniejszych problemów zawodowego funkcjonowania nauczycieli w Europie Wschodniej. Jest to interesująca perspektywa, pozwalająca dostrzec uniwersalność wielu problemów edukacyjnych, ponad granicami państw i różnicami społeczno-kulturowymi, jak




Wstęp

również okazja do wymiany poglądów, poszukiwania inspiracji do doskonalenia pracy szkoły i nauczyciela. Wydaje się, że dziś warto rekomendować takie szersze podejście, z perspektywy innych systemów oświatowych, przy całej świadomości globalnych przemian edukacyjnych i strategicznych celów ich kreowania o europejskim czy nierzadko ogólnoświatowym zasięgu. Łatwo bowiem zauważyć, że polskie problemy, niepokoje i nadzieje stały się problemami globalnymi, co potwierdzają Autorzy, których teksty współtworzą niniejszą publikację. Oddawana do rąk Czytelników książka jest pokłosiem spotkania polskich i ukraińskich pedagogów, wymiany poglądów i wspólnego wysiłku włączenia się w nurt toczących się dyskusji nad współczesną edukacją i perspektywami jej rozwoju. W obu wyodrębnionych jej częściach – pierwszej, dotyczącej polskiej szkoły i nauczyciela w świetle potrzeb, możliwości i rozwiązań, i drugiej, dotykającej dylematów szkoły i nauczyciela w Europie Wschodniej – dominują opracowania egzemplifikujące społeczny kontekst zawodu nauczyciela, przemiany jego roli i wyzwania w zakresie kompetencji i etycznych dylematów środowiska nauczycielskiego (L. Preuss-Kuchta, R. Kwiecińska, J. Rybska-Klapa, K. Waszyńska, A. Woźniak, E. Murawska, K. Juszczak, A. Czebykin, D. Werbińska). Wiele miejsca poświęcono zagadnieniom edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej w kontekście zmieniających się oczekiwań społecznych (L. Maksymowicz, I. Konopnicka, K. Kuszak, S. Skworcowa, I. Palszkowa, N. Łysenko), a także znaczenia edukacji medialnej, e-learningu, w pracy szkoły na różnych poziomach kształcenia i w pracy nauczyciela (M. Żurawska, A Łukasik, T. Kłosińska, B. Miodek, M. Nitka, O. Komar). Ukazano również z różnych perspektyw praktyczne problemy szkolnej codzienności (E. Kumik, J. Król-Mazurkiewicz, G. Tarasenko, B. Nestorowicz, K. Shestakova), w tym interesujące zagadnienie możliwości i specyfiki uczenia się języka obcego przez dzieci z grupy ryzyka dysleksji (H. Krauze-Sikorska). Wielu odbiorców powinny zainteresować teksty prezentujące sylwetki i dorobek wielkich pedagogów: A.S. Makarenki, W.A. Suchomlińskego czy A.A. Zacharenki (J. Bida, L. Prokopenko, A. Kuzminski). Wielość podjętych w tej pracy wątków spaja wspólna intencja – próba (re)konstruowania rzeczywistego obrazu współczesnej szkoły i nauczyciela w świetle teorii i praktyki dydaktyczno-wychowawczej, uprawomocnienia głosu samych nauczycieli i poszukiwania dróg „rewitalizowania” nauczycielskiej profesji. Mam nadzieję, że czytelnikami tej książki będą nie tylko nauczyciele akademiccy i studenci pedagogiki, lecz także sami nauczyciele, którym zależy na zrozumieniu procesów regulujących pracę szkoły i poszukiwaniu sposobów podnoszenia jej jakości oraz doskonaleniu własnego warsztatu pracy. Ewa Murawska


Introduction

T

he twentieth century generated an outburst of severe criticism of school, as a consequence of which three main tendencies of its further evolution and development emerged. One of them, heralding a swift collapse of school as an educational institution which has not lived up to the social expectations it was trusted to fulfill, called ‘descholarization’ strategy, has not come true and no apparent evidence seems to exist to suggest that it could in the future. The second tendency – that of an alternative school, which constituted and still constitutes an important inspiration for the school theory and practice, but has not become a universal antidote to educational problems – in similar fashion has not stood the test of time. It would seem that the winning concept is that of a school which perpetually improves itself, in which the key role is played by a well-educated, creative, modern-thinking and acting teacher. It is his competence, personality predispositions, motivation and self-consciousness that the proper functioning of the school system and the efficiency of the teaching and upbringing processes depend on. In the public discourse concerning the topic of school, a critical tone prevails. It is infavourably assessed by pupils, parents and teachers (who are also severely criticised). The opinion seems to be common that school should be improved (to keep pace with the times). In a similar fashion, teacher should also be better – better-educated, with various, developed qualifications, integrated identity and enjoying a proper social status. However, the modern teacher is predominantly described from the perspective of identity crisis he experiences, through the prism of dangers, lack of professional stability, stress, educational incompetence, helplessness and discouragement. The task of utmost importance is to conduct a serious reflection concerning the condition of education system in the context of globalisation processes, asking questions about the most crucial needs of modern teachers, the limits of their intellectual independence, professional, individual and public responsibility as well as moral autonomy. The topics analysed in this book in this context, an attempt to solve essential problems concerning school and the teacher, sufficiently justify its creation and motivation to pass it on to the Reader. All the more so that the texts included in it not only touch upon the essence of modern challenges before Polish school and teacher, but also – which is worth emphasising – constitute the exemplification of chosen educational problems of Russian and Ukrainian education system including the most important problems of professional functioning of


Kateryna Shestakova • Edukacja w szkole „etnicznej”: problemy i perspektywy...

Streszczenie Doświadczenie i nawyki wzajemnej komunikacji międzykulturowej wpływają na poziom tolerancji etnicznej. Badania przeprowadzone w Czerniowcach na Ukrainie pokazują, że tolerancja i stereotypy etniczne jednoznacznie wykazują związek z edukacją w szkolnictwie średnim. Szkoła „narodowa” tworzy obszar, który określa się jako „nasz”, „swój”, „kulturowy”, „bezpieczny”, „zorganizowany harmonijnie” itd. Dla rodzin etnicznie nieukraińskich (w tym również mieszanych) szkoły mniejszości narodowych są ważnym źródłem identyfikacji społecznej. Skutkiem tego jest zachowanie tradycyjnie życzliwych stosunków w relacjach międzyetnicznych w obwodzie czerniowieckim. Z drugiej strony badanie pokazuje, że pojawiają się negatywne tendencje w sferze relacji międzyetnicznych. Przyczyny wskazanych zjawisk wynikają po pierwsze z faktu pomijania we współczesnej edukacji problemów mniejszości narodowych. Ponieważ powinni oni jednocześnie sprzyjać rozwiązaniu problemów społecznych mniejszości etnicznych, zabezpieczać prawa człowieka, zaspokajać potrzeby kulturalne. Po drugie wynikają z kwestii kadry nauczycielskiej i jej odpowiedniego przygotowania pedagogicznego, rozwoju oświaty międzykulturowej.

Summary Experience and attainments of intercultural communication influence on the level of ethnic tolerance. Results of the research conducted in Chernivtci, Ukraine, demonstrate that there is a correlation between the tolerance and ethnic stereotypes, on the one hand, and education in the “ethnic” school, on the other. In such type of schools develops the area which can be explained in the terms “my”, “ours”, “cultural”, “safe”, “harmonize” etc. Ethnic minority’s school is very important channel of the social identity for non-Ukrainian ethnic families. As a result we found out, that interethnic relations are very friendly in the Chernivtci region. At the same time our research indicated the negative tendencies in the interethnic relationships. It can happen from different reasons. Firstly, because of lack of modern strategies of ethnic minorities’ education. This kind of strategies simultaneously has to assist in resolving of the social problems of ethnic groups, in protecting of the human rights and in satisfying of the cultural needs. Secondly, because of lack of well-prepared specialists on the questions of intercultural communication among the teachers.



Obraz szkoły i nauczyciela  

Obraz szkoły i nauczyciela

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you