Jubileummagazine 20 jaar Improve Quality Services

Page 1

JUBILEUM MAGAZINE

De toekomst van het testen De tester van de toekomst


TIJDLIJN

Improve door de jaren heen

1999

2006

Verhuizing naar De Rede Valkenswaard (1e kantoor)

Merk PRISMA gedeponeerd

9 januari 1998 Oprichting Improve Quality Services

Maart 2003 1e Preferred suppliership -> ING

1998

2003

200 2005 Verhuizing Waalreseweg 39 (Valkenswaard)

November 1998

Juni 2000

1 medewerker

1e ISTQB Foundation training

e

2006 Overdracht eerste aandelen aan ICT

2007 Opening Kantoor Nieuwegein Iepenhoeve 11 2

JUBILEUMMAGAZINE


08

COLUMN

INHOUD

Er was eens...

4 Het verhaal van Improve

Vanuit een kamertje in Valkenswaard werd Improve Quality Services op 9 januari 1998 opgericht door Erik van Veenendaal. Aanvankelijk werkte Erik daarnaast nog aan de TU Eindhoven. Sinds die dag is Improve betrokken bij uitdagende kwaliteitsvraagstukken. Met het jaar 2000 en de invoering van de Euro op komst was softwaretesten booming. TMap en TestFrame waren de norm en testbedrijven schoten als paddenstoelen uit de grond en groeiden als kool. Toen al deed Improve meer dan het detacheren van testprofessionals. Al snel werden de eerste trainingen opgestart. Bij de gemeente Eindhoven naar aanleiding van de verwachte millenniumproblemen. Met Océ Technologies en Philips Semiconductors als klanten van het eerste uur, groeide Improve uit tot een succesvol bedrijf. Deze technische klanten werden al snel aangevuld met ondernemingen uit de financiële hoek, zoals Rabobank en SNS Bank. Twaalf jaar na de oprichting droeg Erik een succesvol bedrijf over, dat inmiddels vele honderden trainingen had gegeven en duizenden testers had geholpen beter te worden in hun vak. Dit succes werd voortgezet onder de paraplu van ICT Group. Een bankencrisis veranderde de wereldeconomie. Het werd crisis in de markt en ook Improve ontkwam hier niet aan. Door echter te blijven geloven in kwaliteit en door met de voeten in de modder te blijven kwam Improve sterker uit de crisis. Inmiddels verandert de agile golf de wereld van softwareontwikkeling. Improve verandert mee en helpt steeds meer organisaties met deze transitie. De mantra is: Adviseren. Leren. Doen. Improve verandert van opleider en detacheerder naar een adviesbureau in IT kwaliteit. Van standaard naar maatwerk. Van testen naar kwaliteit. Improve is nu 20 jaar jong. In de (IT) wereld verandert alles steeds sneller en worden systemen steeds complexer. Wat gaat dit brengen en wat vraagt dit van de toekomstige tester? Dat hebben we gevraagd aan onze (oud)medewerkers, klanten en de guru’s in ons vakgebied. Improve grijpt de uitdagingen met beide handen aan. Klaar voor de toekomst!

5 Chris Verhoef  6 Rob Hendriks, Jos Bleije en Jan Willem Wienbelt  8 Erik van Veenendaal 10 Bob van de Burgt 11 Iris Pinkster 12 Jurian van de Laar 14 Het verhaal van Patrick Duisters 16 James Bach 18 Jan van Moll 20 Marcel Kwakernaak 22 20 jaar Improve 28 Joost de Boer 31 Gualtiero Bazzana 32 Het verhaal van Merlijn Minderhout 34 Hans Aerts en Ronald Hogenboom 36 Sjon Post 38 Frans van Asten en Mark de Munnik 40 Stephan Goericke 42 Jaap Boumans 44 Het verhaal van Hannelore Albrecht 46 Arno Baan en Nick Mullens 48 Michael Bolton 50 Stefan Sturm

CONTACT

Improve Quality Services BV Prof. Dr. Dorgelolaan 30 5613 AM Eindhoven

Rob Hendriks

COLOFON Interviews Improve en Tekst&Co

Fotografie Bas Weetink Fotografie

Tekstredactie Tekst&Co

Vormgeving Studio Hiddink

Amsterdamsestraatweg 55a 3744 MA Baarn The Netherlands T +31 (0)40 2021803 E opleidingen@improveqs.nl I www.improveqs.nl

IMPROVE QUALITY SERVICES

3


HET VERHAAL VAN...

We kunnen niet meer zonder software Improve: betrokken, professioneel, ondernemend

Software is overal en helpt jou om je leven makkelijker, sneller, interessanter of beter te maken. We kunnen niet meer zonder en het bepaalt steeds vaker of en hoe we dingen kunnen doen. Ken je dat zenuwachtige gevoel als de nieuwe software in gebruik genomen wordt? Je bent er niet gerust op. Wat als er toch iets fout gaat? Wat als je auto het morgen niet meer doet? Of je telefoon opnieuw geïnstalleerd moet worden en je alle foto’s kwijt bent? En wat als er morgen helemaal niet gewerkt kan worden? De kwaliteit van software is cruciaal. Er komt nogal wat kijken om goede software te laten werken. Niet alleen de software zelf moet goed zijn, ook de processen eromheen, de machines en netwerken waarop het draait, de mensen die eraan en ermee werken. Veel verschillende aspecten zijn van invloed. Samenwerken en teamwork zijn doorslaggevend. De context en elkaar goed kennen, vormen het fundament. Daarmee leg je de basis voor succesvolle afdelingen, projecten en teams. Dat zie je overal om je heen: Daar waar professionele mensen goed samenwerken, worden successen geboekt en wordt het leven van de gebruiker makkelijker, rijker en boeiender. Software maken is een voortdurend proces van research & development. Business en IT gaan gezamenlijk aan de slag om passende oplossingen te vinden, problemen op te

4

JUBILEUMMAGAZINE

“Samenwerken en teamwork zijn doorslaggevend” lossen én te voorkomen. Het is een uitdagende puzzel om de vertaling te maken van wat mensen willen naar wat machines kunnen. Om de complexiteit, tussentijdse veranderingen en nieuwe inzichten het hoofd te bieden. Uiteindelijk gaat het om wat werkt en wat niet. Maar dat niet alleen. Improve gelooft dat teams op de werkvloer uiteindelijk het verschil maken. Daarom is het belangrijk teams te laten doen waar ze goed in

zijn. Dat kan door ze in hun kracht te zetten en het teamwerk continu te verbeteren. Dat levert de kwaliteit op die nodig is. In 20 jaar is er veel veranderd maar Improve groeide mee. Ons motto is adviseren, leren, doen. Wij geloven in kwaliteit! Dat is onze passie en het komt terug in alles wat we doen. Auteur: Huib Schoots


QUOTE

Steeds meer applicaties (zullen) bestaan uit een samenstel aan georchestreerde services die via de cloud worden aangeboden. Steeds meer software zal gaan bestaan uit geassembleerde software componenten in plaats van uit maatwerk dat van scratch af aan is opgebouwd. Testers zullen moeten leren de architectuurprincipes hieromtrent te snappen en met name ontwikkelaars moeten helpen om preventief fouten te voorkomen. Prof. dr. Chris Verhoef is hoogleraar informatica aan de Vrije Universiteit in Amsterdam en wetenschappelijk adviseur voor overheid en bedrijfsleven.

IMPROVE QUALITY SERVICES

5


REPORTAGE

Van testen achteraf naar kwaliteit in de keten

Sind 2015 valt Improve volledig onder de paraplu van ICT Group. ICT Group biedt bedrijven technologische oplossingen en diensten voor het slimmer maken van processen. Dit doen zij in sectoren als logistiek, automotive, industriĂŤle automatisering, healthcare en energie. 1000 professionals zetten zich dagelijks in om deze processen efficiĂŤnter, flexibeler, eenvoudiger, veiliger en duurzamer in te richten. Waar ICT Group vooral ontwikkelt, heeft Improve de focus op kwaliteit. Rob Hendriks (Directeur Improve), Jos Blejie (CEO ICT Group) en Jan Willem Wienbelt (CFO ICT Group) vertellen over de toekomst van de ICT in het geheel en het belang van kwaliteit daarin.

6

JUBILEUMMAGAZINE


Rob Hendriks vertelt dat de rol van Improve snel verandert: “Waar testen onze hoofdactiviteit was, adviseren we nu onze klanten hoe ze kwaliteit al vanaf het begin van een ontwikkeltraject kunnen borgen. Dat doen we door adviezen uit te brengen, de medewerkers van onze klanten op te leiden en door ondersteuning op interim basis. Adviseren, leren en doen op een innovatieve en praktische manier.” Jos Blejie vult aan dat Improve klanten adviseert hoe ze bijvoorbeeld duurzamer en efficiënter op de markt kunnen opereren en daarmee zichzelf overbodig maken: “Doordat de focus zich verlegt van achteraf testen naar preventie. Binnen tien jaar zullen we modelleren in plaats van programmeren. We zullen steeds meer gebruik maken van bouwstenen, die je kiest uit alle regels die al eens zijn geprogrammeerd. Door templates te gebruiken zullen de kosten dalen. En als we vervolgens informatie (het woord big data gaan we niet noemen!) uit sensoren halen, zijn we steeds beter in staat om bestaande processen te verbeteren. Minder afval, meer auto’s op hetzelfde asfalt en meer treinen op hetzelfde spoor. Als je naar de industriële sector kijkt, hebben we op het gebied van automatisering en robotisering pas te maken met een eerste generatie. Kijk bijvoorbeeld naar tunnels. Software is 1% van het totale budget, maar diezelfde software zorgt wel voor 99% van de storingen.” Wet- en regelgeving van de overheid is vaak een belemmering bij ontwikkeling van nieuwe technologieën. Hierover zegt Jos Blejie: “Neem bijvoorbeeld de autopilot software van Tesla. Bij iedere online update staat er een andere wagen conform

de letter van de wegenverkeerswet. Toch ondergaat de Tesla geen herkeuring. De overheid zal deze ontwikkelingen nooit kunnen bijhouden. Alleen als het bedrijfsleven grenzen opzoekt, zal de overheid uiteindelijk het succes volgen. Om bij

automaat moet kunnen communiceren met de software van de bank. Preventief leren werken betekent dan denken in ketens. Wat wil mijn klant en hoe past dat systeem in keten. Bij een bank zorgen dertig verschillende systemen ervoor dat

“Kwaliteitsdenken moet in het dna verankerd raken” Tesla te blijven; de ontwikkeling van de zelfrijdende auto is weer afhankelijk van de infrastructuur en van de technologische ontwikkelingen van andere automerken en elektrische laadpalen. Dat betekent dat er in de hele keten kwaliteit geleverd moet worden. Alle systemen moeten met elkaar communiceren. Jan Willem Wienbelt geeft als voorbeeld: “Bij een elektrische laadpaal zal het niet alleen gaan om een universele stekker, maar ook om de betaalmethode. De software van de

een overboeking drie seconden duurt. Stel je voor dat een zelfsturende auto, waar 165 systemen samenwerken, er drie seconden over zou doen om te kiezen tussen wel of niet uitwijken!” “Kwaliteitsdenken moet in het DNA verankerd raken. Iedereen in de keten moet bedenken wat er zou kunnen misgaan“, zegt Jos Blejie. “Aan Improve de taak om in de komende twintig jaar daarbij te helpen en natuurlijk te helpen zorgen dat het níet mis kan gaan”, zegt Rob Hendriks tot slot.

Jan Willem Wienbelt, Jos Blejie en Rob Hendriks.

IMPROVE QUALITY SERVICES

7


INTERVIEW

Als je aan Erik van Veenendaal de vraag stelt wat de toekomst van de tester en van het vak is, krijg je als antwoord dat het er vanaf hangt waar je die vraag stelt. De moderne tester moet zijn toolbox goed vullen en vooral leren hoe en wanneer hij of zij bepaalde methoden en technieken moet toepassen. Improve zou daarbij de T-shape van de tester kunnen definiĂŤren, zorgen voor het goed vullen van de toolbox en helpen bij het toepassen van de methoden en technieken, door coaching en workshops op de werkplek.

8

JUBILEUMMAGAZINE


De toekomst van het vak? Dat hangt er vanaf waar je die vraag stelt “In Nederland hebben we het over Agile op een manier die er vanuit gaat dat de hele wereld agile is,” zegt Erik, “maar tot mijn eigen verbazing zie ik vaak op conferenties elders in de wereld dat slechts 50%, of zelfs minder is overgestapt op agile manieren van werken. In Azië wordt de werkwijze vooralsnog maar beperkt gebruikt en zelfs in de VS steekt bij tutorials maar amper 50% van de deelnemers hun hand op als wordt gevraagd wie agile werkt. Er wordt veel geschreven, gesproken, geblogd en getwitterd over agile werken, maar bijna nooit over andere wijzen van ontwikkelen. Dat vertekent de werkelijkheid zoals ik die aanschouw in grote delen van de wereld. Wellicht dat Nederland voorop loopt bij dit alles, misschien zijn er andere redenen. “Ik hoor mensen al jaren roepen dat de functie van tester gaat verdwijnen. De cijfers uit diverse surveys zoals bijvoorbeeld het World Quality Report laten echter het tegenovergestelde zien. Ook de cijfers van certificerende instanties zoals ISTQB en TMMi laten nog steeds sterke groei zien. Die tegengestelde geluiden, signalen en de feiten verbazen me. Wat is nu de waarheid en wat is dan de toekomst? “In Nederland lijkt Agile sowieso heel goed te passen. We zijn communicatief, vrijzinnig, houden van werken in een team en zijn minder gesteld op formaliteiten. Niet alle culturen zijn zo. Dicht bij huis zijn zelfs Duitsland en België al anders dan Nederland. Zo is er in Duitsland steeds meer interesse in model based testing. In Nederland interesseert het nauwelijks iemand. Agile werken heeft overigens wel grote voordelen zoals vroegtijdige validatie, uiteraard mits goed toegepast. Maar ook in een meer traditionele omgeving is kwaliteitssoftware niet onmogelijk. “Met deze tegengestelde en verschillende trends is het heel lastig om goede voorspellingen te doen over de toekomst van het vak. Voor de tester zie ik wel de volgende twee wegen:

• Je specialiseren in performance, security, testautomatisering of iets anders specifieks. Systemen en ketens van systemen worden steeds groter en complexer. Specialisten zijn daarom hard nodig. • T-shaped worden. Een tester+, zoals een testmanager, die zelf ook goed kan testen en daarnaast de rest voor het team regelt. Een schaap met vijf poten. Zes mag ook. Een tester die meer kan dan alleen testen. De tester heeft toekomst, maar testen heeft zeker toekomst. Ook ontwikkelaars zullen, mede door Agile, steeds meer gaan testen.”

Wat moet een tester gaan leren? “De moderne tester moet zijn toolbox goed vullen en vooral leren hoe en wanneer hij of zij bepaalde methoden en technieken moet toepassen. In die toolbox zitten dan zaken uit ‘good-old’ TMap, ISTQB en CDT als testtechnieken (we gebruiken ze wel, maar vaak slechts impliciet), productrisicoanalyse (waarom beseffen we nog steeds niet dat het daar allemaal mee begint?), testautomatisering tools (en een strategie daarvoor, wat het kost en wat het oplevert), etcetera. Afhankelijk van de context en de opdracht dien je de juiste methoden en technieken te selecteren uit de toolbox. Er is veel kritiek op ISTQB, dat het een VN begint te worden, groot, log en traag (deels terecht overigens), maar inhoudelijk kun je er nog steeds heel veel halen, op allerlei testgebieden. CDT heeft natuurlijk de wind mee. Terecht, omdat het zo ontzettend goed in de agile manier van werken past maar ook omdat het een frisse kijk op een aantal zaken levert. “Improve zou daarbij de T-shape kunnen definiëren, zorgen voor het goed vullen van de toolbox en helpen bij het toepassen van de methoden en technieken, door coaching en workshops op de werkplek. Tot nu toe doceren we heel goed hoe je de toolbox vult, maar nog onvoldoende hoe en wanneer je de methoden en technieken gebruikt.

Erik van Veenendaal (www.erikvanveenendaal.nl) is de oprichter van Improve en was er ruim twaalf jaar directeur. Nu reist hij als spreker en consultant de wereld over en is hij woonachtig op Bonaire (CN). Daarnaast is hij CEO van de TMMi Foundation en op diverse manieren al vele jaren nauw betrokken bij ISTQB. Hij is tevens voorzitter van de Curaçao Testing Qualifications Board (CTQB). Zijn perspectief op het vak mag daarom gerust internationaal genoemd worden.

IMPROVE QUALITY SERVICES

9


QUOTE

Testers hebben aanvullende skills nodig Het is een illusie dat testers overbodig zijn door agile te werken”, vindt Bob van de Burgt. “Dat besef dringt in steeds meer agile omgevingen door. In de markt neemt het aantal vragen naar testers dan ook weer gestaag toe. Wel worden er aanvullende skills van deze testers verwacht. Testautomatisering staat daarbij met stip op nummer één. Aan de andere kant hebben bedrijven moeite met het opschalen van Agile naar grotere complexe procesketens. Ook hier kunnen testers een belangrijke rol gaan spelen. Businesskennis is dan in ieder geval erg belangrijk.

Bob adviseert testers om uit te gaan van eigen kracht: “De kennis en ervaring van testers is van grote toegevoegde waarde voor elk team. Deel je kennis en denk vooral niet dat je de enige bent die kwaliteit belangrijk vindt. Blijf je verdiepen in de materie en blijf vooral leren. In teams samenwerken met de andere rollen is hiervoor een uitstekende voedingsbodem. Omarm deze kans. Mocht dit niet bij je passen, bedenk dan dat je heel veel hoort over agile werken, maar dat dit absoluut niet in alle organisaties aan de orde is. Er is dus nog keus genoeg.

Bob is de oprichter van Professional Testing® en verantwoordelijk voor de dagelijkse leiding. Hij is sinds 1995 werkzaam in het testvak en werkzaam als testadviseur, testmanager en coach. Samen met o.a. Iris Pinkster heeft hij het eerste boek over TestFrame en het boek “Succesvol testmanagement: een integrale aanpak” geschreven. Hiernaast is Bob meer dan tien jaar actief

10

JUBILEUMMAGAZINE

“Het is vooral belangrijk voor een tester om te leren programmeren. Niet alleen vergroot dat het begrip van testers over het werk van ontwikkelaars, maar zij kunnen daardoor in agile teams een bredere bijdrage leveren. Daarnaast zijn programmeer skills nodig voor testautomatisering en dat gaat een steeds grotere rol spelen.”

geweest in het bestuur van de landelijke vereniging voor professionele testers, TestNet, daarvan zes jaar als voorzitter. In 2008 was hij Program Chair voor EuroSTAR en in 2012 won hij de European Testing Excellence Award. Bob is ISEB Practitioner en IREB Foundation gecertificeerd. Hij is als docent verbonden aan Improve Quality Services.


QUOTE

Meerwaarde leveren en stakeholder management zijn kernwaarden In de toekomst zullen kwaliteit en testen alleen maar belangrijker worden. Trends richting Devops en CI/CD betekenen dat je goed moet nadenken over wat je automatiseert en hoe dat past binnen geautomatiseerde ketens. Daarover moeten testers, als integraal onderdeel van een team, meedenken. Het hele team is verantwoordelijk voor een goede release. Iris Pinkster denkt dat traditionele groeipaden verdwijnen en de tester zich als coach zal ontwikkelen of juist meer de technische richting zal kiezen. “In de toekomst zullen kwaliteit en testen alleen maar belangrijker worden. Denk aan alle trends richting DevOps teams en CI/CD. Veel automatiseren binnen CI/CD betekent dat er heel goed nagedacht moet worden wat je dan automatiseert, hoe dat past binnen een geautomatiseerde keten, wanneer deze keten onderbroken moet worden omdat de testen falen en wat er moet gebeuren als er fouten worden gevonden”, aldus Iris Pinkster. “Dit zijn vraagstukken die met risk based testen beantwoord moeten worden. Zeker ook in het kader van DevOps teams moeten testers goed gaan meedenken. Dan is het niet meer dat een Ops team zorgt voor de releases in het weekend. Nee, het hele team is verantwoordelijk. Dus ook een tester kan dan in het weekend of ’s nachts uit zijn bed gebeld worden. Iedereen is verantwoordelijk voor een goede release. Testers moeten dus als een integraal onderdeel van een team gaan opereren! En dan zijn er natuurlijk nog infrastructuurprojecten en medische omgevingen waar Agile (nog) niet aan de orde is. Ook hier zul je als tester na moeten denken hoe je meerwaarde kunt blijven leveren.” Iris geeft als advies voor de toekomst: “Als tester van nu moet je goed nadenken waar jij je carrière kansen ziet. Wat wil je? Wellicht dat de traditionele groeipaden verdwijnen, maar er zijn nog zoveel mogelijkheden. Een tester kan heel goed onderdeel worden van een system team dat in een agile omgeving de overkoepelende (test) activiteiten op zich neemt. Ook zijn testers hele goede coaches. Zij kunnen het proces en de kwaliteit binnen

een Agile team bewaken. Wellicht wil je als tester toch meer richting de techniek en bouwen aan geïntegreerde development pipelines of ga je je toch richten op de grotere projecten in de nog traditionele wereld. Die zijn er ook nog genoeg. Elke keus is prima als je maar een keuze maakt! De wereld verandert te veel en te snel om af te gaan zitten wachten. “Afhankelijk van de genoemde keuzemogelijkheden zal een tester een bepaalde leerrichting in moeten slaan. Mijn advies is, om in elk geval een keus te maken en die te volgen. Het vak van tester is echt nog niet dood, zoals soms beweerd wordt. Je zult alleen zelf de richting die het beste bij jou past moeten zoeken en vinden. Ik wens testers veel plezier en succes met deze tocht!” Iris Pinkster is testadviseur en coach bij Professional Testing en voormalig Program Chair van EuroSTAR. Professional Testing werkt aan vernieuwende en baanbrekende oplossingen op het gebied van software testen. Iris is (mede)auteur van boeken als TestFrame, Succesvol testmanagement, TestGrip en Software test automation. De testmethodes TestFrame® en Risk and Requirements Based Testing zijn mede door haar toedoen tot stand gekomen. Iris is ISEB Practitioner en IREB Foundation gecertificeerd. Zij is als docent verbonden aan Improve Quality Services.

IMPROVE QUALITY SERVICES

11


INTERVIEW

Het testvak opnieuw uitvinden Jurian van de Laar ziet dat de tester zichzelf opnieuw moet gaan uitvinden. De tester van nu ontwikkelt zich tot een Quality Coach, een Domein Expert of een specialist in Testautomatisering. Of misschien wel een mix van dat alles? “Het testvak ondergaat momenteel grote veranderingen”, zegt Jurian van de Laar. “De structuren en processen die ons geholpen hebben om het testen tot een volwaardig vakgebied te maken, zijn onder druk komen te staan door allerlei ontwikkelingen die elkaar in snel tempo opvolgen. Zekerheden van toen, zoals een fundamenteel testproces en modellen om het testproces volwassen te kunnen maken, zijn vandaag niet vanzelfsprekend meer. We moeten onze rol als tester en ons vak opnieuw uitvinden. 12

JUBILEUMMAGAZINE

“Testgoeroes, consultants en trainers hebben structuren, fasering en technieken aangebracht. Testen werd een vak waarin we carrière konden maken. Er ontstonden grote testafdelingen met testers, testanalisten en testmanagers. Maar er is in de laatste jaren veel veranderd. In een agile organisatie opereert een tester niet meer vanuit een watervalsilo, maar is de testuitvoering een gezamenlijke verantwoordelijkheid geworden van een multidisciplinair ontwikkelteam. De rol van de tester is daarmee veranderd. We stellen

kritische vragen en dagen het team uit om het juiste kwaliteitsniveau te bereiken. We moeten de klant centraal stellen en kijken hoe de value stream ingericht kan worden. “Van de Context-driven school heb ik geleerd dat we testen niet meer moeten zien als een gestandaardiseerd proces. Het is maatwerk, elke omgeving vraagt om een unieke aanpak. Een agile organisatie vraagt om korte, snelle feedback cycli. Deze ontwikkelingen hebben het testvak teruggebracht naar de kern: het gaat


niet om het proces, maar om het ambacht. Testen is onderzoeken geworden, de tester wordt een domein expert. De routinematige checks willen we automatiseren, vooral om stabiele kwaliteit tijdens steeds kortere iteraties te borgen en regressie op tijd te ondervangen. Certificering en training kunnen belangrijk blijven om een basis te leggen, zoals studenten hun diploma behalen, maar eigenlijk begint daarna pas het echte vakmanschap te tellen. “Ik verwacht daarom dat de rollen als traditionele tester en testconsultant zullen transformeren tot een domeinexpert die alle eigenschappen, sterktes en zwaktes van het systeem beheerst. Maar ook tot een expert die de verschillende niveaus van moduletesten tot systeemtesten kan vertalen naar een test automatiseringsstrategie. Met deze bagage kan de tester ook een andere rol gaan vervullen in het team. Naast zijn uitvoerende rol wordt hij een Quality Coach voor het hele Scrum team, want iedereen test. Dat is de mix zoals ik mijn vak als tester wil

“Je kunt niet alles leren in een training” uitoefenen. Maar mijn persoonlijke ambitie gaat nog verder. Ik denk dat competenties als feedback geven op productkwaliteit en het streven naar waarde voor klanten - typische sterke eigenschappen van testers ook op andere gebieden waardevol zijn. Mijn passie is om te blijven groeien in procesverbetering, zodat ik onze organisatie kan helpen in de transitie om nog meer Agile en Lean te worden.” Als oud-trainer ziet Jurian het grote belang om altijd te blijven leren en op de hoogte te blijven van nieuwe ontwikkelingen en trends: “Je kunt niet alles leren in een training. Om actuele ontwikkelingen te volgen is het belangrijk om ook seminars te

bezoeken, veel te lezen en een groot netwerk op te bouwen. Over allerlei onderwerpen die je vak raken.” Voor Improve ziet Jurian in de toekomst zeker nog een rol: “Door zelf alle ontwikkelingen te volgen kan Improve de klanten helpen om continu te leren. Op de werkvloer kan Improve dan helpen die kennis toe te passen en bij het opzetten van een strategie voor testautomatisering. Maar Improve moet testers vooral bijbrengen hoe ze hun team voortdurend kunnen uitdagen met de juiste vragen: hoe is er getest en op welk niveau? Bewaken dat de teststrategie op de juiste manier wordt uitgevoerd. Dat is de uitdaging die hoort bij die nieuwe rol als tester.”

Jurian van de Laar is Staff Test Engineer bij Kulicke & Soffa, een toonaangevende leverancier van oplossingen voor geavanceerde verpakkingen van halfgeleiders en assemblage van elektronica. Jurian was vele jaren trainer en senior consultant bij Improve Quality Services. Tevens is hij bestuurslid van BNTQB.

IMPROVE QUALITY SERVICES

13


HET VERHAAL VAN...

Je wilt dat het goed komt Usability testen als patiënt Sinds Patrick zelf met hartklachten te maken heeft, kijkt hij anders naar wat er om hem heen gebeurt in behandelkamers van een ziekenhuis. De hartproblemen zorgden ervoor dat zijn leven in één klap op zijn kop stond. Na een zware periode is hij gelukkig weer aan het herstellen en werkt hij met veel plezier aan een systeem waarmee regionale anesthesie nauwkeuriger kan worden gepositioneerd. Dit product helpt een anesthesist gerichter te verdoven, wat gunstiger is voor de gezondheid van patiënten. Met minder zware verdovingen herstellen patiënten sneller.

Een passie voor kwaliteit had Patrick altijd al. Zijn interesse voor kwaliteit zorgde ervoor dat hij in de avonduren bedrijfskunde ging studeren. Na zijn studie gaat hij als software tester voor een groot detacheringsbedrijf aan de slag. Hier ervaart hij dat software technisch in orde moet zijn en aan veel verschillende eisen moet voldoen. Helaas staat de eindgebruiker meestal niet centraal. Wet en regelgeving en de hoge kwaliteitseisen zorgen ervoor dat producten op een formele en rigide manier moeten worden gebouwd. Zijn eerste kennismaking met de hightech medische wereld was als bewaker van de eisen en wensen in het DNA-analyse project. Een team van biologen, onderzoekers, hard- en software engineers ontwikkelde een systeem waarmee door DNA-analyse het onderzoek naar ernstige ziektes mogelijk en versneld werd. Op basis daarvan konden artsen eerder gerichte behandelingen starten. Hoewel software hiervan maar een klein onderdeel uitmaakt, is het ook vaak de bindende factor. Het zorgt 14

JUBILEUMMAGAZINE

dat ingewikkelde apparaten eenvoudig te bedienen zijn en de arts van de juiste informatie wordt voorzien om zijn diagnose of ingreep te ondersteunen. Patrick helpt ook bij het vormgeven en uitvoeren van de gebruiksvriendelijkheidstesten. Gebruiksvriendelijkheid is vaak een ondergeschoven kindje en in de omgeving waarin Patrick werkt, is weinig ervaring met methoden en technieken om gebruiksvriendelijkheid te testen. Mensen met die ervaring zijn op één hand te tellen. Een geheel nieuw product en procedé ontwikkelen voor de diagnose is complex. De software ontwikkelen en zorgen dat het werkt, is lastig genoeg. Hoe maak je, als je geen researcher of arts bent, het dagelijks gebruik zo eenvoudig mogelijk, zodat de patiënt snel de diagnose krijgt? En hoe maak je termen als veilig, handig en prettig in gebruik meetbaar en objectief? Lastige vraagstukken en Patrick heeft moeite met deze problematiek. Teleurgesteld stelt hij vast dat zijn review commentaar en bevindingen regelmatig worden genegeerd.

Mark, de schrijver van de handleidingen, en Tessa, een laborante, worden enthousiast en raken betrokken bij het testen. Als team gaan ze aan de slag. Het heeft geen prioriteit en dus doen ze de gebruiksvriendelijkheid er een beetje bij. Ze nemen de eerste hordes door samen te werken met andere disciplines en relevante artikelen en standaarden te bestuderen. Nog ongevraagd adviseren ze de engineers die aan het product werken. Dit bouwen ze uit tot een ‘usability program’ dat steeds meer aandacht krijgt. Patrick moet het project verlaten nog voor het product op de markt komt en daar baalt hij van. Dat is de realiteit in detachering en consultancy. Ondanks dat hij een goed gevoel heeft, twijfelt hij: heb ik het wel goed gedaan en is er nu blijvend iets veranderd? Dat het een goede aanpak was waar anderen van kunnen leren, blijkt pas achteraf. Patrick schrijft een artikel en presenteert op twee internationale conferenties over zijn ervaringen en de gevolgde aanpak. Hij is vooral trots op het feit dat zijn presentatie twee jaar later door de gemeen-


schap gekozen is als ‘Community Choice’ op de grootste Europese software testconferentie. Het DNA-analyse product is naar de markt gegaan en op de website staat ‘het extreme gebruiksgemak’ als eerste producteigenschap genoemd. Het gaat vaak om vermoedens van ernstige ziektes en een arts of klinisch laborant spaart veel tijd uit. Voorheen kwam de uitslag soms pas na twee weken omdat de monsters opgestuurd werden naar een gespecialiseerd laboratorium. Met dit apparaat is er binnen twee uur duidelijkheid. Dat kan levens redden en de patiënt zit minder lang in onzekerheid wat veel stress voorkomt. Het ‘usability program’ is een mooi uitgangspunt voor het werk dat Patrick nu doet. Opnieuw helpt hij een medisch apparaat te ontwikkelen door de gebruiksvriendelijkheid te onderzoeken. Om zijn eerdere ervaringen werd hij gevraagd voor het anesthesieproject. Het team test de gebruiksvriendelijkheid nu niet alleen achteraf, maar krijgt ook de kans om

vroeg in het traject de engineers te adviseren. De samenwerking met een multidisciplinair team helpt om gebruiksgemak te verbeteren. De synergie van het team is hier doorslaggevend: elkaar begrijpen en van elkaar leren! Auteur: Huib Schoots

“Een geheel nieuw product en procedé ontwikkelen voor de diagnose is complex”

Producten en bedrijfsnamen zijn op verzoek van de klant niet genoemd. Om dezelfde reden zijn de namen van Mark en Tessa veranderd. Patrick Duisters werkt bij Improve als consultant. De afgelopen jaren was hij internationaal actief in diverse testgerelateerde rollen. Hij geeft regelmatig trainingen en presentaties voor klanten en op conferenties. Het verbeteren van testprocessen en usability hebben zijn bijzondere aandacht. Zijn passies zijn surfen en 4x4. Patrick is 50 jaar, getrouwd met Marie-Helene en is de trotse vader van Bjorn en Niels.

IMPROVE QUALITY SERVICES

15


INTERVIEW

Creating a culture of testing excellence “Testing is an accessible activity. Anyone can test. Even children. Especially children, because being a child is a process of relentless testing. But being able to test is not the same as being able to do it reliably, fully and in a manner that satisfies the needs of a given project. “Testing is a marginal activity. Wherever you find testing, it certainly won't be on the center stage of life. Testing is on the margins for a good reason: it shatters the tranquility of the status quo, while making no promise to improve it. Testing is nevertheless essential in our enterprises because it reveals hidden trouble, thus giving our improvement efforts direction and focus. “Testing has an abstract nature. It is ideas that lead to observations that lead to more ideas, filtered and powered by our faith in the existence of failure. If you want to learn how to evaluate testing, the intellectual tools you need for that belong to the world of philosophy (epistemology, axiology, and ontology). You can't just download them from the Internet.”

The daily practice of testing Putting these facts together, it shouldn't surprise us that people who specialize in testing are rare compared 16

JUBILEUMMAGAZINE

to people who specialize in building the things that get tested. The accessibility of testing means that everyone is an amateur tester, no matter what else they do for a living. The marginality of testing automatically consigns any testing specialist to a lower status. The abstract nature of testing prevents most people from recognizing bad testing, so they have little motivation to seek people who do it better. “Meanwhile, there are attractive alternatives to testing. Excellent craftsmanship can reduce the need for testing. Incremental releases limit risk. Powerful software tools can automatically check thousands of observable facts about the status of a product (which doesn't necessarily help, but looks impressive to management). Meanwhile, many users simply accept products despite the presence of bugs. “I think testing will remain a world divided into three groups: a large population of builders who do shallow testing as part of their development work, a much smaller group of young people who perform shallow testing full-time, called "testers’ and a very small population of testing craftsman and consultants who dedicate themselves to honing their testing skills and who are capable


INTERVIEW

of testing deeply, reliably and giving compelling reports of their work. This third group consists of people who may be called by various names: coaches, consultants, but not often ‘testers’. Some of them will be independent. Some will have staff-level roles in large companies. These testing craftsmen will always face pressure to justify their arcane existence. And that pressure only increases with their success, because when things go well, people begin to wonder why we need workers whose focus is failure.”

The future of testing “I live in that third group: the craftsmen. What is its future? How does it maintain itself and how does it grow? In the last ten years, social media has made it easier than ever to maintain distant professional relationships. Screen sharing, group file sharing, and group messaging is trivial now. That is key to creating an accessible culture of professional testing. But we still face a daunting obstacle: confidentiality agreements. Much of the specific tools, documents, and experiences which are needed to understand the daily experiences of testing are locked away. I once worked for Apple Computer, but I don't know anything specific about how Apple tests its products today, and if I did know they would not let me tell anybody. What this means is that embedded technical workers are practically cut off from the outside world. They show up at conferences and even speak at them, but they are unable to share deep details or raw data. That leaves the field to independent pundits, who are free to speak, but do not have regular access to large projects.

What will be the daily practice of testers in future? “The daily practice of dedicated testers depends on the kind of tester you are and how senior you are. For testing generalists, sometimes called functional testers, who are relatively junior, a lot of their work is writing test cases and performing test cases focused on trivial functional matters. They probably go from one Jira-based ‘product story’ to the next, doing this. Although I think that's a waste of time and treasure, this remains popular because counting test cases makes testing seem more tangible and less abstract. Senior testers who engage in deep testing don't focus on ‘test cases’. They focus on risks and the design of experiments to assess that risk. Their daily practice involves studying the product, interviewing developers, developing test data and test tools, performing complex tests and reporting on those results. I also think that a lot of what testers will have to do in the future is to organize and administer testing events that involve amateur testers. Each tester will have to be a testing coach to some degree.”

“Excellent craftsmanship can reduce the need for testing”

“As one of those independent guys, I deal with this by focusing on what I can do. I develop and spread systematic ways of teaching the abstract thinking skills that make a good tester. I ground that work in practical exercises. And I use my experiences consulting in software organizations to make those exercises as realistic as I can. When I work with companies, a lot of what I do is explain and demonstrate ways of creating a culture of testing excellence, but to make progress toward that requires specific, passionate, heroic leaders inside those companies. Excellence does not happen automatically.”

What would you advise testers to do to be prepared for that future? As a tester you should learn to explain and defend testing. Therefore it is important to practice making excellent reports, both written and oral. Developing software in rapidly changing markets requires that testers have to adopt at least one specialty instead of being only a generalist tester. In the past it was not really necessary to be good at coding, but this will change. In future you have to learn about coding or at least learn how to read code. Learn everything you can about the design of experiments. And last but not least, practice teaching testing.

James Bach, owner of Satisfice, is a consultant and trainer, known as the creator of Rapid Software Testing, Session-Based Test Management, and one of the progenitors and advocates of skilled exploratory software testing.

IMPROVE QUALITY SERVICES

17


INTERVIEW

Out-of-the-box tester wordt steeds belangrijker

Met de verandering naar Agile/DevOps wordt gesteld dat kwaliteit ieders verantwoordelijkheid is. Dat geldt inderdaad voor kwaliteit in de brede zin, maar niet voor testen in het bijzonder. Niet iedereen binnen het team kan de juiste vaardigheden en mindset ontwikkelen die nodig is voor het testen. De out-of-the-box testers worden steeds belangrijker. Ze moeten daarnaast leren omgaan met onzekerheden in de gehele productlevenscyclus en zich meer openstellen voor de verschillende benaderingen van development. 18

JUBILEUMMAGAZINE


“Testers zouden zich op een aantal vlakken verder kunnen ontwikkelen. Zij zouden meer kennis moeten opdoen van gereguleerde omgevingen.” “Ook na het vrijgeven van een product is testen belangrijk”, vindt Jan van Moll (Head of Quality & Regulatory Affairs, Philips). “Denk aan regressietesten, maar ook aan de betrokkenheid bij de analyse waarom fouten in een product komen en waarom deze fouten tijdens het testen gemist zijn, de zogenaamde root-cause analysis. Testers moeten vooral blijven doen waar ze goed in zijn, maar hun scope wordt breder. Bij de steeds omvangrijkere systemen zijn de grenzen van het end-toend testing niet meer zo duidelijk als voorheen. En wat is eigenlijk nog de ‘testomgeving’ nu er steeds meer in de cloud staat? “Testen wordt steeds meer ‘uitgesmeerd’ door de diverse, moderne ontwikkelmethodieken. De rol van tester wordt in veel organisaties steeds meer uitgehold. Maar je ziet ook dat veel testers en hun belangenorganisaties blijven hangen in de traditionele kijk op testen. Prima om het oude niet weg te gooien, maar laat het los. Certificatie van testers was voorheen een veelbesproken onderwerp. In de professionele ontwikkeling van een tester, voegt

zoiets als certificatie iets toe, maar het is niet alleszeggend.” In zijn rol buiten Philips als forensisch onderzoeker van ernstige productproblemen in de industrie, ziet Jan dat er doorgaans ook geen terugkoppeling plaatsvindt naar de testers over wat zij gemist hebben voorafgaande aan de productvrijgave. De lessen die getrokken worden uit een root cause analyse worden te vaak niet teruggekoppeld aan die partijen in de organisatie die soortgelijke productproblemen in de toekomst zouden moeten voorkomen. Jan zegt: “Testautomatisering is uiteraard een must gezien het grote belang ervan in het licht van het grote aantal configuraties dat wordt uitgeleverd en hun toenemende complexiteit. Hierdoor is alleen handmatig testen al lang geen optie meer. De trend is dan ook dat er meer preventief aan kwaliteit gewerkt moeten worden dan correctief getest. “Testers zouden zich op een aantal vlakken verder kunnen ontwikkelen. Zij zouden meer kennis moeten op-

doen van gereguleerde omgevingen. Dat geldt niet alleen voor medische omgevingen, maar bijvoorbeeld ook voor banken. Out-of-the box denken en werken wordt steeds belangrijker. Door communicatieve vaardigheden te ontwikkelen, zal de tester wellicht ook een meer open persoonlijkheid worden. “Improve QS kan de testers voorbereiden op de toekomst door ze op te leiden in root-cause analysis en de kennis van de disciplines Agile en DevOps te verbreden. De tester moet leren omgaan met onzekerheden en leren coachen. Het omgaan met gereguleerde omgevingen noemde ik al eerder.

Jan van Moll is Director of Quality & Regulatory at Philips, docent aan de TU Eindhoven en Independent Senior Forensic Investigator. In zijn rol bij Philips heeft Jan regelmatig trainingen afgenomen van Improve Quality Services.

IMPROVE QUALITY SERVICES

19


INTERVIEW

De tester van de toekomst moet een keuze maken Marcel Kwakernaak, testmanager bij Dunea en ex-medewerker van Improve Quality Services, voorziet een spelbepalende toekomst voor twee verschillende quality professionals. De testers van vandaag zijn de aangewezen kandidaten maar ze moeten wel een keuze maken. De keuze is enerzijds voor human behaviour specialist, anderzijds voor technical tooling specialist. Als die keuze niet of halfzacht wordt gemaakt dan zullen anderen dat doen. Beide rollen zijn nog onvoldoende aanwezig in software ontwikkelteams. De toekomst ligt voor het grijpen voor professionals met ambitie en passie voor kwaliteit.

20

JUBILEUMMAGAZINE


Marcel ziet twee routes die de tester van de toekomst kan nemen, waarbij hij opmerkt dat hij de functie liever QA medewerker noemt: “De functie moet veranderen, want de huidige functionele tester is in de agile werkwijze veel te timide en afwachtend. Er is teveel respect voor ontwikkelaars en te weinig voor het eigen QA vak. In het begin van een traject wordt door het gehele team steevast te makkelijk gedacht over kwaliteit waardoor aan het eind van de rit de klant maar blijft morrelen. De tester pakt zijn rol niet, terwijl die voor het grijpen ligt!

team en een goede feedback loop! Zij moeten de kwaliteitscoach van het team worden. Dat gaat over het opzetten van een gestructureerde team testaanpak tot aan het verhogen van de release cadans in coördinatie met de andere teams. De basis is altijd hetzelfde gebleven. Van tevoren nadenken over de kwaliteit die geleverd moet worden. De tester wordt teamcoach, de testmanager wordt company coach en zorgt dat teams op een lijn zitten wat betreft aanpak, testautomatisering, definition of done en CI/CD. Samenwerking is nog meer key in de toekomst.

“Testers zullen zich moeten bijscholen, want als de werkwijze en de houding niet verandert, zet de tester zichzelf buitenspel. Einde oefening. TMap en ISTQB voorzien gewoonweg niet in de behoefte die er nu ontstaat. Ook de agile schriftgeleerden en scrum adepten slaan de plank mis. We zijn al veel meer continuous en releasen steeds meer feature based. Scrum is over de top van zijn levenscyclus. Kortom, weinig tot geen hulp uit het verleden. Het zijn vooral de recente ervaringen die we zelf hebben opgedaan waar we het mee moeten doen.

“De technische tester is een meester in TDD, weet hoe je features moet automatiseren, een herbruikbare testset moet opbouwen en is ook een meester in continuous integration, continuous delivery. Daarbij moet hij verstand hebben van security en performance en tot slot ook van operations monitoring. Daar is zoveel informatie uit te halen!”

Op de vraag of een ontwerper bijvoorbeeld de rol van de human behaviour tester zou kunnen invullen zegt Marcel: “Ontwerpers zijn goed in uitdenken. Testers zijn ongemerkt bekwaam geworden in uitproberen en dat is nou net wat we tegenwoordig nodig hebben. Doen!”

Marcel Kwakernaak (Program Test Manager) is momenteel verantwoordelijk voor het management van testen en kwaliteitsbewaking binnen het programma Wave, dat een nieuw ERP systeem implementeert voor het bewaken van alle processen van Dunea. Dunea produceert en levert lekker en betrouwbaar drinkwater aan circa 1,3 miljoen klanten in het westelijk deel van Zuid-Holland.

“In de toekomst hebben de t-shaped ontwikkelteams allemaal een human behaviour specialist en een technical tooling specialist nodig. Beide rollen gaan het verschil maken. Kwaliteit is de kracht van die specialisten en in de breedte doen ze mee als volwaardig teamlid. “Ik verwacht dat veel ‘ouderwetse’ testers de kant van human behaviour opgaan”, zegt Marcel. “In hun teams werken zij volgens de methode specification by example en acceptance test driven development. Wel op de correcte manier, dus met het hele IMPROVE QUALITY SERVICES

21


INTERVIEW

20 jaar Improve. We blikken terug en kijken vooruit!

Huib Schoots, Pieter Withaar, Berry Kersten, Piet de Roo en Kaspar van Dam.

Omdat Improve 20 jaar bestaat, praten we met vijf consultants over verleden, heden en toekomst van het testen. De deelnemers aan het gesprek, dat wordt geleid door Kaspar van Dam (PGGM en coach BDD) zijn: senior consultants Huib Schoots (Océ en expert Context-driven testen), Pieter Withaar (VECOZO en expert Testautomatisering), Piet de Roo (trainer/coach en expert Requirements Engineering) en Berry Kersten (Stater en expert Agile/DevOps). 1998 Steve Jobs is net een jaar terug bij Apple en presenteert de eerste iMac. Google wordt opgericht en de eerste MP3 ziet het daglicht. Het is het jaar dat MySQL en XML 1.0 worden geïntroduceerd. Windows 98 komt op de markt en Bill Gates krijgt een taart in zijn gezicht. Seti@Home wordt opgestart. Vanaf dat jaar is Internet Explorer de meest populaire browser. De wereld leert blogs kennen. TMap bestaat een kleine drie jaar en heeft de wereld van het testen flink veranderd. Het is ook het jaar waarin Improve opgericht wordt. Wat deden jullie toen?

22

JUBILEUMMAGAZINE

Huib: Ik werkte toen in de automatisering bij CMG. Er werd software gebouwd zonder te testen. Na een release stond de telefoon roodgloeiend. Pieter: Op de MTS hield ik me voornamelijk bezig met het testen van leraren ;-). Tijdens mijn opleiding Informatica werd nauwelijks aandacht besteed aan testen. Pas op de HTS heb ik TMap leren kennen. Berry: Ik was net gestart op het HBO en was nog volop bezig om te ontdekken wat ik nou eigenlijk wilde in de “ICT wereld”. Testen was toen geen onderdeel van het curriculum. Piet: Bij Philips Car Systems werkte ik al als tester. Dat betekende dat

ik vooral moest melden wat er mis ging. Ik volgde daar later trouwens al wel trainingen bij Improve. Huib: We vroegen ons af, hoe ga je dat nu doen, dat testen? TMap was toen het boek! Maar bij CMG was alles wat met Sogeti te maken had ‘de vijand’. CMG ontwikkelde in die tijd de methode Testframe. Methodes als TMap en testFrame hielpen ons bij het uitleggen wat de stappen zijn, maar hoe je die stappen in projecten moest uitvoeren, was proberen en van elkaar leren. Daarom proberen we kennis met elkaar te delen. Pieter: In die tijd werd testen pas een vak op zich. Er werd veel meer gedocumenteerd. Maar wel tech-


nisch en wetenschappelijk, met formules. Het was geen ‘mensenvak’. Piet: Iedereen die kon lezen en schrijven kon ook testen. Als er testers nodig waren, werd er gewoon een uitzendbureau gebeld. Huib: Je werd opgeleid tot ontwikkelaar en als dat niet lukte, kon je altijd nog tester worden. Pieter: De testers kwamen uit allerlei studierichtingen, zoals economie en wiskunde.

2008 De wereld is veranderd. Computers en het wereldwijde web zijn inmiddels gemeengoed. De eerste iPhone is er net een jaar en we maken kennis met Android en Chrome. Facebook is alweer twee jaar beschikbaar voor het grote publiek en Google is niet meer weg te denken. In 2008 worden Spotify en GitHub opgericht en een jaar later verschijnt de Bitcoin. We kennen TMap Next twee jaar, de methode is het vervolg op de inmiddels ouderwetse TMap blauw, waarin communicatie met de business een prominentere rol kreeg. Improve bestaat tien jaar. Steeds meer testers maken kennis met Agile en testautomatisering. Hoe kijken jullie terug op deze tijd?

masterclass nog niet mee aan het werk. We hebben met een groepje geprobeerd een soort handleiding te schrijven om de theorie uit de boeken concreet en toepasbaar te maken. Onbegonnen werk omdat het van te veel factoren afhankelijk was. Op een gegeven moment viel het kwartje: training alleen is leuk, maar oefenen en reflecteren om het te kunnen toepassen en daardoor goed te worden is belangrijker! Pieter: Agile was er al sinds 2001, maar werd pas groot door Scrum en Extreme Programming. Huib: Anko Tijman schreef het boekje ‘Testen als teamsport’. Dat was een stap naar testen op een agile manier, met nadruk op mensen en samenwerking. Eindelijk een echte verbetering. Pieter: In 2006 pakte Panalytical, waar ik toen werkte, dat op. Zij waren constant bezig met process improvement en gebruikten daarvoor Scrum Agile. Electronici, mechanici en software-ontwikkelaars bouwden samen een instrument op. Huib: Grappig dat jij dat zegt. Want hightech lijkt op software gebied achter te lopen, maar eigenlijk lopen

ze voor op de administratieve wereld. De hightech-wereld innoveert constant. Piet: Ik werkte als tester bij TomTom en kreeg op een gegeven moment te horen: per vandaag ben je scrum master! Ik wist niet eens wat het was, maar ik dacht “Ik ga de mensen eerst maar eens helpen zodat ze gewoon hun werk kunnen doen, met andere woorden ik haalde de ‘impediments’ weg. Dat bleek een taak van de scrum master te zijn.” Gewoon je gezond verstand gebruiken en niet de voorgekauwde processen draaien. Daar draait scrum om. Huib: Toch hebben we nog niet genoeg geleerd. Het gaat nog steeds veel te veel over standaarden en certificering. We zijn kenniswerkers, ons werk kun je niet in een standaard duwen. Effectief denken is niet te certificeren. Berry: De agile manier van werken was toen voor velen vernieuwend. Bij mijn toenmalige project wisten we nog niet van het bestaan van Scrum af, maar gingen we experimenteren (met de inzichten uit het boek ‘Agile and iterative development’ van Craig Larman). Sinds

Piet: Dat boek TMap Next was nog dikker. Collega’s kochten het, maar het hielp ons niet veel verder. Berry: In de tijd dat ik bij Ordina werkte, werd het vooral gebruikt als naslagwerk. Voor mij was het een tijd waarin ik kennis en ervaring begon op te doen met de agile manier van werken, ook door de publicaties van Anko Tijman. Piet: Het boek lag indrukwekkend op je bureau. Ik werkte in een technische wereld en TMap was meer voor de administratieve sector. Wij gingen wel aan de slag met TPI. Huib: Studenten konden er na een IMPROVE QUALITY SERVICES

23


“Het zijn niet de sterkste soorten die overleven en ook niet de meest intelligente” 2008 zijn er ook nieuwe inzichten gekomen over de agile manier van werken. Denk aan updates op de Scrum Guide, scaling Agile modellen en DevOps. Mede hierdoor experimenteren teams tegenwoordig nog steeds met hun eigen agile manier van werken. Pieter: Tot de jaren 80 bedacht je als ontwikkelaar iets, maakte het en vervolgens testte je het. Er was geen sprake van een strikte scheiding tussen het ontwerpen, ontwikkelen en testen van software. De behoefte om testen als strikt onafhankelijke taak te zien, was er vóór TMap niet… Dat doen we eigenlijk nu weer, lijkt het. In de jaren 90 waren we even afgedwaald en moest testen zo nodig een aparte discipline zijn. Ontwikkelaars zijn gelukkig steeds meer betrokken bij testen. Piet: We hebben jaren gevochten om van testen een eigen vakgebied te maken en eigenlijk draaien we dat met Scrum weer voor een groot deel terug. Huib: We zullen echter wel altijd testers nodig blijven hebben. Als Agile coach leer je teams beter te scrummen en sneller/efficiënter te werken. Maar de testspecialist blijft het team vragen: hebben we daar en daar aan gedacht?, terwijl de rest van het team denkt: we moeten het op tijd af hebben. Dan word je soms als azijnpisser gezien, maar die rol is hard nodig in een snelle wereld waar iedereen nog wel eens de neiging heeft over de eigen voeten te strui24

JUBILEUMMAGAZINE

kelen door een (te) sterke focus op de finishlijn.

2017/2018 Het internet is niet meer weg te denken uit het dagelijkse leven. Smartphones zijn onderdeel van ons bestaan en softwareontwikkeling lijkt in weinig opzichten nog op waar we ons mee bezig hielden in 1998. Agile is geboren in 2001 tijdens een inmiddels beroemde meeting in Utah en binnen de industrie niet meer weg te denken. Continuous en DevOps zijn de nieuwe trends en communicatie en teamwerk de toverwoorden. Hoe gebruik je de kennis van nu om de wereld beter te maken? Huib: Het is mijn persoonlijke missie om de wereld beter te maken. Sommige testers staan stil. In elke organisatie lopen mensen rond die niet willen veranderen, die stilstaan en denken dat ze ruim tijd hebben om een product te ontwikkelen. Functioneel testen is niet meer zo waardevol voor de markt als voorheen. Het gaat nu ook om security, performance en reliability. ING gooide alle old school functionele testers eruit omdat ze daarin niet meer mee konden of wilden. Die bank richt zich op de toekomst. Zeven jaar geleden dacht ik dat ze gek geworden waren, maar nu snap ik het! Berry: De huidige tijd met technologische ontwikkelingen (vierde industriële revolutie) zorgt voor vrijwel

onbeperkte mogelijkheden. Is onze kennis over testen en kwaliteit hierin meegegroeid? Over het algemeen denk ik van niet. Daarom moet je als kenniswerker je kennis onderhouden en actief bijblijven met de ontwikkelingen (blijven leren). Huib: Er zijn frameworks en tools die mensen helpen om Agile beter te implementeren. De laatste ontwikkeling is een gamification tool, Agility Scales van Jurgen Appelo, waarmee teams zelf kunnen uitvinden hoe ze Agile willen gebruiken. Piet: We moeten van frameworks en tools schuiven naar skills en vaardigheden. Pieter: Bedenken hoe je informatica in jouw voordeel laat werken. Huib: We moeten mensen leren leren en ze verantwoordelijk maken voor hun leerproces. Niet alleen opleiden, maar ook mentoren, coachen en faciliteren. We leren ze het, begeleiden ze op inhoud en vaardigheden en langzaam gaan ze het zelf doen. Ons doel is overbodig te worden. Huib: Richard Bradshaw (Ministry of Testing, Friendly Testing) vertelde over zijn zoektocht naar technische oplossingen om zijn website opnieuw te bouwen en hoe hij alle nieuwe tools op Google vond. Je kunt alles vinden op Google, dus je moet mensen leren hoe ze moeten googelen om nieuwe skills en vaardigheden op te doen en de tools te vinden die ze daarbij kunnen helpen. Pieter: De meest gebruikte toetsencombinaties binnen de softwareontwikkeling zijn dan ook Ctrl-C en Ctrl-V! Maar men moet wel weten hoe dit op het juiste moment en de juiste plaats toe te passen…

2028 Improve bestaat 30 jaar. Is Improve er nog? En bestaat het vak van tester nog wel? Welke rol is voor Improve weggelegd in deze toekomst?


INTERVIEW

Welke lessen uit heden en verleden gaan ons helpen in deze toekomst? Huib: Binnenkort zijn er niet zoveel testers meer nodig, dus alleen de hele goede, met veel skills, zullen naast de ontwikkelaars werken. Twintig jaar geleden was TMap het helemaal. Nu is het vak meer human driven, terwijl we tien jaar geleden nog riepen dat dat helemaal niet kon. Straks werken we in een team met daarbinnen één persoon als ‘kwaliteitsgeweten’ die kritische vragen stelt in plaats van vijftien testers. Piet: Dat ontwikkelt zich langzaamaan. Berry: In de toekomst hebben we banen die we nu nog niet kunnen verzinnen. Tien jaar geleden hadden we nog geen DevOps engineers. Huib: Kijk naar het boek dat we vijf jaar geleden voor Testnet geschreven hebben, daarin hebben we een aan-

tal dingen over het hoofd gezien. Piet: We moeten ons voorbereiden op grote veranderingen. Huib: Het is niet te voorspellen wat er gaat gebeuren, maar we kunnen ons voorbereiden door goed te trainen. Kijk naar het verschil tussen een commando en een soldaat. Een commando is getraind om in de moeilijkste omstandigheden in leven te blijven, zich aan te passen aan de situatie en te blijven functioneren. Of zoals Darwin zei: het zijn niet de sterkste soorten die overleven en ook niet de meest intelligente. Het is het soort dat het beste reageert op veranderingen. Andere training, heel andere overlevingskansen. Pieter: De affiniteit voor technologie zit ingebakken in de nieuwe generatie. Daardoor krijg je ook een steeds breder pallet aan IT’ers. De automatiseerder van de toekomst is niet meer de nerd in het hoek-

je, maar het vak wordt door meer verschillende mensen uitgevoerd. Het is niet meer nodig om jongeren te leren met een computer om te gaan. Skills als Word en Excel zet je niet meer op je CV. Het zijn digital natives. We gaan skills trainen en geen boek meer lezen. Waar loop je tegenaan en wat ga je doen om het op te lossen? Berry: Niet langer alleen maar voorschrijven hoe het zou moeten, maar ook alternatieve leermogelijkheden aanbieden. Piet: Flexibiliteit is een skill die binnen het huidige werkveld hard nodig is: wat je ook tegenkomt, je moet er mee om kunnen gaan. Huib: Je moet mensen leren om kritisch na te denken, ook over het eigen handelen. Dat is ook waar Improve als bedrijf voor staat. Pieter: We zijn onderscheidend doordat we de theorie en de praktijk

IMPROVE QUALITY SERVICES

25


combineren. En daarin eerlijk en direct zijn, ook al kan dat soms confronterend zijn voor de klant. Huib: Het is nodig om direct ondersteuning te kunnen bieden als het nodig is, daarvoor moeten we mensen beschikbaar hebben. Klassikale training is niet voldoende. Workshops doen die ter plekke à la carte worden ingevuld, coaching en voorbeeldgedrag zijn net zo hard nodig. Berry: Om de kenniswerker van de toekomst te trainen zijn andere werkvormen nodig. Huidige trends met business simulaties en andere (gamification) concepten zijn nu populair. Dit zorgt voor out-of-the-box denken en kan helpen om mensen met veel ervaring nieuwe inzichten te geven. Huib: Hoe doe je dat? Ga je ze in de war brengen? Hoe weet je nou dat je het goed doet? Iedereen heeft een andere leerbehoefte en veel mensen weten zelf niet wat ze moeten of willen leren. Daarin kan een bedrijf 26

JUBILEUMMAGAZINE

als Improve adviseren, wij hebben tenslotte de experts aan boord die snappen hoe leerprocessen werken. Berry: Agile kun je ook interpreteren als een niet vast gebaand leerproces: (Agile manifesto: “We are uncovering better ways of developing software”). Dat betekent leren door te doen, anderen hierbij helpen en samen gebruikmaken van de opgedane praktische inzichten. Huib: Dat klopt, maar mensen zoeken ook zekerheid. Piet: Werken graag op de automatische piloot. Pieter: Hoeveel organisaties hebben om die reden een ‘way of working’? En merken vervolgens dat dit in de praktijk toch niet helemaal werkt? We moeten in beweging blijven, blijven veranderen. Huib: Precies, richt maar eens een flexplek in! Dan worden mensen ineens heel erg star en zie je hoe moeilijk mensen veranderen en hoe langzaam ze eigenlijk leren… Piet: Agile zet mensen minder in een

hokje en stimuleert daarmee mensen om flexibel te blijven. Huib: Dave Snowden (Cynefin) heeft het over Waterval bij dingen die voorspelbaar zijn en bij dingen die niet te voorspellen zijn over een aanpak als Scrum. Pieter: Waterval en Scrum/Agile bieden allebei oplossingen, maar voor andere problemen. Belangrijk is dat we de beste werkvorm kiezen voor de situatie, ongeacht of dat Waterval, Scrum of een mengvorm van beiden is. We moeten de Scrum bible niet zo letterlijk nemen. Hoe zit het in 2028 dan met kunstmatige intelligentie? Huib: Een computer neemt geen verantwoordelijkheid. Een zelfrijdende auto kent geen ethiek. Die kan geen keuze maken als er uitgeweken moeten worden en er een lastige keuze gemaakt moet worden of de auto jou of mijn vriendin aanrijdt. Pieter: Het beslispad van de mens is al moeilijk te bepalen, die verant-


INTERVIEW

woordelijkheid bij machines neerleggen is nog moeilijker. Beslissingen kun je niet testen, alleen de facetten eromheen. Je weet bijvoorbeeld nooit of de beslissing gemanipuleerd wordt. Huib: Volkswagen gebruikte sjoemelsoftware om geld te verdienen. Iets dergelijks gaat in de toekomst met kunstmatige intelligentie ongetwijfeld ook gebeuren. Piet: En dat kan gevaarlijk zijn, want praat je met Siri of met een echt iemand? In de toekomst weet je dat niet meer, terwijl we al dan niet bewust veel beslissingen in handen van kunstmatige intelligentie leggen. Pieter: Als je het hebt over artificial intelligence is het grootste risico dat de beveiliging slecht is. Kwaliteit van software is niet hetzelfde als voldoen aan kwaliteit in het algemeen. Misbruik kost bedrijven ontzettend veel geld.

Huib: IT is natuurlijk prachtig en geeft heel veel mogelijkheden. Maar ook risico’s en de mens blijft de grootste risicofactor! Blijven ze ethisch of zetten ze IT in voor slechte zaken. Je moet er niet aan denken wat gebeurt er als IS controle over de sluizen krijgt. We moeten bedrijven bewust maken van de gevaren! Improve moet zich nog meer richten op security.

2038 We zijn opnieuw twintig jaar verder met Improve, alhoewel: Bestaat Improve dan nog? Berry: Wel als we blijven investeren in mensen, doorgaan met de ontwikkelingen waar de markt behoefte aan heeft. Pieter: Welk type mens zou dan hier werken? Mensen met ervaring. Of de helft computers en de helft mensen?

Huib: Haha, dan staan we laptops op te leiden. Vroeger waren er programmeurs die hun eigen werk testen, later kwamen er onafhankelijke testers bij en werd er meer gespecialiseerd. Nu werken we met zijn allen gezamenlijk aan dezelfde software vanuit de verschillende specialismen en komen er steeds meer specialisten voor security, performance en reliability bij. In de toekomst gaat het enkel nog meer om teamwork. Ik denk dat de silo’s nog verder verdwijnen en daarmee ontwikkelen IT-ers zich meer als generalisten. Maar specialisten zul je altijd nodig hebben voor het echte specialistische werk. Pieter: Het mensenwerk blijft, maar we krijgen wel meer hulp van computers.

IMPROVE QUALITY SERVICES

27


INTERVIEW

Testen als eten en drinken Als we een complex IT systeem vergelijken met een complex lichaam, wat is dan het belang van kwaliteitsbewaking van alle onderdelen van dat complexe systeem en van het systeem als geheel? Joost de Boer (Teamleider ICT Testmanagement bij Schiphol Group) maakt de vergelijking tussen het testen van software en eten en drinken.

28

JUBILEUMMAGAZINE


“Testen als activiteit gaat in de (nabije) toekomst lijken op eten en drinken. We gaan het doen op de momenten dat het zinvol is, met de ingrediënten (testsoorten) en hoeveelheden (testdiepgang) waaraan op dat moment behoefte is. Iets te veel omdat we het lekker (leuk) vinden, maar ook vanuit de zorg dat we bij een tekort mogelijk onvoldoende kunnen presteren”, zo legt Joost de Boer uit. “Eten en drinken heeft impact op functies als groeien (development), bewegen (gebruikers) en waarnemen (beheer). Je kunt eten en drinken (testen) op vaste tijdstippen met vaste hoeveelheden. Maar diëtisten zullen je adviseren om vaker en met kleinere porties voedsel te nuttigen. Minimaal twee liter water en twee stuks fruit. De schijf van vijf is de norm. Testers zouden diëtisten moeten worden. Ze adviseren, onderzoeken, controleren en melden of het wel of niet naar verwachting gaat. Maar zij zijn niet de enigen met een mening. Jijzelf, maar ook je familieleden, artsen en anderen in je nabije omgeving vinden daar iets van en zullen je ook beïnvloeden, door bijvoorbeeld voor je te koken (andere ontwikkelmethoden) en de specerijen van andere leveranciers te gebruiken (nieuwe technologieën) met als risico de kans op allergieën (onverwacht gedrag). Je bent onderdeel van een groot en complex geheel dat voortdurend wordt beïnvloed en situatiespecifiek advies nodig heeft.

voerd. Het opzetten en onderhouden van testfaciliteiten in bijvoorbeeld een Test Lab gaat een kernactiviteit worden van testers. Wil je als tester kunnen blijven testen, zul je bredere kennis moeten krijgen van andere specialismen.” Op de vraag wat testers met deze kennis zouden moeten doen, antwoordt Joost: “Door kennis kun je beter inschatten wat belangrijk is en waar je je wel of juist niet zorgen over zou moeten maken. Zorgen, die je met testen zou willen wegnemen. Maar let op! Als eten en drinken grotendeels wordt geautomatiseerd en een vast ritme heeft, bestaat het gevaar dat er minder gelet wordt op feedback door andere functies als groeien, bewegen en waarnemen. De kans dat we met een geautomatiseerd eet- en drinkpatroon de beoogde gezondheid krijgen is minder groot dan wanneer we met onze voeding wendbaar zijn en goed in staat om snel op feedback van het lichaam te reageren, zoals nodig is bij een afwijkende suikerspiegel of een circulatieprobleem. “Als nieuwe inzichten een andere systeeminrichting en/of netwerkinfra

vragen, is het noodzakelijk om snel te kunnen veranderen. Het is ook belangrijk om testresources snel te kunnen opschakelen of reduceren. De noodzaak om te testen is geen moment hetzelfde en verandert continu door de diverse invloeden, zoals door nieuw ontdekte tekortkomingen. Automatiseer daarom terugkerende (health)checks, maar niet het testen. “Een tester moet zich tot diëtist ontwikkelen. Bespreek vanuit een integraal afgestemde visie over kwaliteitsborging, je advies (het plan) om belangrijke prestaties van het IT-systeem te kunnen bevestigen en om tekortkomingen op tijd te kunnen ontdekken. Onderbouw dit met kennis en ervaringen. Zorg dat je op tijd toestemming krijgt om de gewenste middelen (onder andere specialisten) te kunnen inzetten. Borg natuurlijk ook dat deze middelen op tijd beschikbaar zijn en bij nieuwe inzichten snel kunnen worden aangepast. Vul andere professionals aan vanuit je eigen IT-professie. “Wat je als tester daarvoor moet leren, is systeemdenken. Krijg en behoud overzicht over het geheel, net

“Testen is niet meer iets wat testers doen. Specialisten zullen meer en meer het testen overnemen. Zij zullen door hun specialisme namelijk belangrijke tekortkomingen vinden, die de traditionele testers niet kunnen herkennen. Testen is een activiteit die door testers wordt gefaciliteerd en indien nodig, aanvullend door een tester kan worden uitgeIMPROVE QUALITY SERVICES

29


INTERVIEW

als bij een lichaam. Kijk naar de manier waarop de systeemonderdelen interactie hebben met hun omgeving en naar de invloeden die daarop (on) bewust uitgeoefend kunnen worden. Daarbij moet je niet alleen over de status van het product (bugs) communiceren, maar ook over hoe je hebt kunnen testen, hoe dit past in het grotere geheel en hoe goed er getest kon worden en waar dus nog onzekerheden over zijn. Werk samen en leer van andere specialisten zodat je een goede vervanger bent als iemand wegvalt, zeker als het gaat om belangrijke tekortkomingen te kunnen blijven herkennen. Wordt een Pi-shaped IT-professional! “Tester zijn, wordt een rol”, vat Joost samen. “Het is het meest efficiënt en effectief als diegenen die het beste belangrijke tekortkomingen kunnen ontdekken, ook degenen zijn die testen. Een tester moet daarom vooral heel snel kunnen leren, als hij of zij zelf wil blijven testen! Een tester heeft in de basis al een andere mindset, gevoel voor risico’s en talent voor het signaleren van veranderingen, en dat geeft hun meerwaarde. De tester van de toekomst is een IT-professional, zowel een engineer als adviseur, met een brede specialisatie. “Als bedrijven als Improve in die toekomst van waarde willen zijn, moeten ze trainen en nieuwe vaardigheden bijbrengen. Dat wordt een uitdaging nu contexten zo complex worden dat het jaren vergt om ze te kunnen doorgronden en snappen. Opleiden in test skills blijft van belang!” 30

JUBILEUMMAGAZINE

Op dit moment zet Joost de Boer op Schiphol een Test Lab op, waarmee zonder de productie te verstoren hele ketens van hard- en software (bijvoorbeeld de passagiers flow van parkeren tot in het vliegtuig) getest kunnen worden. Daar kan bekeken worden of nieuwe patches ‘overeind’ blijven, maar ook of innovaties (releases) in de keten passen. Improve is opleider van medewerkers van Schiphol, ook op het gebied van Requirements Engineering.


QUOTE

Testing as a very interesting multi-disciplinary activity Testing is a discipline that shows one of the highest growths within IT”, says Gualtiero Bazzana, President of the ISTQB. “In the last three years, testing services have grown by more than 12% each year and this trend is predicted even to accelerate in future. This is due to the increasing pervasiveness of software in any domain and to the dependency of businesses from it, in any domain. For this reason, we see a bright future for testing. “At the same time, modern software development life cycles require a shift-left and thus testing practices that are more and more integrated and anticipated. Moreover, the growth of testing efforts has to face the limitations in terms of scheduling and budgets that can be managed only through a better efficiency of the test teams (mainly thanks to well defined test strategies and good knowledge of the test techniques) and effectiveness (mainly thanks to test automation). For all the above reasons, we see for testing a very interesting multi-disciplinary activity, consisting in test management, test analysis & design and test execution activities, with a very close co-operation with the development teams and an exposure to the most advanced technologies.”

Like in any other domain, testers have to be prepared for changes “Technologies are evolving very quickly and testing needs to be adapted to them. At the same time, testing methodologies have also to be tailored to the modern SDLC’s and to the risk level of the application under test. So, testers have to be open-minded, curious, flexible and ready to take new challenges! “We consider that testers need first of all to learn the basics of test techniques, methods and processes; this is why in the ISTQB® portfolio we consider our foundation level as the cornerstone and the preconditions for any other certification. Based on that, we see three main paths for strengthening the competence and defining a learning and career path:

• Get an advanced level of know-how on cross domain core competences, notably: - Advanced level test manager - Advanced level test analyst - Advanced level technical test analyst • Get a thorough understanding on how to apply testing in an agile context. In this domain, ISTQB® has already issued a foundation level syllabus (which has been very well received by the market) and will in the future provide syllabi also at advanced level • Get a deep-dive into specialist topics, that can be considered from different perspectives, eg: - Domain-driven testing specializations (eg: testing in the automotive domain, that is an area with an explosive growth) - Activity-driven testing specializations (eg: test automation, that is an area where companies will continue to do huge investments) - Technology-driven testing specializations (eg: mobile testing) - Characteristic-driven testing specializations (eg: performance testing, security testing, usability testing) But most of all; keep learning!”

Gualtiero Bazzana is Manager at Alten IT and President of the International Software Testing Qualifications Board (ISTQB). Improve Quality Service is a leading ISTQB training provider since over 15 years.

IMPROVE QUALITY SERVICES

31


HET VERHAAL VAN...

Mooie producten maken is mensenwerk! Een verhaal over drive en eigenwijze passie in een conservatieve wereld Het hart van Merlijn Minderhout ligt bij productcreatie. Hij heeft een drive om samen met andere mensen mooie producten maken waar zijn klanten iets aan hebben. Als projectleider gaat hij bij een startup binnen het grote Philips werken aan medische producten. Een club met veel energie, korte lijnen en weinig hiërarchie. Hier werken ze aan een innovatief product waarmee bloeddiagnose snel uitsluitsel geeft of een patiënt een hartaanval heeft gehad of niet.

Vooral de manier van werken spreekt Merlijn aan: “Samen aan oplossingen werken en exploreren. Zo ontstaan de beste ideeën waar niemand eerder aan gedacht had. Het product en elkaar beter maken door duidelijke feedback.” In de jaren groeit het team en Merlijn is al die tijd betrokken bij het neerzetten van het team. Een lastige, maar uitdagende klus! Hij is op zoek naar de juiste mensen, die overweg kunnen met de onzekerheid in de organisatie, met een ondernemende geest, die zelf achter informatie aangaan en verder kijken dan de eigen verantwoordelijkheid. Maar die zijn lastig te vinden. “De perfecte kandidaat bestaat niet”, zegt Merlijn. “Ik selecteer op intuïtie en gevoel. Kijk naar wat iemand meebrengt, maar nog veel meer naar wat iemand wil leren. ‘Drive’ is wat ik zoek. Mensen met een duidelijke visie en een mening. Dat wat ze nog niet kunnen, leren ze wel onderweg. “De zoektocht naar vakmanschap, passie en visie is niet makkelijk. Het niveau van software ontwikkelen is 32

JUBILEUMMAGAZINE

hoog. Op basis van interviews kun je eigenlijk niet achterhalen of iemand daarin mee kan. Het is ook lastig om onder druk toch nee te zeggen tegen die laatst overgebleven kandidaat waar je toch over twijfelt. Daarom heb ik besloten om goede kandidaten altijd een paar uur mee te laten draaien. Beter dan in een kort gesprek kan zo onderzocht worden of er een match is.” De eerste medewerker van Improve die bij Merlijn in het team komt is Manon. Ze kijkt eerst kat uit de boom en werkt voorzichtig en bedeesd. Haar eigenwijze denkwijze helpt Merlijn problemen op te lossen. Ze heeft haar eigen visie en haar aanpak is fris en constructief. Ze probeert eerst alles echt te begrijpen en stelt daarom veel vragen. Ze helpt haar collega’s en haar aanpak is erop gericht dat mensen het zelf gaan doen. Ze prikkelt en gaat de discussie aan over dingen die anderen als vanzelfsprekend aannemen. Dat is even wennen, zelfs voor Merlijn. Ze laat zich niet leiden door

standaards en kijkt wat er echt nodig is. Manon en Merlijn houden elkaar scherp door diepgaande, soms bijna filosofische discussies. Zo ontdekt het team samen wat voor hen werkt. Manon kan succesvol zijn dankzij het sterke team dat Merlijn heeft neergezet. “De manier waarop mensen samenwerken is de succesfactor”, volgens Merlijn. “Als mensen passen, valt de puzzel op z’n plek! Mensen met durf, die nieuwe dingen oppakken. Als manager moet je mensen het vertrouwen geven, maar wel duidelijk zijn wat er wel en niet kan. Zo kan ik bouwen aan succesvolle teams. De manier waarop ik wil werken, vraagt openheid en veiligheid in de omgang met elkaar. Goed naar elkaar luisteren, als team aan doelen werken en regelmatig stilstaan bij samenwerking. De technische problemen zijn niet de moeilijkste om op te lossen. “De medische wereld is conservatief en niet iedereen zit te wachten op moderne werkwijzen. Binnen een


“Als mensen passen, valt de puzzel op z’n plek!”

groot bedrijf heb je te maken met hiërarchie en hogere bedrijfsdoelen. Er lopen ook managers rond die geloven dat ze in control zijn door top-down beheersing en sturen daarop. Ze zijn niet gewend om teams verantwoordelijkheid te geven. Dat botst en daar heb ik mee te dealen. “Een andere uitdaging is de aard van het werk. Hoe ga je om met de strenge eisen voor medische apparatuur? Als fabrikant ben je natuurlijk verantwoordelijk voor de kwaliteit en veiligheid en je moet voldoen aan internationale wetgeving. Traceerbaarheid en administratie zijn belangrijk en de balans tussen flexibel werken en voldoen aan de regelgeving is een enorme uitdaging. Het is de kunst om ieder teamlid niet alleen goed te laten begrijpen wat de regels zijn om software te maken, maar ook waarom die regels er zijn. Veel mensen doen hun werk op de automatische piloot, zonder te begrijpen waarom. Het klakkeloos toepassen van procedures en regels zonder begrip, is een recept voor problemen.”

De visie van Merlijn sluit mooi aan bij hoe Improve met zijn afdeling werkt. Goed kijken en zoeken wat past. Daarbij open en eerlijk zijn over mensen. Merlijn was ook blij met Improvers Jochem en Gearrel: “Zij zijn transparanter en pro-actiever dan de meeste andere testers. Ze blijven communiceren en zo hielp Improve

mij aan heeft de eigenwijze mensen die ik nodig had. De kernwaarden van Improve passen ook goed bij mijn visie op mensen: verbinden door ondernemerschap, betrokkenheid en professioneel.”

Merlijn van Minderhout werkt als zelfstandig consultant voor zijn eigen bedrijf Mind 72 BV. Daarvoor was hij projectleider en manager software development bij Philips Healthcare. Hij wordt blij van het samen met andere mensen maken van mooie producten die ertoe doen. Een agile mindset is het fundament van zijn werkwijze. Hij is 45 jaar, getrouwd met Manon Dau en vader van Merlijn (jr) en Saartje. In zijn vrije tijd speelt hij gitaar, programmeert hij en/of is hij te vinden in de natuur.

Manon Penning is consultant bij Improve. Ze is een tester, trainer en onderwijsspecialist die zich ook bezighoudt met softwareontwerp, requirements engineering en test automatisering. Ze gebruikt graag een pragmatische aanpak en omdat ze ook een beetje een perfectionist is, heeft ze de neiging om het goed te doen. Manon heeft een enorme passie voor dansen, probeert cello te leren spelen en is dol op fantasieboeken.

Auteur: Huib Schoots

IMPROVE QUALITY SERVICES

33


INTERVIEW

Ondanks automatisering blijft handmatig testen noodzaak In een markt waar we steeds meer en steeds complexere systemen van systemen zien, zal het testen van software meer en meer geautomatiseerd moeten worden. Zeker nu we ook nog eens te maken krijgen met hogere eisen aan privacy en security. De noodzaak is er bovendien door het groeiend tekort aan mensen in de ICT.  Toch zal handmatig testen niet verdwijnen. De toekomstige tester moet volgens Hans Aerts en Ronald Hogenboom van TomTom wel kunnen programmeren of in elk geval kunnen scripten. “Het vak gaat hard veranderen, maar niet verdwijnen, is de mening van Ronald Hogenboom. “Je hebt altijd nog wel wat knoppendrukkers nodig. Dan wel intelligente knoppendrukkers. Voor de UI dan met name. Een van de testers bij TomTom vindt intuïtief ongelofelijk veel userbugs. Meer dan tig geautomatiseerde testfarms ooit kunnen vinden. Maar die types zijn ontzettend zeldzaam, dus moeten 34

JUBILEUMMAGAZINE

we ook heel veel automatiseren. De nieuwe tester moet daarom kunnen automatiseren of op zijn minst kunnen scripten. Op API niveau en misschien zelfs wel op unit niveau. Er zullen veel meer technische vaardigheden worden gevraagd.” Hans Aerts vult aan: “We zien steeds meer en steeds complexere systemen van systemen. Waarbij jij een

systeem bouwt en daarbij een ander systeem gebruikt. Andere systemen gebruiken weer jouw systeem. Technisch wordt het zo groot en complex dat je wel geautomatiseerd moet testen. Je moet testen of alles het nog wel blijft doen als je iets wijzigt of als een ander iets wijzigt, terwijl je niet weet of kunt weten dat iemand wijzigingen aanbrengt. De kwaliteit, of eigenlijk de stabiliteit van je systeem,


INTERVIEW

wordt steeds belangrijker. Voor jou én de keten waarin je systeem gebruikt wordt. Natuurlijk moet je er wel eerst zeker van zijn dat je eigen systeem functioneel doet wat het moet doen. Dat zou je deels handmatig kunnen doen. Omwille van kwaliteit en snelheid heb je daarvoor eigenlijk het liefst James Bachs aan het werk, maar die zijn zeldzaam. Daarom is automatiseren de enige manier! Zeker nu we te maken krijgen met steeds meer en steeds hogere privacy en security eisen.

met tools voor continuous integration en continuous delivery. Bij TomTom zal een tester zoiets als een software developer in test worden, een van de rollen die een developer ook zou kunnen aannemen. “Voor Improve betekent het dat de organisatie moet verbreden”, aldus Hans Aerts. “Testen is te smal, richt je breder op kwaliteit. Bijvoorbeeld de eerder genoemde predictability models of monitoring. En richt je op

adviesvaardigheden om klanten te helpen in hun denken over kwaliteit en over het meten van kwaliteit. Modellen daarvoor kennen we zelf ook. Dat is geen enkel probleem, maar hulp bij het maken van keuzes kan handig zijn. Wanneer heb je genoeg getest en wanneer is de kwaliteit voldoende? Het zal nodig zijn om samen een model te ontwikkelen en in te richten om de complexiteit te doorgronden en de kwaliteit te meten.”

En daarbij moet je nog heel goed nadenken over je aanpak. Je moet niet alleen testen voor het huidige gebruik, maar ook voor het toekomstig gebruik. Weer omwille van stabiliteit. Het liefst gebruik je predictability models voor het functioneren en de kwaliteit van je systeem. Die dus constant monitoren of alles goed gaat met je product, wat de performance doet en of er lekken zijn. Dat zijn toekomstige vragen waar voor bedrijven als Improve een belangrijke rol is weggelegd.” Over de rol van testers in de toekomst zegt Hans Aerts: “Het leveren van kwaliteitssoftware wordt al steeds gewoner en zal nog gewoner worden. Omdat het studenten geleerd wordt en omdat het moet omwille van de complexiteit. We kunnen ons geen slechte software meer veroorloven. Dat wordt onbeheersbaar. Testen is nu slechts een taak, die moet worden uitgevoerd. Kwaliteit is een denkwijze die er nu ingroeit. “Testers moeten in elk geval leren scripten en het liefst leren echt te programmeren”, zegt Ronald. “Daarnaast zullen ze in de wereld van DevOps moeten kunnen omgaan

Ronald Hogenboom en Hans Aerts.

Hans Aerts (VP Software Development) en Ronald Hogenboom (Manager Software Engineering) zijn bij TomTom Automotive in Eindhoven verantwoordelijk voor softwareontwikkeling en de werving en selectie van software-ontwikkelaars en testers. TomTom is wereldwijd een van de marktleiders van navigatie toepassingen. Naast ingebouwde en standalone autonavigatiesystemen ontwikkelt en levert TomTom online kaartmateriaal, fleetmanagementsystemen voor de logistiek markt en sport watches. Improve Quality Services heeft in het verleden en heden medewerkers en teams van TomTom begeleid in agile werken en opgeleid in rapid software testen.

IMPROVE QUALITY SERVICES

35


INTERVIEW

36

JUBILEUMMAGAZINE


Bescherming tegen cybercriminaliteit krijgt grote rol Hoe meer organisaties digitaliseren, hoe groter het risico dat een organisatie slachtoffer wordt van cybercriminaliteit. Het belang van het goed testen van applicaties en platformen zal daarom in de toekomst alleen maar toenemen. Wet- en regelgeving speelt daarbij een steeds grotere rol. Zo dwingt de General Data Protection Regulation (GDPR) bedrijven om de bescherming van data in het kader van privacy te verbeteren.

“Om aan de wet- en regelgeving te voldoen en het risico op cybercriminaliteit te beperken, is het noodzakelijk om de kwaliteit van het door de ontwikkelteams opgeleverde werk te verhogen”, vindt Sjon Post, Programmamanager bij Computrain. “Om deze kwaliteit gedurende het gehele ontwikkelproces te borgen, is het niet meer voldoende om aan het eind van het proces te testen. Dit vraagt een verschuiving van de testaanpak. Om kwaliteitsbewaker te worden zal de tester moeten opschuiven naar de rol van ketenregisseur/adviseur. Tijdens het gehele traject zal de tester advies moeten geven in plaats van de opgeleverde producten op het eind van het traject te beoordelen. Hiermee wordt de tester integraal onderdeel van een of meerdere ontwikkelteams. “Daarbij gaat het om vragen als: • Welke oplosrichting kiest het team op basis van de requirements of user stories? • Zijn er op voorhand al risico’s bekend voor deze oplosrichting? • Hoe ontwikkelt het team software en hoe wordt de kwaliteit daarvan tijdens het traject beoordeeld?

“De tester moet zich verdiepen in de totale ontwikkelingsketen” • Hoe schrijven zij code? • Hoe ziet de testomgeving eruit? • Welke delen kunnen geautomatiseerd getest worden en welke delen niet? Op basis van de antwoorden kan de tester de teams adviseren en coachen. “De tester moet daarvoor kennis verbreden en zich verdiepen in de totale ontwikkelingsketen. In de ontwikkelteams pakt de tester daarmee de rol van de sparringpartner die kritische vragen stelt, advies geeft en het testwerk kan uitvoeren.” Het advies van Sjon aan de tester van de toekomst is: “Zorg voor flexibiliteit, leer agile methoden als Scrum en DevOps. Zorg voor kennis

over testautomatisering om advies te kunnen geven over de beste testaanpak. Veel teams hebben de neiging om al het testwerk te willen automatiseren, zonder te bepalen of dit de beste aanpak is. Zorg verder voor een verbreding van vaardigheden, gericht op onder andere het adviseren, beïnvloeden en overtuigen van teamgenoten.”

Sjon Post is Programmamanager bij Computrain, onderdeel van NCOI Groep. Computrain en Improve zijn al vele jaren partner en hiermee een van de grotere aanbieders van testopleidingen in Nederland.

IMPROVE QUALITY SERVICES

37


INTERVIEW

Het maakt niet uit of je jong of oud bent

Mark de Munnik en Frans van Asten.

Frans van Asten is bijna zestig en werkt al tien jaar bij Improve. Mark de Munnik wordt binnenkort 27 en kwam een jaar geleden werken bij Improve. Zij vertellen welke verschillen er zijn tussen de tester van toen en nu. Frans ging naar de Philips bedrijfsschool om voor machinebankwerker te leren, daar leerde hij met numeriek bestuurde machines om te gaan, ofwel het computergestuurd bedienen van gereedschapmachines. Het programmeren vond Frans interessant en hij studeerde in 1993 af in de Technische en Business Informatica. Vanaf 1994 werkte hij gedetacheerd 38

JUBILEUMMAGAZINE

in alle rollen, van softwareontwikkelaar tot projectmanager en testmanager. Frans werkte vooral als tester van embedded software systemen, destijds als testmanager van embedded software voor de DVD harddisk recorder maar ook als testmanager bij de SNS Bank. Hij maakte nog mee dat er geprogrammeerd moest worden met een geheugen van 6K.

Mark kent de enorme computerkasten van toen alleen uit de film, zoals Hidden Figures, waarin drie Afro-Amerikaanse vrouwen bij NASA werken en het eerste rekencentrum programmeren waarmee de vlucht van een raket wordt berekend. Mark is afgestudeerd in bedrijfskundige informatica. Daarna werkte


hij even in een salesfunctie bij een softwarebedrijf, maar koude acquisitie plegen beviel hem niet. Hij begon daarna bij Ordina als tester. Als young professional volgde hij hier een masterclass testen. Zijn eerste opdracht was voor de Rabobank, waar hij het online hypotheekdossier testte. Dit project was volledig DevOps en veel werd geautomatiseerd, waaronder ook de tests. Handmatig testen werd alleen toegepast in situaties waar dit meerwaarde had ten opzichte van geautomatiseerd testen. Af en toe werd bijvoorbeeld met een spreadsheet gecontroleerd of de berekeningen klopten. Frans geeft aan dat er in vergelijking met tien jaar geleden meer iteratief wordt gewerkt en getest. Vroeger was een applicatie die werd gebouwd volgens de watervalmethode al verouderd tegen de tijd dat deze werd opgeleverd. Nu worden in korte cycli modules gemaakt en deze worden in kleine delen opgeleverd. Mark vergelijkt het met het maken van een schilderij, eerst een schets, dan verfijn je de schets, en pas daarna kleur je het in. Om de kritische punten te kunnen testen, is het belangrijk om te weten hoe de keten ofwel de softwarearchitectuur in elkaar zit. Dat is anders dan alleen kwaliteit borgen. Als je wilt testen op kritische punten ga je als het ware virtueel door de software en kijk je waar veel interfaces bij elkaar komen. De Rabobank maakte bijvoorbeeld een maquette van het totale applicatielandschap van de bank.

ten van de software voor de DVDrecorder zag Frans al het nut van het opzetten van een architectuur door het opdelen in blokken: “Je leerde zo om sneller de kritische software te identificeren en te testen. Eerst zorgen dat alles afzonderlijk kon werken en dan voegde je het in lagen weer bij elkaar. “De eisen waren tien jaar geleden heel anders. Een goede tester deed niet anders dan het boek naleven en de stapjes volgen en handmatig uitvoeren. Je had het dan over maximaal een miljoen regels code voor de software. Tegenwoordig is de software veel complexer en je hebt het over meerdere miljoenen regels codes. Je kunt het testen van administratieve systemen trouwens niet vergelijken met het testen van machines. Zo’n maquette als de Rabobank maakte voor het applicatielandschap, kun je voor machines niet meer maken omdat

deze te complex geworden zijn. Bij technische projecten is de snelheid (kleiner dan milliseconden) steeds belangrijker, en bij administratieve software is het volume (aantal regels code) steeds belangrijker. Er is ook niet meer één persoon die een hele machine of het applicatielandschap compleet kent, iedereen kent een deel.” Mark vult aan: “In een administratief proces kennen medewerkers ook nooit het hele proces, altijd maar een deel.” Mark vertelt trots dat Improve verschilt van concurrenten door de creativiteit en de kritische blik: “Het is een keileuk bedrijf met eigenwijze professionals. Het maakt niet uit of je jong of oud bent, veel of weinig ervaring hebt, iedereen wordt op inbreng gewaardeerd. We hebben allemaal de instelling om onszelf te verbeteren en daarom wordt er geluisterd naar elkaar. Je kunt altijd van elkaar leren.”

Frans vult aan: “Dat testen van kritieke software kun je het beste automatiseren.” Destijds bij het tesIMPROVE QUALITY SERVICES

39


INTERVIEW

Proof of the qualification will be even more important nesses have become fully dependant on IT, we realise that the need to be responsive and alert has become the way to survival. Companies failing will find themselves left behind and out of business. “Looking at the role of the tester and their daily practice, we can definitely state that testing has always been and still is very important. We do also see that changes are taking place with more and more companies implementing Agile, Scrum and DevOps practices (methodologies). They are meeting the challenge to respond quicker to market needs, and thus to accelerate the delivery of their products and/or service.

What will be the daily practice of testers in future? “To answer this question, we need to look at what is happening in the market today. The trend we have been seeing over the last years is that ‘the Business’ and ‘IT’ have 40

JUBILEUMMAGAZINE

been moving closer and closer to each other. We also see that time to market has become ever more important, making the way we work faster and more responsive to the market’s needs. Roles have been changing and as we see that busi-

“The daily practice of future testers will be much more dynamic and requires much more flexibility and interaction. On the one hand the future testers will need a broader skillset that enables them to be part of interdisciplinary teams. On the other hand it is a necessity that they have one specialisation with a profound expertise. It assures the quality level. The so called ‘T-Shape Tester’ is able to work across multiple disciplines in his work environment. He is involved at several stages of the product lifecycle. Talking about the digitization and automation in all areas of life the emphasis is on quality assurance and security and so the role of qualified testers will become even more relevant.” What would you advise testers to do to be prepared for that future? “Globalisation, digitization, automation, internet of things, digital


transformation are the topics that describe only a fraction of the actual developments in the IT-world. The tester will need to be prepared to serve the needs of the business by participating in multifunctional teams. This means that the tester needs to prepare for a world in which he or she needs to know and understand the tasks and responsibilities of his fellow team members, working in Agile Scrum teams aimed at serving the business’ needs. We also see that the non-testers in these teams need to have an understanding of the tester’s role and responsibilities. “In times of change the independent proof of the qualification will be even more important as it grants transparency and assures that globally interacting teams do work along the same standards. iSQI’s portfolio of professional certification can help (not only) testers to get ahead in their current role and also support their career progression. “Thanks to the cooperation with established Boards like for example ISTQB® and an international network of training providers, iSQI is able to guarantee that its certification schemes are always up to date, industry demanded, independent. We can offer a holistic solution on further qualification. The iSQI product portfolio intertwines and delivers opportunities for all levels of expertise whether you are already on an expert level or you are starting your career. Furthermore, we have multiple delivery channels to take the exam so we make sure every-

“It is important for everyone to never stop learning”

body can choose the solution that fits best.” What should testers learn? “First of all lifelong-learning is a given. It is important for everyone to never stop learning. iSQI has recognised the developments in the market and has acted on this already. In the aim to constantly enable our partners to serve the community, we extended the certification portfolio by entering new partnerships and adding new programs. Based upon the market developments described earlier, we see increasing demand for qualification and certification schemes like DevOps, Agile, Scrum, Mobile and others. Because of these market developments iSQI has entered cooperation with Boards to enable us to offer qualifications relevant to the needs of our partners and their customers. Through cooperation with the DevOps Agile Skills Association (DASA) we can offer a

full DevOps certification scheme. Our cooperation with other boards enable the delivery of programs such as Certified Agile Tester, Scrum Master Pro, Certified Mobile App Tester and many others. It is iSQI’s aim to constantly monitor the developments in the commercial market and offer certification programs that enable the professionals working in those markets to keep their skills up to date and serve the need of the businesses they operate in.”

Stephan Goericke is the Managing Director of the International Software Quality Institute (iSQI GmbH), a leading provider of certification examinations all over the world.

IMPROVE QUALITY SERVICES

41


INTERVIEW

Meer testen door snelle ontwikkeling software en systemen

42

JUBILEUMMAGAZINE


Jaap Boumans van InTraffic ziet dat er bij ontwikkeling van bedrijfskritische systemen steeds meer wordt getest en dat technisch testen en testautomatisering daarbij een steeds grotere plaats innemen. Testers hebben daardoor ook steeds meer technische vaardigheden nodig. Zowel software als systemen worden steeds sneller ontwikkeld en daarom zet InTraffic vooral in op risicogebaseerd en geautomatiseerd testen.

Volgens Jaap Boumans wordt de tester van de toekomst steeds technischer: “Scrum en de verbeterde middelen voor testautomatisering vereisen meer vaardigheden op gebieden als programmeren en scripten. Voor InTraffic moet een tester overigens wel een technische achtergrond hebben, maar dat komt ook door het domein waarin het bedrijf zich beweegt, met name het vervoer per rails. Aan de andere kant vraagt het werken volgens Scrum ook meer social skills, zodat testers beter kunnen overleggen met ontwikkelaars en kunnen uitleggen wat ze doen. Een tester is daardoor transparant en flexibel in gedrag en houding. “In het Scrumteam blijft een tester nodig. Er wordt vaak beweerd dat een ontwikkelaar alle rollen in het Scrum team aan kan, maar als je ergens goed in wilt zijn moet je nu eenmaal specialiseren. We gaan voorlopig ook niet minder testen in de toekomst. Het wordt eerder meer, hoewel het dan wellicht meer geautomatiseerd zal zijn. Maar daarnaast blijven er altijd nog exploratory tests nodig, simulaties en beproevingen in de praktijk.

Je kunt immers niet alles vooraf verzinnen en voorzien. “Er zal ook meer te testen zijn omdat software en systemen steeds sneller worden ontwikkeld. Om deze reden zet InTraffic vooral in op risicogebaseerd testen om de belangrijke fouten te vinden en op reviews om fouten te voorkomen. Met root cause analysis leren we en voorkomen we dat we in de toekomst dezelfde fouten maken.”

veranderen als we het hebben over methoden en technieken, maar de snelheid waarmee talen, frameworks en tools worden geïntroduceerd is enorm hoog. Als je niet bijblijft, loop je al snel achter de feiten aan. “Voor Improve is mijn advies: Blijf bij met de laatste ontwikkelingen op testgebied en laat de impact op de verschillende ontwikkelingen in de ICT zien. Houd die focus op testen, want focus is steeds meer noodzakelijk!”

Aan de tester van de toekomst adviseert Jaap: “Blijf leren. Ga mee met de nieuwste technieken. De kennis over testen zal niet heel hard

Als Resource Manager bij InTraffic is Jaap Boumans tevens verantwoordelijk voor de ontwikkeling van het testvak binnen InTraffic, dat bedrijfskritische software ontwikkelt voor de vervoerssector. Die software kenmerkt zich door hoge complexiteit en bedrijfskritische toepassing. Fouten kunnen ernstige gevolgen hebben, in de vorm van ontregeling, schade of letsel. InTraffic test de hele keten waarin de software applicatie functioneert. Als klant van Improve neemt InTraffic opleidingen en interim diensten af.

IMPROVE QUALITY SERVICES

43


HET VERHAAL VAN...

Werken met voorbeelden

Duidelijkheid in een snelgroeiende berichtenwereld Hannelore gaat in 2012, na tien jaar ervaring als business analist bij een groot consultancy bedrijf, voor VECOZO werken. Ze krijgt hier de kans om te helpen bouwen aan een moderne organisatie. In de rol van teamleider in een relatief kleine organisatie kan ze haar visie op de toekomst helpen verwezenlijken: dat de business en IT elkaar beter begrijpen. De werkwijze van VECOZO betekent samenwerken met een duidelijke focus. Door ervaring heeft Hannelore geleerd dat samenwerking tussen business en IT dé succesfactor is en juist daar wil ze haar bijdrage leveren. Het is haar droom om in teams intensief samen te werken om wederzijds begrip te realiseren met duidelijke voorbeelden. Hierdoor zijn testen makkelijker te automatiseren en is documentatie relatief eenvoudig te onderhouden. VECOZO is de laatste jaren snel gegroeid en dat brengt een paar serieuze uitdagingen met zich mee. Het aantal stakeholders en medewerkers is groeiende, en daarmee ook het aantal diensten. De organisatie is gestart met een professionaliseringsslag om beter te kunnen voldoen aan de huidige behoeften vanuit het veld. Hannelore wilde graag met ‘Specification by Example’ aan de slag, maar merkte dat het lastig was om dit van de grond te krijgen: “Het team dat ermee begon, had een training gevolgd. Maar dat hielp onvoldoende om andere teams hierin mee te krijgen. Er was behoefte aan begelei44

JUBILEUMMAGAZINE

ding van iemand van buitenaf die de toegevoegde waarde kon laten zien. “Door Pieter, consultant bij Improve, in te huren, ging het verspreiden van de olievlek en het meekrijgen van andere teams al snel beter. Pieter is niet bang om in onbekende situaties aan de slag te gaan. Hij gaat voor de groep staan en neemt ze mee. Hij heeft in diverse teams meegedraaid om dingen voor te doen en te helpen. Hij weet waar hij over praat en krijgt mensen mee door de toegevoegde waarde duidelijk te maken. Het resultaat is dat het onderling afstemmen sneller gaat en de requirements betrouwbaarder zijn. Teams hebben er duidelijk lol in. ‘Specification by Example’ helpt over de rollen heen te denken waardoor het hele team makkelijker met elkaar werkt. Pieter faciliteert sessies en maakt ze op een creatieve manier interactief. Hij leert de teams continu verbeteren en laat ze kritisch kijken naar mogelijke verbeteringen.” Hannelore geeft de voorkeur aan een combinatie van kennis van

eigen medewerkers, aangevuld met de kennis van externen. Daarover zegt ze: “Externen brengen unieke ervaringen en nieuwe methoden en technieken mee. Hierdoor blijft een organisatie verbeteren en vernieuwen. Het houdt de mensen scherp en het helpt bij noodzakelijke innovaties. De toekomstvisie is ‘living documentation’; altijd betrouwbare documentatie die up-to-date is. Het helpt de klanten van VECOZO ook met het inzicht wat er in een release zit en hoeveel er getest is. Daarmee kunnen stakeholders geïnformeerd worden om te zien wat ze zelf nog moeten testen.” Omdat Hannelore de afgelopen jaren leerde dat ze het management nog meer mee moet nemen om duurzame veranderingen te realiseren zal ze volgende keer eerder een training inkopen en daarbij direct ondersteuning in de teams zelf organiseren: “Improve heeft mij hierbij goed geholpen. Improve weet wat er speelt, peilt de behoefte en komt met de juiste mensen die goed passen binnen VECOZO. Die match, zowel


“De toekomstvisie is ‘living documentation’; altijd betrouwbare documentatie die up-to-date is.” qua kennis als cultuur is wat goed gewerkt heeft.” Voor de toekomst ziet ze wel nog een paar uitdagingen. De veranderingen in de ICT vragen andere skills om effectief samen te blijven werken. Deze zijn te overwinnen

Hannelore Albrecht werkt als business analist bij VECOZO. De afgelopen periode heeft ze een visie op testen voor VECOZO uitgewerkt. Zij werkt graag agile en denkt graag vooruit. Ze kijkt naar de toekomst en neemt daarbij anderen mee om haar doel te bereiken. Haar motto is: ‘Talent bepaalt wat je kunt bereiken, inzet bepaalt of je het bereikt’. Haar passie is schilderen en uitstapjes maken met haar gezin. Hannelore is 41 jaar, woont samen met Theo en is een trotse moeder van Esmée en Jasmijn.

door consequent vast te houden aan een goede match tussen behoeften van de klant en de mensen die het werk uitvoeren. Hannelore wil de verbindende factor blijven om zoveel mogelijk waarde toe te voegen. Auteur: Huib Schoots

Pieter Withaar werkt bij Improve als consultant. Hij is expertise leider voor testautomatisering. Hij heeft een enorme drive om ervaring op te doen en kennis uit te dragen. Het resultaat is dat Pieter regelmatig vol enthousiasme voor een groep staat. Zijn technische kennis combineert hij graag met zijn sociale skills. Zodoende krijgt hij iedereen mee: van projectmanager tot ontwikkelaar. Op dit moment is hij druk om samen met zijn Jessica zijn nieuwe droompaleis te realiseren.

VECOZO is opgericht door zorgverzekeraars om het berichtenverkeer te stroomlijnen en optimaliseren. Als digitaal communicatiepunt heeft VECOZO het verlagen van de administratieve lasten van alle partijen in de zorg als doel. Via VECOZO kun je direct berichten uitwisselen met de juiste partij.

IMPROVE QUALITY SERVICES

45


INTERVIEW

De tester van de toekomst is steeds meer een specialist

Arno Baan en Nick Mullens.

In de toekomst zal het testen alleen maar toenemen. Systemen en ketens worden zo complex dat er een team van specialisten nodig is om alle verschillende aspecten, zoals security en toepasbaarheid in de keten, te testen. Nick Mullens en Arno Baan van VECOZO uit Tilburg vinden dat voor Improve de rol is weggelegd om testers bij te scholen voor een specialisme binnen het vakgebied. Aan de andere kant moeten testers leren om hun verhaal beter te vertellen en hun rol binnen een team te pakken.

46

JUBILEUMMAGAZINE


Nick Mullens ziet dat een tester zich in twee richtingen kan ontwikkelen: “De tester van de toekomst moet een keuze maken tussen de technische kant en de business kant. De technische tester moet op de hoogte blijven van nieuwe technische ontwikkelingen zoals Microservices en Blockchain. Daarbij moet hij dan een passende teststrategie bepalen. En natuurlijk alle nieuwe technieken bijhouden! De business tester zal zich meer in een business domein moeten verdiepen en juist daarin voorop lopen. De spin in het web zijn tussen de klanten en ontwikkelaars en overzicht houden over het gehele systeem en de keten. Voor beide rollen geldt overigens dat ze ook het testvak natuurlijk continu moeten bijhouden. En dan met meer bagage en diepgang dan nu. Een procesje volgen is echt niet meer genoeg.” Beiden denken dat er steeds meer getest zal gaan worden. Arno gelooft dat er met name veel meer geautomatiseerd kan en zal worden. Nick ziet toch ook een expliciete rol van een exploratief testende tester die niet geautomatiseerd kan worden. Hij noemt usability van een systeem als voorbeeld. Arno werpt tegen dat beta testen met een deel van je klanten ook kan: “Je kunt dan geautomatiseerd hun handelingen registreren en daarmee kun je ook prima een besluit nemen.”

“De spin in het web zijn tussen de klanten en ontwikkelaars” Specialisatie nodig door complexiteit Voor de korte termijn zien zowel Nick als Arno dat de tester zich verder zal moeten specialiseren om zijn toegevoegde waarde aan te kunnen tonen: “Alle systemen en ketens worden zo complex dat niemand alles kan overzien en daarom heb je een team van specialisten nodig. Op dit moment zijn specialisaties in security, performance en ketentesten logische en goede keuzes. Als je als tester van klant naar klant trekt is het zelfs bittere noodzaak om

je te specialiseren, want een hele context leer je niet zo snel en het ‘kunstje testen’ is niet meer voldoende.” Buiten dat vinden Nick en Arno allebei dat testers moeten leren hun toegevoegde waarde helder duidelijk te maken: “Daar zijn ze nu zo slecht in! En ze moeten durven hun rol binnen een team ook te pakken. Weg met de afwachtende houding!” Voor Improve is dan de rol weggelegd om testers te blijven bijscholen in hun vakgebied, specialisaties aan te bieden en vooral om testers te leren hun verhaal veel beter te vertellen.

Nick Mullens (Lead Test Specialist) en Arno Baan (Teamleider Software Ontwikkeling) werken bij VECOZO, het landelijk communicatiepunt voor de zorg. Zorgverzekeraars, zorgkantoren en bijna alle zorgaanbieders en gemeenten kunnen dankzij VECOZO in een veilige digitale omgeving administratieve gegevens uitwisselen. Kostenbeheersing door de diverse ketenpartijen in de Nederlandse zorgsector is daarbij de missie van VECOZO. Improve helpt VECOZO bij het invoeren van acceptance test driven development, specification by example en testautomatisering door workshops te verzorgen, teams te begeleiden en interim specialisten te leveren.

IMPROVE QUALITY SERVICES

47


QUOTE

Testing today seems to me to be a lot like science in the early days”, says Michael Bolton. “We still struggle not only to understand things, but also to decide on how we come to understand things. Some testers believe that testing is about making sure that the product works ‘as expected’, confirming what we know or what we would like to believe. This, I think, leads to pretty shallow testing that whistles past the graveyard of risk.

48

JUBILEUMMAGAZINE


Don’t confirm, but challenge what we believe! “Some of us - relatively few, alas, so far - believe that what we anticipate about the product is mostly beside the point; what we discover about it is paramount. We must explore the product in a way that targets and confronts risk. To do so, we must not only interact with the product in routine ways, but we must also set up experiments that, by design, explore outside of what we think of as everyday experience. “The idea behind all this is not to confirm, but to challenge what we believe. We are not here to show that the product is fine, but to discover problems that threaten the value of the product and the project, at every level of granularity. We do this to help our clients to decide whether the product we’ve got is the product we want, rather than the product we hope we’ve got. “So: to prepare for the future, one thing that great testers could do is to study the past - the history of human successes and failures. Testers must be generalists and polymaths, aware of elements of science, technology, economics, psychology, mathematics, anthropology, engineering, sociology, and the humanities - art and design and literature, and music too. Every tester must also be to some degree a specialist, focusing on things that are interesting and valuable to them and to their projects. As Karl Weick said: “If you want to understand something complicated, you have to complicate yourself.” The one prediction I think I can make about the future is this: things will become more complicated.”

People are also to some degree naive, incompetent, and careless “Economics, ambition and invention will drive the creation of new products and services. People are inventive, clever, and diligent. Yet there will always be risk that bad things will happen, because people are also to some degree naive, incompetent, and careless. As long as that risk is consequential, there will be a need for critical thinking, systems thinking, risk analysis, experimentation; for discovery, investigation, and learning; and for rapid reporting and feedback into the development process.

“The daily task for skilled testers will be to challenge the plans and designs for the product, and then to explore and experiment with the built product to find the challenges and risks and problems that have so far been overlooked. “Tools and trappings and daily practices around testing will change - and that’s a good thing - but the basic theme will not. I hope that more people will come to recognize that testing thinking and practice can be applied at any stage, and that ‘product’ refers to anything that someone has produced. Review is a form of testing in which we explore ideas and artifacts, and perform thought experiments on them. That said, ideas and intentions and designs and representations are one thing; built code and running systems another, so we must investigate them and perform experiments on them too. Testing must be focused on the idea that whatever we think we’ve built, the real thing can fool us.”

Michael Bolton is a consultant, software tester, and testing teacher who helps people to solve testing problems that they didn’t realize they could solve. In 2006, he became co-author (with James Bach) of Rapid Software Testing (RST), a methodology and mindset for testing software expertly and credibly in uncertain conditions and under extreme time pressure. Since then, he has flown over a million miles to teach RST in 35 countries on six continents. Michael has 25 years of experience testing, developing, managing, and writing about software. For the last 18 years, he has led DevelopSense, a Toronto-based testing and development consultancy. Prior to that, he was with Quarterdeck Corporation for eight years, during which he managed the company’s flagship products and directed project and testing teams both in-house and around the world.

IMPROVE QUALITY SERVICES

49


QUOTE

200 The trend is more and more towards interdisciplinary project teams. The tester becomes part of such teams instead of doing testing as a downstream activity. In order to integrate smoothly within such teams, testers should extend their skills beyond their core testing expertise. Communication, business analysis and requirements engineering would be very valuable knowledge areas. Stefan Sturm, Managing Director IREB GmbH.

50

JUBILEUMMAGAZINE


Januari 2008 9 januari 2018

Verhuizing naar Laan van Diepenvoorde (Waalre)

20 jarig bestaan

2 maart 2015 1e RST training

4 november 2014 1e EL training

15 april 2009

1 februari 2011

1 IREB training

Opening Kantoor Baarn

e

08

1 november 2015 Verhuizing naar Dorgelolaan (Eindhoven)

2013

2018

6 nov 2012 Lancering QLM

2 juli 2010

1 januari 2016

Afscheid Erik van Veenendaal

Lancering nieuwe huisstijl/website

AQuA®

Agile Quality Assessment Improving your Agile Quality!

1 januari 2010

Culture & Context

1 januari 2015

Rob Hendriks wordt Directeur

TMMi

100% aandelen in handen ICT

®

Process

Skills & Knowledge

Team

A serious cardgame for agile teams in four rounds

Your partner in IT-Quality

www.improveqs.nl

ACCREDITED ASSESSOR

2009 ’s werelds eerste TMMi audit door Improve

Practises

Maart 2017 29 juli 2013 Paul Quik overlijdt

Merk Aqua gedeponeerd


52

JUBILEUMMAGAZINE