Page 1

Í2)È-A-TEC-SG014Î

1

8

0

9

-

A

-

T

E

C

-

S

G

0

1

TEGNOLOGIE HANDLEIDING Graad 9

A member of the FUTURELEARN group


Tegnologie Handleiding

1809-A-TEC-SG01

Í2)È-A-TEC-SG014Î

Graad 9

Aangepas vir KABV

S Jordaan FI le Roux JC le Roux J Lubbinge HA Saaiman JJ Saaiman A Schwartz M Smit


Handleiding G09 ~ Tegnologie

INHOUDSOPGAWE VOORWOORD............................................................................................................ 5 STUDIEWENKE.......................................................................................................... 5 VAKINHOUD EN BEPLANNING................................................................................. 6 KWARTAAL 1: EENHEID 1: Ontwerpvaardighede.................................................... 7 LES 1: Tekenkonvensies.................................................................................. 9 Aktiwiteit 1...................................................................................................... 18 LES 2: Eerstehoekse ortografiese projeksie................................................... 19 Aktiwiteit 2.1................................................................................................... 20 Aktiwiteit 2.2................................................................................................... 24 LES 3: Kunstenaarsvoorstelling...................................................................... 27 Aktiwiteit 3...................................................................................................... 30 LES 4: Isometriese projeksie.......................................................................... 38 Aktiwiteit 4.1................................................................................................... 38 Aktiwiteit 4.2................................................................................................... 42 Aktiwiteit 4.3................................................................................................... 44 KWARTAAL 1: EENHEID 2: Strukture..................................................................... 49 LES 5: Kragte en laste.................................................................................... 50 Aktiwiteit 5.1................................................................................................... 54 Aktiwiteit 5.2................................................................................................... 56 Aktiwiteit 5.3................................................................................................... 58 Aktiwiteit 5.4................................................................................................... 60 LES 6: Eienskappe van materiale................................................................... 60 Aktiwiteit 6...................................................................................................... 65 LES 7: Kosteberekening van produkte ........................................................... 65 Aktiwiteit 7...................................................................................................... 69 Praktiese assesseringstaak............................................................................ 70 KWARTAAL 2: EENHEID 3: Meganiese stelsels en beheer................................... 79 LES 8: Pneumatiese en hidrouliese stelsels................................................... 81 Aktiwiteit 8.1.................................................................................................. 81 Aktiwiteit 8.2.................................................................................................. 84 Aktiwiteit 8.3.................................................................................................. 85 Aktiwiteit 8.4.................................................................................................. 86 LES 9: Hidrouliese pers en hidrouliese domkrag............................................ 87 Aktiwiteit 9..................................................................................................... 90 LES 10: Katrolle en meganiese beheerstelsels.............................................. 91 Aktiwiteit 10................................................................................................... 97 LES 11: Ratte................................................................................................ 99 Aktiwiteit 11.1............................................................................................... 103 Aktiwiteit 11.2............................................................................................... 105 Aktiwiteit 11.3............................................................................................... 108

3

Š Impaq


Handleiding G09 ~ Tegnologie

Aktiwiteit 11.4............................................................................................... 108 Praktiese assesseringstaak..........................................................................110 KWARTAAL 3: EENHEID 4: Elektriese en elektroniese stelsels.......................... 116 LES 12: Simbole vir komponente en stroombane..........................................119 Aktiwiteit 12.1.............................................................................................. 125 Aktiwiteit 12.2.............................................................................................. 126 LES 13: Ohm se wet.................................................................................... 126 Aktiwiteit 13.1.............................................................................................. 128 Aktiwiteit 13.2.............................................................................................. 132 LES 14: Weerstande (resistors)................................................................... 132 Aktiwiteit 14.1.............................................................................................. 138 Aktiwiteit 14.2.............................................................................................. 140 LES 15: Elektroniese stelsels...................................................................... 140 Aktiwiteit 15.1.............................................................................................. 147 Aktiwiteit 15.2.............................................................................................. 148 LES 16: Sensors.......................................................................................... 149 Aktiwiteit 16.1.............................................................................................. 152 Aktiwiteit 16.2.............................................................................................. 153 Aktiwiteit 16.3.............................................................................................. 153 Aktiwiteit 16.4 ............................................................................................. 154 LES 17: Stroombaanboutegnieke ............................................................... 155 Praktiese assesseringstaak......................................................................... 156 KWARTAAL 4: EENHEID 5: Verwerking................................................................ 162 LES 18: Verwerking van metale................................................................... 163 Aktiwiteit 18................................................................................................. 166 LES 19: Voedselverwerking......................................................................... 168 Aktiwiteit 19................................................................................................. 172 LES 20: Preservering van voedsel............................................................... 172 Aktiwiteit 20.1.............................................................................................. 176 Aktiwiteit 20.2.............................................................................................. 176 LES 21: Geriefskos...................................................................................... 177 Aktiwiteit 21................................................................................................. 179 LES 22: Verpakking van voedsel.................................................................. 180 Aktiwiteit 22................................................................................................. 185 LES 23: Verwerking van plastiek.................................................................. 185 Aktiwiteit 23................................................................................................. 193 Praktiese assesseringstaak......................................................................... 194

BYLAE A: BYLAE B: BYLAE C: BYLAE D:

Š Impaq

Belangrike terminologie..................................................................... 199 Geruite papier..................................................................................... 201 Isometriese papier.............................................................................. 203 Weerstandkleurkodes......................................................................... 205

4


Handleiding G09 ~ Tegnologie

VOORWOORD Tegnologie kan gedefinieer word as die gebruik van kennis, vaardighede, waardes en hulpbronne om aan mense se behoeftes en begeertes te voldoen deur die ontwikkeling van praktiese oplossings vir probleme, deur sosiale en omgewingsfaktore in ag te neem.

INLEIDING Hierdie boek is ontwikkel om die nuwe Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (KABV) te ondersteun. Die inhoud is georganiseer in onderwerpe wat in die KABV uiteengesit is. Die outeurs het gepoog om die boek se inhoud so omvattend as moontlik binne die raamwerk van die kurrikulum saam te stel. Die hoofdoel van die boek is om leerders toe te rus met ’n goeie, basiese kennis van verskeie aspekte in tegnologie en om hulle te help om die teorie in die praktyk toe te pas. Ons het spesiale voorsorg getref om: • Die inhoud leerdervriendelik te maak. • Die inhoud aantreklik te illustreer. • Die inhoud bedryfsverwant te maak. • Toepaslike en stimulerende aktiwiteite te verskaf. • Ekstra aktiwiteite vir verdere oefening aan die einde van elke eenheid te verskaf. • Leerders te motiveer om meer uit te vind oor die verskillende vakgebiede in tegnologie. Die Tegnologie-handleiding word deur die Tegnologie-fasiliteerdersgids ondersteun.

STUDIEWENKE • • •

Moenie leerwerk tot die aand voor die eksamen of toets uitstel nie. Stel ’n studierooster op om jou tyd doeltreffend te benut. Kies ’n geskikte studiemetode wat by jou behoeftes pas en oefen dit dan in. Studievaardighede moet ingeoefen word as jy goed wil presteer. Jy kan enige studiemetode gebruik om Tegnologie te bemeester, maar om goeie uitslae te behaal, word die volgende beginsels voorgestel:

1. Oorsig 2. Vrae 3. Lees en leer 4. Opsê 5. Kontroleer 6. Herhaal

Kry ’n oorsig oor die werk wat geleer moet word. Lees alles vinnig deur om te sien waaroor die werk gaan. Stel vrae op oor die werk wat jy kan gebruik om te leer: Waarom? Hoe? Wat? Waar? Wie? Wanneer? Watter? Byvoorbeeld: Wat is tekenkonvensies? Hoe word dit gebruik? Lees en leer hierdie vrae deeglik. Sê die vrae en antwoorde hardop sonder om jou boek te gebruik. Indien jy die werk ken, verstaan en opsê, vergelyk jou antwoorde met die inhoud in die handleiding. Hou aan leer totdat jy alles onthou. Herhaal die werk elke dag.

5

© Impaq


Handleiding G09 ~ Tegnologie

VAKINHOUD EN BEPLANNING EENHEID 1

2

3

4

5

© Impaq

LES KWARTAAL 1 LES 1: Tekenkonvensies LES 2: Eerstehoekse ortografiese projeksie LES 3: Kunstenaarsvoorstellings LES 4: Isometriese projeksie LES 5: Kragte en laste LES 6: Eienskappe van materiale LES 7: Kosteberekening van produkte ASSESSERINGSTAAK PAT KWARTAAL 2 LES 8: Pneumatiese en hidrouliese stelsels LES 9: Hidrouliese pers en hidrouliese domkrag LES 10: Katrolle en meganiese meganismes LES 11: Ratte ASSESSERINGSTAAK PAT KWARTAAL 3 LES 12: Simbole vir komponente en stroombane LES 13: Ohm se wet LES 14: Weerstande (resistors) LES 15: Elektroniese stelsels LES 16: Sensors LES 17: Stroombaanboutegnieke ASSESSERINGSTAAK PAT KWARTAAL 4 LES 18: Verwerking van metale LES 19: Voedselverwerking LES 20: Preservering van voedsel LES 21: Geriefsvoedsel LES 22: Verpakking van voedsel LES 23: Verwerking van plastiek ASSESSERINGSTAAK PAT

6

URE 2 2 2 ½ 12 2 2 2 2 7 2 2 4 2 9 2 2 2 2 6


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

KWARTAAL 1

1

EENHEID 1: Ontwerpvaardighede

Leerdoelwitte

Nadat jy hierdie eenheid voltooi het, moet jy jou kennis en begrip omtrent die volgende kan demonstreer: Kommunikasie • Tekenkonvensies • Eerstehoekse ortografiese projeksie • Kunstenaarsvoorstellings • Isometriese tekeninge

Inleiding

Tekeninge is visuele voorstellings op byvoorbeeld papier, mure, seildoek en klip. Verskillende vorms van tekeninge sluit sketse, foto’s, diagramme en grafieke in. In Tegnologie word tekeninge gebruik om: • Idees in die vorm van ’n aanvanklike skets te ontwikkel wat later tot die finale ontwerp lei. • Idees en ontwerpe deur middel van ’n internasionaal aanvaarde taal te kommunikeer. Wanneer ’n voorwerp ontwerp moet word, moet dit in die vorm van ’n skets of tekening voorgestel word sodat: • Die leser ’n idee vorm van die aard van die voorwerp en hoe die voorwerp lyk. • Spesifieke afmetings van die voorwerp, asook die skaal waarin die tekening geteken is, aan die leser verskaf word.

7

© Impaq


Eenheid

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

BELANGRIKE TERMINOLOGIE Isometriese projeksie ’n Metode om ’n driedimensionele (3D) tekening te maak gebaseer op hoeke van 30°.

Ortografiese projeksie ’n Tweedimensionele (2D) tekening wat gebruik word om ’n werkstekening te maak. Dit gee gewoonlik drie verskillende aansigte van dieselfde voorwerp.

© Impaq

8


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

Kunstenaarsvoorstelling Wanneer gevorderde tegnieke soos kleur, tekstuur, skaduwees, en perspektief gebruik word om ’n tekening te maak wat ’n voorwerp realisties voorstel.

LES 1: Tekenkonvensies Tekenkonvensies is nodig om idees suksesvol te kommunikeer. Dit stel ’n mens in staat om ’n idee te interpreteer en ’n geheelbeeld van ’n voorwerp te vorm Benodighede • ’n Drukpotlood (clutch pencil) met 0.5 mm HB-lood. • ’n Drukpotlood met 0.3 mm 2H-lood is opsioneel. • Wiskundestel (tekeninstrumente). • Potlood, uitveër, liniaal en ’n stel tekendriehoeke. • A4-papier • 6 mm-dubbelkantkleefband vir die bou van modelle. • Ander materiale en toerusting wat nodig is om die PAT te voltooi, soos uiteengesit in die fasiliteerdersgids. Konvensies sluit in: • Lynsoorte: buitelyne, konstruksielyne, verborge gegewenslyne en middellyne. • Skaal: grootte op papier in vergelyking met die werklike grootte van ’n voorwerp, bv. 1 : 100. • Afmetings: mates van ’n voorwerp se vlakke gemeet in millimeter (mm).

9

© Impaq


Eenheid

1.1

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

Soorte lyne vir tekeninge

Die gebruik van die verskillende soorte lyne gee aan die leser ’n duidelike beeld van die voorwerp. Sekere vlakke word beklemtoon, terwyl die ander minder belangrike vlakke verdof word. Bestudeer die onderstaande lynsoorte. 1.1.1

Buitelyne (donker)

Voorbeeld van lyn

Beskrywing

Gebruike

• Dik • Donker • Aaneenlopend

Voorbeeld in tekeninge

• Buitelyne in tekenwerk. • Afronding van ’n tekening

Teken met ’n pacer met 0.5 mm HB-lood. 1.1.2

Konstruksielyne (dof)

Voorbeeld van lyn

Beskrywing

Gebruike

• Baie dun • Lig (dof) • Aaneenlopend

• Vou- of buiglyne • Afmetingslyne • Konstruksielyne

Voorbeeld in tekeninge

Teken met ’n pacer met 0.5 mm 2H-lood. (0.3 mm-lood kan ook gebruik word.) 1.1.3

Verborge gegewens (strepieslyn)

Voorbeeld van lyn

Teken met ’n pacer met 0.5 mm 2H-lood.

© Impaq

Beskrywing

Gebruike

• Dun • Medium (dof) • Onderbroke kortstrepieslyn

• Versteekte besonderhede (ook genoem verborge gegewens of versteekte detail).

10

Voorbeeld in tekeninge


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

1.1.4 Middellyne (ketting) Voorbeeld van lyn

Teken met ’n pacer met 0.5 mm 2H-lood

1.1.5

Beskrywing

Gebruike

• Dun • Medium (dof) • Onderbroke lank-en-kortstrepieslyne

Voorbeeld in tekeninge

Middellyne

Afmetingslyn vir mates

Voorbeeld van lyn

Teken met ’n pacer met 0.5 mm 2H-lood.

Beskrywing

Gebruike

• Baie dun • Medium (dof), aaneenlopend met pylpunte aan die begin en einde met afmetings

Lengte, breedte en hoogte van ’n voorwerp.

1.1.6 Gegolfde lyne Voorbeeld van lyn Beskrywing

Gebruike

• Medium (dof) • Egalig met vryhand getrek

Voorbeeld in tekeninge

Voorbeeld in tekeninge

Aanduiding van snitte in ’n as.

Teken met ’n pacer met 0.5 mm 2H-lood.

11

© Impaq


Eenheid

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

1.1.7 Horisontaal Beskrywing

Voorbeeld van lyn

Lyn in voorbeeld gebruik

Voorbeeld van lyn

Lyn in voorbeeld gebruik

Voorbeeld van lyn

Lyn in voorbeeld gebruik

Horisontaal verwys na die horison, parallel met die aardoppervlakte

1.1.8 Vertikaal Beskrywing Vertikaal verwys na ’n vlak wat 90°(loodreg) tot die horisontale lyn van die aardoppervlakte is.

1.1.9

Pylpunt

Beskrywing ’n Pylpunt het ’n bepaalde grootte. Dit is gewoonlik

Die pylpunt begin en eindig op ’n verlengingslyn wat die hoeke aandui waartussen gemeet word.

3 mm lank en hang af van die grootte van die tekening. Die breedte of dikte van die pylpunt is 1 mm.

© Impaq

12


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

Onthou die volgende inligting oor verlengingslyne en afmetingslyne. Beskrywing • Middellyne kan ook as verlengingslyne gebruik word. •

In ortografiese projeksies word verlengingslyne deurgaans toegepas op ’n 90°-hoek tot die afmetingslyn (maatlyn/dimensielyn) of tot die tekenlyne.

’n Verlengingslyn begin gewoonlik 2 mm vanaf ’n tekenlyn wat ’n tekening afrond.

Verlengingslyne is gewoonlik 12 mm lank.

Verlengingslyne

12 mm

2 mm Mates

Die dimensie-aanduider (mate in millimeter) moet 1 mm vanaf die afmetingslyn geskryf word.

Die afmetings (mate geskryf in millimeter) moet 3 – 5 mm hoog geskryf word.

Afmetings word van links na regs gelees.

Die onderskeie lyne en hul gebruike word in die tekeninge hieronder getoon.

Voorbeeld 1

A

Buitelyne

B C

Afmetingslyne vir mate Middellyn

D

Verborge gegewens

E

Konstruksie

13

© Impaq


Eenheid

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

Voorbeeld 2

Centre line

1.2 Skaal Alle tekeninge word volgens ’n bepaalde skaal geteken. ’n Skaal dui die verhouding tussen die tekening en die ware grootte van die voorwerp aan. ’n Skaal word in ’n bepaalde verhouding aangedui, bv. 1 : 2 waar 1 altyd die ware grootte van die voorwerp is en die 2 die grootte van die tekening aandui. Die skale kan ook soos ’n breuk hanteer word, bv: •

1 : 2 kan geskryf word as

dus sal dit

2 : 1 kan geskryf word as

dus sal dit 2 keer die ware grootte wees.

Belangrik: 1 is altyd die ware grootte

© Impaq

14

van die ware grootte wees.


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

Die gebruik van verskillende skale. Belangrik: Die blokkie met die patrone is die ware grootte van die voorwerp. •

1 : 1 Afmetings volgens die werklike grootte van ’n voorwerp geteken.

1 : 2 Afmetings is die helfte van die werklike voorwerp se grootte.

2 : 1 Afmetings is dubbel die werklike voorwerp se grootte.

15

© Impaq


Eenheid

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

3 : 1 Afmetings is driedubbel die werklike voorwerp se grootte.

Skale kan op verskillende maniere gebruik word omdat die ware grootte van voorwerpe nie altyd op ’n vel papier gaan pas nie. Dit kan kleiner of groter as die ware grootte van die voorwerp geteken word en dit word skaal genoem.

Voorbeeld 1

Skaal 1 : 2 Skaal 1 : 1 Skaal 2 : 1

© Impaq

16


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

Voorbeeld 2

I· I R5

22

&

I

22 22

RS

RS

08

08

\!­

----7-t,---- ----,+7--

1

1:2

Half size Half grootte

1: 1

True size Ware grootte

'

I

I

2: 1

'

I

Double size Dubbel grootte

SCALE/SKAAL 1.3 Afmetings Afmetings is die mate van ’n voorwerp in ’n tekening en word net in millimeter (mm) weergegee. Die hoofmate van ’n voorwerp in ’n tekening dui die lengte, hoogte en breedte/ wydte aan. Tweedimensionele tekeninge (2D) gee twee dimensies of vlakke met afmetings weer.

17

© Impaq


Eenheid

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

Driedimensionele tekeninge (3D) gee drie dimensies of vlakke met afmetings weer.

Aktiwiteit 1 Die toepassing van die verskillende lynsoorte. Instruksies 1. Bestudeer die tekening hieronder en identifiseer die toepassing van die verskillende lyne soos in die woordbank aangedui. 2. Voltooi dan die tabel.

Š Impaq

18


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

Afmetingslyn / Buitelyn / Konstruksielyn / Middellyn / Verlengingslyn / Verborge detail (versteekte besonderhede) Nommer Lynsoort 1 Verlengingslyn 2 3 4 5 6 7 8

Beskrywing van die lyn Dun, medium en aaneenlopend.

LES 2: Eerstehoekse ortografiese projeksie Die aansigte van ’n voorwerp in die eerstehoekse ortografiese projeksie. Eerstehoekse ortografiese projeksie is tweedimensionele tekeninge. Met ander woorde, dit is 2D, slegs twee dimensies (een aansig) word vertoon. Die motor word gebruik om die onderstaande aansigte te verduidelik

Vooraansig

Dit is die aansig soos van voor gesien. Die vooraansig is gewoonlik die aansig wat die meeste besonderhede toon.

19

Š Impaq


Eenheid

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

Boaansig

Dit is die aansig van bo gesien.

Syaansigte

Linkeraansig As die voorwerp voor jou is en jy na die linkerkant van die voorwerp loop, sal jy die linkeraansig sien. Regteraansig As die voorwerp voor jou is en jy na die regterkant van die voorwerp loop, sal jy die regteraansig sien.

Aktiwiteit 2.1 Instruksies 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Maak ’n afskrif van die volgende bladsy en knip die model en die vorms uit. Bou die model deur dit te vou en met die strokies (tabs) aanmekaar te plak. Gebruik 6 mm-dubbelkantkleefband. Vou die drie kante van die uitgesnyde oppervlakte soos in die skets aangedui. Plaas die voorwerp reg in die hoek. Dit kan nou van voor, bo en links besigtig word. As jy wil, kan jy die rande van een kant van die voorwerp aftrek. Vou nou die oppervlakte weer heeltemal plat op die tafel oop. Jy sal sien dat die vorm wat jy afgetrek het op een blok van die oppervlakte pas.

Gevolgtrekking Jy kan waarneem waarom elke aansig sy plek op die papier het.

Š Impaq

20


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

21

1

Š Impaq


Eenheid

Š Impaq

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

22


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

Hoofvlakke Die vooraansig, boaansig en syaansig het uit die beginsel van hoofvlakke ontstaan. Die drie vlakke is die vertikale vlak, die horisontale vlak en die hulp vertikale vlak. Bestudeer die skets om die vlakke te verstaan. Vertikale vlak Die vertikale vlak is die vlak waarna ons kyk as ons op die grond staan. Horisontale vlak Die horisontale vlak is die vlak waarop ons staan. Hulp vertikale vlak Die hulp vertikale vlak is die vlak langs ons as ons na die kant kyk.

Wanneer ’n 3D voorwerp tussen die vertikale vlak, die horisontale vlak en die hulp vertikale vlak geplaas word, word die aansigte van die voorwerp op die onderskeie aansigvlakke geprojekteer. Daarom word die vooraansig op die vertikale vlak geprojekteer, die boaansig word op die horisontale vlak geprojekteer en linkeraansig word op die hulp vertikale vlak geprojekteer. Bestudeer die tekening hieronder. AV P/H V

V

/V V VP

/ HV HP

23 AV P/

Š Impaq


Eenheid

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

Wanneer hierdie vlakke oopgevou word, word die aansigte geplaas soos wat in die tekening hieronder aangedui word. Dit is die rede vir die uitleg van eerstehoekse projeksie. Isometriese tekening (3D)

Uitleg van die eerstehoekse ortografiese projeksie (2D) • In die eerstehoekse ortografiese projeksie word die vooraansig links bo op die papier geteken of bokant die boaansig.

• A is die boaansig • B is die linkeraansig • C die vooraansig

Die boaansig word links onder op die papier geteken of onder die vooraansig.

Die linkeraansig word regs van die vooraansig geteken of regs bo op die papier.

A

A B VRONT VIEW VOORAANSIG TOP VIEW BOAANSIG

B

C

C C

Aktiwiteit 2.2 Instruksies 1. 2. 3.

© Impaq

Maak ’n afskrif van die bladsy. Bou die model. Teken die eerstehoekse ortografiese projeksie.

24

LEFTVIEW LINKERAANSIG


25

TAB TECHNOLOGY/ TEGNOLOGIE DRAWING SHEET/ TEKENBLAD

TAB

TAB

TAB

TAB

TA B

FIRST ANGLE/ EERSTEHOEKS

LESSON 2 ACTIVITY 2 / LES 2 AKTIWITEIT 2

TAB

GRADE/ GRAAD 9

NAME/ NAAM:

TAB

TAB

TAB

TAB

TAB TAB

TAB TAB

Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

TAB TAB

© Impaq

TAB

TAB


© Impaq

TECHNOLOGY/ TEGNOLOGIE DRAWING SHEET/ TEKENBLAD

26

FIRST ANGLE/ EERSTEHOEKS

LESSON 2 ACTIVITY 2 / LES 2 AKTIWITEIT 2

1

GRADE/ GRAAD 9

NAME/ NAAM:

Eenheid Handleiding G09 ~ Tegnologie


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

Teken hierdie twee voorwerpe in eerstehoekse ortografiese projeksie. Teken die vooraansig, die boaansig en die linkeraansig van elk van die twee voorwerpe. Hierdie is die isometriese tekeninge van die twee voorwerpe.

LES 3: Kunstenaarsvoorstelling ’n Kunstenaarsvoorstelling gee ’n ware beeld van hoe ’n voorwerp lyk. Kunstenaarsvoorstellings word in die kommunikasiefase van die ontwerpproses gebruik om die voorkoms van ’n voorwerp in die vorm van prentjies weer te gee. Die prentjie kan verryk word deur die gebruik van kleur, tekstuur, skakerings en skaduwees. Teken op skoon, wit papier. Gebruik ’n liniaal vir reguit lyne en gegewens. Verskeie kunstegnieke kan gebruik word.

27

© Impaq


Eenheid

3.1

1

Handleiding G09 ~ Tegnologie

Verryk ’n tekening

Die verryking van ’n tekening gee lewe aan die voorwerp en dit gee ’n mens ’n goeie idee van hoe die voorwerp in die werklikheid sal lyk. Die gebruik van kleur, tekstuur, skaduwees en skakerings gee die voorwerp ’n meer realistiese voorkoms. Kleur • Kleur kan gebruik word om belangrike gedeeltes te beklemtoon. Skakering • Skakering maak ’n baie groot verskil aan ’n tekening. • Lig of sonlig bepaal hoe lig of donker skakering in ’n tekening is. • Die donkerste kant is die kant wat die verste van die lig of son af is. • Die ligter kant beklemtoon die kant naaste aan die son of lig. Tekstuur • Tekstuur verryk ’n tekening deur gevoel of voorkoms aan ’n tekening te gee. • Tekstuur wys hoe die oppervlak van ’n voorwerp lyk en van watter soort materiaal dit gemaak is, bv. houtpatrone, grein, metaalblaaie, bakstene in ’n muur, ens. • Tekstuur verryk die voorkoms van ’n voorwerp of oppervlak in ’n tekening. Skaduwees • Dit is ’n donker skakering langs ’n voorwerp wat byna dieselfde vorm het as die voorwerp wat die skaduwee gooi.

© Impaq

28


Handleiding G09 ~ Tegnologie Eenheid

1

3.2 Perspektieftekeninge ’n Perspektieftekening is driedimensioneel om die ware beeld van ’n voorwerp weer te gee. • • • • •

• •

Horisonlyn (HL): Waar die son ondergaan. Staanpunt (SP): Die posisie waar jy staan en na die voorwerp kyk. Grondlyn (GL): Die posisie waar die voorwerp se eerste hoek begin. Prentvlak (PV): Die vlak waarop die voorwerp geteken word. Verdwynpunt (VP): Die punt waar die waarnemer nie meer kan sien nie en waar parallelle lyne wat verdwyn, lyk of hulle inmekaarloop. Die verdwynpunt kan skuif om die aansig wat jy sien te verander sodat dit lyk of jy die voorwerp van ’n berg af sien, óf die voorwerp op die berg is en jy boontoe kyk. Dieselfde beginsel geld vir links en regs. Eenpuntperspektieftekeninge het net een verdwynpunt: ’n Tekening van ’n voorwerp wat op een punt op die horison verdwyn. Tweepuntperspektieftekeninge het twee verdwynpunte: ’n Tekening van ’n voorwerp wat op twee punte op die horison verdwyn, dus kan ons meer besonderhede sien.

Voorbeeld 1 Enkelverdwynpunt

Dubbelverdwynpunte

Voorbeeld 2

29

© Impaq

Gr 9 tegnologie handleiding  
Gr 9 tegnologie handleiding