Page 1


2

№2 (191)

УНИВЕРСИТЕТ

АСЫЛ ЖАНДАР-АНАЛАР МЕН АРУЛАР! Ана – дүниедегі ең аяулы сөз. Бұл сөзге бар әлемнің мейірімі мен махаббаты сыйып тұр. «Алып та анадан туады. Ана - өмірдің, тіршіліктің тұнық бастауы. Тұнықтық та, мөлдірлік те, тазалық, махаббат та Ана сөзінің астары, мағынасы. Қазақтың аналары - тұнып тұрған ұлттық тәрбиенің, салт-сананың, дәстүр мен ғұрыптың, күрескерліктің тұмасы. Әр Алаш баласы арғы-бергі тарихта және бүгін қазаққа қызмет етсе, ол - қасиетті қазақ анасының еңбегі. Егер біздің бойымызды ұлттық намыстың, қайсарлықтың, өжеттілік пен ерліктің қаны ойнап тұрса, ол – Аналарымыздан дарыған. Ал, Ананың арғы тегі - қыз. Қазақ қай заманда да қызының басынан құс ұшырмаған халық. Қыз -намыс. Қыз - ар-ұят. Қыз - ұлттың қызғалдағы. Алаштың аспанын бұлт торлаған кезеңдер де алдаспандай жарқылдаған қазақтың асыл текті арулары, алаштың ары болатын. Ұлттың ұрпағын сол халықтың рухында өсіріп, әрбір кішкентай мемлекет - отбасының тыныштығын, береке мен бірлігін сақтап, жылылық пен жан шуағына бөлеп сол арқылы елдің, мемлекеттік діңін ұстап отырған Аналарға мың тағзым! Жүректердің қылын шертіп, қан ойнатып құлпырған, тірсегіне түскен бұрымын текті ұлдар тағдырына балап жастық отын жандырып өмірдің сәні мен мәніне айналған қазақ қыздарына мың тағзым! Барша Аналар мен аруларды 8 наурыз Халықаралық әйелдер мерекесімен С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университетінің азаматтары атынан шын жүректен құттықтаймыз. Әрбіріңізге күллі жақсылықты тілейміз! Редакция ұжымы

ТҮЛЕКТЕР БАС ҚОСТЫ Ақпанның 6 жұлдызында С. Аманжолов атындағы ШҚМУ-дың №1 оқу ғимаратында түлектер қауымдастығының отырысы өтті.

ТЫНЫСЫ

ТУҒАН КҮН ТОЙЛАНДЫ Қазақтың ақиық ақыны, қазақ поэзиясының алатаудай алыбы Мұқағали Мақатаевтың туған күнін күллі қазақ даласы тойлады.

Мұқағалиға дейінгі қазақ жазба поэзиясын Абай, Қасым, Мағжан, Мұқағали дəуірі деп бөлсе де, Абайдан кейінгі жазба поэзияның құлашты кеңістігін, тамырлы табиғатын, ғажап шыңын даусыз Мұқағали қалыптастырды дегенге ешкім күмəн келтірмес. Мұқағали ақынның өмірге келген күні – осы заман қазақ поэзиясының өмір есігін ашқан күні іспетті. Себебі, одан кейінгі бүкіл алаш баласы жатқа оқитын, бүкіл алаш баласының өмірі мен тағдырына сіңіп кеткен ғұмырлы поэзия əлі туыла қойған жоқ секілді. Ақынның туған күні - қазақ поэзиясының үлкен мерекесінің біріне айналып үлгерді. Бұл күн жайлы қазақ елі ғана емес, алаш баласының аяғы жеткен жердің бəрінде той. 9-ақпан келерден бұрын бүкіл қазақ даласы əбігерге

түседі. Бұл да болса ақиық ақынға деген үлкен құрметтің белгісі екені даусыз. 8 ақпан күні С. Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті филология факультеті «Қазақ тілі мен əдебиеті» пəнінің 1 курс студенттері қазақтың ақиық ақыны, мұзбалағы, «Ғасыр ақыны» атанған Мұқағали Мақатаевтың туған күніне орай шығармашылық кеш өткізді. Топ кураторы, ф.ғ.к. аға оқытушы Гауһар Қинаятованың жетекшілігімен өткізілген бұл кеште Мұқағали Мақатаевтың өлеңдерін оқып, студенттер өз жүрегінен шыққан жырларын арнады. Құралай ОРАЛБЕКОВА Қазақ тілі мен əденбиеті мамандығының 1 курс студенті

ЕКІ ЖҰЛДЫЗ ЕРЕКШЕ ӨТТІ Бас қосуға С. Аманжолов атындағы ШҚМУ-дан білім алған түлектермен қатар университетіміздің ректоры Əлібек Өсербайұлы Қуандықов жəне оқу орнымыздың басшылары мен студенттері қатысты. «Оқу орнымыздан білім алған түлектердің басын бір арнаға тоғыстырып, университеттің алдағы дамуына жəне қазіргі білім алып жатқан жастарды жұмысқа орналасуын қолға алу мақсатында əр төбенің басында отырған түлектерімізді бір арнаға тоғыстыруды мақсат тұтып отырмыз», - деді əлеуметтік жəне тəрбие ісі жөніндегі проректор Слямбек Қалибекұлы. 60 жылдық тарихы бар киелі білім ордамыз талай түлектің қанатын қатайтып, білім нəрімен сусындатып келеді. Республикамызда ғана емес шетелдерде де қызмет атқарып жүрген түлектеріміз оқу орнымыздың мақтанышы екені рас. Бұл бас қосуға Шығыс Қазақстан өңірінде кəсіпкерлікпен, ғылымның əр саласымен шұғылданып жүрген белді азаматтар бас қосып, қауымдастықтың алдағы жоспарымен ережелерін жасады. Кездесу барысында түлектер қауымдастығының мүшелерін бекітіп, «Айка» шаруа қожалығының бастығы Аэлита Ахметсалиқызын түлектер қауымдастығының төрайымы болып тағайындалып, маусымның 6 күнін «Түлектер қауымдастығының күні» деп бір ауыздан бекітті. Жанаргүл ҚОЖАМКЕЙ

МОЛОДЕЖЬ КАЗАХСТАНА В РЕШЕНИИ ПРОБЛЕМ СТОЙКИХ ОРГАНИЧЕСКИХ ЗАГРЯЗНИТЕЛЕЙ

6 февраля 2013 года в Национальной научной лаборатории коллективного пользования ВКГУ им. С.Аманжолова прошел круглый стол на тему «Молодежь Казахстана в решении проблем стойких органических загрязнителей». Цель круглого стола: обсуждение результатов исследовательских работ за 20112012 гг., проведенных в рамках проекта NATO SfP 983931 «Устойчивое управление токсичными загрязнителями в Центральной Азии: к региональной модели экосистемы для защиты окружающей среды» и вклада молодежи в решении региональных проблем стойких органических загрязнителей, а также обмен опытом по управлению опасными отходами. Организаторами круглого стола являются сотрудники ННЛКП, студенты 4

курса специальности 050112 «Химия», учащиеся специализированной школы – гимназии - интерната для одаренных детей имени Жамбыла и Совет по НИРС. В работе круглого стола принимали участие представители департамента экологии по ВКО, ОО «Центр экологической безопасности», ГУ природных ресурсов и регулирования природопользования ВКО, ВКГТУ им. Д.Серикбаева, ТОО «Стальмашком», Алтайский филиал КазНИИ рыбного хозяйства. Ержан ДОМАЛАТОВ

Жуырда №5-ші студенттер үйінде «Екі жұлдыз» атты əншілер сайысы өтті. Байқаудың негізгі мақсаты – студенттердің өнерге бейімділігін байқау, олардың əртістік шеберлігін сынап, студенттік өмірлерін қызықты сəттерін көрсету болатын.

«Екі жұлдыз» əншілер байқауы студенттер үйінің меңгерушісі Ш. Қ. Назарбаева мен жатақхана тəрбиешісі Жанар Болатханқызы Сəбиеваның ұйымдастыруымен өтті. Мұнда жобаға енгізілген ерекше тапсырмалар мен ережелер болды. Олар: жанды дауыста əн салу, сəн үлгісі мен шаш қою стиліне үлкен мəн берілді. Бағдарламаның шарты бойынша 1-бөлімде Ұлттық нақыштағы əуендер болса, ал екінші бөлімде қазіргі заман əндері орындалып, үшінші бөлімде шетел əуендері (орыс, ағылшын т.б) шырқалды . Əділқазылар алқасының құрамында Филология факультеті деканының тəрбие ісі жөніндегі

орынбасары Амангелді Мəуітұлы мен Облыстық филормония солисті Айдар Алтай жəне ата-аналардың атынан Қ.Ш Еженов төрелік етті. Байқау қортындысы бойынша 3 ші орынды С. Асхабылов пен М. Нұрлыбекова, 2-орынды А. Шыңғысбекұлы мен Ақмарал Ешеноваға иеленсе, 1- орынды Ерболат Қайролла пен Мəсіғұл Құзар жəне Елдос Бахытбайұлы пен Құралай Мұса қанжығасына байлады. Ал, «Екі жұлдыз» бағдарламасынын бас жүлдесін Құмарбек Тілекберді мен Əсел Ғалымбек иеленді. Ажар САҒАТПЕКОВА, Журналистика 1-курс


НОВОСТИ УНИВЕРСИТЕТА

№2 (191)

3

ФОЛИАНТЫ В СОВРЕМЕННОМ ФОРМАТЕ В Усть-Каменогорске проведена книжная экспозиция «Из редкого фонда научной библиотеки ВКГУ». По мнению организаторов выставки, посетителей не могли оставить равнодушными более чем 100 важнейших, с точки зрения истории и науки, экспонатов, приоткрывших страницы в мир многих поколений авторов. Уникальные фолианты – «Русско-киргизский и киргизско-русский словарь» от составителя И. Букина на русском, казахском и арабском языках и «Чертежная книга Сибири», датированная 1882 годом – единственные в стране, занесены в национальный реестр «Память мира». Составитель «Чертежной книги Сибири» Семен Ремезов вместе с сыновьями в 1701 году создал карту огромного по территории края, в том числе сибирской ее части, завоеванной Ермаком. На карте обозначены не только природные объекты – реки, горные цепи, озера, постройки – города, крепости, но и те или иные промыслы, получившие развитие в регионе и имевшие стратегическое значение для царской казны. Технику литографии, в которой выполнено издание, нельзя считать совершенной, но данный факт нисколько не умаляет достоинств бесценного шедевра национальной картографии (тираж 1000 экземпляров). Для казахстанских исследователей особый интерес представляет раздел «Чертеж земли безводной и малопроходной каменной степи». 1734 годом датирована «Флориновая экономия» Флорини-Зульбаха на старорусском языке, иллюстрированная гра-

фическими работами высочайшего исполнения. Также представлен целый перечень трудов по правоведению, как например, конспектылекции профессора Санкт-Петербургского университета Н. Белявского. Так, в параграфе 4 «Коронная администрация и органы самоуправления» авторского труда «Полицейское право» Н. Белявский понятию «органы самоуправления» дает собственную трактовку, называя тему «вопросом запутанным», не юридическим, а представляющим «постоянно изменяющее отражение политических тенденций данного момента». Издание датировано 1910 годом. Столетие пролетело. Обозначенные вопросы не только не потеряли актуальности, но продолжают волновать умы ученых и политиков. Полистав «Историю телесных наказаний в России» вдруг по-новому осознаешь прелесть дня сегодняшнего. Так, страшным наказанием для провинившихся барышень считалось мытье полов. Сегодня запасники библиотеки Восточно-Казахстанского государственного университета насчитывают около 13 тысяч редких экземпляров. История же фонда началась с легкой руки профессора Ни-

колая Алексеенко, в 1960 годы аспиранта Ленинградского университета. Как-то работая в хранилище ленинградской публичной библиотеки, он стал свидетелем того, как чистились библиотечные запасники. В одну из рекреаций выносились книги, принадлежавшие авторам разных исторических эпох. На вопрос Алексеенко, что с книгами собираются делать? – кто-то ответил: отсылать в дар провинциальным библиотекам союзных республик. Алексеенко нашелся и рассказал об УстьКаменогорском педагогическом институте – молодом вузе Восточно-Казахстанской области, готовившем преподавателей самых разных специальностей, в том числе и для сельской глубинки. Молодой человек не скрывал, что подобный дар в далеком от Ленинграда провинциальном городе металлургов, машиностроителей, энергетиков был бы оценен по достоинству. Вскоре десять тысяч книг по всем отраслям знаний, в том числе, изданные при жизни труды Михаила Ломоносова, Кондратия Рылеева, «Сибирские вестники», «Азиатские вестники» Григория Спасского, «Отечественные записки» Николая Некрасова, «Записки Императорского Русского географического общества», «Император-

ская охота на Руси» (это с ней приехал осваивать азы русской охоты герой-финн из комедии «Особенности национальной охоты») и другие труды, в том числе на немецком, французском, латинском, английском языках, были доставлены по назначению. Позже фонды пополнила библиотека, переданная в дар от профессора Ленинградского университета С. Амосова. Случайное знакомство известного математика с ректором Юмашем Увалиевым в поезде оставило глубокий след в сердце ученого: подкупила та удивительная бережность к научному и культурному наследию, с которой рассказывал о работе вверенного ему вуза молодой ректор из Усть-Каменогорска. Профессор естественных наук Валерьян Бажанов также передал личное собрание в дар родному вузу.

Как-то коллектив библиотеки университета выступил с почином провести акцию «Доброта спасет мир». Ее цель – безвозмездная передача книг, периодики детским домам, школам-интернатам, домам престарелых, больницам и госпиталям. Одним из благодарных подопечных вуза стал Зевакинский дом престарелых. В другой раз в библиотеку позвонили и рассказали, что одна из обитательниц дома перед смертью завещала свою Библию в дар фонду. Привезенная католическая Библия оказалась датирована 1903 годом. В настоящее время ведется активная работа по сохранению библиотечных фолиантов путем оцифровки.

Лариса ПОЛОМОШНОВА, Усть-Каменогорск, Известия-Казахстан

БУККРОССИНГ В УНИВЕРСИТЕТЕ!

ЛЫЖНЯ ЗОВЕТ

ЧИТАЙТЕ ХОРОШИЕ КНИГИ И ЖУРНАЛЫ

9 февраля 2013 года на лыжной трассе на территории спорткомплекса «Олимпиец» по ул. Серикбаева были проведены соревнования по лыжам «Лыжня зовет-2013» под девизом «Спорт против наркотиков».

В феврале 2013 года в университете стартовал буккроссинг – общественное движение, цель которого – обмен любимыми книгами. Что же такое буккросинг? Буккро́ссинг (англ. bookcrossing, иногда «книговорот») — это процесс освобождения книг. Суть буккроссинга в том, что человек, прочитав книгу, оставляет ее в общественном месте, чтобы любой мог ее найти, прочесть и присоединиться к «книговороту». Наверняка у тебя дома есть книги, которые ты уже давно прочитал. А книги-то неплохие или даже очень хорошие. Но лежат, пылятся на полке, и выбросить рука не поднимается. А, может, тебе просто захотелось поделиться своими впечатлениями, чувствами, которые затронула определенная книга. ПОРА ОТПУСТИТЬ КНИГУ НА СВОБОДУ! Поэтому Научная библиотека университета присоединяется к движению Bookcrossing. Оно основано на простейшем принципе – прочитал – отдай другому. Мы открыли безопасные полки в читальном зале научной библиотеки, чтобы собрать как можно больше единомышленников вместе и дать им возможность выбирать. К тому же книгу, которую ты отправил в странствие, теперь не зальет дождь, не заметет снег. Она не выгорит на солнце. И она уж точно не пропадет без вести. А главное, многие ее смогут прочитать и поделиться с другими абсолютно БЕСПЛАТНО!

«Впервые участвую в такой интересной акции. Надеюсь, что такое оригинальное движение получит развитие в нашем университете и обществе. Спасибо организаторам», - делится своими впечатлениями студентка 2 курса специальности «Химия» Плындина Марина. Студент 3 курса специальности «Международные отношения» Саримов Данияр отметил, что очень любит читать литературу разных жанров и обязательно поделиться книгами и журналами из своей коллекции. Ну что? Готов попробовать? Тогда присоединяйся! Стань участником движения! Bookcrossing. Читай и отпускай! Регина КУШЕРОВА, сотрудник Научной библиотеки

Соревнования проводились с целью популяризации лыжных гонок, повышения спортивного мастерства и выявления сильнейших спортсменов. Основными задачами соревновании были пропаганда здорового образа жизни среди жителей города, реализация Послания Главы Государства - «Новое десятилетие – Новый экономический подъем». В соревнованиях приняли участие представители ВКГУ имени С. Аманжолова, ВКГТУ имени Д. Серикбаева, КАСУ, ВКГК, Медицинского колледжа, Колледжа транспорта и другие участники разных возрастных групп. Из числа участников ВКГУ отличились: Николаева Ирина ФКиС 3 место, возрастная группа 21-25 лет; Абрамкина Виктория ФКиС 1 место, возрастная группа 18-20 лет; Закирьянов Талгат ФКиС 2 место, возрастная группа 21-25 лет; Аносов Станислав ФКиС 2 место, возрастная группа 18-20 лет; Анискин Виктор ФКиС 4 место, возрастная группа 21-25 лет. Победители и призеры были награждены ценными призами и грамотами соответствующих степеней отдела физической культуры и спорта города Усть-Каменогорска. Мирас СОМАТОВ, сотудник Центра молодежной политики


4

ТҰЛҒА

№2 (191)

БҮГІН МЕНІҢ ТУҒАН КҮНІМ, ОЙ-ПƏЛІ-АЙ! «Бүгін менің туған күнім, ой, пəлі-ай! Мына халық неге жатыр тойламай. Банкет жасап берер едім өзім-ақ, Тағдырдың бір жарытпай-ақ қойғаны-ай»

- деп жырлаған ақын 1931 жылы 8 наурызда Алматы облысының Райымбек ауданының Қарасаз ауылында дүниеге келген. Бірақ, бір айта кететін жайт, біреу білсе енді біреу білмес, мұзбалақ ақынның туылған күні құжаттар бойынша ақпанның тоғызында тойланады. Осыған байланысты ақынның анасы Нағиман апа былай деген: «Мұқағалиым 1931 жылы наурыз айының 8-де дүниеге келген болатын. Жаңылысуым мүмкін емес. Себебі балам мынау фəнидің есігін ашқаннан біраз уақыт кейін Наурыз тойы болады, наурыз көже жасаймыз деп күтіп отырғанбыз» десе, Мұқағали Мақатаев атындағы əдеби сыйлықтың лауреаты Оразақын Асқар ақынның екінші туған күніне байланысты мынадай сөз айтады: «Ал құжат бойынша Мұқағали 9 ақпанда дүниеге келген. Бұл куəлікті ақын ес білген кезде сол кездегі сайлау науқанына байланысты өзі жаздырып алған екен» дейді. Азан шақырып қойылған аты - Мұхаметқали. Əкесі қарапайым шаруа, колхозда сушы, шалғышы болып істеген. Мұқағали үйдің тұңғышы болған, оның артынан бір қыз жəне үш ұл туылған. Ақынның қарындасы мен алғашқы інісі ерте көз жұмған. Соңғыларының есімдері - Тоқтарбай мен Көрпеш. Қазақ дəстүрі бойынша үйдің алғашқы баласы атаəжесінен тəрбие алуы тиіс, сондықтан Мұқағали əжесі Тиынның қолында өсіп, анасын жеңгесіндей қабылдайды. Балалық шағы соғыспен қатар өткендіктен, ақын тағдырдың ащы дəмін ерте татады. Мұқағалидің əкесі 1941ж Калиниград майданында қаза табады. Тума дарын иесі Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев өмір мектебі

Қарасазда, Хантəңірі тауының баурайында басталып, өзі сүйген Алматысында аяқталды. «Өзімнің есебімде, Жасым менің қырықтың бесеуінде. Сарқылып өсегің де, есебің де Ұйықтап кетсем жарар ед төсегімде» - деп жазған ақын дəл 45 жасында өмірден озды. Ақынның тұңғыш өлеңдері «Қырман басында», «Қойшы бала — Əкітай». Ал, махаббат əлемін, сірəда, Мұқағалидай жырлаған адам кем де кем шығар. Ол «нағыз махаббатты армандады», ол махаббатқа бас иді, оның кеудесі сарқылмас сағынышқа толды, ал сағына білген адам сүйе біледі, сағына білген адам өзге жанды түсіне алады, жұбата да алады. Мұқағалидың табиғатын, міне, дəл осындай деп елестетеміз. Жылататын да, жұбататын да Мұқағали жырлары. Қасиетті Қарасаз топырағында дүниеге келген ақын қысқа ғұмырында атақ емес, арды алғашқы орынға қойып, сол арқылы таза бұлақтай тамаша туындылар жазды. Мұқағали Мақатаев орта мектепті бітірген соң еңбекке ерте араласып, ауылдық кеңестің хатшысы, қызыл отаудың меңгерушісі, комсомол қызметкері, жеті жылдық мектептің мұғалімі болады. Содан Нарынқол аудандық «Советтік шекара» газетіне орналасып, қаламгерлікке ден қояды. Мұнан соң «Социалистік Қазақстан» (қазіргі «Егемен Қазақстан») газетінің, «Мəдениет жəне тұрмыс» (қазіргі «Парасат»), «Жұлдыз» журналдарының редакциясында, Қазақстан Жазушылар одағында қызмет атқарды. «Поэзиямен жаны егіз» Мұқағалидің «Иль-

ич», «Армысыңдар достар», «Қарлығашым келдің бе?», «Мавр», «Аққулар ұйықтағанда», «Шуағым менің» атты жыр жинақтары көзінің тірісінде жарияланып үлгерген. Өмірден ерте озғанымен оның еңбегі бағасыз қалған емес, ақын өлеңдеріне əдемі əуендер əлі де нəр беріп, тамаша əндер дүниеге келуде. Болашаққа жазып кеткен «арызын» бүгінгі ұрпақ аяқ асты етпей, керісінше оны ұлықтап, «Той көрмейақ, сый көрмей-ақ» өткен асыл азаматтың армандаған тойын бүгін тойлап, өлмес өнері, қанатты поэзиясын, кісілігін биіктетіп, парасатын кемелдендірері анық . Ғаламдық биікке көтерілген мəңгілік сарындардың шалқар кеңістігіне шыққан Қазақ жыры Мұқағали Мақатаевтың үні болып сана атаулыны қозғауда, ақын мұңы болып, жүректерге сапар шегуде. Сөзі жібектей жеңіл, ойы қорғасындай ауыр – сыны мен сырын, қуанышы мен мұңын қатар өріп отыратын өрімтал ақынның өлеңдерін оқып отырып, өмірдің өзіндей күрделі, кең дүниенің құшағына еніп кеткендей боласың. Мұқағали Мақатаев іштей əр жырының ертеңіне қалай сенсе, туған халқына, оның жасампаздығына да солай сенген. «Біз деген, досым, Тағдыры қызық халықпыз. Халықтың өзі қорғасын құяр қалыппыз... ...Білгендер білсін, Білместер мейлі білмесін. Қолдасын мейлі, қорласын мейлі, күндесін. Қара тастан да мейірім күткен ақынды Қатыгез жандар ашынтып алып жүрмесін. Антейміз біздер, Жеріміз біздің – халық ты. Халықсыз біздің Антейлігіміз қауіпті, ...Жұртына тастап кетпесе болды көшкенді , Берендері үшін қорғасын құйған қалыпты» - деген жолдар соның дəлелі. Мұқағали Мақатаев – өз тағдырын өзі таңдаған ақын. Соның арқасында ол ұрпақты – ұрпаққа, ғасырды – ғасырларға жалғар, қазақ өлеңінің əлем алдындағы мерейін үстем етер таңғажайып ұлы жырлар жаратты. Ол өз кезеңінің өрті мен дертін, өз заманының күнгейі мен көлеңкесін жырлауда нағыз ұлт ақындары ғана шығар ұлы биікке көтерілді. Ақын күнделігінің бір тұсында: «Табиғат сол өз қалпында – ақ əдемі, оны əдемілеудің қажеті

жоқ. Қалай көрінсе, суреткер оны сол қалпында беруі керек», деп жазса, енді мені бірде: «Мені адамның өзі, сыртқы сүлдері емес, мінез – құлқы, қатынасы, ойы мен психологиясы қызықтырады. Оларды түсінуге тырысамын. Адамдарды түсіне отырып, олардың мені түсінгенін қалаймын. Менің бүкіл поэзиямның мəні, міне, осы. Поэзия – мен үшін жанымның шырылы. Басқа ештеңе де емес...»- депті. Өзін өз оқырманына мейлінше қарапайым тілмен түсіндіруге, ұғындыруға тырысады. « Құста болғым келмейді! Қанатым бар. Қанатым бар күмістен жаратылған, Сəби болғым келеді, сəби болғым, Мына өмірден хабарсыз жаңа туған»,- деп бозаңытқан қырлардың боз, көдесіне тіл бітіріп, бейкүнə сəби болғысы келетінін айтады. Мұқағали — өзіне дейінгі өлең өру мен жыр сомдаудағы қазақ халқының ұлттық мектептері мен дəстүрлерін жалғап қана қоймай, оны жанжақты дамытқан, тереңдеткен, қазақтың өлең-сөзін жаңа заңғарларға көтерген, жаңа кеңістіктерге алып шыққан жиырмасыншы ғасырдың санаулы саңлақтарының бірі, ақынның өз сөзімен айтқанда: «...Ақынмын деп қалай мен айта аламын, Халқымның өз айтқанын қайталадым.

Күпі киген қазақтың қара өлеңін, Шекпен жауып өзіне қайтарамын», - деген ерен жырдың жаратушысы ұлы тұлға. Поэзия! Менімен егіз бе едің, Сен мені сезесің бе, неге іздедім? Алауыртқан таңдардан сені іздедім, Қарауытқан таулардан сені іздедім. Сені іздедім кездескен адамдардан, Бұлақтардан, бақтардан, алаңдардан. Шырақтардан, оттардан, жалаулардан Сені іздедім жоғалған замандардан... ... Сені іздедім. Іздеймін тағат бар ма? Сені маған егіз ғып жаратқан ба?» деп жанұшырған ақынның асқақ рухы, ойлы жаратылысы оқырман жаны мен жүрегін өткен ғасырдың өрі мен төрінде тұрып қалай қозғаса, бүгін де солай тербеп, солай қозғауда. Жиырмасыншы ғасыр алыстаған сайын, туған халқының ұлы қуаныштары мен ұлы қасіреттерін терең сезініп, тебірене жырлаған Мұқағали Мақатаевтың жыржауһары да асқақтай түспек. Ажар САҒАТПЕКОВА, Журналистика 1 курс

Ìұқàғàëè Ìàқàòàåâ - àäàìäàð àðàñûíäàғû, өìіðäåãі, òàáèғàòòòàғû æàðàñòûқ ïåí êåëіñіìíің æûðøûñû. Îíûң... өëåңäåðі øûí òåáіðåíіñòåí, øûí øàáûòòàí, øûí êүéçåëіñ ïåí øûí қóàíûøòàí, øûí ñàғûíûøòàí òóғàí. Әáіø Êåêіëáàåâ Қàçàқ æûðëàðûíûң àñïàíûíäàғû àç ғàíà æұëäûçäàðäûң àðàñûíàí ñåíің æұëäûçûңäû áіç îңàé òàíóøû åäіê. Ñåíің æұëäûçûң - åң øұғûëàëû, åң ìåéіðіìäі æұëäûç. Òұìàíáàé Ìîëäàғàëèåâ Әäåáèåòòі ñàëûíûï æàòқàí ғàëàìàò áіð ғèìàðàò, êөê òіðåãåí êүìáåç, ñұëóëûқ ñàðàéû äåï åñåïòåñåê, ñåí ñîíûң òàëàíòòû òàñ қàëàóøûëàðûíûң áіðі åäің. Қàäіð Ìûðçàëèåâ


АСЫЛ

МҰРА

№2 (191)

КІТАПХАНАМЫЗДАҒЫ ЖАҢА КІТАПТАР

В январе 2013 года Научная библиотека ВКГУ получила в дар от Тюркской академии 26 наименований книг, в количестве 82 экземпляров. С книгами серии «Современная тюркология», вы можете познакомиться на выставке «Новых книг», которая находится в Читальном зале для научных сотрудников. (Учебный корпус №1, 2 этаж). Предлагаем вашему вниманию краткий обзор новинок. Turco-Slavica: язык, этнос, культура в едином пространстве: коллективная моногр. / М-во образования и науки РК, Тюркская акад.; отв. ред. Н. Ж. Шаймерденова. - Астана: [б. и.]; Петропавловск: Полиграфия, 2011. - 348 с. Настоящая монография посвящена синхронно-диахроническому (лингвокультурологическому, этнолингвистическому, лексикографическому и собственно лингвистическому) изучению взаимодействия тюркского и славянского мира, комплексному анализу процессов взаимодействия языков и культур тюркских народов в евразийском контексте, где широко представлены тюркский и славянский языковые массивы. Научная новизна исследования состоит в том, что в научный обиход впервые вводится корпус интересных с точки зрения области Turco-Slavica языковых единиц, описаны и проанализированы слова, связанные с материальной и духовной культурой тюркских и славянских народов, проведен лингво-источниковедческий анализ текстов. Исследование продолжает разработку и конкретизацию научно-понятийного аппарата когнитивнодискурсной парадигмы знания с учетом прошлого и настоящего тюркско-русских контактов на территории Казахстана. Евразийская идея Н. Назарбаева и тюркское пространство: [коллективная моногр.] / М-во образования и науки РК, Тюркская акад.; [под общ. ред. Ш. И. Ибраева]. - Астана: Сарыарқа, 2011. - 404 с. - (Современная тюркология) В представленной коллективной монографии «Евразийская идея Н.А.Назарбаева и тюркское пространство» рассматриваются прошлое и настоящее теории и практики евразийства с учетом существующих подходов в тюркском научном мире. Научная новизна данной работы состоит в том, что ученые из разных тюркоязычных государств с самых различных позиций исследуют идею евразийства, в том числе и теоретико-методологические и практические подходы к пониманию евразийства Президентом Республики Казахстан Н.А.Назарбаевым. В целом, авторская группа исследователей из тюркоязычных государств сделала одну из первых попыток систематизировать и проанализировать современное понимание евразийской идеи в тюркском пространстве.

Түркі дүниесі: альманах. - Астана: Фолиант, 2012. - 724 бет. На каз., рус. и тур. яз. Альманах – түркі дүниесінің тарихи-мəдени асыл мұраларына қатысты өзекті мəселелерді қамти отырып, тың зерттеулерді жинақтап, насихаттауға жəне түркілердің əлемдік өркениеттегі алатын орны мен маңызын бағамдауға арналған ғылыми-көпшілік еңбек. Альманах түркітанушыларға, жас ғалымдарға, түркі халықтарының тарихи-рухани мұрасына қызығушылық танытқан жалпы оқырманға арналады.

Түркі əлемінің көшбасшылары: [өткені мен бүгіні: ұжымдық монография]. - Астана: Сарыарқа, 2011. - 456 бет. - (Қазіргі түркология). Монография түркі əлемі көшбасшыларының қалыптасуын, əлеуметтіккəсіби жəне мəдени-имандық келбетіндегі ұқсастық пен ерекшелігін, əлем тарихына ықпалын талдауға арналған. Монографияда тарихтан аты мəлім əйгілі тұлғалар жайлы ақпараттар мен мəліметтер жүйеленіп, байырғы түркі өркениетіндегі əйгілі тұлғалардың орны мен маңызы анықталған, түркі мемлекеттері мен этностарының тарихында терең із қалдырған əйгілі билеушілер, ғұламалар, ойшылдар, қолбасшылар, батырлар, т.б. тұлғалар тағдыры мен өмір жолдары зерделенген. Сонымен қатар, жаңа əлемдегі түркі халықтары мен мемлекеттерінің көшбасшылары, соның ішінде посткеңестік кеңістікте тəуелсіз түркі мемлекеттерін басқарып отырған Н.Назарбаев, И.Каримов т.б. ғылыми ұлықталған. Шарапатұлы, Шапағат. Түркі лексикасының семантикалық деривациясы [Текст]: [түркі жазба ескерткіштері мен қазіргі түркі тілдерінің материалдары бойынша: монография] / Ш. Шарапатұлы. - Астана: Кантана Пресс, 2011. - 552 бет. - (Қазіргі түркология). Монография түркі жазба ескерткіштері мен қазіргі қазақ тіліне ортақ лексика мағыналарының тарихи тұрғыда өзгеруіне арналған. Зерттеу материалы ретінде қазіргі 30 шақты түркі тілі, VIII-XIII ғасырлардағы 40-қа жуық түркі жазба ескерткіші алынып талданған. Монографияның теориялық, əдістемелік жəне практикалық мақсаты түркі жазба ескерткіштерінде сақталған сөздердің жалпы санын анықтауды, түркі ескерткіштері мен түркі тілдеріне ортақ сөздерді айқындап, олардың тарихи дəуірлердегі мағыналарының өзгеруінің (семантикалық деривациясының) себеп-салдарларын, заңдылықтарын дəйектеуді, ортақ сөздерді тарихи хронология бойынша тізбелеп, түркі лексикасының тарихи-салыстырмалы сөздігін жасауды көздейді. Алпысбаев, Құныпия Қожахметұлы. Түркі мұрасы жəне қазіргі қазақ əдебиеті/ Қ. Қ. Алпысбаев. - Астана: Сарыарқа, 2011. - 238 бет. - (Қазіргі түркология). Монографияда қазіргі қазақ əдебиетінде көне жазба ескерткіш мəтіндерінің, халық аңыздарының шығарма сюжетіне айналуы сөз болады. Үлкен екі тараудан тұратын зерттеу еңбектің бірінші тарауында прозалық туындылардағы, нақтылап айтқанда, І.Есенберлиннің «Көшпенділер», «Алтын Орда» трилогияларында Мұхаммед Хайдар Дулатидің «Тарихи-Рашиди», т.б. еңбектерде баяндалатын оқиғалардың сюжетті көрінісі, ондағы тарихилық пен көркемдіктің ара қатынасы пайымдалып, көптеген аңыздық желінің қолданылу үдерісі байыпталады, жазушының шеберлік қыры ашылады. Екінші тарауда қазақ əдебиетіндегі поэма жанрының сюжетті дəстүрі, көркемдік ізденістері қарастырылып, белгілі поэмалардың сюжеттік негіздері, классикалық дəстүрдің дамуы жіктеледі. Поэмадағы оқиғалар арқылы дəуір сабақтастығының көрініс табуы, образдар жүйесі, авторлық идея байыпталады.

5

Асыл мұра: түркі антологиясы/ құраст. Қ. Қ.Алпысбаев [жəне т. б.]. - Астана: Сарыарқа, 2012. - 568 бет. Антологияға жалпыадамзат өркениетінде өзіндік орны бар түркі халықтарына тиесілі жазба ескерткіштер мен түркі халықтары тарихындағы ұлы тұлғалардың еңбектерін қамтитын VIII-XV ғасырларда хатқа түскен ортақ мұралардан, дербес тілдік белгілері айқын XVI-XVIII ғасыр түркі жəдігерлерінен жəне қазіргі түркі əдебиетінің классикалық шығармаларынан үзінділер топтастырылды. Закиев, Мирфатых Закиевич. Глубокие этнические корни тюркских народов/ М. З. Закиев; М-во образования и науки РК, Тюркская акад. - Астана: Кантана Пресс, 2011. - 400 с. - (Современная тюркология). В книге автор, путем комплексного изучения всех первоисточников, отдавая первостепенное значение лингвистическим данным (лингвистической археологии), стремится установить истину, показать заблуждения европоцентристской тюркологии, воссоздает адекватную, правдивую историю тюрков, которая в современных условиях, в первую очередь, должна опираться на объективное изучение глубоких этнических корней этих народов. В книге подробно излагаются сведения о том, что: 1) древними этническими корнями тюрков были племена, носившие этнонимы на ар/эр ‘люди, мужчины’: субар/сабир/сумер/шумер/ сибир/суар/хуар и т.д. 2) древними этническими корнями тюрков были племена, носившие этнонимы сак/сака, сакады/съкыды (рус. скиф), саха,сагай,сугдак,согды и другие. 3) древними этническими корнями тюрков были племена, носившие этнонимы ас-алан, яс, азлар (в Венгрии), алангасар, асина(ашина) и др; 4) древними этническими корнями тюрков были племена, носившие этнонимы сюн/хун/хунны/хунну/гунны, ок/ак, би/бек/пи, мин/мен/ми, а также образованные на их основе вторичные этнонимы: сянби/сюн-би, усунь/ ас-сюн. Джусупов Н. М. Тюркский символ в художественном тексте: лингвокогнитивный аспект: [моногр.] / Н. М. Джусупов; М-во образования и науки РК, Тюркская акад. - Астана: Сарыарқа, 2011. - 218 с. - (Современная тюркология). Монография посвящена комплексному исследованию репрезентации символа-архетипа «Көкбөрі»/«Wolf»/«Волк» в художественном тексте казахского, английского и русского языков в свете интегрированного применения положений и принципов актуальных направлений современной лингвистики – когнитивной семантики и когнитивной стилистики. Научная новизна монографического исследования определяется выявлением когнитивно-семантических и когнитивно-стилистических особенностей текстовой репрезентации символа-архетипа «Көкбөрі»/«Wolf»/ «Волк» на основе предложенной автором комплексной методики анализа символа в художественном прозаическом тексте, предполагающей поэтапное рассмотрение четырех ключевых факторов – рекурренция, акцентирование, репрезентация структур знания, концептуализация. Тамара УСТИНОВА Ақпарат секторының меңгерушісі


6

№2 (191)

КҮН

ТАҚЫРЫБЫ

ЛАТЫН ƏЛІПБИІНЕ КӨШСЕК... Біздің елдің «əліпбиді ауыстырамыз ба? ауыстырсақ қайсысын таңдап аламыз? əліпбиді ауыстырған соң, оның нəтижесі қалай болады?» деген сауалдарға жауап іздегелі 20 жылдың жүзі болды. Атап айтқанда бұл мəселе мынадай кезеңдерге бөлінеді: 1. Кеңестік дəуір аяқталып, Тəуелсіздік əлі бекімей тұрған өліара шақта (1985-1990 жылдары) ескі араб əліпбиінің А.Байтұрсынұлы өзгерткен нұсқасы «төте жазуға» көшуге деген құштарлық басым болды. Халықаралық «Шалқар» газеті шығып, «төте жазу» кейбір мектептерде оқытыла бастады. Бұл алғашқы кенет оянған патриоттық сезімнің əсері мен Алашорда арыстарына деген құрметтің негізінде туындаған болатын. Бірақ ол кезде елдің ішкі, сыртқы жағдайы əліпби ауыстыруға дайын емес еді. Ахаңның алдындағы ескі араб жазуының түркі тіліне сəйкес келмейтінін ең алғаш М. Қашқари ескертіп кеткен (ХІ ғасырда). Кейін Ш.Уəлиханов, миссионер-педагог Н.И.Ильминский, Ы.Алтынсариндер де қазақтарға қиындық келтіретін жазу екенін атап көрсетті. Үйренуге ауыр, жат əліпбиді молдалар күшпен, таяқпен оқытуға мəжбүр болды. Тентек Қиясбай сол молданы таяқпен басқа ұрып қашты, Түйебай «шоқынып кетсем де молда алдын көрмеймін» деп қой жайып кетті. Сол кездегі жас ұрпақ қиналды, сауат ашу тежелді. Əліпбидің қоғамға əсер ететін маңызды нəрсе екенін осыдан-ақ байқауға болады. 2. Қазақ халқының арғы тектері болып саналатын сақ, ғұн, түркі, қыпшақтар қолданған көне түркі руна жазуына көшу абзал болады деген көзқарас та белең алған-ды. Олардың уəжі: руна жазуы ең алғашқы төл жазуымыз, қазақ дыбыстарын дəл таңбалайды, басқа əліпбилердің барлығы жат тілдерге арналып жасалған жəне сырттан таңылған болатын. Шынында да көне түркі əліпбиінің біздің дыбыстау жүйемізге сəйкес келетіні рас, бірақ оның тым көнелігінен қорғанамыз. Кезінде тілімізге мүлде жат көне ұйғыр (манихей) жəне араб жазулары оның жолын кеспегенде, көне түркі əліпбиі біздің дəуірімізге дейін жетуі мүмкін еді. Көне түркі əліпбиіне тең келетін басқа бір əліпби əлемде əзірге жоқ. Шыңғысхан наймандардан қабылдаған көне ұйғыр əліпбиін қазіргі

Моңғолия «моңғол бітік» деп атап, қайтадан қолданысқа енгізу үстінде. Моңғолия көне жазуын сəтті «тірілтіп» жатса, бізге де ойлануға тура келеді. 3. Келесі бір топты «реформашылдар» деп шартты түрде атауға болады. Олар қазіргі қолданыстағы орыс (кириллица) жазуына ішінара өзгерістер енгізіп (кірме əріптерді алып тастап), одан əрі пайдалана беру керек деген пікір ұстанады. Негізінен «көп қаражат кетпейді жəне ғасырға жуық жинақталған əдеби, мəдени құндылықтарымыз сақталып қалады» деген уəждерді келтіреді. Олардың дені еңбектерінің барлығы дерлік славян əліпбимен жазылған ғалымдар мен ақын-жазушылардан тұрады. 4. Шағын бір топты «құрама көзқарастар» деп атаған дұрыс, өйткені олар қазіргі əліпбиімізді ауыстырып қажеті жоқ десе, енді біреулері мүлде тың таңбалар ойлап шығарғысы келеді немесе араб+латын, латын+кирилл жазуларын араластыру арқылы қоспа əліпби жасауды көздейді т.б. Бұл, əрине, жұмысты күрделендіргеннен басқа ештеңе бермейді. 5. 1990-шы жылдардан бері Түркияның ықпалымен латын жазуына көшу керек дегендердің пайызы артып, арабшылардың екпіні бəсеңдеп кеткені белгілі. Негізгі уəждері «түркі елдерінің біразы латынға көшті, солармен бір болу үшін» немесе «гүлденген» Еуропаға жақындау жəне «компьютер əлемінде еркін жүзу үшін қажет» дегенге саяды. Оған қарсыластары латын жазуы мен қазіргі кирилл жазуының түп-төркіні бір екенін айта келіп, бірінен-біріне көшкеннен не ұтамыз деген сұрақ қояды (кирилл жазуы шығыс грек, латын - батыс грек жазуларынан шығады). Жаңа латын əліпбиінің бірнеше нұсқасы ұсынылды, бірақ қазақ дыбыстарын дəл таңбалайтын ортақ бір əліпби жасалған жоқ болатын. Өткен жылдың күзінде (16.11.2012 ж.) Стамбулда бас қосқан түркі елдерінің тілші, əдебиетші ғалымдары Түркия

əліпбиіне негізделген 34 əріптен тұратын барлық түркі тілдеріне ортақ жаңа əліпбидің нұсқасын қабылдады. Жиынға барып келген Ə.Жүнісбек, Ш.Ыбырай, Ш.Құрманбайұлы сынды профессорлар Астана қаласында «Халықаралық кеңістіктегі қазақ графикасы” атты ғылыми-практикалық конференция өткізді. Оған ШҚО Тілдерді дамыту басқармасының бастығы А.Шаймарданов екеуіміз қатысып қайттық. Конференция шешімі Елбасына жетіп, Елбасы өзінің Қазақстан халқына арнаған Жолдауында жария етті. Сөйтіп «қай əліпбиді таңдаймыз?» деген мəселе өзінен-өзі шешілді. Енді «қалай жүзеге асырамыз?» деген сұрақ күн тəртібіне қойылды. Ең алдымен көрнекті ғалымдардан, тіл мамандарынан, қоғам қайраткерлерінен тұратын жұмыс тобы құрылады. Олардың міндеті - тілімізге, фонетикамызға дəл келетін жаңа əліпбидің құрамын жасап шығу. Егер жаңа əліпби үйренуге де, оқуға да, жазуға да жеңіл, ыңғайлы болып шықпаса, оның қажеті шамалы. Мəселен, жоғарыдағы ғалымдар алып келген 34 таңбалы əліпби тілші-маман ретінде маған ұнаған жоқ. Ол Түркияның жазуына негізделгендіктен, қазаққа тəн дыбыстар таңбасының үстіне ноқаттар, аяғына салпыншақтар қосып жазуға тура келеді. Менің ойымша, əйтеуір латынға көшеді екенбіз компьтер тақтасында тұрған 26 таңбалық классикалық латын əріптерін таңдап алу керек. Ал таза қазақ тіліндегі дыбыстар саны 28-ден аспайды (қазіргі 42 əріптің қалғандары орыс сөзін дəл жазу үшін керек деген кеңестік талап бойынша енгізілген болатын). Жетіспеген латын əріптерін қостап жіберу əлемде бар тəжірибе. Мысалы, ң - ng сияқты. Сонда біз тек қана компьтердегі əріптер арқылы жазып, оқитын боламыз. Əліпбиді таңдап алу бар да, орфографияның фонетикалық ұстанымын аламыз ба, морфологиялық ұстанымын аламыз ба деген таңдау тағы бар. «Айтылу бойынша жазамыз ба, əлде сөздің түбір қалпын сақтап жазамыз

ба?» деген таңдау əліпби таңдаудан да маңызды нəрсе. Бұларды да жұмыс тобы ескеру керек деп ойлаймын. Профессор Сұлтан Жанболат жаңа латын жазуы шетелдік қандастарымызға да таратылып, ортақ жазумен жазсақ, əдеби-мəдени араластығымыз жеңілдер еді дейді. Меніңше бүкіл түркі елдері осы компьтерлік латын жазуын қабылдаса, бір-біріміздің əдеби, ғылыми шығармаларымызды еркін оқи алар едік. Кезінде Н.Төреқұлов «түркі елдері бір тілде сөйлейді, əр түрлі жазады» деп өкінген екен. Күздігүні өткен жиында жер-су аттарының дұрыс жазылуы туралы баяндама жасап, онда жаңа əліпбиге көшсек жер-су аттарын жазу қиын емес екенін атап өттік. Бүкіл атаулар мемлекеттік тілде латын жазуымен ғана тұратын болады. Аудармасы болмайды, өйткені латын жазуын көрші елдер де, шетелдіктер де оқи алады. Жаңа əліпби қазақ тілінің осындай көптеген мəселелерін шешіп беретін болады. Бердібек БИЯРОВ, қауымдастырылған профессор, филология ғылымдарының кандидаты

ҚАЗАҚ ГАЗЕТІНЕ -100 ЖЫЛ Ақпан айының жиырмасыншы жұлдызы С. Аманжолов атындағы ШҚМУ-дың филология факультеті журналистика мамандығының 1- курс студенттерінің ұйымдастыруымен күні кеше ғана қазақ басылымдарының абызына айналған «Қазақ» газетінің 100 жыл толуына орай концерттік кеш өтті.

Қазақ журналистикасының қайнар көзі, қазақ газетінен бастау алғанын, бүгінгі жас журналистердің тарих тұлғаларынан тағылым алуды насихаттау бұл кештің басты мақсаты еді. Қазақ журналистикасының негізін қалауда зиялы тұлғалар Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатов жəне Əлихан Бөкейхановтың қосқан үлесі ерекше. Сол заманда ұлт туралы, дəстүр туралы, тіл туралы ой толғау «ескіліктің, ұлтшылдықтың» белгісіндей, өзіне- өзі қол жұмсаумен бірдей еді. Бірақ, жанын шүберекке түйіп, ұлтының баға жетпес байлығынан айырылып бара жатқанын біле, көре тұрып үндемей қалуын болашақ ұрпақтың алдында ар санаған, оны айтып қалу өзінің басты парызы екендігін сезіне отырып, бар дауысымен жар салып, қаламын қару етіп, шындықты жеткізген батыр, ержүрек арыстарымыз еді. Ал, студенттер болса сол зиялы қауымдардың ізін жалғауды мақсат тұтып, рөлін сомдап, алаш азаматтарының тұлғаларын бейнелеп, көрермен көзіне қайта бір жаңғыртты.

Кеш барысында қазақ газетіндегі киіз үйді, яғни, қазақ газетінің эмблемасының мəн-мағынасын толық түсіндірілгені көрермен қауымды қызықтыра түсті. Қос ішекті домбырамен əң салған Тілекбердімен шығармашылығынан тебірене арнау шығарған Серік Мəриям көпшіліктің назарына ілікті. Кеш соңында қазақ тілі мен əдебиеті кафедрасының оқытушылары студенттерге ризашылықтарын білдіріп, журналистика мамандығы 1 курс студенттерінің топ жетекшісі Г. А. Бекбосыноваға алғыстарын білдірді. Бұл кеш студенттерге алаштың алып тұлғаларының ізгі істерінен өнеге алуды насихаттап қана қоймай, болашақ журналистерді бірлікпен, ынтымаққа, берекелікке баулып, шығармашылық шыңына талпынуға жол ашты деуге əбден болады. Алтынай АСҚАРОВА, Журналистика 1 курс студенті


НИКТО

НЕ ЗАБЫТ

№2 (191)

7

ДОЧЬ ОБ ОТЦЕ Петров Василий Игнатьевич, почетный профессор Восточно-Казахстанского государственного университета им. С.Аманжолова, доцент, кандидат исторических наук, его имя тесно связано, с историей становления, развития исторического факультета Усть-Каменогорского педагогического института, где папа проработал без малого 40 лет. После окончания в 1955 году Казахского государственного университета им. С.М.Кирова мои родители были направлены на работу в Усть-Каменогорский педагогический институт: мама - на кафедру политической экономии, а папа - в распоряжении городского отдела образования. До прихода в Усть-Каменогорский педагогический институт, папа один год работал учителем истории в школе им. Ленина. Он родился 14 января 1925года в городе Чугучак, провинция Синьцян Западный Китай Китайской Народной Республики. Его родители: отец Петров Игнатий Абрамович, по сословной принадлежности Оренбургский казак, всю жизнь проработавший плотником, умер в 1935 году. Мать, Петрова Евдокия Федосеевна, по сословной принадлежности крестьянка, после гражданской войны, в поисках куска хлеба стала ходить на работу в приграничный китайский город Чугучак, где познакомилась с Петровым И.А., за которого вышла замуж и перевезла к себе своих детей. От этого брака родился Петров Василий Игнатьевич. Всю жизнь, до 1946 года, Евдокия Федосеевна работала по найму в разных учреждениях, семья жила в большой нужде, это заставило с ранних лет работать маленького Васю Петрова. Начиная с 10 летнего возраста во время летних каникул, он работал по найму на сенокосах, строительстве и др. До 1940 года Василий Петров учился в русской школе в городе Чугучак, а в 1940г. вместе с товарищами по школе уехал в Урумчи, где был принят в гимназию, которую окончил в 1944 году. Во время учебы в гимназии, свободное от занятий время, работал (переплетал книги, чернорабочим на строительстве). Переплетное дело пригодилось папе в течение всей жизни. После окончания гимназии работал заведующим русским клубом в Урумчи до июня 1945г. В это время началась борьба народов Синьцзяна за независимость против гоминьдановского господства. С мая 1945года по июнь 1946 года находился в составе партизанского отряда, действовавшего в районе реки Манас. Был тяжело ранен. В конце октября 1945года с подходом регулярных войск партизанский отряд был расформирован и Петров В.И был назначен во 2- ой Кульджинский стрелковый полк на должность начальника штаба полка по стрелковой части. В этой должности прослужил до июня 1946 года и был демобилизован. После демобилизации вернулся в Чугучак к матери и в июле того же года, получив разрешение, возвратился вместе с матерью на Родину. С августа по октябрь 1946 года работал в совхозе МГБ в г. Алма-Ате. По состоянию здоровья в октябре 1946года Петров В.И. уехал из Алма-

Аты в село Подгорное Маканчинского района Семипалатинской области. С декабря 1946 года по июнь 1948 года работал продавцом в Бахтинском сельпо. Работая продавцом, закончил заочно экстерном Семипалатинское педагогическое училище. С 1948 по 1950 годы работал в начальных классах и преподавал математику в 5-7 классах Подгорненской семилетней школы. В 1950 году поступил на первый курс исторического факультета Казахского Государственного Университета им. С.М.Кирова. В 1954 году, будучи студентом университета, женился на Сычевой Александре Ильиничне. В семье родилось двое детей – дочь Ирина, сын Андрей. Дети пошли по стопам родителей. Дочь окончила исторический факультет Усть-Каменогорского педагогического института, архивный работник, сын - экономический фа-

СССР», «Введение в специальность» были разработаны в этот период. В 1960 году Петров В.И. был избран на должность декана историко-филологического факультета. В должности декана факультета он проработал без малого 21 год с одним трехгодичным перерывом до февраля 1982года. В воспоминаниях своих коллег и студентов папа остался разным. Ктото вспоминал его искрометный юмор, а кому-то вспоминались яркие по эмоциональной выразительности и содержанию лекции по истории СССР, историографии. «По всеобщему признанию В.И. Петров внес наибольший вклад в развитие факультета. Многие поколения студентов любовно называли его «Папа Вася». Это прозвище он получил с легкой руки своей трехлетней дочери. И пошло гулять по свету ставшее знаменитым прозвище В.И. Петрова Для Василия Игнатьевича это стало высшей наградой. Как вспоминали бывшие студенты, решающее значение в оценке личности Петрова В.И. имело, пожалуй, то, что

культет Ленинградского Государственного Университета, кандидат экономических наук. В 1955 году Петров В.И. окончил исторический факультет Казахского Государственного Университета им. С.М. Кирова и получил диплом с отличием по специальности историк. В этом же году Петров В.И. был направлен на работу в распоряжение Усть-Каменогорского отдела образования. Работал учителем истории в средней школе им. В.И.Ленина до октября 1956 года. С 1 октября 1956 года переведен на работу в Усть - Каменогорский педагогический институт на кафедру марксизма-ленинизма на должность преподавателя истории СССР. За свою педагогическую деятельность проявил себя как талантливый педагог, воспитавший большую плеяду учителей истории, русского языка и литературы. С 1956 года по 1960 год работал преподавателем, старшим преподавателем кафедры марксизма-ленинизма. Основные лекционные курсы «История СССР с древнейших времен до 1917года», «Историография истории

называется способностью к сопереживанию. Этим даром Василий Игнатьевич владел в совершенстве. По отношению к студентам он был строгим, но справедливым. Всегда входил в их положение, стремясь помочь в решении непростых отношений. Хорошо знал казахский язык. Был человеком с юмором, а это качество высоко ценится». В 1961 году Петров В.И. поступает в годичную аспирантуру Московского государственного педагогического института им. В.И.Ленина. В феврале 1964 успешно защищает кандидатскую диссертацию на соискание ученой степени кандидата исторических наук по теме «Социально-экономическое положение Сибирского казачьего войска в XVIII в.- первой половине XIX в.». В 1966 году решением Высшей Аттестационной Комиссии (ВАК) Петрову В.И. присвоено ученое звание доцент. В 1974 году Петров В.И. был награжден почетными знаками «Отличник Высшей школы», «Отличник народного просвещения Казахской ССР». В 1975 году Петров В.И. был награжден Почетной Грамотой Восточ-

но-Казахстанского облисполкома за заслуги в подготовке преподавателей истории и в связи с 50 - летием со дня рождения. В 1982 году по состоянию здоровья Петров В.И. был переведен на должность доцента кафедры истории СССР. В этой должности он проработал до ухода на пенсию в сентябре 1995 года. В 1995 году Петрову В.И. было присвоено звание «Почетный профессор» Восточно-Казахстанского государственного университета. Скупые строки автобиографии, а за ними долгая жизнь полная радости, горестей, сопереживания. Среди многих поколений студентов ходят разные легенды. Последние 11 лет своей жизни Петров В.И. прожил в России в городе Санкт-Петербурге. В 2003 году написал и издал научную монографию под названием «Мятежное сердце Азии. Синьцзян краткая история народных движений. Воспоминания». Книга вышла тиражом в 1000 экземпляров в московском издательстве «Крафт+». После ухода на пенсию, Василий Игнатьевич занимался воспитанием внуков, которых у него двое: старший внук Василий Петров окончил экономический факультет Санкт-Петербургского Государственного Университета, младший внук Дурново Петр-студент университета. Трудно восполнить утрату, которую понесла наша семья. 5 июля 2006 года на 82 году мой отец ушел из жизни. Оборвалась земная нить… Он похоронен на старом русском кладбище города Зеленогорска Ленинградской области на высоком погосте под вековыми соснами. На могиле стоит скромный мраморный памятник. Скупые строки автобиографии, а за ними целая жизнь с ее радостями, горестями, удачами. Папа учил нас быть честными и справедливыми, хорошими специалистами в своем деле. За свою долгую и счастливую жизнь он воспитал не одно поколение учителей истории, посадил сад и вырастил дочь, сына и внуков. Ирина ДУРНОВО, сотрудник государственного архива Восточно-Казахстанской области


8

ПРАЗДНИК

№2 (191)

ВЕСНЫ

8 МАРТА - ИСТОРИЯ ВОЗНИКНОВЕНИЯ

Осмелимся предположить, что многие из вас не знают историю праздника, который мы так рьяно и ежегодно отмечаем 8-го марта. А начиналось все так...

Уже в Древнем Риме существовал женский день. В этот день матроны (свободно рожденные женщины), состоящие в браке, получали от своих мужей подарки, были окружены любовью и вниманием. Рабыни тоже получали подарки. Кроме того, хозяйка дома позволяла невольницам в этот день отдыхать. Облаченные в лучшие одежды, с благоухающими венками на головах римлянки приходили в храм богини Весты - хранительницы домашнего очага. Прошло немало времени. Женщины решили изменить свою жизнь, бороться за экономическое, социальное и политическое равноправие с мужчинами. Праздник 8 Марта возник, как день борьбы за права женщин. 8 марта 1857 года в Нью-Йорке собрались на манифестацию работницы швейных и обувных фабрик. Они требовали 10часовой рабочий день, светлые и сухие рабочие помещения, равную с мужчинами заработную плату. Работали в то время женщины по 16 часов в сутки, получая за свой труд гроши. Мужчинам после решительных выступлений удалось добиться введения 10 часового рабочего дня. На многих предприятиях в США возникли профсоюзные организации. И вот после 8 марта 1857

года образовался еще один - впервые его членами стали женщины. В этот день во многих городах Нью-Йорка сотни женщин вышли на демонстрацию, требуя представления им избирательного права. В 1910 году на Международной конференции женщин социалисток в Копенгагене Клара Цеткин выступила с предложением о праздновании Международного женского дня 8 марта, которое прозвучало, как призыв ко всем женщинам мира включиться в борьбу за равноправие. Откликаясь на этот призыв, женщины многих стран включаются в борьбу против нищеты, за право на труд, уважение своего достоинства, за мир. В 1911 году этот праздник впервые отмечался 19 марта в Австрии, Дании, Германии и Швейцарии. Тогда более миллиона мужчин и женщин приняли участие в манифестациях. Кроме права избирать и занимать руководящие посты, женщины добивались равных производственных прав с мужчинами. А потом его отметили 12 мая 1912 года. В России впервые Международный женский день отмечался в 1913 году в Петербурге. В прошении на имя градоначальника было заявлено об организации “...научного утра по женскому вопросу”. Власти дали раз-

решение и 2 марта 1913 года в здании Калашниковской хлебной биржи на Полтавской улице собралось полторы тысяч человек. Повестка дня научных чтений включала вопросы: право голоса для женщин; государственное обеспечение материнства; о дороговизне жизни. В следующем году во многих государствах Европы 8 марта или приблизительно в этот день женщины организовали марши в знак протеста против войны. В 1917 году женщины России вышли на улицы в последнее воскресенье февраля с лозунгами “Хлеба и мира”. Через 4 дня император Николай II отрекся от престола, временное правительство гарантировало женщинам избирательное право. Этот исторический день выпал на 23 февраля по юлианскому календарю, который в то время использовался в России, и на 8 марта по григорианскому календарю. Международный женский день 8 марта с первых лет Советской власти стал государственным праздником. С 1965 года этот день стал не рабочим. Существовал и его праздничный ритуал. В этот день на торжественных мероприятиях государство отчитывалось перед обществом о реализации государственной политики в отношении женщин. Постепенно Международный женский день в стране терял свою политическую окраску. После распада Советского Союза день 8 марта остался в перечне государственных праздников Республики Казахстан. Отмечается Международный женский день и в странах СНГ: в Российской Федерации, Азербайджане, Грузии, Киргизии, Молдавии, Таджикистане, Туркмении, Украине, Белоруссии как Международный женский день; в Узбекистане как День матери; в Армении его отмечают 7 апреля как День материнства и красоты. Больше всех повезло все же римлянкам: замечательный день любви, красоты, весны, посвященный женщинам, считался у них праздничным много веков. Пожалуй, стоит подсчитать, сколько таких дней задолжали нам наши мужчины. А сколько подарков мы недополучили!

СТРАНЫ, КОТОРЫЕ ПРАЗДНУЮТ 8 МАРТА Наиболее крепко прижился праздник 8 марта в Советском Союзе, где он был введен в качестве официального праздника в первые годы советской власти. Романтикой этот праздник и не пахнул, поскольку тогда в прессе именовался “Днем смотра боевых сил работниц и крестьянок всей страны”. В 1965 году 8 марта в СССР стало выходным днем. А в 1977 году праздник стал действительно международным – в этом году ООН приняла резолюцию 32/142, призвав все страны провозгласить 8 марта днем борьбы за женские права – Международным женским днем.

После распада Советского Союза 8 марта продолжают отмечать как Международный женский день в Казахстане, Российской Федерации, Азербайджане, Грузии, Киргизии, Молдавии, Таджикистане, Туркмении, Украине, Белоруссии; в Узбекистане 8 марта празднуют как День матери. 8 марта является национальным выходным также в Анголе, Буркина-Фасо, Гвинее-Бисау, Камбодже, Китае, Конго (там праздник носит название конголезских женщин), Лаосе, Македонии, Монголии, Непале, Северной Корее и Уганде. В Сирии 8 марта отмечают День Революции, а в Либерии – и вовсе как День памяти павших.

ЖЕНЩИНА Женщина - с нами, когда мы рождаемся, Женщина - с нами в последний наш час. Женщина - знамя, когда мы сражаемся, Женщина - радость раскрывшихся глаз. Первая наша влюбленность и счастие, В лучшем стремлении - первый привет. В битве за право - огонь соучастия, Женщина - музыка. Женщина - свет. Бальмонт

Я ВЕРЮ, ЧТО ВСЕ ЖЕНЩИНЫ ПРЕКРАСНЫ Я верю, что все женщины прекрасны И добротой своею, и умом. Ещё весельем, Если в доме праздник. И верностью, Когда разлука в нём. Не их наряды И не профиль римскийНас покоряет женская душа. И молодость её. И материнство. И седина, Когда пора пришла. И мы – мужчины – Кланяемся низко Всем женщинам Родной страны моей. Недаром на солдатских обелисках Чеканит память лики матерей. А.Д. Дементьев

ЮНАЯ ВЕСНА Заблудилась весна в лабиринтах дождей, примеряя зелёную в косы заколку, и, бродя босиком по холодной воде, Уколола ступню ледяною иголкой. И ,заплакав от боли прозрачной росой, капли крови стряхнула на стебли тюльпанов Чтоб они - яркой россыпью, пылко и странно, засверкали - неброской своей красотой. Её ранку седая старуха - пурга завязала бинтом запоздалой пороши, И ворчала, как юные неосторожны, ковыляя во след отступавшим снегам. Солнца луч поцелуем горячим своим осушил мимолётные девичьи слёзы. Улыбнулась весна. Юность так не серьёзна! Так прекрасен ручьёв несмолкаемый гимн!

ВЕСЕННЕЕ НАСТРОЕНИЕ Весна вошла в распахнутые двери, Чудесным, громким щебетаньем птиц. Слепящим солнцем, звуками капели, В улыбках... мимо проходящих лиц. Весна пришла, даруя нам надежды, Смывая грязь с растаявших снегов. И в ней не будет места грусти прежней Проснётся мир от холода оков. Весна пришла нам озаряя души, Сердца согрела от жестоких зим. И мы спешим и шлёпаем по лужам К надеждам и желаниям своим.... Ирина Шабалина


САУАЛНАМА

№2 (191)

9

ХАЛЫҚАРАЛЫҚ ƏЙЕЛДЕР МЕРЕКЕСІН ҚАЛАЙ ҚАРСЫ АЛАМЫЗ? 8 наурыз Халықаралық əйелдер мерекесі – ер азаматтардың назарынан тыс қалмайтын мерекелердің бірі. Осы күнді ақ шашты қариядан бастап жас жеткіншектерге дейін асыға күтеді. Бұл күн – отбасы берекесі мен ұйытқысы болып табылатын аналарымыз, жарымыз, əпкелеріміз бен ару қыздарымызға жарқын көңіл мен жақсылық тілейтін күн. Ал, осы айтулы күнге азаматтарымыз асыл ана, аяулы жарларына, қазақтың қылықты қыздарына айтар тілегінің шексіздігін сауалнама барысында аңғардық. МҰРАТ АМЕНТАЛИЕВ, ЗАҢГЕР МАМАНДЫҒЫНЫҢ 1-КУРС СТУДЕНТІ: «Мен аяулы анама келе жатқан Халықаралық əйелдер күні 8-наурызда ақ жаулықты орамал сыйлаймын. Ал, сүйіктіме ең əдемі үлкен қонжық сыйлаймын»- деп жоспарлап отырмын. Сол күні барлық əйел затының құшағы гүлге, көңілдері шаттыққа толы болуы керек деп ойлаймын. 8 - наурыз Халықаралық əйелдер мейрамымен шын жүректен құттықтап, əрқашан толысқан айдай ажарланып, күлімдеген күндей нұрланып, шаттық пен қуанышқа бөленіп, береке-бірліктің бастаушысы, игі істердің қостаушысы болып жүре берулеріңізге тілектеспін!

ТОҚТАҒАНОВА ЖАНСАЯ, ҚАЗАҚ ТІЛІ ЖƏНЕ ƏДЕБИЕТ МАМАНДЫҒЫНЫҢ 4 КУРС СТУДЕНТІ:

АСЛАН ШЫҢҒЫСБЕКҰЛЫ, МУЗЫКА БӨЛІМІНІҢ 2-КУРС СТУДЕНТІ: «Ананың көңілі балада, баланың көңілі далада»- демекші мен алда келе жатқан Халықаралық əйелдер күнінде арнап асыл анама құшаққа сыймайтын үлкен букетпен гүл сыйлауды ұйғардым. Əрбір ақ жаулықты анаға күнде құрмет көрсетіп, гүл сыйлап отырсақ артық етпейді. Əлемнің жарығын сыйлап отырған аналарымыздың жүзінен күлкі, жүрегінен шаттық кетпесе екен деп тілеймін. ЕРЛАН ҚАБАТАЙ, ШҚО-НЫҢ

БЫТЫКОВА АЙЖАН ФИЗИКА МАМАНДЫҒЫНЫҢ 3 КУРС СТУДЕНТІ: 8 наурыз – бұл көктемнің ең алғашқы мейрамы. Өзім бұл мейрамның жоғары деңгейде тойлануын қалаймын. Ақ жаулықты аналарымыздың, ару қыздарымыздың есінде қаларлықтай өткізілсе деймін. Бұл мейрамда ең бастысы қымбат сыйлық алу емес, сол сыйлықты сыйлап тұрған адамның саған деген шын жүректен туған құрметі деп ойлаймын. Бұл мереке сыйлыққа не сыйласада шын, таза көңілден сыйлағанын қалар едім.

ЕЛЖАН ҚАЙЫРХАНОВ, ТАЛАПКЕР: «Ана» - деген түсінік жер бетіндегі ең терең, киелі ғой. Сол себепті де өз басым анама есте қаларлық сыйлық сыйлағым келеді. Əрбір ана ұрпағының аялы алақанында, шексіз құрметімен қартаюға лайық. Сондықтан да аяулы аналардың сол күні жүзінен күлкі есіп тұрса деймін. Барлық ақ жаулықты аналар мен аққұба аруларымызды 8-наурыз Халықаралық əйелдер күнімен шын жүректен құттықтаймын!

КВН ҰЙЫМДАСТЫРУШЫ:

Көктемде арулар қоса құлпырады. Бізге оны көрсін деп көз, сүйсін деп жүрек беріпті. Алла тағала осынша көл-көсір сұлулықты көз алдымызға үйіп-төккен. Осының бəрі Алла нұрының жер бетіне түскен жүзден бір ғана нығметі дейді. Қазақ қызы қашан да инабаттылығымен, кішпейіл ақ көңілділігімен жер бетіне жарық сыйлап келеді. Аруларымыз атам заманнан бері кең даламызға, отбасымызға қорған болған, ерлермен бірге ерлік жасаған. Əйел заты нəзіктігімен батыр, батыл. Мереке қарсаңында университетіміздің аққұба арулары айтулы күн туралы былай дейді:

8 – наурыз Халықаралық əйелдер күні болғандықтан барлық əйелдер қауымының жүрегіне жылы ұялап, жадыларында ұзаққа сақталатын мейрам болып қалғанын қалар ем. Ол үшін барлығының құшақтары ал-қызыл раушан гүліне толып, жүздерінен күлкінің ізі кетпей, əр адам оларды қуантып, тек қана жанға жылы тиер сөздер естіп жүрсе, жақсы көретін адамдары мен отбасының ортасында үстел басында отырып, ұзын сонар əңгіме айтса ғана есте қаларлық мейрам болар деп ойлаймын. Сыйлық – əрбір адамның көңілін, соған деген сезімін білдірер нəрсе. Бұл күні қандай сыйлық алсаңда тек шын көңілден, əрі жүзіндегі күлкімен берілгенін əрбір адам дұрыс санайды. Əрі өздеріде сыйлықты солай көтеріңкі көңіл күймен беруге тырысады. Өз басым ең жақсы сыйлық көктем күндерінің алғашқы белгісі болып саналатын раушан гүлін айтар едім. ПЕРИЗАТ ГАЗЕЗОВА, ШЕТ ТІЛІ 1 КУРС СТУДЕНТІ:

ЖƏНЕ ЕКІ ШЕТ ТІЛІ

МАМАНДЫҒЫ

БЕДЕЛДІ АСАБАСЫ,

«Бастайын сөзімді ана-деп мен, Өйткені ол ғой бізді адам еткен. Біз үшін түн ұйқысын төртке бөлген, Өмірде ең қымбаттым анам екен» дей отырып, барлық аяулы аналарымызбен, қылықты қарындас, əзілі жарасқан жеңгелерімізді келіп жеткен 8-наурыз Халықаралық əйелдер күнімен шын жүректен құттықтай отырып, қашанда көтеріңкі көңіл, ұзақ ғұмыр тілеймін! Сонымен қатар замандастарыма, інілеріме сүйіктілеріне таңғажайып сыйлық ұсынуды жəне гүл шоқтарын беруге, ұсыныс жасау таптырмайтын шақ екенін ескерте кеткім келеді. Алтынай АСҚАРОВА, Журналистика 1 курс

Мен үшін 8 наурыз ерекше мейрамдардың бірі. Өйткені бұл күні барлық ер адамдардың көңілі əйел затында болады. Өзіңе деген ерекше көңілді сезінесің. Маған 8 наурыз Халықаралық əйелдер күніне үлкен Тэдди ойыншығын сыйлағанын қалаймын. Ең бастысы сыйлық шын жүректен сыйланса екен деп ойлаймын. ЛАУЛА ҚАЙЫРБЕКОВА, ҚАЗАҚ ТІЛІ МЕН ƏДЕБИЕТІ МАМАНДЫҒЫНЫҢ 1 КУРС СТУДЕНТІ: Сөзімнің басын дүние жүзіндегі барлық əжелерімізді, асыл аналарымызды, гүлдей құлпырған қыздарымызды 8 наурыз Халықаралық əйелдер мерекесімен құттықтаудан бастаймын! Əрине бұл күн, бұл мереке əрбір нəзік жанды арулар үшін ерекше. Мен үшін 8 наурыз бұл тек əйел затының ғана емес, жер бетінің көркейетін кезі. Сондай-ақ бұл көктемнің алғашқы жəне қуанышты мерекесі. Бұл көктемнің алғашқы мерекесі болғандықтан осы күні сыйланатын бағалы сыйлық гүл деп ойлаймын! Мерекелеріңізбен!

Ажар САҒАТПЕКОВА, Журналистика 1 курс


10

ТАЛАПКЕРГЕ - 2013

№2 (191)

дут практические занятия ведущие преподаватели. Это доктора педагогических наук: Завалко Надежда Александровна, Игибаева Айнагуль Курмашевна, Русанов Василий Петрович, Нагымжанова Каракат Мукашевна, Курманбаева Шынар Капантаевна; доктора исторических наук: Игибаев Советкан Кабдуалиевич, Жанбосинова Альбина Советовна; доктора экономических наук Кайгородцев Александр Александрович, Алимбетов Усен Сулейменович, доктор биологических наук: Мырзагалиева Анара Базаровна; доктор филологических наук Картаева Айжан Маратбековна и др. Кафедры Университета имеют устоявшиеся профессиональные связи с вузами и научными центрами Казахстана, стран ближнего и дальнего зарубежья: АО «Национальный научно-технический холдинг «Парасат», Национальный центр информатизации образования, КазНПУ имени Абая, Павлодарский государственный университет имени С. То-

Восточно-Казахстанский государственный университет имени С.Аманжолова активно включился в решение одной из задач Государственной программы развития образования Республики Казахстан на 2011-2020 годы - создание целостной трехступенчатой модели подготовки кадров: бакалавриат – магистратура – докторантура. В настоящее время в университете имеются лицензии на подготовку бакалавров по 49, магистров – по 33 и докторов PhD по 3 специальностям. Благодаря реализации Государственной программы развития образования будет решена задача конвертируемости казахстанских дипломов, их признание на международном уровне, вовлечение университета в международные рейтинги и другие образовательные проекты. Восточно-Казахстанский государственный университет имени С.Аманжолова - один из ведущих образовательных и научных центров на Востоке Республики. Сегодня по генеральному рейтингу лучших вузов Казахстана ВКГУ имени С. Аманжолова занимает 6-е место.

Наш Университет обладает значительным образовательным, научным и инновационным потенциалом. В Университете имеются компьютерные и мультимедийные классы, научная библиотека, Национальная научная лаборатория коллективного пользования «Ядерные технологии и технологии возобновляемой энергетики, «Центр поддержки предпринимательства», на базе которых магистранты и докторанты имеют возможность для проведения научных исследований, приобретения практических умений и навыков, необходимых в преподавательской, исследовательской и производственной деятельности. На кафедрах Университета работают высококвалифицированные специалисты. В магистратуре читают лекции и ве-

райгырова, Алтайский государственный университет (Российская Федерация), Могилевский государственный университет имени А.Кулешова (Беларусь), Вроцлавский университет (Польша), Вандербилтский университет (штат Теннеси, США), университет г. Улан-Батора (Монголия) и др. Мы поддерживаем Ваше стремление в получении послевузовского образования. Мы твёрдо убеждены, что предлагаемые нашим Университетом направления и специальности магистратуры дадут Вам глубокие профессиональные знания и умения, позволят быть востребованным на рынке труда, станут основой Вашего благосостояния, платформой карьерного роста и уверенности в завтрашнем дне. Станьте созидателем, строителем своей жизни и судьбы, благополучия семьи, процветания Казахстана. Наше учебное заведение готово Вам в этом помочь. Желаем Вам удачи!

ПОЧЕМУ ВЫ ВЫБИРАЕТЕ ВОСТОЧНО-КАЗАХСТАНСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ УНИВЕРСИТЕТ ИМЕНИ С. АМАНЖОЛОВА ДЛЯ ОБУЧЕНИЯ В МАГИСТРАТУРЕ?

ПОТОМУ, ЧТО ВКГУ ИМЕНИ С. АМАНЖОЛОВА – ЭТО: • высококвалифицированный профессорско-преподавательский состав;

• наличие необходимой материально-технической базы для получения качественных знаний и написания магистерской диссертации; • возможность заниматься научно-исследовательской работой в течение всего пе-

риода обучения; • приобретение опыта преподавательской деятельности в вузе; • возможность продолжить обучение в докторантуре; • широкие возможности для трудоустройства и карьерного роста.

Перечень специальностей, по которым осуществляется подготовка специалистов с послевузовским образованием в ВКГУ имени С. Аманжолова №

Направление подготовки Научнопедагогическое

Профильное

срок обучения

срок обучения

Наименование специальностей

Шифр

Шифр

Наименование специальностей

Направление подготовки Научнопедагогическое

Профильное

срок обучения

срок обучения

1

6M010100

Дошкольное обучение и воспитание

2 года

1,5 года

20

6М050200

Политология

2 года

1 год

2

6M010200

Педагогика и методика начального обучения

2 года

1 год

21

6М070100

Материаловедение и технология новых материалов

2 года

1,5 года

3

6M010300

Педагогика и психология

2 года

1 год

22

6M050600

Экономика

2 года

1 год

4

6М010500

Дефектология

2 года

1 год

23

6M050900

Финансы

2 года

1 год

5

6M010600

Музыкальное образование

2 года

1,5 года

24

6M051000

Государственное и местное управление

2 года

1 год

6

6M010800

Физическая культура и спорт

2 года

1 год

25

6M060100

Математика

2 года

1 год

7

6M010900

Математика

2 года

1 год

26

6M060200

Информатика

2 года

1 год

8

6M011000

Физика

2 года

1 год

27

6M060400

Физика

2 года

9

6М011100

Информатика

2 года

1 год

28

6M060600

Химия

2 года

10

6М011200

Химия

2 года

1 год

29

6M060700

Биология

2 года

1,5 года

11

6M012000

Профессиональное обучение

2 года

1 год

30

6M060800

Экология

2 года

1,5 года

12

6M011300

Биология

2 года

1,5 года

31

6M060900

География

2 года

1,5 года

13

6М011700

Казахский язык и литература

2 года

1 год

32

6M050300

Психология

2 года

1,5 года

14

6М012300

Социальная педагогика и самопознание

2 года

1,5 года

33

6M090200

Туризм

2 года

1 год

15

6M020100

Философия

2 года

1,5 года

16

6M020300

История

2 года

1,5 года

1

6D060400

Физика

3 года

17

6М020400

Культурология

2 года

1,5 года

2

6D020100

Философия

3 года

Филология: казахская филология

2 года

1,5 года

3

6D020300

История

3 года

Филология: русская филология

2 года

1,5 года

Юриспруденция

2 года

1 год

18

19

6M020500 6M030100

ДОКТОРАНТУРА

КАЖДЫЙ ВЫБИРАЕТ ДЛЯ СЕБЯ! Четвертый курс в жизни для студента - ответственнейшая пора! Вот-вот начнутся государственные экзамены, потом - защита диплома, выпускной.… И вот ты – бакалавр! Что делать дальше? Отправиться ли в вольное плавание по жизненным волнам? Получить второе образование? Поступить в магистратуру? Каждый выбирает для себя сам. В нашем университете есть возможность получить степень магистра по 33 специальностям, в том числе по философии, политологии и культурологии. Предлагаемые направления подготовки магистров являются актуальными для Восточно-Казахстанского региона. Какие возможности откроет для тебя степень магистра? • магистратура по специальностям «Философия», «Культурология», «Политология» – альтернатива второму высшему образованию, позволяющая существенно повысить свой профессиональный статус; • для получения образования по данным направлениям магистратуры тебе не требуется иметь диплом бакалавра философии, политологии или культурологии – поступить можно после окончания любой специальности! • магистр – это уже не обычный студент, а человек, который заявляет о себе в мире науки; • магистратура является базой для поступления докторантуру Ph D, в том числе, и за границей; • в магистратуре можно попробовать свои силы в качестве преподавателя вуза, и даже стать им после окончания магистратуры;

• и наконец, учеба в магистратуре – это способ продлить веселые студенческие годы! Какие есть специализации по данным направлениям магистратуры? Магистратура по философии предполагает выбор одной из двух образовательных программ: «Философия и религиоведение» и «Философия науки и техники» Магистратура по политологии – «Внутренняя политика» и «Внешняя политика». Магистратура по культурологии - «Этнокультурология и межкультурные коммуникации» и «Культура региона». Что нужно для поступления в магистратуру? Главное - успешно сдать 3 экзамена: философию, иностранный язык и предмет по выбранной тобой специальности магистратуры. Есть возможность поступить на государственный грант! К тому же, магистранты получают весьма достойную стипендию!

Возможно ли совмещать обучение в магистратуре и работу? Да. Удобное расписание позволит тебе иметь возможность учиться и работать. Куда обратиться за более подробной информацией? Мы ждем тебя в 135 кабинете учебного корпуса № 1 ВКГУ имени С. Аманжолова. Елена РЯКОВА, Эдвайзер магистрантов специальности 6М020100 – Философия


АБИТУРИЕНТУ - 2013 МАТЕРИАЛЬНО-ТЕХНИЧЕСКАЯ БАЗА

УНИВЕРСИТЕТА НА СЛУЖБЕ МАГИСТРАНТОВ Исследовательская работа – это нелегкий труд, это знает каждый магистрант, однако для достижения хороших результатов наш университет предоставляет нам все возможности. Вопервых, назначается научный руководитель, который контролирует и помогает нам во всем. Но конечно, основные трудности приходится преодолевать магистранту самостоятельно. Наука – это такая сложная и динамично развивающаяся система, что, в момент выбора магистрантом проблемы диссертационного исследования, вполне возможно на другом континенте в это же время решение этой проблемы только что было найдено. Нужно очень внимательно следить за тем, чтобы тема вашей работы не потеряла своей актуальности. В этом поможет материально-техническая база университета. Огромный фонд научной библиотеки вуза дает нам возможность ознакомиться с последними изданиями самых популярных научных журналов, сотрудники библиотеки всегда придут на помощь в трудную минуту, подобрав нужную книгу в той или иной области знаний. К сожалению, не у каждого студента или магистранта есть собственный доступ в Интернет, те, у кого нет такой возможности, могут получить свободный доступ к нужной информации из глубин всемирной паутины в филиалах библиотеки любого корпуса, Интернет-кафе или компьютерном классе. В исследовательской работе многие магистранты часто сталкиваются с необходимостью компьютерного моделирования или проведения численного эксперимента, для которых требуются мощные компьютеры. И если Ваш домашний компьютер не позволяет Вам работать в таких сложных программах, то компьютерные аудитории вуза (особенно 7 корпуса) оснащены весьма мощными ПК, на которых Вы можете выполнить все необходимые операции. Для магистрантов, чьи исследования зависят не только от компьютера, но и требуют обработки и исследования на определенных приборах, в нашем университете созданы специализированные аудитории и лаборатории, в которых каждый год появляются новые современные приборы. Также при ВКГУ им. С.Аманжолова в составе Научно-исследовательского центра вуза действует Национальная научная лаборатория коллективного пользования, двери которой открыты для тех, кто желает заниматься наукой и исследовать еще неисследованное. Заниматься наукой очень сложно, идти в ногу со временем еще сложнее, однако каждый магистрант надеется, что его работа будет достойной и интересной, и прилагает все усилия для достижения поставленной цели. Я желаю каждому, чтобы все, что задумалось, получилось, и каждый из нас смог внести свой, пусть маленький вклад в развитие казахстанской науки! Юлия МАХОРТОВА, магистрант 2 года обучения, специальность 6М060100 - Математика

№2 (191)

11

РОЛЬ ПРОИЗВОДСТВЕННОЙ ПРАКТИКИ В СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ КАЧЕСТВ МАГИСТРАНТА

Система образования в Республике Казахстан за последние десятилетия претерпела огромные изменения. В процессе глобализации и все более требовательных условий, создающихся на рынке труда, большое значение приобретают качество и конкурентоспособность наших учебных заведений и подготавливаемых в них специалистов. Сегодня, в соответствии с Государственной программой развития образования Республики Казахстан на 2001 - 2010 годы, структура образования по всем четырем уровням приведена в соответствие с Международной стандартной классификацией образования, создана целостная трехступенчатая модель подготовки кадров (бакалавриат - магистратура - докторантура), основанная на аккумулирующей кредитной системе обучения. В соответствии с требованиями государственного общеобязательного стандарта образования, Магистерская программа включает теоретическую подготовку, научно-исследовательскую (экспериментально-исследовательскую) работу и практическую подготовку магистрантов (различные виды практик, профессиональных стажировок и выполнение магистерской диссертации). Образовательной программой научного и педагогического направления предусмотрено проведение двух практик: педагогической и исследовательской, профильного направления – производственной. Если целью педагогической практики является формирование практических навыков преподавания в высшей школе, то при прохождении производственной практики учитываются дополнительные требования организации - работодателя или организации, где проводится практика. Важность производственной практики в совершенствовании профессиональных качеств магистранта - факт неоспоримый. Профессиональная деятельность в сфере банковских услуг и учеба в магистратуре ВКГУ им. С.Аманжолова стали для меня реальным примером совершенствования своих качеств по профилю выбранной специальности. Взаимосвязь теоретико-дисциплинарных знаний и научноисследовательского подхода с процессом вовлеченности в производственную среду позволяет развить логико-аналитические способности, совершенствует сознательный выбор оптимального подхода в процессе сравнительного анализа выполняемой работы. Благодаря обучению в ВКГУ им. С.Аманжолова я стала более требовательной по отношению, в первую очередь, к себе, т.к. совмещение учебной и производственной деятельности требует сосредоточения умственных и психологических способностей, эффективного использования имеющегося в наличии рабочего и свободного времени. Во-вторых, заметила, что полученные мной знания, самым положительным образом сказываются и на результатах моей работы. Совершенствуются качества внимательности, усидчивости и вдумчивости, выбор более эффективных и оптимальных решений, что для банковского работника, уделяющего большое время цифровой обработке данных, в рамках оптимизации функциональных обязанностей, в режиме реального времени, является большим плюсом. Еще один немаловажный момент полезности совмещения учебной и производственной деятельности для меня - совершенствование своих коммуникационных и ораторских способностей, изложение мыслей в более четкой, лаконичной форме. Это достижение очень важно для специалистов, много времени уделяющих работе с цифрами (бухгалтера, работники бэк - офисов), что приводит к некоторой «зажатости» в общении и трудностям в речевом изложении. Подводя итоги, хочу выразить огромную благодарность профессорско-преподавательскому составу ВКГУ им. С.Аманжолова за компетентность и терпимость в подготовке специалистов по линии магистратуры. Действительно, все мы в душе остаемся чуточку детьми, и на своем примере могу отметить огромный позитив эмоций и повышение самооценки для магистранта, когда получаешь высокий рейтинг за успеваемость и самостоятельно проведенную плодотворную учебную работу. После этого хочется еще больше творить, жить и работать во благо себя и окружающих. Учитывая тот факт, что в нашем обществе в настоящее время уделяется большое внимание подготовке магистерских кадров, хочу пожелать выпускникам университета успехов в учебной деятельности и осознанного выбора своего дальнейшего профессионального пути. Учеба в магистратуре ВКГУ им. Сарсена Аманжолова - это реальный путь совершенствования Ваших профессиональных качеств, поэтому желаю Вам всем удачи! Толкынай КЕНИШЕВА, магистрант 1 года обучения, специальность 6М050900 «Финансы»

ШЕТЕЛДЕ ӨТКІЗІЛЕТІН ТАҒЫЛЫМДАМАНЫҢ МАҢЫЗЫ... Маусым айы... Біздер, «химия» жəне «экология» мамандығының магистранттары Ресей Федерациясы, Мəскеу қаласындағы Ресей Халықтар Достығы университетінде келісім бойынша тағылымдамадан өттік. Мəскеу қаласына ұшып барғанымызда бізді арнайы жетекшілік міндетін атқарған Анна Сергеевна есімді оқытушы тосып алған еді. Ұшақтан түскен күннен бастапақ, қайтар-қайтқанымызға шейін ауа райы жаңбырлы болды. Жеңіл киінген магистранттардың сол уақытта қабақтары салбыраңқы боп, көңілкүйлері түсіп, тіпті кейбіреуінің үйге қайтқылары келген жағдай да болды. Бірақ, кейіннен тағылымдамадан өткен күндеріміз сəтті, қызықты, көңілді болғандықтан, ауа райының суықтығы да ұмытылғандай... Барған күнімізден бастап жатақханаға орналасып, бір бөлмеге екі қыздан бөлініп, тек ас ішетін жəне жуынатын бөлме бəрімізге ортақ болды. Жатақхана іші таза, жиһаз, студенттерге қажетті техника құралдарымен жабдықталған. Бізбен қатарласып барған Батыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің магистрантары жатақхананың келесі блогында тұрып жатты. Əрқайсымыз өз бөлмелерімізге жайғасып орналасқан соң, ертеңгі күнге дайындалдық. Ертеңінде Анна Сергеевна екі университеттің магистранттарына университет ғимараттарымен та-

ныстырып, жаратылыстану ғылымдары бағытындағы №4 ғимаратқа жеткізіп тастады. Осы күннен бастап, ғылым докторлары мен кандидаттары психология, философия, экология жəне т.б. ғылым салаларынан дəрістер оқытылды. Ғылым кандидаттары жəне докторлардың оқыған дəрістерін үзбей жаза отырып, тəжірибе жинақтадық, психологиядан оқытушы тренинг өткізу барысында көптеген

мол ілтипатқа кенелдік. Дəріс болмаған күндері магистранттар уақыттарын бос өткізген емес. Демалыс күндерін университет жетекшілігімен, ал сабақтан тыс уақыттарымызда қаланың көрікті жерлерін тамашаладық. Топпен жиналып Ресей Мемлекеттік кітапханаға, Мемлекеттік ғылыми-техникалық кітапханасына барып, танысып, магистрлік диссертациямызға қажетті мəліметтер

қарастырдық. Сонымен қатар, музей, кинотеатр, театр, көрсмелерге барып тамашалаған күндеріміз естен кетер емес... Кітап дүкендерін аралай отыра, кейбірі ұнаған кітаптарын сатып алып жатты. БҚМУ-нің магистранттарымен тіл табысып, араласып, қонақжайлылық көрсеткен, бір-бірімізге қол ұшын беріп, көмектескен күндеріміз қаншама?! «Химия» мамандығы магистранттарының сұранысы бойынша, университет ішіндегі химиялық зертханаларды аралауға да мүмкіншілік болды. Əрбір лабораториядағы құрылғылар (атомды-адсорбциялық масс-спектрометрия, спектрофотометр, КФК, ЯМР) мен құралжабдықтармен таныстырылды. Мұнда бір ерекшелік, əрбір лабораторияға жауапты болып аспиранттар қызмет етеді. РХДУ-нің аспиранттарына қарап, бізде солар сияқты болармыз деген үмітпен, келешекте одан əрі білімімізді нығайтуды жөн көрдік. Сонымен, тағылымдама өту барысында жақсы əсер ала отырып, болашақ магистранттарға шетелден тағылымдама өтуге ұсыныс жасаймыз! Тағылымдамадан өткен біздердің университет əкімшілігіне алғысымыз шексіз! Əрдайым жыл сайын магистранттарды шетелге тағылымдамадан өтуге рұқсат берілсе, нұр үстіне нұр болар еді... Г. КАШКАНОВА, 6М060600 -Химия мамандығының 2 курс магистранты


12

№2 (191)

АКТУАЛЬНО

Всероссийская научно-практическая конференции с международным участием XIX Уральские социологические чтения «ОСОБЕННОСТИ РАЗРАБОТКИ И РЕАЛИЗАЦИИ РЕГИОНАЛЬНОЙ СОЦИАЛЬНОЙ ПОЛИТИКИ» К участию в конференции приглашаются научные сотрудники, преподаватели, аспиранты, студенты и магистранты вузов, работники органов государственной и муниципальной власти. Екатеринбург, 14–16 марта 2013 г.

КАЗАХСКИЙ НАЦИОНАЛЬНЫЙ УНИВЕРСИТЕТ ИМЕНИ АЛЬ-ФАРАБИ КАЗАХСКИЙ УНИВЕРСИТЕТ МЕЖДУНАРОДНЫХ ОТНОШЕНИЙ И МИРОВЫХ ЯЗЫКОВ УНИВЕРСИТЕТ КОНСТАНТИНА ФИЛОСОФА В НИТРЕ (СЛОВАКИЯ) ГИСЕНСКИЙ ЦЕНТР ПО ВОСТОЧНОЙ ЕВРОПЕ (ГЕРМАНИЯ) КАЗАХСТАНСКИЙ ИНСТИТУТ МЕНЕДЖМЕНТА, ЭКОНОМИКИ И ПРОГНОЗИРОВАНИЯ (США-КАЗАХСТАН) Приглашают Вас принять участие во II международной научно-практической конференции «ЯЗЫК И МЕЖКУЛЬТУРНАЯ КОММУНИКАЦИЯ» 26-27 апреля 2013 года.

В рамках празднования 100-летнего юбилея МуАкадемия экономики и управления - Евразийский Институт рынка приглашает Вас принять участие в работе Международной научно-практической конференции «Актуальные проблемы образования, науки и экономики в свете Стратегии «Казахстан - 2050:», посвященной 75-летию видного ученого-экономиста ректора АЭУ-ЕИР Нурсеит Айткали Шокалиулы. Конференция состоится 15 марта 2013 года c 1100 часов в Актовом зале АЭУ-ЕИР, г.Алматы.

кана Тулебаева – классика национальной композиторской школы Казахстана, одного из основателей казахской профессиональной музыки ХХ-го века, Народного артиста СССР – Казахская национальная консерватория имени Курмангазы проводит «Малую студенческую олимпиаду» по специальности «Теория музыки». 25 - 26 апреля 2013 г.

ПО ВСЕМ ВОПРОСАМ ОБРАЩАТЬСЯ В ДЕПАРТАМЕНТ ИННОВАЦИОННОГО РАЗВИТИЯ И ОРГАНИЗАЦИИ НАУЧНЫХ ИССЛЕДОВАНИИ

АННА КАРЕНИНА Будучи молодым преподавателем вуза, я имел обыкновение награждать студентов именами литературных героев. Руководствовался я при этом сходством оригинала, по моим представлениям, со своим литературным прототипом. Были у меня всеми любимые героа однажды она и вовсе разрыдалась и ини: Наташа Ростова, Татьяна Ларина, выбежала из аудитории. Бэлла, Олеся… Тогда я попросил Артёма, единсБыла и Анна Каренина - Соня. твенного юношу в группе, незаметно Присваивая ей это имя, я принимал во сопроводить Соню. Артём был деревнимание не только красоту. (В группе венским парнем, подрабатывал в охрабыли и красивее, к примеру, её подруга не. (Он проходил у меня под номинаНаташа, златокудрая кареглазая блонцией «Шерлока Холмса»). Изъяснялся динка, «Мэрелин Монро»). Артём косноязычно, чем вызывал смех Но Сонина красота была особенв аудитории. Особенно нелады у него ной, она освещалась необыкновенной были с ударением. О дальнейших соженственностью, интеллектом, духовбытиях я узнал из его косноязычного ностью, излучала доброту, тепло. рассказа. -Только не бросайся под поезд, как - Эта, блин, она в передние, а я, нетвоя героиня, не закончи также трагизаметно, того, в задние. Короче, едем. чески, - пошутил я. И ведь накаркал. Я слежу. Голову накрыл капюшоном. У Был у Сони свой «Вронский» - Мижелезнодорожного вокзала она шасть хаил, высокий, плечистый юноша, тоже из автобуса, и бегом, а я пока вылезал, студент из соседнего университета. Он потерял её из виду. Кое-как нашёл под ежедневно провожал свою возлюбленмостом (виадук-К.П.). Стоит, смотрит ную после занятий. в сторону поезда. А когда паровоз дал И вдруг я стал замечать, что гудки и тронулся, она легла на рельСоня сделалась рассеянной, её взгляд сы. Я, блин, того, перепугался, короче, блуждал по стенам, по потолку, а то и подбежал и кое-как оттащил. Сопропросто застывал в одной точке. Куда тивлялась очень. исчезли её доброжелательность, иг- А почему у тебя левая щека поцаривость, улыбчивость? Она перестала рапана, и за нижнюю челюсть всё вреследить за собой, в раз подурнела лимя держишься? цом, побледнела. - Эта, короче, того, ерунда, поскольТак продолжалось около месяца, знулся в темноте.

А потом у меня, на правах куратора группы, состоялся нелицеприятный разговор с Соней. Сначала она приняла меня в штыки, заявив, что это слишком личное, но потом, всё же, объяснила причину своего поступка. - Мы ведь с Мишей сошлись, снимали квартиру. Частыми гостями у нас были Наташа со своим другом Сергеем, иногда они даже оставались ночевать. И вот я стала замечать, когда Михаил должен был быть дома, Наташа отсутствовала на занятиях. Однажды я пришла домой, когда Михаил меня не ждал. И подозрения мои оправдались, Наташа была у него. - И всё же, Соня, это не оправдывает твоего поведения. А ты подумала о своих родителях, о друзьях, когда ложилась на рельсы? Или все мы для тебя пустое место? - Да не собиралась я бросаться под поезд. Просто, я хотела почувствовать грань между жизнью и смертью, мне надо было выплеснуть наружу бурлящую во мне ярость, проститься с прежней жизнью, чтобы начать новую. А этот, дурак, Артём, всё испортил. И откуда он только взялся? Соня внимательно посмотрела на меня. – Так он, паразит, за мной следил? Ну, теперь я понимаю. Вы с ним заодно. - Артём поступил благородно, он же не знал о твоих заморочках.

- Вообще-то, да, конечно. - И что теперь? Ведь когда любят… - Всё прощают, хотите Вы сказать? - Да, это я и хотел сказать. - Пыталась. Не получилось. По – моему, когда любят, ничего не прощают. С той поры я перестал награждать своих студентов именами литературных героев. Чревато. Константин ПРОКОПОВ


ЗА

УГЛОМ

№2 (191)

13

8 МАРТА И ПРОЧИЕ ЖЕНСКИЕ ПРАЗДНИКИ Международный женский день празднуют во многих странах мира. Среди них Турция, Румыния, Югославия, Китай, Италия, Болгария, Польша. И можно сказать, что 8 марта — это единственный женский праздник в честь просто женщин.

Какие праздники в честь женщин отмечают в мире ДЕНЬ

МАТЕРИ

Традиции празднования дня матери уходят своими корнями к древнему Риму и античной Греции – в этих странах богине-матери оказывали почести весной, устраивая зрелищные праздники. В древней Греции героиней праздника была богиня Рея – жена бога Кроноса, которая была матерью Зевса и других богов. В древнем Риме в день весеннего равноденствия трехдневными торжествами чествовали богиню Кибелу – Великую мать богов. Но в дополнение к этому празднику римляне 1 марта отмечали также матроналию – день, посвященный величественной красавице Юноне. В этот день мужья должны были одаривать своих жен многочисленными подарками и оказывать им всяческое внимание. День матери празднуют во второе воскресенье мая — в Австралии, Бельгии, Дании, Италии, Турции, Финляндии, США, Японии. В Великобритании — в четвертое воскресенье Великого Поста. Во Франции и Швеции мам поздравляют в последнее воскресенье мая. В Германии, день матери имеет древние корни. В энциклопедиях можно прочитать, что «этот праздник в честь Кибеле, великой матери богов, проводился в мартовские Иды по всей Малой Азии». Поэтому в день матери на улицах городов Германии можно увидеть гораздо больше цветов, чем в день Святого Валентина. В Сербии День матери отмечают за две недели до Рождества. Рано утром дети подкрадываются к спящей маме и… связывают ее. Проснувшись, пленница изображает чрезвычайное удивление, обнаружив себя связанной по рукам и ногам. Ей приходится «откупаться» от детей подарками, с вечера припрятанными под подушку.

ПРАЗДНИК ДУРГА ПУДЖА

В

ИНДИИ

В Индии в начале октября проходит десятидневный праздник Дурга Пуджа — в честь десятирукой богини-матери Дурги. Он проводится осенью и продолжается четыре дня. Вечная энергия, которая беспрерывно создает, хранит и разрушает вселенную, называется Шакти. Мать Дурга представляет собой эту вселенскую энергию и все в этом мире является всего лишь ее проявлением. Она являет собой единственную реальность (Бог в виде матери). Мать Дурга должна уничтожать зло и хранить добро для своих детей.

ДЕНЬ ЖЕНЩИНЫ, МАТЕРИ, КРАСОТЫ И ВЕСНЫ В Армении 7 Апреля отмечался издавна как День Женщины, Матери, Красоты и Весны. В интерпретации современного светского праздника название его сократилось: почемуто «Весна» и даже «Женщина» были изъяты из наименования, а остались лишь «Материнство» и «Красота». Так как 8 марта в Армении справляют также, то можно считать этот месяц «Месяцем восхваления женщин». И это словесное восхваление чаще всего обретает черты всевозможных акций, праздников и внушительных скидок (например, на авиабилеты в течение «месячника» для всех женщин).

НАЦИОНАЛЬНЫЙ

ДЕНЬ ЦВЕТНЫХ ЖЕНЩИН

Отмечается 1 марта в США и ряде других стран. По замыслу организаторов, праздник призван привлечь внимание к проблемам этих женщин, указать на проявления расизма и нетерпимости, а также сделать так, чтобы все человеческие расы узнали друг-друга с лучшей стороны. Долг каждой женской организации Соединённых Штатов 1-го марта провести мероприятие или конференцию, посвящённую Национальному дню цветных женщин, особенно, если членами этой женской организации являются испаноамериканки, афроамериканки, азиатки, представительницы народностей Океании, а также многочисленных индейских народностей.

ПРАЗДНИК

ДЕВОЧЕК

(ХИНА

МАЦУРИ)

3 марта в Японии отмечается праздник — День девочек. Это праздник девочек, или Хина мацури (дословно «праздник кукол»). Отмечают его 3 марта (в третий день третьего месяца по лунному календарю), но готовиться к нему начинают заранее, примерно за две недели. Хина мацури имеет многовековую историю. Каждая эпоха вносила в этот праздник свои определенные обряды, неизменным на протяжении веков оставался лишь смысл праздника: пожелание девочкам счастья, здоровья и долголетия.15 ноября — еще один праздник девочек, правда не всех, а только тех, кому три и семь лет. В этот день девочек наряжают, как кукол, в яркие кимоно, румянят им щеки, делают старинные прически и ведут в синтоистский храм, чтобы помолиться о ниспослании детям крепкого здоровья и благополучия. Связан этот праздник с тем, что в самурайских семьях девочкам с трехлетнего возраста разрешалось отращивать длинные волосы, а с семи лет — носить кимоно с поясом вместо шнурка.

ПРАЗДНИК

БАБУШЕК

В первое воскресенье марта во Франции ежегодно отмечается праздник бабушек. В этот день всем бабушкам и вообще женщинам старше 55 лет оказывается необыкновенный почет и уважение.

ИНТЕРНЕТ


14

№2 (191)

ИНТЕРВЬЮ

ШКОЛА — ВУЗ: ОЦЕНКА СОСТОЯНИЯ

СОТРУДНИЧЕСТВА И ПЕРСПЕКТИВ РАЗВИТИЯ ИРИНА РОВНЯКОВА, ДЕКАН ППФ Как бы ни изменялась система образования, не¬изменным пока остается тот факт, что «школа лежит в основании вуза: она - наш заказчик, она- наша муза...». Казалось бы, нерушимая связь школы и вуза налицо, но на деле взаимо¬действие этих формирований не так уж безоб¬лачно, как представляется на первый взгляд. Эффективность этой области зависит от умения организовать партнерские отношения или со¬здать поле тесного взаимодействия между вузом и организациями-работодателями.

— Должна сказать, что система взаимодействия нашего университета со школами складывалась не один год. Формы работы вуза со школами разные, сказывается специфика географического, образовательного, социального положения того или иного учебного заведения. Та система, которая у нас сложилась за последние годы, базируется на идеях кластерного подхода в образовании. Это означает объединение различных образовательных учреждений вокруг интеллектуального мозгового центра, которым является вуз (в данном случае — наш университет). Роль университета в кластере состоит в обеспечении всех заинтересованных сторон инновациями, научными и научно-методическими знаниями, передовыми педагогическими и информационными технологиями, преподавателями-консультантами, преподавателями-тьюторами. - А в чем изюминка нашего университетского образовательного кластера? - Особенностью реализуемого образовательного кластера является наличие в нем специальных структурных подразделений, в качестве которых выступают филиалы кафедр университета, работающие на базе школ. Такие филиалы можно рассматривать как научно-методические подразделения университета и образовательного учреждения. В состав филиала кафедры входят преподаватели вуза и ведущие учителя: ученые и учителя работают вместе. Хочу подчеркнуть, что филиалы кафедр должны ориентироваться в совей деятельности на три важных направления: развитие системы поддержки талантливых детей, совершенствование учительского корпуса и подготовка общеобразовательных школ к внедрению 12 летнего обучения в рамках профилизации старшей школы. Сегодня необходимо пересмотреть нормативные локальные акты, подписанные договора с организациями образования. В настоящее время заключено, только на психолого-педагогическом факультете более 67 договоров со школами и организациями образованиями, среди них – дошкольные учреждения, общеобразовательные школы, лицеи, гимназии, учреждения системы технического и профессионального образования, спецкоррекционные и организации дополнительного образования области, которые дают возможность реализовывать сотрудничество в различных направлениях и формах. — Филиал кафедры — далеко не единственная форма сотрудничества со школой? — Нет, конечно. Тем более что эта форма сотрудничества возможна только в продвинутых школах со зрелым педагогическим коллективом и учащимися, готовыми к научной работе. Важным направлением довузовской работы является поддержка талантливых детей в рамках

достаточно традиционных мероприятий, таких как конференции, олимпиады, конкурсы, консультирование по научно-исследовательской работе. Так, только за прошлый год на факультете в предметных олимпиадах, конференциях, конкурсах участвовало более 278 школьников. В этом учебном году под руководством Центра маркетинга и довузовской подготовки проводятся на базе факультета предметные олимпиады, дающие льготы школьникам при поступлении в вуз. Особенно интересно проходит, ставший традиционным Областной конкурс «Я – выбираю профессию учителя», где представлена широкая география участников конкурса. Реализация Государственной программы образования до 2020гг. требует активного взаимодействия вуза и организаций образования в направлении повышение статуса и имиджа профессии учителя. - Как вы оцениваете ожидания и конкретные результаты сотрудничества вуза и школы? С целью сопоставить ожидания и конкретные результаты сотрудни-чества школы и вуза, руководителям образовательных учреждений было предложено выстроить рейтинг возможных областей взаимодействия по двум позициям: «Как должно быть?» и «Реальное положение». Полученные результаты были обобщены на графике. По горизонтальной оси отложены области взаимодействия:

ОБЛАСТИ ВЗАИМОДЕЙСТВИЯ 1. Подготовка выпускников к поступлению в высшее звено обучения. 2. Повышение научного уровня сознания педагогов и учащихся. 3.Обеспечение новыми программами, разработками, учебниками учебный процесс школы. 4. Повышение профессионального мастерства учителей. 5. Проведение научных исследований по проблемам образования. 6. Проведение научно-методических семинаров для учителей. 7 Оказание помощи в организации и проведении научно-практических конференций, педагогических советов. 8.Апробация новых образовательных технологий. 9. Просвещенческая деятельность в образовании. 10. Включение в работу с родителями. По вертикальной оси: 1-й ряд - «Как должно быть»; 2-й ряд - «Реальное положение» Графики заметно расходятся в процентном отношении, и это различие достаточно велико, особенно в позициях 2, 3,4, 5: разница между ожидаемым, и полученным достигает 30-40 процентов. Такое положение свидетельствует или о завышенных требованиях школы к вузу, или о несостоятельности (по различным причинам) вуза в удовлетворении образовательных заказов школы. Даже самый непредвзятый взгляд на дан¬ный

график взаимодействия отметит, что в реальной практике (2-й ряд) эта связь осуществляется менее, чем в половину своих воз¬можностей. В реальной практике (что видно из предложенного графика) взаимоотношения сосредоточены в области подготовки старшеклассников: наиболее высокие показатели - соответственно 86 и 72 процента. На втором месте - повышение научного сознания педагогов и учащихся: «должно быть» - 84, «реально» - 59 процентов. Но при этом механизмам, которые способствуют этому процессу (апробация новых образовательных технологий; проведение научнометодических семинаров для учителей; помощь в организации и проведении научно-практических конференций и т.д.), отведены далеко не ведущие позиции. Третье место в приоритетах сотрудничества с вузами занимает практическая потребность школы в новых программах, учебниках и т.д. «Должно быть» - 81, «реально» - 47 процентов. Это тоже одна из острых проблем современного образования в целом (как школьного, так и вузовского). Но вуз не успевает адекватно ответить на эту потребность в условиях педагогических реформаций, динамичной смены образовательных стандартов и пр. Собственно, научная и просвещенческая деятельность недостаточно востребована школой и занимает в представленном графике арьергардные позиции. Хотя именно это направление действительно может и должен взять на себя вуз. Видимо, школе непросто осознать, что ее конкретные образовательные потребности во многом обусловливаются образовательными потребностями населения, которые в свою очередь нужно формировать. Одно из последних мест (72 и 36 процентов) занимает оказание помощи в организации и проведении научно-практических конференций, педагогических советов. Вновь есть повод задуматься. Конференции - это эффективная форма для получения информации, обмена опытом, оценки собственных наработок и пр. Как правило, функции организации подобных мероприятий берет на себя вуз (и чаще всего - гуманитарный, педагогический). Однако половина респондентов не установили для себя этой связи; следовательно, этот канал взаимодействия школы и вуза оказывается «незагруженным». При этом только шестая часть школьной администрации готова использовать возможности вуза в работе с родителями («должно быть» - 68, «реально» - 31 процент). К глубокому сожалению, приходится констатировать тот факт, что сегодня работа с родителями не отнесена в школе к приоритетным областям. В то время как потребность в педагогическом просвещении родителей существует и удовлетворить эту потребность вполне по силам вузовским специалистам. - Какие же возможности для работы вузовским специалистам гото-ва предоставить школа? - Как правило, предлагаются следующие варианты: • дополнительные курсы по подготовке к ЕНТ; • реализация некоторых (как пра¬вило, не обременительных для учебного плана и учащихся) программ для соответствия заявленного статуса школы; • семинары для учителей; • выступления на педагогических советах и родительских собраниях; • научное руководство (в разнообразных вариантах).

Сегодня отмечается тенденция по республике к значительному снижению числа работающих в школе вузовских преподавателей. Это связано с материальным положением: вузовский работник, даже при нали-чии ученой степени, получает за урок меньше, чем категорированный учитель. К тому же актуальные требования государственной или лицензированной программы, жесткая сетка часов по вариантному и инвариантному компонентам учебного плана часто просто не позволяют найти часы для экспериментальных программ, если они не вписываются в концепцию развития школы. Поэтому администрации школы или приходится идти на определенные финансовые нарушения, или отказываться от услуг представителей вуза. - Но всё же университетские преподаватели не могут брать на себя функции школьных учителей…? - Нет, конечно, а главное, и не обязаны брать на себя эти функции. Но высшая школа должна осуществлять научную и научно-методическую поддержку учителей-новаторов. От этого напрямую зависит качество школьного образования и в целом качество подготовки абитуриентов. Здесь наш университет реализует два подхода: проведение расширенных заседаний методических объединений, семинаров учителей на базе университета при активном участии ведущих преподавателей вуза и активное включение в реализацию Программы сотрудничества с Управлением образования области, районных( городских) отделов образования. - Сегодня школы занимаются опытно-экспериментальной работой, а часто ли школы обращаются к университету за помощью? - Конечно, школы обращаются за помощью к вузу и по вопросам научного руководства опытно-экспериментальной деятельностью (ОЭР). Научное руководство ОЭР предполагает использование в работе проверенных теоретико-методологических оснований, подходов, методов, процедур, методик, организации научно-исследовательской работы. Кафедры нашего факультета активно сотрудничают в этом направлении: ведут спецкурсы для учителей, психологов, социальных работников; являются научными руководителями или консультантами при ведении опытно-экспериментальной работы, занимаются разработкой совместных учебно-методических пособий, методических рекомендаций и т.д. Усиление помощи вуза школе в научнометодическом сопровождении исследовательской деятельности педагогов является актуальным направлением развития взаимодействия. Здесь же можно выделить и руководство исследовательской деятельностью учащихся, участие в работе жюри конференций и конкурсов школьников в Центре «Дарын», РНПЦ «Восток», организацию дополнительных занятий, консультаций для школьников. Наши доктора наук, кандидаты наук имеют огромный опыт в подготовке детей к участию в международных конкурсах, предметных олимпиадах. Поддержка талантливых школьников и развитие олимпиадного движения — лишь составные части большой, долгосрочной работы. — Все вышеперечисленные формы сотрудничества используются в областном центре. Что можно сделать для сельских учащихся и учителей? — Для сельских школ важны пролонгированные выездные курсы довузовской подготовки по математике, физике, языкам, истории Казахстана, обществознанию. Проводятся они на базе школ районных центров. Программы могут быть краткосрочными, полугодовыми и годовыми. При годовой программе преподаватель университета может до шести раз выезжать в район для проведения занятий и оказания консультаций работающему учителю. Однако, сегодня нужны новые технологии в организации


ӨЗЕКТІ курсовой подготовки, возможно, дистанционные курсы, как для учащихся, так и для педагогов. Центр подтверждения квалификации при ВКГУ им. С.Аманжолова уже сегодня расширяет возможности организации курсов по запросам учителей школ с выездом для работы в регионе. - А есть еще профориентационные встречи наших педагогов в школе, дни открытых дверей на факультетах…? - Это я отношу к традиционным формам работы факультетов со школами, которые реализуются систематически. Встречи преподавателей факультета с родителями на собраниях старшеклассников, профориентационные беседы со выпускниками школ и колледжей. Традиционно проводимый День открытых дверей дает возможность познакомить будущих абитуриентов со специальностями факультета, с организацией учебного процесса в вузе, традициями и инновациями. Кстати в этом году было принято решение провести на нашем факультете не один день встречи с абитуриентами, а попытаться сделать их регулярными. 06.04.сотоится следующая встреча с абитуриентами, где студенты наших специальностей покажут свое творчество и таланты. -Какие перспективы ожидают нас? - Открытие на базе школ профильных университетских классов. Профильные университетские классы (педагогические, физико-математические, химико-биологические, информационно-технологические и т. д.) создаются в средних школах, и в этих классах основные предметы будут вести преподаватели университета. Первым профильным университетским классом был физико-математический класс, созданный еще в 90-х годах на базе школе № 25. В настоящее время это образовательное учреждение имеет статус школы с углубленным изучением физики, математики и информатики. Такое специфическое «внедрение» классического университета в школы способствует повышению качества школьного образования. Этот опыт следует распространить на создание университетских классов естественно-научного, информационно-технологического и гуманитарного профилей. Одна из задач на перспективу – создание научных школ для старшеклассников, обеспечивающих междисциплинарную и фундаментальную базу образования, с целью поиска талантливой молодежи, и создание условий для ее непрерывного (сквозного) обучения, начиная со старших классов и заканчивая магистратурой, ресурсных центров, создание интегрированных образовательных систем. Поскольку сама школа чувствует свою внутреннюю отгороженность от научной деятельности, ощущает свою педагогическую недостаточность для вторжения в области профессиональной научной деятельности, то союз с университетом позволит повысить качество школьного образования. -На ваш взгляд имеет ли сотрудничество со школами пользу для выпускников вуза? - Конечно, наши студенты активно, начиная со 2курса, погружаются в мир школьной жизни через все виды практик. На практиках происходит первое знакомство с будущими работодателями. Как показывает опыт, наиболее оптимальной организационной формой реализации процессов профессиональной подготовки, трудоустройства и адаптации выпускников является наличие в вузе соответствующей работы по развитию будущей карьеры выпускника вуза. Кафедры должны быть заинтересованы в росте достижений своих выпускников, модернизировать систему подготовки, пересматривать учебные планы, преодолевая противоречие между преобладанием теоретической подготовки выпускников и недостатком необходимых навыков практического использования полученных знаний. Необходимо учитывать и тот факт, что повышение качества подготовки специалистов строится в соответствии с перспективными требованиями рынка труда путем вовлечения работодателя в процесс профессионального обучения. Кроме того после окончания вуза необходима система сопровождения молодых специалистов, развитие системы наставничества. Опыт европейских стран показывает, что такое сопровождение может длиться от 2-3 лет и до первой аттестации молодого специалиста. Наставник - преподаватель вуза посещает и анализирует уроки, внеклассные мероприятия, дает консультации, поддерживает молодого педагога. Подобная система наставничества позволяет остановить отсев молодых специалистов уже в первый год педагогической деятельности.

МӘСЕЛЕ

№2 (191)

15

ТƏРБИЕ –ТАЛ БЕСІКТЕН

Қазақ халқы бала тəрбиесіне ерекше мəн берген, оны əке-шешенің борышы деп санаған. Халқымыз бала тəрбиесін бесікте жатқанынан бастаған. Ұрпақ өсіру жолында халқымызда қалыптасқан бірнеше салтдəстүрлер бар. Қазақ халқы баланы «болашағым», «отбасының басты тірегі» деп санаған. Сондықтан əр балаға үлкен үміт артып, орындалмаған арманың ұрпағына аманат етіп отырған. Сол ұрпақ адамзаттың болашағы. Бала –Құдайдың адамға берген сыйы. Бала – біздің қуанышымыз. Бала жақсы адам болып өсу үшін оған дұрыс тəрбие берілуі қажет. Ол күн сайын отбасы мүшелері арасындағы ең əділетті, жақсы, жарасты қарым-қатынастың куəсі болу керек. Ата-анасы, ағайынды адамдар немесе басқалар баланың көзінше бір-бірімен ұрысып, ерсі сөздер сөйлеп, лайықсыз істер болып жатса осылардың барлығы жас балаға жаман із қалдырады. Тəрбиенің ең маңызды саласы баланы шындыққа, адалдыққа, тəрбиелеу. Баланың иманды, тəрбиелі, үлгілі, көргенді болып өсуі отбасындағы атаанаға, туған туыстарына, қоршаған ортасына байланысты. Дүниеге келген əр бала өзін қоғамға керек адам екенін жанұя қабырғасында түсініп, санасына тоқығаны жөн. Өмірдің ең маңызды ұлағатты-адамгершілік, мейірімділік қасиеттері отбасы өмірінен бастау алады. Бала өз отбасында жігерлілікке, батылдық пен ерлікке, мейірімділікке, жақсы қасиеттерге тəрбиеленеді. Отбасында қазығы қаланған тəрбие өсе келе өмірлік нысанаға айналады. «Бала- жанұяның айнасы. Бір тамшы суда күн сəулесі қалай бейнеленсе, əке мен шешенің адамгершілік тазалығы да балаларда соңдай бейнеленеді», – деп

ұлы педагог В.А. Сухомлинский айтқандай жастайынан мейірімділік көрмеген бала, мейірімсіз, қатал болады. Адамның сөйлеген сөзі, жүріс-тұрысы, тəрбиесі отбасында қалыптасады. Кəмшат МОЛДАХМЕТОВА, Тарих 2-курс

Рецепты к 8 Марта - мужчины готовят! САЛАТ “БУКЕТ ДЛЯ ЛЮБИМОЙ”

Ингредиенты: Куриная грудка отварная - 300 г, Рис отваренный - 1/2 стакана, Огурец свежий - 2 шт, Яйца перепелиные, сваренные - 6 шт, Апельсин - 1 шт, Яблоко - 1 шт, Лимон 1/2 шт, Листья салата

- 6 шт, Майонез - 100 г, Соль, Перец Способ приготовления: Куриное филе мелко нарезаем. Огурец очищаем от кожуры и нарезаем мелкой соломкой. Яблоко очищаем от кожуры и сердцевины, нарезаем мелкой соломкой и поливаем лимонным соком,чтобы яблоко не потемнело. Апельсин очищаем от кожуры и нарезаем. 2 - 3 дольки оставьте для украшения салата. Курицу, рис, огурцы, апельсин и яблоко перекладываем в глубокую ёмкость, добавляем майонез и перемешиваем. 4 салатных листа выкладываем на блюдо, на котором будем подавать салат. Их стоит взбрызнуть лимонным соком. На листья выкладываем салат. Оставшиеся салатные листья мелко нарезаем. Посыпаем ими салат. Из нарезанных яиц выкладываем цветочки по всей поверхности салата. Так же можно выложить цветочки из апельсина и яблок. Проявите фантазию и ваш салат зацветёт прекрасным букетом.

САЛАТ “ДОБАВИМ КРАСОК В СЕРЫЕ БУДНИ!” Ингредиенты: Авокадо, болгарский перец, адыгейский сыр, вареные яйца, майонез. Способ приготовления: Первый слой - тертый желток, тертый белок, майонез (без фанатизма), мелко нарезанный авокадо, Второй слой перец, майонез,тертый адыгейский сыр. Каждый слой слегка прижимаем вилкой, чтобы потом салат не развалился при переворачивании. Ну и переворачиваем на порционную тарелочку, украшаем перцем и авокадо. Приятного аппетита!

КУРИНЫЕ ОТБИВНЫЕ В КЛЯРЕ Ингредиенты: Куриное филе 2шт. Яйца 2шт. Мука 1ст.л. Соль, перец черный молотый - по вкусу. Способ приготовления: Куриные филе разрезать на 3-4 части каждую слегка наискосок, Слегка отбить , буквально пару раз стукнув отбивалкой, чтобы кляр лучше приставал. Приготовить кляр - взбить вилкой яйца с солью, перцем, мукой и 1-2 ст. ложками воды до получения однородной массы консистенции густой сметаны. Цепляете вилкой за кончик отбивную, обмакиваете в кляре и выкладываете на разогретую сковороду с растительным маслом. Обжаривать на среднем огне с двух сторон до зарумянивания кляра. К этим отбивным очень хорошо идет соевый соус.


16

СІЗ

№2 (191)

БІЛЕСІЗ БЕ?

БАҚЫТТЫ ƏЙЕЛ БОЛУДЫҢ 5 ҚАРАПАЙЫМ ЕРЕЖЕСІ Егер сізден бақытты əйел кім деп сұраса, не деп жауап берер едіңіз? Əр əйел, əр қыз-келіншек, əр нəзік жанды атаулы қыздар өзінше бақытты. Бақытты болудың 5 ережесі. 1. Ең алдымен əйелге керегі ақыл. Ақылды əйел қиналған шақта қатыгездікке бармайды. Серігі сүрінгенде, сенделіп кетпестен демеу бола біледі. Қай кезде де сабыр сақтап, қосағына ақыл қосқан əйелдің жанына бəрі үйір. Ондайда ашумен айқайға баспайды. Айқай шыққан жерден ақыл қашатыны белгілі. Керек кезде желік қуған ұл-қызына жол тауып, ізге салады. Адасқандарды ақылмен түсіндіріп, тізе қосып, тірлікті бірге атқарады. Келеңсіздік кездессе, көңілін түсірмейді. Қиянат көріп құлағанда, қайта тұрып кететін қасиетке ие болған əйел бақытты. Жаратылысы шапағатқа толы нəзік жандылар мейіріммен ойлайды, мейіріммен сөйлеп, елжіреп, мейіріммен өмір бойы жанында жүргендерге сүйсіне қарап, айналасына шапағатын сыйлайды. Жан жүрегінің жылуы жүзінен, жүрегінен төгіліп тұрады. Ондай қыз атаулы немесе əйел атаулы жандар əр жігіттің, əр ересек адамның арманы. 2. Кешірімді əйел бақытқа қатты бөленеді. Əр нəрсеге күйініп, алқымынан ала беру əйелге жараспайтын мінез. Қызбалыққа салынып, кеші-

ре білмейтін адам ерте қартаяды. Аузы толған былапыт сөздер əйел немесе қыз-келіншектер өте тез қартаяды. Кешірімге барған адамның ұтылғанын көрдіңіз бе? Көп кезде кешірім жасай алмаған көреміз. Кешірмеймін деп айтқан оның жазасын екі есе тартады. Барын жоғалтып, екіншіден жаман атты болады. Кешіре білу керек. Ол сізді орға жықпайды. Əйелдер өмірде кешіре алмағандығынан опық жеп жатады. Жақсы жар ерінің айыбын бетіне баспастан, кешіре білгені жөн. Сүйе білген адам кешіре де біледі. Соңғы кезде, сүю, сену, кешіру, аяу, аялау, достасу сияқты қарапайым ғана сезімдермен өмір сүретін адамдар өте кем. Бақытқа бөленіп жүрген нəзік жандылардың қатары көп емес. 3. Өзінің ғана емес, өзгенің жан дүниесін түсіне білген əйел бақытты. Өйткені, ондай əйел алыстан аңғарылады. Алыстан сезеді. Алыстан пайымдайды. Алыстан іздейді. Алысқа көз салады. Көрген қиындығы мен тартқан азабы көп ер азамат жыламай тұра алмайды екен. Ерінің жанында жылу əрі демеу, əрі сая болар ғана жарымен мəңгі жасайды.

4. Сабырлы болғанда ғана əйелге бақыт бұйырады. Дауыл да дамыл табады. Сабырлы нəзік жандар салиқалы шешімге тоқтайды. Ұзақтан ойлайды. Өйткені, үй-ішің берекелі болса, өзге ісің де оңға басады. 5. Осы аталғандардың бəрі жеңіл тəрізді, сөзбен айту өте жеңіл, жəне де күле қарауыңызда мүмкін. Жазуға оңай деп ойлансаңыз қателесесіз. Ерік жігеріңізге сенім артып көріңіз. Мейлі тұрмыс құрмаңыз.

ҒАШЫҚТАР КҮНІН ҚАЛАЙ ТОЙЛАЙМЫЗ?

Ерте заманнан бері Рим императоры жарлығымен 14 ақпан «Əулие Валентин» күні деп жарияланды. Осыған себеп болар бір жайт бар: «Валентин» деген католик дінінің өкіліне үйленуге тыйым салған, бірақ бір-бірін шын сүйетин қос ғашық жандар император жарлығына бағынбай, некесін жасырын қидырған. Осы жағдайды естіген император Валентинді түрмеге қамауға алуға бұйрық береді. Католикші «монахтарға» діни негіздер бойынша үйленуге тыйым салынған. Бірақ осыған қарамастан өзінің құмарлығына жол беріп, Валентин түрме басшысының қызымен кездесуге бел буады. Мұны байқаған қорғаушылар оны дарға асып өлтіреді. Содан бері христиан дінінің католик тармағын ұстанатындар 14-ақпанды «Ғашықтар күні» деп тойлайды екен. Өйткені, олардың ойында «Валентин махаббатың құрбаны болды», - деген түсінік қалыптасқан. Мінеки, қайдағы бір католиктер мейрамы біздің қазақ жастарының да соқыр сенімдері бойынша «Ғашықтар күні» болып тойланып жүр. Ал, оның қазақтардың ғашықтар күні болуына ешқандай негіз жоқ. Қынжылтатын жайттардың бірі: «Валентин күні» жыл сайын республикамыздың түкпір-түкпірінде көңіл көтеретін клубтардың, кей мейрамханалардың маңдайшасында жазылып тұрады, сонымен қатар арнайы бағдарламаларда да əзірленеді. Қазақ халқының менталитетіне сай келмейтін, жастарды моральдық азғындауға апаратын əдеп пен мəдениеттен жұрдай кештерде іс-шаралар мен бағдарламалардың өткізіліп жүргенін бəрімізде көріп жүрміз. Қазақтың дархан даласы қандай кең болса, оның махаббаты да сондай шексіз. Өзіміз тарихымыз бен əдебиетімізден танитын ұлы сезім иелері: Лəйлім-Мəжнүн, ЕңлікКебек, Қозы мен Баян, Төлеген мен Жібектің махаббаты осының бір дəлелі. Cанаңда жүрсін! Жастарымыз жаппай католиктердің Валентинін өзіне пір тұтып, 14ақпанды мереке етіп тойлағандықтан Республикалық жастар қозғалысы ақылдаса келе 2006 жылы 15сəуір «Қозы мен Баян» ғашықтар мейрамы деп белгіленді. Расында да қазақи «Ғашықтар күнінің» болғаны қуантарлық жағдай. Бірақ бұл мереке пəктік пен шынайы сезімнің, құрмет пен отбасылық

тіректің мейрамы болса игі еді. Жалпы қазақ болмысына тəн мерекелер өз орнымен тойланса жақсы болар еді. Ұлттық ділімізге, дінімізге, мəдениетімізге жат қылықтардан сақтанып, қазақ болып туған соң, мұсылман болып жүріп католиктердің мерекесін «Ғашықтар күні» етіп дүркіретіп атап өтуден аулақ болуға шақырамын дей келе мына бір өлең шумақтары мен тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйінін бере кетуді жөн көрдім. Біз қазақпыз, ғашық болған Баянға, Ей, жастарым елін үшін аянба. Ғашық болсаң Валентин күнін емес, Қалқаман мен Мамыр жайын баянда. Біз қазақпыз ғашық болған Жібекке, Еңлікті айт ынтық болған Кебекке, Қазағымның өз тарихы тұрғанда. Өзге ұлттың Валентині керек пе?! Ойланайық, толғанайық, ұлтымызға тəн ұлы махаббаттың мəн-мағынасын жете түсінейік қазақ жастары! Ардақ АБЗИЕВА, журналистика, 1 курс

Айналаңыздағыларға қараңыз, сабырлы болыңыз. Сабырлы болып, күле білсеңіз, ашуланбаңыз. Бұндай жұмсақ, кешіре білетін, күле сөйлейтін қыздарға қасыңыздағы жігіттер үйірсек келеді. Ондайда оның өзіңізде байқалып тұрған қаиеттерді өзіненде байқаңыз, байқалса ол азаматтардан еш қашқақтамаңыз. Тұрмыста болыңыз, баланы, еріңізді түзеткіңіз келсе, алдымен өзіңіз түзелуіңіз керек. Бойыңызға ең асыл, ізгі қасиеттерді жинап, қасыңыздағы тірегіңізбен, қосағыңызбен қоса ағарасыз.

БОЙЖЕТКЕН ҚЫЗДАР! Көрік дегенді тек əсемдік, əдемілік деп түсінсеңіз, онда ол жансыз бұйым ғана болар еді. Қадыр Мырза Əлінің қанатты сөздерінде «Əдемі қыз – көзіңе жақын, əдепті қыз көңіліңе жақын» - дегені бар. Əлбетте, қазіргі кезеңде əдепті болып, елдің көркіне айналу – кез-келген жанның қолынан келе бермейтіні де ақиқат. Десек те, сіздер жаһандану үрдісінен қалмай, ата-дəстүрді берік сақтаған, үлкеннің алдын кесе өтпейтін, тəрбиелі де ибалы қазақ қызы деген атқа лайық болуларыңыз керек. Əр кезеңнің өз тəрбиесі бар. Ерте кезде қыздарды əдет-ғұрыппен, салт-дəстүрмен, мақал-мəтелмен астарлай, сезім, түйсік арқылы тəрбиелесе, ана тəрбиесімен бірге көше тəрбиесі де əсер етуі мүмкін. Қызды да, ұлды да орта тəрбиелейді. Қазіргі орта – айналаңда кіндігін ашқан қыздарды көріп қаласыз. Ата-аналарыңыз сіздерді жеңілтектіктен бойларыңызды аулақ ұстауға, қыздарға тəн ізеттілік пен инабаттылықты бойларыңа сіңіріп, өсіруге тырысуда. Күлкінің қымбат екенін ұғындырып, «Жігіттің күлегеші атының соры, қыздың күлегеші бақытының соры», - деп тəрбие беруде. Бұдан шығатын қорытынды, қыздың сыры ішінде болып, жұмбақ қалпын берік ұстанғаны лəзім. Осы орайда ақын Қадыр Мырза Əлі: «Қыздың сыры – шөлдің суы сияқты, Тереңде ғой, тереңде ғой, тереңде» десе, Мұхтар Шаханов: «Мағынасыз жылтырақты сақтамайды ел еске, Шын сұлулық тереңдікте емес пе?», - дейді. Барлығының түйіні бір тереңдік. Ол – ақыл, ол – парасат, ол – ұстамдылық. Сіздердің бойларыңызда осы тереңдік табылуы шарт. Ақыл, парасат, ұстамдылық сіздердің бойларыңызда үйлесім тауып, бір арнада тоғысқан кезде ғана қазақ қызы деген мəртебелі атқа ие болып, адами бақыттың биігінен көрінесіздер.


ПОЭЗИЯ

№2 (191)

Көңіл толқындары СЫРЛЫ СЕЗІМ Қынай белің қыл сезімді қоздырып, Армансызбын деп айтқызды ерінің. Бұл фəнидің бар бақытын сездіріп, Бал сезімде əлдиледің елігім... Мені сонша еліктірдің еліттің, Көңілдегі ақ қанатты періштем. Сартап болған қайғы, мұңды еріттің, Оралдыңба, əлде, жаным, пейіштен? Солай, мені баурап алып барасың, Иран бақтың көбелегі секілдім. Елесімде жалғыз өзің ғанасың, Сені мəңгі аялауға бекіндім. Сені мəңгі аялауға бекіндім, Махаббаттың бұзылмасын қаймағы. Гүл шырайлы, жібек мінез, кекілдім, Өзің ғана тірлігімнің айғағы. Мені өзіңе көгендесең көгенде, Салма бірақ сезіміме бұғалық. «Махаббатсыз дүние бос» дегенге, Жан, тəніммен қосыламын - құба-құп.

САҒЫНЫШ Сергелдең сезім, Сеңделген кезім. Елесіңді іздеді. Нəр берер көпке. Сəуледей көкте, Жарқырап тұрсаң ізгі еді. Қиғыр қайғы қиыпта барад төзімді, Кім білсін? Өрнекті жолда жоғалтып алдым ба өзімді. Өлеңім мінсіз, Бас ием үнсіз. Пендеміз-ау... Елшісіндей құдайдың. Сені күткен, Тек үмітпен. Өтіп жатыр жыл, ай, күн. Зарығумен, сағынумен. Жүрегімде сыр шертеді, Былай мұң. Бір ағымда билеп жатыр мекен деп, Құлағында экранның. Өзің жақа бұраймын, Көктемдегі. Көкбелдегі, Көктердегі. Мылқау сезім құстардан да сұраймын, Бірақ, жаным, бəрі-бəрі мүлəйім.

Бақыттың шешіп шекпенін, Мұң сыйлау үшін кеппе едің!?. ***** Қайран, досым, кім білсін?... Өткенді тағдыр көп көрді ме, Тозған шеріңнің, маған деген шекпені де. Қайтейін жүрек саған өкпелі де, Бір бейне үшін қол үзіп кеткеніңе, Қайғыр қиып қуанышымды, Жарама тұз сепкеніңе. Қара нардай достығымыз, Қапелімде шөккеніне. Өкпеледім... Жүрегімді кеттің неге кескілеп, Санаман енді достым деп.

ӨЗІҢ ҒАНА Өзің ғана менің бақыт, бар үмітім арманым, Сені ғана бұл өмірде шын жүректен таңдадым. Сен болған соң шын сүйетін жан жарым, Міне бүгін сағыныштың ақ сəлемін жолдадым. Сені сүйдім бұл өмірде сеннен басқа кімім бар, Сеннен басқа жұлдызым жоқ аспанымда жымыңдар. Қатал тағдыр сыйласада əз басыма мұң ызғар, Жүрегімде сені жылтар салқындамас жылу бар. Сені ұнаттым, басқа жанға аттың басын бұрмадым, Тыңда бүгін, айтам саған жүрегімнің мұң зарын. Білесіңбе, басқа жанды сүю үшін тумадым, Өзің деген жүрегімді орап алды бір жалын

17

Герасимовка орта мектебiнің 11 сынып оқушысы Қайырханов Елжан Қуанышұлының Рэп жанрында жазылған өлеңдерін назарларыңызға ұсынып отырмыз.

ШҚМУ-ҒА АРНАУ

1.Туған өлкемнің сөз жетпес өркениеті Білімді жастар дайындау қасиеті Ғылым-білім ошағына айналған Бұл шығыстың Мемлекеттік университеті Атағы біршама таралған кеңінен Талай ғалым ағалар тамсанып кеткен Ұланымның түркітанушы ғалымы Сəрсен Аманжоловтың есімі берілген

алмассың мұннан Оқушыларымен бірге, оқытушылары қарапайым, салмақты Ұясынан бір емес бірнеше студент ұшып шыққан Ешқайсысы қағылмады өз арманынан Бұл шығыстың беделді оқу мекені Қалдырмас сені ешқашан заман талабынан

Бұл универдің мықты студенттері Шығыс өлкеміздің ең беделділері Тек шығысымызбен тоқтап калмас əрдайым Барша Қазақстанға жоғарғы дəреже көрсетеді Универ өміріне қаншама адам тер төккен еді Нағыз болашаққа жолыңды ашып көрсетеді Білімді жастар қалмас артымызда Дəл осылай мемлекетіміз гүлденеді

Басқа жер таппассың білімінен асқанынан Көрініп тұр ғой аяқтаған жастарынан Талайы қалықтап самғап барады Самғады Қазақстанның ашық аспанынан

Қайырмасы: Менде универдің болашақ студентімін Қандай ғылым жолына түсерімді көремін Қыраннан өткір, таудан асқан талапты Маған қосылатын жастарға сенемін Қазақстанға да емес шетелдерде беделі атақты Атағы Ресей асып, Америка, Англияға тарапты Өзінше бола қалган ешкімді көре

Туған өлкемнің сөз жетпес өркениеті Білімді жастар дайындау қасиеті Ғылым-білім ошағына айналған Бұл шығыстың Мемлекеттік университеті Қайырмасы: Менде универдің болашақ студентімін Қандай ғылым жолына түсерімді көремін Қыраннан өткір, таудан асқан талапты Маған қосылатын жастарға сенемін

НƏЗІК ЖАНДАРҒА Бүгінгі күн мерекесі арулардың, Олар ғой аналары əрбір жанның, Дүниені тербеткен əніменен Ұстазы, əрі тəрбиешісі адамзаттың. Көктемнің шуақты мерекесімен, Жүздері көмкерілген күн нұрымен. Қуанышымды жеткіземін өлеңменен Құттықтаймын аруларды шын жүректен!

***** Сағындым сені сағындым, Өртеді бойды жалын мұң. Қалыңдап күнде барады, Қасіреті жанымның.

Балам деп еркелетіп мəпелегенаналар, Атына заты сай, көрікті жайнағанарулар, Көпті көрген əжелеріміз ақжаулықты, Осылар ғой дүниені гүлдетернəзік жандар!

Көктемде самал ескенде, Сені ойладым кештерде. Таба алмадым не етейін, Мұңымды ұқпас еш пенде. Айтарым саған көп менің, Кеткендей сенде көктемім.

Құмар ЗИЯТХАН, «Журналистика» мамандығының 4 курс студенті

АСЫЛ АНАШЫМА! Шабытым оянып сен жайында жаза бердім. Сырыңды сенің қазбалап қаза бердім. Ана сөзі жасалған бар асылдан , Осыған дейін жиналған мың ғасырдан. Анам деген шуақты алтын күнім, Анам деген күлімдеген жұлдыз түнім. Барлық ана дана-ана тербететін ел ішін, Бірақ анашым бəрінен қымбат мен үшін.

Мейрімі төгілген жанашырым, Сен боласың мəңгілік жан асылым. Гүл сияқты жан дүнием ақтарылып, Саған айтып сырымды мен ашылдым. Мен үшін ашық тұрған құшағың Мен үшін сен батыр жанға ұқсадың! Мерей ЖАНАХМЕТОВА

Аяулы жар, қамқор ана, сүйікті ұстазымыз «Бастауыш білім берудің теориясы мен əдістемесі» кафедрасының аға оқытушысы, топ жетекшіміз Мақшиева Гүлмира Құрманбайқызын 8-наурыз Халықаралық əйелдер күні мейрамымен құттықтаймыз. Сіз арқылы, басқалармен тең екенбіз, Əрқашан арта берсін берекеңіз. Құтты болсын күлімдеген көктемгі, Сегізінші наурыз мерекеңіз. Көңіл шіркін, көтерілер күн жылып, Көктем келер, айналаға гүл тұнып. Сол гүлдердей əсем болып қашанда,

Көңілденіп күн кешіңіз құлпырып. Ұстаздар ғой, жадыратар ел ішін, Болдырмайтын əрбір істің терісін. Өскелең ұрпақтарға білім беріп, Сол еңбектің көп көріңіз жемісін. Қызметте биік болсын тұғырыңыз! Келешекке қалардай ұлы бір із. Аяулы жар, қамқор ана болып, Бақытқа толастасын ғұмырыңыз!

Шын жүрекпен тілектерін жолдаған «Мектепке дейінгі оқыту жəне тəрбиелеу» мамандығының 2 курс студенттері


18

МӘДЕНИЕТ

№2 (191)

ҚОҢЫР ҮНМЕН ҚЫРЫҚ МЫҢ ƏН САЛАТЫН...

Қазақ сахнасының төріне жарқ еткен жұлдыздай болып «Қоңыр» тобының келуі – тыңдарман қауымды селт еткізгені сөзсіз. «Босағадан орын табылса, төрге ұмтылман» деп кібіртіктемей, өнер есігін ашқан сəтінен бастап, салған жерден тыңдармандарды баурап, қалың қазақты елтіп алып кеткен «Қоңыр» тобы бүгінде шығармашылық өмірлері басталысымен екі жинағын шығарып, жеке концерттерін де беріп үлгерді. Бұған ерен еңбек, қажымас қайрат, үлкен ізденіс керек екені белгілі. Демек, топ бұл үдеден шыққан.

Топтың қай əні болсын өзіндік сипатымен ерекшеленеді, əр əнінің өз биігі бар. Мəселен, «Алтын бесік» əні. Əнді тыңдаған адам ойша ауылды шарлап, балалық шаққа саяхат жасап кетері сөзсіз.?! Расымен де əн мəтінінде айтылғандай, жаңбырдан кейінгі лайбатпақты кешіп, жалаң аяқ жүгірген, қайран, қамсыз балалық шақты көз алдыңа елестетеді! «Угай, арман» əні. ...Өтеді күндер зулап ескен желдей, Қадірін кім бар дейсің ескергендей... Əрине, өмір өтеді. Уақыт емес, өмір, дəурен өтеді. «Уақыт – шексіз, шетсіз. Бір кем дүние»,- депті Ш. Мұртаза. Сол өтіп жатқан өмірден əр адам өзіне керегін алып, керексізін кері ысырып жатар, сондықтан да «Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен» демей ме?...Жиырма бес екі айналып келмес саған, дариға-ай, келмес саған... Ол да шындық. Əннің аты да талай ойға жетелейді. «Мəңгі лаулап жану үшін ғаламда, Үлкен бақыт табу үшін ғаламда, Үлкен болып қалу үшін ғаламда, Үлкен арман керек екен адамға» деген ғой М.Шаханов. «Қаракөз қалқа» əні. Тағы да өтіп жатқан дəурен, жастық шаққа деген сағыныш. «Қимай кетіп барамын, Қаракөзім қалды деп-ау...». Əрине, ғашықтықтың жөні бөлек қой. Көркімен, қылығымен жігіт атаулыны ғашық етпеген қазақ қыздары кемде-кем шығар?! «Дүние» əні. Топтың ең жақсы əндерінің бірі деп санаймын. (Алғашқы концерті де осы аттас болып еді). «Шыққанменен өмірдің белесіне, Арман деген кеудеде толып жатыр...». Өмірдің өзі арман арқылы алға жылжымай ма?! «Дүние, дүние, дүние, Дүниеге кім ие?» Ешкім де. Дүниенің дөңгеленіп өте беретініне адамзат көндіккелі қашан, ол да бір жазылмаған өмір заңдылығы. «Жалғыш ағаш». Халық əні. Жалпы, халық əндері мақал-мəтелдері сияқты тұнып тұрған философия ғой. Қысқа да, нұсқа, бірақ айтары мол. «Сəулем-ай» əні. Бəрін аты айтып тұр. Əрі, заңғар жазушы Мұхтар Əуезовтің сүйіп тыңдаған əндерінің бірі болған екен. «Бала ғашық» əні. Басталғандағы əуені жүректі тербейді, таза лирикалық əн. «Қоңырқаз» əні. Топтың əні де, сөзі де əдемі, мағынасы терең əндерінің бірі. «Айтайын» өте жақсы терме. Сөзі де, аранжировкасы да мықты. Адамға күш қосып, жандандырады. Сөз ұққан адамға шын мəнінде де талай нəрсе айтылды. «Жағалай өскен жас буын, Сөздерім саған аманат». Өте орынды. «Құдайдан безген қу пенде...». Діні, ділі мықты елді жау алмайды. Əн тіліміз бен дінімізге берік болайық деген ойды арқалап тұрғандай. Əннің мағынасы – тіршілік кешкен пенде болмай, өмір сүрген адам болайық дегенге саяды. Т.Айбергеновтің «Күншілдер күйе берсін күйігінде, Өз ғасырым өзімнің иінімде. Ақ

жаңбырлар тоздырған тау секілді, Мен қаламын өзімнің биігімде» деген жолдарымен үндес. Əн мəтіні «Бұл жалған көрген түспен тең» дейді. Сөйтіп түс көріп жүріп, шын өмірге аяқ басқанын аңдамай да қалар-ау, адамдар? «Ақтамақ» əні. Əуені жағымды. Қазақтың қаракөз қыздары талай əсем əндерге арқау болған ғой! «Мойынқұмда» əні. Шəмші Қалдаяқов қазақтағы қайталанбас тұлға! Əннің музыкасы мықты, адамды еріксіз биге жетелейді. «Əпитөк» əні. «Тым болмаса хат пен хабар, сөзің жоқ...» Əн мəтіні «Айшылық алыс жерлерден бір мезетте хабар алдырған техниканың бүгінгідей дамыған заманы емес, əрине. Тілімдей үшбу хатты зарығып тосып жүрудің өзі сезімге сын болған-ау?!» деген ой түйдіреді. «Айдай» əні. Ойнақы, жақсы əн. «Қоңырда» жаман əн жоқ қой! Санаулы ғана нота. Бірдіекілі аспап. Бес саусақтың ұшы ғана. Бірақ бірін-бірі қайталамайтын түрліше əуен, түрлі əн. Ғажап! «Бесік жыры» əні. Əн тағы да Бауыржаннның айтуымен басталады. Оның даусы сондай жұмсақ, сабырлы, жанға керемет жайлы. Əнді тербетіп тұрады, бейнебір даусымен аялап тұрғандай əсер қалдырады. Жалпы топтың əндерінің көбін (бірінші жинақта – түгелімен, екіншіде– он екі əннің алтауын) оның бастауы сондықтан да болар. Ал Мархабаттың сазды, сəнді, Жазираның қуатты, ашық, жағымды дауыстары əнді одан əрі көркейтіп, əсерді арттыра түседі. Мархабат əрі модуляцияны мықты ұстайды. Жалпы, топтың продюсері С. Молдасанұлының үшеуін қалай жазбай танып, дəл тапқанына таңмын, əрі ризамын. Үшеуінің дауыстары бірбірімен керемет үйлеседі. Оған ұлттық аспаптар қосылғанда, жаның сондай бір рахатқа бөленеді. Əннен расымен де, Алтай қазақтарының стилі байқалады. Мархабаттың даусына əдейі қырыл қосылғандай (шын мағынасындағы қырыл емес, көмеймен айтылатын əн іспеттес). Дауысты құбылту да табиғи талант қой. Əннің осылай айтылуы оны көріктендірген, əрі алтайлық сипатты сол қырыл беріп тұр. Топ бесік жырының табиғатын толық аша алған, тыңдағанда сəбиді қойып, өзіңнің тəтті ұйқыға бас қойғың келеді. Қазақ керемет халық қой! Əр нəрсеге ерекше мəн берген. Күндізгі у-шудың, артық-ауыс, жағымсыз эмоцияның барлығын əн арқылы-ақ жиып тастау, сөйтіп баланың жанын тыныштандырып, баяу, сазды əнмен тербетіп, ұйқыға бөлеу– бəрі-бəрі орнымен істелген əрекеттер. Қамсыз ұйқыға кету, нəтижесінде таңертең сергек тұру – тағы да əннің еншісіндегі дүние. Сонда, əн – адамның өмірі екені дау тудырмас. Ал, əнші болу қандай жауапкершілігі зор, ауыр мамандық десеңізші?! Сахнаға шығып əу дегеннің бəрі əнші еместігіне осындайда тағы да бір көзің

жетеді. Əн мəтінінде «Қырандай қалықтап елімнің, Көгінде сен қашан самғайсың?», «Бақытын елінің табатын, Батыр бол өз елін қорғаған» деген жолдар бар. Демек, баланың болашағына бағыт, бағдар беріледі. Əр сөз күнделікті айтылған сайын баланың санасына сіңіп, миына құйылады. Сөздің магиялық қасиеті бар екені белгілі. Ой əбден сіңісті болған соң, кейіннен белгілі бір дəрежеде баланың сол айтылғандарды істеуге талпынары сөзсіз. Жалпы бұл жағынан келгенде, көп халықтың бала тəрбиесінде ұқсас жерлері бар ғой. Еврейлер, бразиялықтар т.б.-лар жаңа туған қызыл-шақа сəбидің өзін «красавица, умница» деп, айналып, толғанып, сол сөзді оның миына құйып тастайды, нəтижесінде бала əдемі, ақылды болмаса да, өзін солай сезінеді. Өйткені, бала күннен оның бойына сенім орнатылған. Ал өзіне-өзі сенімді адамның көп нəтижелерге қол жеткізетіні тағы белгілі. Барлығы да сөздің құдіреті ғой. (Бірақ, əр мақалына өзіндік уəжі бар секілді, қазекемнің бала тəрбиесінде де қайшылықтары жоқ емес, мəселен, бір нəрсені істеуге талпынып тұрған балаға «қойшы, сенен не шығады дейсің?», «Өңгесі келісіп, осы ғана қалып еді» деп айту немесе «пұшық», «талтақ», «шардақ» т.б. осы іспеттес сөздермен жеку – баланың жігерін құм етеді, əрі өмірлік комплекс қалыптастырады). Сондықтан, тəрбие бастауы – ХАЛЫҚ АУЫЗ ƏДЕБИЕТІНДЕ. Тамырымызды тапқанымыз жөн болар! «Пай-пай» əні. Бұл шертер деген неткен ғажап аспап! Үні керемет! Домбыра екеуі бір əннің бойында қосылғанда, өте жақсы үйлесім табады. Екі аспапта алма-кезек, тыңдарманның жүрегіне жеткізе ойнау – Мархабаттың шеберлігі. «Нақ-нақ» əні. Бұл əнді де сезімге берілмей тыңдай алмайсың. Осы жинақтағы ең үздік əннің бірі. Шертер ойналған жерлерді тыңдай бергім келеді, тыңдай бергім келеді. «Сұлуымды сағындым» əні. Мейрамбектің орындауында белгілі болған еді. Екеуінің де өз артықшылықтары бар. Ұлттық аспаптар қосылған соң, əрине, əннің аранжировкасы да мүлде өзгереді, жеке əнші емес, топ орындаған соң, айтылуы да бөлек болып шығады. Бүйректің ұлттық нақышқа бұратыны сөзсіз. «Молдабайдың əні». «Мен – Алдармын, Алдармын»-ның əуені. Дəл осы жерде əннің табиғатын Мархабаттың даусы ашып тұр. «Туған күн» əні. Бұрын да біраз əншінің орындауында естіп жүрген, етене таныс əн. Тағы да Бауыржанның əнді əуелеп бастауы жүрекке жақын. Жазира басқа тон (тональность) ұстаныпты, əннің табиғатына келеді. Əннің сазсырнаймен сүйемелденуі оған ерекше жұмсақтық дарытқан, өң, əрі өзгешелік сипат берген. «Көкучкун» əні. Шертер, тіпті,

қырғыздың əнін де көріктендіріп жіберген. Сондай əсерлі. Сүйгенін көгершінге теңеп, үздіккен сезімін жеткізген махаббат туралы əн. «Поэзия – махаббаттан басталып, парасатпен аяқталады» деген ғой Мұқағали Мақатаев. Аталмыш əн қай халықта болсын, махаббаттың мəңгілік тақырып екенін дəлелдейді. «Жариямайдай» əні. Əн өте ұнады. «Жел тимесе, күн тимес» деген сөз бар, Сұлу қыздың айтқаны ұят емес, ұят емес», - деп жырлайды халық. М. Мақатаевтың «Не істесең де еріктісің, Өйткені көріктісің, көріктісің», - деп жырланатын «Сен көріктісің» деген өлеңі халықтың осы əнінен бастау алатындай. «Дүние» əні (бонус). Ретро стиль сияқты. Бұл «Дүние» əні де сəтті шыққан. «Ауылым» əні. Əннің өзіндік тартымдылығы бар. Ауыл тынысын көз алдыңа келтіре алады. Əуені де көңілді, думанды, əнді, сəнді, жырлы, сырлы ауылдың бейнесін елестетеді, көкірегіңді ауылға деген сағыныш сезімі кернейді. Жалпы, «Қоңыр» – қазақ өнеріндегі құбылыс десем, артық айтпаған болар едім, əрі асыра сілтеудің қатарына да жатқызбаймын. Менің бұл пікіріммен барлық адам бірдей келісе бермес. Қазақ өнерінде ұлттық дəстүрді ұстанған керемет əншілер бар, эстрада жанрында да əн шырқап жүрген əншілеріміз жетерлік. Айтқым келгені – топтың заман ағымына сай ұлттық аспаптарды эстрадамен ұштастыра білуі, əрі бұл ұмтылыс өте ұтымды шыққан. Менің білуімде, осыған дейін бұндай өзгешеліктермен көзге түскен– «Ұлытау» тобы болатын. Олардың орындауында көбінде күйлер мен композициялар еді (этнорок деуге болар). Топ осындай ерекшеліктерінің негізінде əлемге таныла алды. Ал «Қоңыр» тобы ұлттық нақышымен, əнімен, сəнімен, əуенімен, сазымен бар қазақты ұйыта білді деп санаймын. Ен-

дігі кезек – əлемдік аренаға шығу. Оның бастамасы басталып та кетті деп есептеймін. Кореяға барған қазақстандық қонақтарды аталмыш елдің басқа емес, дəл «Қоңырдың» əнімен қарсы алуы – бұның айқын дəлелі болмақ. Корейлер ұлттық құндылықты қатты бағалайтын, оны насихаттай алатын, əрі саясаты мықты халық қой, демек, өзгенің де мəдениетіне ұлттық тұрғыдан қарайды, соған орай іздегендерін тапқан, табуына себепші – «Қоңыр» тобы. Қазақтан тыс, басқа ұлттың да талғамынан шыға білу– топ үшін үлкен мақтаныш, жетістік болмақ. Топ Дания, Қытай, Монғолия жəне т.б. жерлерге гастрольдік сапармен барған кездерінде де халықтың көңілінен шыққан. «Өтімді өнер – өтелер істің аужайын біліп, игеруге байланысты. Сонда ғана ол өз мақсатына жетеді» депті Əл-Фараби. Топ өнерді жетік игергендіктен де, осындай жетістіктерге қол жеткізіп, халыққа өтімді болып тұр. «Өнер адамзаттың басын қосады. Өнердің бұтақтары көп, ал, тамыры біреу. Өнер – ортақ дүние». Жалпы, өнерді ұлтқа бөлуге болмайды деп санаймын. «Қоңырды» тыңдағанда адам шаршағанын да ұмытып кетеді. Көңілі серпіліп, жаны семіреді. Əннің жетегімен біраз жерлерді шарлап қайтады. Əр кез жақсы, көтеріңкі көңіл-күй сыйлайды. «Қоңыр» – нағыз қазақы иісі аңқыған топ. Шығармашылық өмірлерінің ұзақ болып, əрдайым бір менің ғана емес, мыңдаған тыңдарманның көңілінен шыға берулеріне тілектеспін! Гауһар РАХЫМБАЕВА, Қазақ тілі мен əдебиеті кафедрасының аға оқытушысы, филология ғылымдарының кандидаты


ЮРТА

СМЕХА

АНЕКДОТЫ *** - Дорогая, что тебе подарить на 8 марта? Выбирай, что хочешь – брильянтовое колье, норковую шубу, виллу на Французской Ривьере?.. - Милый, подари мне только сегодняшний вечер и свою любовь. - Снято! – объявил режиссер. *** - Дорогая!!!! Что тебе подарить на 8 марта? - Ой, ну я даже не знаю... - Тогда я даю тебе ещё один год на размышления. *** Утpо. 8 маpта. Мyж - жене: - Доpогая, чего бы ты хотела на 8 маpта? Жена: - Hy, доpогой, я бы хотела что-то для моих тоненьких пальчиков, для моей длинной шеи, и для моих pозовых yшок. Мyж дyмает: - Ага! МЫЛО! *** Социологический опрос. Назовите ваш самый главный семейный праздник: - Новый Год - 8 Марта - Масленица - Ура, горячую воду дали! *** Приходит на 8-ое марта Чебурашка к Шапокляк и говорит: - Поздравляю тебя с 8 марта! Прими на память от меня и Гены этот скромный подарок - зеленую сумочку из крокодильей кожи... *** - Милый, что ты мне подаришь на день Св. Валентина и 8 марта? - А если ничего? - Ну тогда на 23 февраля ничего не получишь! - Да, правда?! Фуууф, ну слава богу, договорились! *** «Протокол» церемонии поздравления с 8 марта: - Дорогая - ты прекрасна, как эти цветы! - А я думала, я прекрасна, как золотой браслет. - Нет, дорогая! Ты прекрасна, как эти цветы! *** 8 марта, утро. Встаю, иду в ванную. Вдруг крик: - А ну легла обратно, я щас кофе принесу! *** В наше время, чтобы быть современной, - женщина должна выглядеть, как девушка, - одеваться, как мальчик,

-думать, как мужчина, и работать, как ломовая лошадь.

№2 (191)

19

ЛЮБЛЮ 8 МАРТА - ХОТЬ ОДНИМ ДЕНЬ ПОКОМАНДОВАТЬ МОЖНО!

*** – Мама, у нас сегодня в школе в честь 8 Марта чаепитие. Можно я свое брильянтовое колье одену? – Нет, нельзя! – Почему нельзя? Колье на новый год подарили и нельзя, “Феррари” на День рождения подарили и тоже нельзя, стоит под брезентом, шуб норковых восемь штук надраили и тоже нельзя. Когда уже это все можно будет? – Можно будет, когда папа на пенсию пойдет, а пока он простой гаишник – нельзя. *** Экономическое чудо!!! Урюпинский консервный завод возродился благодаря гениальной идее - выпуску “губозакаточных машинок” к празднику 8 МАРТА. *** Известный альпинист Петр Скалолазов в честь 8 марта посвятил покорение новой вершины своей жене. Как и всегда, она первой поздравила его с победой, взойдя на вершину на несколько часов раньше.

ДОРОГАЯ, ЧТО БЫ ТЫ ХОТЕЛА ПОЛУЧИТЬ К 8 МАРТА СМС ИЛИ ММС? ДА ЗДРАВСТВУЕТ 8 МАРТА! ДЕНЬ МЕСТИ ЗА 23 ФЕВРАЛЯ!

*** В рубрике газеты “Вопросы читателей”. Вопрос читателя: “Я пережил 8 марта. Полагаются ли мне какие-нибудь льготы и компенсации?” *** В семье разгорелся спор, кто пойдёт за сыном в детсад. Муж: - Я тебе шубу подарил? - Подарил. - Ну вот и иди за сыном! - А почему не ты?? - В чём?! В носках и в пенке для бритья?! *** - Что тебе хотелось бы на 8 марта? - Хотелось бы яблочко... надкусанное... и желательно на задней стороне нового телефончика

8 МАРТА - КАЖДЫЙ МУЖЧИНА МОЖЕТ ЧЕСТНО ПРИЗНАТЬСЯ: “СЕГОДНЯ НЕ МОЙ ДЕНЬ!”

*** Раннее утро. Кухня. Муж с женой пьют кофе. Жена (нежным голосом): - Милый, ты не забыл, что скоро 8 марта? Муж (поперхнувшись кофе): - Как, опять?!? *** Никак не можете найти подружку перед 23 февраля - закон жизни. Никак не можете отбиться от подружек перед 8 Марта - закон Паркинсона. Материалы Интернет-сайтов


20 №2

КЕРЕК,

(191) Алтын басты əйелден бақыр басты еркек артық.

Əйел ақылсыз, бақа көріксіз. Əйел – ана, еркек – пана. Əйел боянса – бұзылады, көп қиқандаса – ұрылады. Əйел ашуланса – жеңіледі, еркелесе – жеңеді. (Ғ.Мүсірепов) Əйел ашуланса күші екі көзіне жетеді. Əйел десем əжеме тиеді. Əйелді жаман десең, анаң соның ішінде. Əйелдің асылы түсінен білінеді. Əйелдің бір өнері ас пісіру. Əйелдің күші аз, айласы көп. Əйелдің өркөкірегі қор болады, Еркектің өркөкірегі зор болады. Əйелдің пірі – еркек. Əйелдің шашы ұзын, ақылы қысқа. Əйел ерге, ер жерге қарайды. Əйел ерімен, диқан жерімен. Əйел жерден шыкқан жоқ, ол да еркектің баласы. Еркек көктен түскен жоқ, əйел оның анасы. Əйел жолда, бала белде. Əйел жомарттық қылғанда еркек нəмарттық қылғаны өлім. Əйел көркі ақылда. Əйел кұны бес байтал.

ДЕРЕК

ƏЙЕЛ - ƏЛЕМНІҢ НҰРЫ Əйел сырын əйелден сұра. Əйелсіз үй сусыз диірмен. Əйел тұрмай еркек оянбайды. Əйел үйдің ажары, Бала үйдің базары. Əйел үйдің көркі, Еркек түздің көркі. Əйел үй сақтайды, Еркек түз сақтайды. Əйелі жасара берсе, еркегі есіре береді.

(Ғ.Мүсірепов)

Əйелі көп үйдің инесінің көзінен жіп өтпейді, Белсендісі көп колхоздың жұмысы бітпейді. Əйелінен сескенген ауылдасына шай іш демейді. Əйелінен ұялған баласыз өтеді. Əуелгі байлық – денсаулық, екінші байлық – он саулық, үшінші байлық – ақ жаулық. Байдың атын қатын шығарады, Қатынның атын жетім шығарады. Бақа жарығы сумен Қатын жарығы ерімен. Береке келіннен, Нан егіннен.

(Нақысбек шешен)

Бір қатын қинаумен қатын, Нағыз қатын сол қатын – əр нəрсені ойлаумен қатын. (Н.Наушабаев)

Болдыратын да, толтыратын – қатын.

Бір қатын тамағымен тойғызар, Бір қатын қабағымен тойғызар.

Бұлт шығып, жаңбыр жаумай жерді алдайды, Əйелдің айлакері ерді алдайды.

Ел малсыз болмас, Жігіт жарсыз болмас. Еркек – түздің аңы, Əйел – үйдің қамы.

Біз де қатын болармыз, Қапқа тары салармыз.

Еркек – үйдің егесі, Əйел – үйдің шегесі.

Бір қатын сыйлаумен қатын,

Есінеу-есінеу бір екен, есіл де менің катыным. Жаулығы болса – қатын, Жалыны болса – отын. Ине-жібі бар əйелдің үсті-басы жыртылмайды. Жаңбырлы күні тоқтаусыз тамшылайды, Ұрысқақ əйел де тыным тапқызбайды.

ƏЙЕЛДЕР МЕН ҚЫЗДАРҒА ҚАТЫСТЫ ТЫЙЫМДАР МЕН ЫРЫМДАР •

Қонақ қыз босағаға емес қарттар отыратын құрметті орынға отырады. Əйтпесе үй иесі бақытсыздыққа ұшырайды. • Қыздар мен əйел əйелдер үлкен адамдардың жолын, алдын кесіп өтсе бақытсыз жағдайға ұшырайды. • Кір жуған суды жолға, аяқ астына төгуге болмайды. Кірдің суын басқан адам жаманшылыққа ұшырайды. • Қыз балаға аяғын созып, көсіліп отыруға болмайды. • Қыз балаға ер адамның жүзіне тіке қарауға болмайды. Көз қиығымен қарау дұрыс болады. • Қыз балаға қатты дауыстап сөйлеуге, күлуге болмайды. • Қыздар мен əйел адамдарға бүйірін таянып тұруға болмайды, себебі күйеуін жоқтаған əйел ғана бүйірін таянып тұрады. • Қыздар мен əйел адамға түнде суға баруға, кір жаюға болмайды, себебі қорқып шошыма ауруына ұшырауы мүмкін. • Төркініне келген қыз төрде отырса

Ежемесячная газета «ИМИДЖ ВКГУ» Собственник: Восточно-Казахстанский государственный университет им. С. Аманжолова №565Г выдано Министерством информации и общественного согласия РК 10 февраля 1999 года

Корреспондент: Жанаргуль КОЖАМКЕЙ

Дизайн, верстка: Куралай БОЛАТОВА

төркіні байиды. • Жас босанған əйел итті қумайды, қуса тісі түсіп қалады. • Жүкті əйел жеңіл босану үшін ол толғатқан кезде оған тиесілі барлық сандықтар ашылып қойылады. • Əйел отынды ошақтың үш бұтының үстінен асырып жинаса, күйеуі басқа əйелге үйленеді. • Жүкті əйел керілген арқаннан аттап өтпейді. Себебі босанған кезде баланың кіндігі мойнына оратылып тұншығуы мүмкін. • Жүкті əйелге түйенің, қоянның етін жеуге болмайды. Егер түйенің етін жесе, баланы 12 ай көтереді. 12 айда да босанбаса бураның мойнына ақ мата салып, содан аттап өтуі керек. Ал егер қоян етін жесе, баласы қоян жырық болады. • Жүкті əйелге ара, қайшы ұстатпайды. Ұстаса мерзімінен бұрын босанады.

Адрес и связь г. Усть-Каменогорск, ул. 30-й Гвардейской дивизии, 34, главный корпус, ауд. №253 телефон/факс: 8(7232) 54-01-61 E-mail: imagevkgu@mail.ru

Газета отпечатана в типографии КГП “Шыгыс Акпарат” ул. Бажова, 12 Подписано в печать: февраль, 2013 год Тираж 1000 экземпляров

Номер набран и сверстан в Пресс-центре ВКГУ

Заказ № 291 Объем 5 печатных листа Мнение авторов может не совпадать с мнением редакции. При использовании материалов ссылка на газету обязательна.

№2,2013  

Февральский номер ИМИДЖ ВКГУ

Advertisement