Page 1

Uitgave van de Stichting Vrienden van Bronbeek

MAART APRIL

2019

BRONBEEKBULLETIN

1


Colofon

Aangestipt

Inhoudsopgave (nr. 123)

• Bij dit nummer 123 van het Bronbeek Bulletin ontvangt u uw nieuwe Vriendenkaart 2019. We hopen dat u er veelvuldig gebruik van kunt maken. Bulletin van de Stichting Vrienden van Bronbeek Verschijnt 3x per jaar - nr. 123 Doelstelling van de Stichting Het wekken van belangstelling voor, alsmede het levend houden en zo mogelijk versterken van de historisch bepaalde verbondenheid tussen Nederland en landen overzee, in het bijzonder Indonesië, door voortzetting, aanpassing en uitbouwing van de tradities van het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en Museum ‘Bronbeek’. Donatie natuurlijke personen minimaal € 17,50 per jaar. Rechtspersonen minimaal € 50 per jaar. IBAN rekeningnummer NL 89 0000 0009 40 t.n.v. de ‘Stichting Vrienden van Bronbeek’ Adres Stichting Velperweg 147 6824 MB Arnhem www.vriendenvanbronbeek.nl Administratie Velperweg 147 6824 MB Arnhem t: 06 4040 46 98 e: svvb1983@gmail.com De stichting is aangegeven als ANBI met RSIN 815808197 Privacy De Stichting Vrienden van Bronbeek bewaart uw persoonlijke gegevens zorgvuldig en gebruikt deze alleen voor de daarvoor verstrekte doelen. Desgewenst verwijderen wij uw gegevens uit het bestand.

2

• Agenda Tentoonstellingen Activiteiten

• We hebben nog niet alle contributies voor het jaar 2019 ontvangen. Wij verzoeken u vriendelijk uw bijdrage voor 15 april 2019 over te maken naar bankrekeningnummer NL89 INGB 0000 0009 40 van de Stichting Vrienden van Bronbeek • Doorlopend verzoek aan donateurs: wilt u uw emailadres doorgeven aan de ledenadministratie? Alvast onze dank. Mail: svvb1983@gmail.com

Themazondagen

Jaap Brink

7

Buitengewoon bijzondere dankbare dag Verhuizing In memoriam

• De redactie van het Bronbeek Bulletin bestaat uit: Geertje Besselink-Boermann, John Klein Nagelvoort en Vilan van de Loo.

• Museum Bronbeek Interview met hoofd museum Pauljac Verhoeven

Pauljac Verhoeven

8

• Wat doet de commandant van Bronbeek eigenlijk? Ontdek het zelf en volg hem op Facebook: https://www.facebook.com/Commandant-KTOMM- Bronbeek-622476358175297/?fref=tag

Overzicht aanwinsten

• Van het bestuur In memoriam Puck de Voogd De duofiets

• Tip: gaat u naar Museum Bronbeek en wilt u een deskundige en vriendelijke gids? Dat kan. Bel of mail met loket Bronbeek voor een afspraak. Telefoon: (026) 376 35 55 / 376 35 53. Mail: loket.bronbeek@mindef.nl/ U kunt ook een gids online boeken via https://www.defensie.nl/onderwerpen/ bronbeek, kies vervolgens ‘plan je bezoek’.

• Varia Duofiets

MAART/APRIL 2019

De 156ste verjaardag van Bronbeek Nieuwe bewoners

• Voor iedereen die graag op de hoogte blijft: bezoek de website www. vriendenvanbronbeek.nl/ en onze Facebookpagina https://www.facebook.com/vriendenvanbronbeek

• Foto’s: redactie, tenzij anders vermeld. Druk en vormgeving: De Bunschoter

• In en om Bronbeek

BRONBEEKBULLETIN

17

Prijsvraag Vriendendag 2019

4 4 5

6 7 13 13 13

8 14

16 17

18 18

3


Agenda Hieronder een greep uit het aanbod van Bronbeek. Voor het laatste nieuws en onverwachte wijzigingen: even kijken bij de Agenda op onze website: www.vriendenvanbronbeek.nl

Tentoonstelling Tabeh Sobat. De militaire ‘avonturen’ van Aaldert Wachtmeester op Java en Sumatra 1946-1948 De tentoonstelling van kunstschilder Gerrie Wachtmeester en journalist Melle Wachtmeester bestaat uit 12 schilderijen en briefcitaten en is gemaakt op basis van authentieke foto’s en brieven uit het archief van hun vader. Ze is aangevuld met een selectie van originele emblemen, documenten, foto’s en realia uit de tijd van Aaldert Wachtmeester, die als oorlogsvrijwilliger diende bij 1-1 R.I., ‘het Drents bataljon’ in Indonesië. De tentoonstelling is te bezoeken van 9 maart t/m 17 augustus 2019.  De opening werd verricht door Harry Tupan, directeur van het Drents Museum, in aanwezigheid van Melle en Gerrie Wachtmeester. Bij deze gelegenheid werd het begeleidende boek Tabeh Sobat. Brieven uit Indië van Melle Wachtmeester gepresenteerd.

4 april Survivor Junyo Maru en Pakan Baroe Willem Punt Een bijzondere middag in de Kumpulan Bronbeek, over de Japanse hellships in de Tweede Wereldoorlog. Dat waren vrachtschepen met dwangarbeiders en krijgsgevangenen die naar werkkampen in de Indonesische Archipel werden vervoerd. Met voordrachten en verhalen van o.a. Aarnout Loudon en Adriaan van Dis. Het verhaal van Willem Punt is tijdens de middag op landgoed Bronbeek onderdeel van een breder

4

programma over de Japanse zeetransporten. Boekpresentatie en meer. Kumpulan Bronbeek: Donderdag 4 april 2019. Reserveren: www.eenpassievoorboeken.nl of 026-3628959

Esk-Esque zorgen voor de sfeer. Indische hapjes en drankjes ontbreken deze dag niet. Alle activiteiten op het landgoed zijn van 10.00 tot 17.00 uur. Een toegangskaartje voor alle activiteiten inclusief museumbezoek kost 3 euro (kind tot 6 jaar, Vriendenpas, Defensiepas en Museumkaart gratis). Kaartjes zijn op 14 april verkrijgbaar bij de ingang van het landgoed. Gratis parkeren kan op het terrein van de HAN aan de Ruitenberglaan. Er is geen parkeergelegenheid op het landgoed. Het BronbeekFestival komt tot stand door een samenwerking tussen het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en Museum Bronbeek, Koninklijke Landmacht, Paresto, Facilitair Bedrijf Defensie, Keep Them Rolling, vrijwilligers, Arnhemse kunstenaars en ArtEZ Hogeschool voor de kunsten.

14 april Lezing ‘Tabé Java, Tabé Indië’ 14 april BronbeekFestival + foto festival Tijdens het BronbeekFestival worden vooral kinderen uitgedaagd deel te nemen aan stoere, speelse en creatieve activiteiten in de open lucht en in tenten op landgoed Bronbeek. Je kunt muziek maken met Indonesische ankloengs, tropische geuren ontdekken, een Balinees masker maken of met Bronbeekbewoners een houten bootje maken en uitproberen in de vijver. Er zijn spelletjes uit de oude Indische tijd en je kunt geschminkt en verkleed in sarong of uniform op de foto. Er zijn ook stoere activiteiten, zoals een klimtoren beklimmen, schieten op doelwitten, je handigheid testen op een hindernisbaan, je zenuwen op de proef stellen met een spiraal of spijkerbroekhangen. Even uitrusten doe je rijdend op een pony of op een militair voertuig. Er is een korte theatervoorstelling over dagboeken en brieven die uitgezonden militairen ooit naar huis stuurden. De bands Samba Palooza en

MAART/APRIL 2019

Ronald Nijboer vertelt over zijn zoektocht naar de lotgevallen van een Indiëganger. In 1945 melden duizenden Nederlandse jongens zich aan als oorlogsvrijwilliger om ‘onze Rijksgenoten in Indië te bevrijden’. Evert-Jan Nijboer, een boerenzoon met weinig toekomstperspectief en veel idealen, geeft zich op. Hoopvol begint hij aan zijn avontuur, en aan zijn dagboek. De heenreis leest als een jongensboek, maar eenmaal op Java verandert de toon. Hij ziet vrienden sneuvelen, fotografeert massagraven en redt duizenden Javanen van een verbrandingsdood. De reis ontwikkelt zich tot een survivor’s story. Bij thuiskomst zwijgt Evert-Jan, zoals zovelen. Ruim 70 jaar later reist kleinzoon en schrijver/onderzoeker Ronald Nijboer zijn opa achterna, met diens dagboek in de hand. Hij onderzoekt het lot van de oorlogsvrijwilligers, die altijd een status aparte hielden. Waarom zweeg een hele generatie Indiëgangers? En wat zien we, als het zwijgen met verhalen gevuld wordt? De lezing wordt georganiseerd door Museum Bronbeek in samenwerking met de Volksuni-

BRONBEEKBULLETIN

versiteit Arnhem. De toegangsprijs (inclusief museumentree) bedraagt € 15 . Inschrijving is noodzakelijk via www.volksuniversiteitarnhem. nl (CUL604). Aanvang lezing: 14.00 uur.

Themazondag in congrescentrum Kumpulan Georganiseerd door Indisch Erfgoed Apeldoorn en Stichting Klein Bronbeek: 14 april 2019 - ‘Het behoud van Indische kunst in Nederlandse musea’ Sprekers Thijs Schoonderwoerd, Jan de Hond, Hans van den Akker en Frans Leidelmeijer Toegang: de toegangsprijs voor het afzonderlijk dagprogramma is € 28,50 p.p. (inclusief koffie of thee met spekkoek, Indisch buffet en een consumptie). De entreebewijzen zijn te bestellen via de website van Reünie en Congrescentrum Kumpulan: http://kumpulan.nl/themazondagen/

13 september Collegedag Koloniale geschiedenis Sinds oud-premier Jan Peter Balkenende in 2006 opriep de ‘VOC-mentaliteit’ te omarmen, is de discussie over het koloniale verleden van Nederland flink opgelaaid. Feit is dat Nederland eeuwenlang verschillende overzeese gebieden bestuurde. Hoe dat precies in zijn werk ging vertellen vier experts tijdens deze collegedag. Met: prof. dr. Gert Oostindie, dr. Karwan Fatah-Black, Bronbeek-conservator Hans van den Akker e.a. Organisatie Historisch Nieuwsblad en Museum BronbeekInclusief: vier lezingen, koffie/thee, lunch en museumbezoek, vrijdag 13 september van 9.00 uur tot 17.00 uur. Contact: redactie van Historisch Nieuwsblad via redactie@historischnieuwsblad.nl of 088 -700 2930

5


In en om Bronbeek 156ste verjaardag van Bronbeek: 19 februari Je eigen verjaardag laat je nooit zomaar voorbijgaan. Op Bronbeek werd het gevierd met een feestelijk samenzijn, bloemen bij de buste van de oude vorst en met een vlammende speech van de commandant. Hieronder een fragment daaruit: 156 jaar geleden opende Bronbeek bij Koninklijk Besluit zijn deuren. 156 jaar oud, dan zou je verwachten dat Bronbeek een rotsvast verankerd element in de Nederlandse samenleving is. Dat het een kroonjuweel is waarmee het Ministerie van Defensie en daarmee de Nederlandse samenleving laat zien zijn onaantastbare zorg tot aan het graf zal garanderen (veteranennota) voor hen die zichzelf helemaal (inclusief leven, lijf en leden) in dienstbaarheid ondergeschikt maakten aan het belang van ons Koninkrijk. En toch… daar waar men buiten de Defensieorganisatie vaak zoekt naar superlatieven om hun bewondering en soms zelfs aanbidding van ons

Buitengewoon bijzondere dankbare dag

instituut uit te drukken, komt binnen het verband van onze eigen opdrachtgevers steeds de scherpe discussie terug over het hoe en vooral het waarom van Bronbeek. Zelfs een wettelijk vastgelegde opdracht lijkt niet heilig, ook na 156 jaar en al 156 jaar niet. En toch… vieren wij ondanks dit alles vandaag onze 156 jarige verjaardag. 156 jaar min of meer vechten, soms zelfs tegen eigen troepen. Maar we zijn er nog. Een tikkie stram, hier en daar wat slijtage, wat littekens op onze ziel, maar steeds vol energie en gedreven bezig om ons aan te passen aan de veranderende omgeving. Met samenwerking, dialoog en adaptief vermogen waar mogelijk, maar vechtend (desnoods met blanke klewang [figuurlijk]) waar nodig. Lees de hele speech op: http://www.vriendenvanbronbeek.nl Kijk onder nieuws 19 febr.

Bewoners Paulus en Janssen kijken met de commandant naar de vlag die zij zojuist op het dak van Bronbeek gehesen hebben

6

MAART/APRIL 2019

Dat de goeie gezellige heer Cor van Eijmeren en de altijd aardige mevrouw Alma van het GOM beiden op deze datum jarig zijn kan ook bijzonder genoemd worden. Natuurlijk werden ze door iedereen hartelijk gefeliciteerd, als gewoonlijk aangevuld met het platgetreden, doch goed gemeende ‘en nog vele jaren’. Maar er was in Bronbeek die dag en datum nog veel meer aan de hand. In de hal van het hoofdgebouw nemen ’s morgens tegen elven de bewoners plaats op de gereedstaande stoelen voor de jaarlijkse groepsfoto. Maar de officiële reden van de samenkomst is dat het Koninklijk Tehuis voor Oud Militairen en Museum Bronbeek 156 jaren bestaat! De commandant houdt ter ere hiervan een toepasselijke speech en samen met de heer Banda wordt er een prachtig bloemstuk voor het borstbeeld van Koning Willem III gelegd. Dan worden de nieuwkomers Paulus en Janssen uitgenodigd om op het hoofdgebouw de Bronbeekvlag te hijsen. Heb je de eer en het genoegen inmiddels ruim negen jaar hier te mogen wonen en je dagelijks te laten vertroetelen door allerlei vrolijk vriendelijk lief leuk prettig personeel, was het bestaan van zo’n vrolijke vlag voor schrijver dezes volkomen onbekend. Hoe dan ook, de keuze van de commandant getuigt van mensenkennis. De twee jonge mannen vertoonden als volwassen pubers hun kennis en kunnen. In een vloek en een zucht stonden ze huizenhoog op het dak van het majestueuze neoclassicistisch hoofdgebouw, bij de welwillend wachtende vlaggenmast. Het toffe tweetal

BRONBEEKBULLETIN

Jaap Brink

stond strak starend naar de naar boven kijkende nekkrampkwekende goegemeente in de diepte. “Jonge jonge jonge, wat een jongens” zuchtte de heer Dehue. Qua leeftijd ligt hij mijlen voor. Maar ja, toch ben ik ook geen negentig meer. Alsof het de mannen daar boven hun dagelijkse bezigheid was, werd na enkele ogenblikken vlug en vakkundig een machtig mooie vrolijke vlag gehesen tot in het topje van de mast! Een echte

Bronbreekvlag met embleem waarop de bekende leeuw, tekst en kroon, wellustig wapperend op een werkelijk wonderlijk genoeglijk golvende zuivere zee van de kleur der kleuren: oranje! Tijdens het aperitief - waar zoals gewoonlijk niemand afwijzend tegenover stond - werd er door Bronbeeks culinaire kunstenaars - de onvolprezen heren koks - een Bourgondisch buffet gepresenteerd, waar je wel drie keer U tegen zei. En dat was niet teveel. Één keer voor de boerenkool één keer voor de zuurkool en één keer voor de hutspot, met respectievelijk bijbehorende worst gehaktbal en speklap. Het was wederom een goeie gezellige genoeglijke blije buitengewoon bijzondere dankbare dag. Jaap Brink

Herdenkingen Jaarlijks nemen duizenden mensen deel aan herdenkingen. Iedereen is daarbij welkom. De belangrijkste herdenkingen op Bronbeek: 28 april Herdenking Bangkinang 29 mei Herdenking KNIL Bronbeek 23 augustus Herdenking Jongenskampen 25 augustus Herdenking Vrouwenkampen 31 augustus Birma Siam & Pakan Baroe Spoorwegen 15 september Herdenking Zeetransporten 26 september Papoea-strijders

7


Museum

“Een KNIL-tank zou hier prima passen” Pauljac Verhoeven is hoofd Museum Bronbeek. In 1997 kwam hij op Bronbeek te werken, in het kader van de grote professionalisering. Nu kijkt hij vooruit: wat gaat de toekomst brengen? Met de inventarisatie zijn we nu redelijk compleet, al hebben we de afgelopen jaren een flink aantal collecties erbij gekregen. De dekolonisering in Nederland is hard aan de gang. Er komen overal collecties vrij waar ze ergens een plek voor zoeken. Zo hebben we laatst een stukje van de collectie van museum Nusantara (Delft) overgenomen, we hebben de collectie van Beijens uit Nijmegen overgenomen en we krijgen en kregen natuurlijk ook veel schenkingen binnen. Dus de collectie groeit. Hier is natuurlijk ruimte genoeg. Ik vind van wel, ja. We kunnen nog best wat kwijt. Dat hangt er natuurlijk van af hoe groot iets is. Wanneer we een KNIL-tank aangeboden zouden krijgen, wat ik heel leuk zou vinden, dan hebben we wel een probleem om die ergens op te slaan. Maar foto’s, documenten en dergelijke, daar kunnen we nog een tijdje mee door. Is dat een wens, een KNIL-tank? Museum-technisch gezien zou het goed zijn. Officieel zijn wij het museum van het KNIL.

< Pauljac Verhoeven / Foto’s: Arjan Vrieze

8

MAART/APRIL 2019

BRONBEEKBULLETIN

9


Iedereen stopt veel geld in militaire technologie, je leven hangt ervan af

De collectie is ontstaan vanuit het Ministerie van Koloniën dat net als het Koningshuis wilde laten zien hoe geweldig het koloniale streven van Nederland was. De koloniale expansie, waar het KNIL een essentieel onderdeel in was, vormde er een belangrijk element in. Omdat hier oud-militairen huisden, kwamen veel spullen binnen, die aan militaire acties refereerden, maar dat was lang niet het enige dat in de collecties terechtkwam. Wanneer je de handelingen van het KNIL wil laten zien, dan moet je kijken naar de belangrijke momenten in de KNIL geschiedenis. Een ervan is, dat er in de Tweede Wereldoorlog bij de Japanse inval, voor het eerst in Nederlandse krijgsdienst, tanks zijn ingezet. In het gebruik van tanks liep het KNIL voorop. Er waren er meer dan in Nederland. Die tanks zijn ingezet bij de Japanse inval. Dus een (Nederlandse-Indische) KNIL-tank zou hier prima passen. Wat gaat er met de nieuwe vaste tentoonstelling gebeuren? Eind eind 2021 willen we een nieuwe tentoonstelling openen en die moet weer tien jaar staan. Dus je moet bedenken wat mensen in die tijd interessant blijven vinden. We denken dat de trend inclusiviteit is. Je kunt niet meer alleen het perspectief van de Nederlandse soldaat, de Nederlandse overheid of de Nederlands-Indische overheid pakken. Je moet ook kijken wat is er met die gekoloniseerden aan de hand, wat is hun perspectief? En wat is het perspectief van de internationale wereld?

10

We proberen een verhaal te maken dat bezoekers in zo’n twee uur kunnen opnemen, dus we kunnen niet alles vertellen. Daarbij wil je websites hebben, je wilt boeken hebben, augmented reality, gamification, noem het maar op, alles kan tegenwoordig. Alleen, je moet wel het materiaal, de kennis en de menskracht hebben om dat te doen. Wij zijn met negen mensen hier. Dus we kijken: wat kunnen we halen en wat gaan we er langzamerhand aan toevoegen. Wat is het belangrijkste dat er de komende tijd gaat gebeuren? We werken al heel lang aan de digitalisering van de collecties. Dat wil zeggen dat je een zoveel mogelijk digitaal hebt, zoals een foto of een boek als pdf beschikbaar stelt, en dan wil je eraan hangen: wie heeft het geschreven, van wie is het geweest, hoe is het hier gekomen, enzovoort. Dat wil je allemaal vast leggen. Dat moet gecontroleerd in een databank terecht, dat is het meest ingewikkelde. Is dat een wens of een plan voor de collectie? Het is een plan voor de komende twintig, dertig jaar. Daar werken we aan. Nieuwe dingen die binnen komen, moeten ook verwerkt worden. Dat blijft lopen. En we zien dat de vraag individualiseert. Mensen komen met specifieke vragen. In die vragen zitten trends. Het begint meestal dat iemand een persoonsnaam zoekt, vaak uit de familie. Dan moeten we digitaal alle informatie hebben van die ene persoon. Technisch kan dat tegenwoordig, alleen het moet wel ingevoerd worden. Het lijkt me een heel werk. En dan de gewone museale tentoonstellingen nog. Intern werken we steeds efficiënter. We doen steeds meer aan kwaliteitsbewaking. Nu hebben we moeite om 1 of 2 tentoonstellingen per jaar te kunnen maken. We willen sneller kunnen wisselen, maar dan moet het maken

MAART/APRIL 2019

ervan een geoliede machine zijn. Dus om dat te kunnen doen moeten we de procesgang in de hand houden. Daarbij zijn we natuurlijk een museum waar we collecties beheren. Materiële cultuur, die in 155 jaar verzameld is. Sommige stukken moeten een keer onderhoud hebben. We zijn al een aantal jaren bezig om die collecties op een soort nul niveau te krijgen, waarbij we niet restaureren maar vooral conserveren. Dus als er ergens een scheur in zit, dan kun je dat plakken, maar dat hoeft niet perse, als het geen schade oplevert. Voor een tentoonstelling is het natuurlijk niet handig als iets in twee stukken ligt.

gevraagd. Dat gaat gestaag voort. Ik hoop dat er dit of volgend jaar een boek over komt. Ik ben geïnteresseerd in militaire technologie. En in de overdracht van militaire technologie van west naar oost of van oost naar west. Juist kanonnen zijn superinteressant omdat ze altijd bewaard worden. Ze zijn vaak te groot om ergens anders neer te zetten dus we zetten ze ergens mooi als een trofee neer. En ze kunnen wel een stootje hebben dus ze blijven allemaal bewaard. Je vindt ze overal. Dat is erg grappig.

We willen ook zorgen dat Bronbeek als museum bekender wordt. Want dat is wel een punt. Mensen hebben vaak ergens gehoord hebben dat Bronbeek bestaat, maar ze weten niet zo goed wat het is.- Adriaan van Dis heb ik een keer horen zeggen dat het iets engs met militairen was Dat militaire aspect heeft altijd zeer sterk een stempel gedrukt. Je hebt binnen de Indische gemeenschap een soort verdeling in civiele en een militaire geschiedenis. Net alsof het kolonialisme in stukken te knippen valt, terwijl koloniale geschiedenis eigenlijk militaire geschiedenis is. Zelf ben ik bezig met een uitgebreider onderzoek naar één van de collecties: de kanonnen. We hebben een grote kanonnencollectie. Dat zijn geen Europese kanonnen, maar Aziatische kanonnen. Ik vind dat daar een standcatalogus van moet komen. Daarin staat: wat heb je in huis, wat is de beste wetenschappelijke beschrijving ervan. Dan kunnen anderen mensen daar weer verder onderzoek naar doen. In ons geval betekent het ook dat dat er goede foto’s van zijn en dat de dingen opgemeten zijn. Hoe zijn ze gemaakt, met welk materiaal, waartoe hebben ze gediend, waar komen ze vandaan, wie heeft ze gemaakt en wie heeft ze hiernaartoe gebracht, alles, en hoe. Dat soort informatie moet in een standaardcatalogus zitten. Daar zijn we al een tijdje mee bezig. We hebben er specialisten van buiten bij

BRONBEEKBULLETIN

Ik ben een tijdje door Nederland gereisd en overal waar ik kanonnen zag, fotografeerde ik ze en ik mat ze op. Ze staan echt overal, over de hele wereld kun je ze terugvinden, vooral Nederlandse VOC-kanonnen. Die zijn dan bijvoorbeeld ooit ergens in een fort gezet en vaak staan ze daar nog. Het is interessante materie, een onontgonnen terrein. Waarom eigenlijk? Van militaire technologie hangt een overheid of een staat af. Als het niet goed werkt, dan verlies je. Dan ben je alles kwijt. Voor mensen geldt ook: als je niet goed bewapend bent, en je gaat de strijd aan, dan kun je verliezen, dan ga je dood, dan ben je weg. Dus iedereen stopt veel geld

11


in de ontwikkeling van militaire technologie, je overheid, je staat, je natie, je leven hangt ervan af. Het gekke is vervolgens dat wij ons als pacifistisch land zien en dat juist dit weinig onderzocht is. Dus op je wensenlijst staan in ieder geval een goed kanon en een tank. Misschien in Indonesië. We zijn nu bezig om een samenwerking met Indonesië tot stand te brengen. Het vervelende voor ons als museum, is dat het KNIL in 1950 is opgeheven en is overgegaan in het Indonesische leger, waarbij alle kazernes en alle spullen zijn overgedragen aan de Indonesische overheid. Op zich terecht. Geen probleem. Alleen het punt is, wanneer je de geschiedenis van het KNIL vanaf 1942 wilt laten zien, alles groter dan een geweer in Indonesië is gebleven. Eén van de dingen die

ik graag zou willen is een antitankgeweer dat het KNIL had in 1942, een [Solothurn] heet dat, dat hebben we niet. Die zijn er wel in Indonesië. Dus wij willen proberen of we kunnen ruilen. We hebben bijvoorbeeld Nederlands materiaal, dat hebben zij bijna niet. De meeste militaire musea verzamelen alleen maar hun eigen deel. Dus als je naar het Nationaal Museum gaat en je kijkt naar de strijd tegen de Duitsers dan zul je geen Duitse soldaat zien. Dat is een beetje vreemd, natuurlijk. Je wilt toch laten zien waartegen je vecht. Het werk is nooit af in Bronbeek. Dat is zo. Naarmate je meer professionaliseert komen er steeds meer vragen naar boven. Steeds meer mogelijkheden ook. Daar blijven we mee bezig.

Bewoners Nieuwe bewoners

In memoriam

De heer J.C.M.H. Janssen. Zijn laatst beklede rang was adjudant der Mariniers. Intrede Bronbeek 1 december 2018.

De heer E. Kohlen overleed op 26 december 2018. Hij werd geboren op 16 augustus 1927 te Gottingen (Duitsland). Zijn laatste rang was adjudant bij de Koninklijke Landmacht.

De heer J. van den Born kwam op 31 december 2018 op Bronbeek wonen. Zijn laatst beklede rang was soldaat bij de Koninklijke Landmacht. De heer J.C. Berg deed zijn intrede op 14 januari 2019. Zijn laatst beklede rang was wachtmeester bij de Koninklijke Landmacht.

Verhuizing Mevr. N.M.H.M. Singerling, voormalig matroos 1, woonde sinds 1 december 2016 op Bronbeek. Ze woont sinds 4 maart weer in Amsterdam, waar ze al eerder woonde.

In memoriam De heer C.H.E. (Eduard) Jacob overleed op 13 januari 2019. Hij werd geboren op 22 augustus 1923 te Soerakarta Indonesië. Zijn laatste rang was sergeant-majoor bij de Koninklijke Marine. Eduard Jacob heeft bijna 10 jaar op Bronbeek gewoond.

Een Russisch juweel in de collectie van Museum Bronbeek In augustus 1872 bezocht de grootvorst van Rusland, Alexis Alexandrovitch (1850-1908), Nederlands-Indië. De zoon van tsaar Alexander II van Rusland was in opdracht van zijn vader op diplomatieke wereldreis. Als blijk van erkentelijkheid van zijn bezoek aan Java ontving de gouverneur-generaal van Nederlands-Indië, James Loudon (18241900), het Grootkruis van de Orde van St. Anna en zijn adjudant, luitenant-kolonel Johannes Izaak de Rochemont (1834-1914), de Order of St. Stanislaus 2e klasse. Deze laatste onderscheiding bevindt zich in de collectie van Museum Bronbeek. De onderscheiding een bijzonder object, gemaakt door de beroemde edelsmid Julius Keibel (1825-1882) uit St. Petersburg. Hij was zoon van Wilhelm Keibel die naast zijn zoon Julius ook Gustav Fabergé (1814-1860) in de leer had. De onderscheiding bevindt zich in de originele cassette en wordt als een bijzonder zeldzaam juweel beschouwd. (Schilderij collectie Bronbeek)

12

Eduard Jacob

MAART/APRIL 2019

BRONBEEKBULLETIN

13


Aanwinsten Aanwinsten museum Bronbeek in de periode van september 2018 t/m december 2018.

Schenkingen S.K. Perdok, Barendrecht L.v. Boven, Arnhem M.G. Peters-Landman, Angeren C.J.S. Langeler-Hagenbeek, Nunspeet A.C. Buys, Den Haag W.L. Plink, Apeldoorn M.K. Jansen-Everaarts, Herten A.E. Brandes, Haarlem J. van de Meer Mohr L.J.P. Berkvens-Joosten, Tilburg I.H.N. Troostheide-Oldhoff, Grou W.L. van de Put, Arnhem J. Muts, Waalwijk B. Groeneweg, Capelle a/d IJssel R. Drenth, Lisse

Boekwerp met kamptekeningen 8 fotoalbums, 2 plakboeken, documenten en tijdschriften Documenten T.C. Rieken Document, tekening en pamfletten Dolk in schede Document en foto Documenten, foto’s, onderscheidingen, medaille en penningen Fotoalbums, foto’s, drukwerk en landkaart Fotoalbum Documenten, foto’s, kaart Bandoeng en prentbriefkaarten Fotoalbumbladen en foto’s 2 Videobanden Onderscheidingen, prentbriefkaarten en documenten Foto’s, medailles en speld Documenten J.K. Drenth

Horloge en oorkonde Hofmeijer, een schenking voor de collectie Bronbeek

Y. Middendorp, Maarsen H.P.W.A. Timmermans, Duurstede G. Hofmeijer-Drost, Den Helder S.J. Godijn, Bilthoven M. Ganczarski, Altdorf, Duitsland W. Bakker, Arnhem H. Beijnon, Beuningen W.F. Eisma, USA R.J.M. van der Vring, M. Loderichs, Amersfoort M.R. Schelland-Neesen, Soest C.G. van Bavel, Westervoort C. Nieuwenhuizen, Haarlem A.l.S. Hulshoff-Haven, Den Haag W. de jager-Toorman, Nunspeet R. Heeringa, Arnhem H. van Versendaal, Vught Anoniem C. Lugten, Haaksbergen

Ordners met correspondentie en plakboek bootreis Willem Ruys Zwaard in schede Leren zweep met handlis Afscheidsdoek in lijst en foto’s Film in blik Beeldje 4-2 R.I. Twee zwaarden, lanspunt en een kris Onderscheidingen en uitrusting, sabel en een foto 4 Films, Ned. Nieuw-Guinea Documenten uit nalatenschap C.v. Heekeren Cassettebandjes Landkaart, prentbriefkaarten, en documenten Foto, correspondentie en doos met filmrolletjes Emblemen, foto’s, fotoalbum, documenten, Japans kasboek, speldjes en broches Mandoline, documenten en foto’s Twee brieven Emblemen en speldjes, Correspondentie, landkaart en briefkaarten Documenten, foto’s, fotoalbumbladen, vlag Australië, batikdoeken, fotocamera, glasnegatieven, negatieven, filmblikken, films, ID-penning, medailles en emblemen.

Aankoop --- Van Donselaar, Malden T. ten Have Quartermasterstore

Boek ‘Kunst in vrijheid’, Rijksmuseum Schilderij van Bleckmann Tekening ‘Bivouac-scène te Kajoe-Tanam’ Uniform, emblemen, voorschriften en boeken Prenten/lithografieën, documenten en extracten stamboek

Overdracht Politie Haaglanden, Leiderdorp

Machinepistool MP 28 III

Vondst Document Bandoeng 1934/12/04

14

MAART/APRIL 2019

BRONBEEKBULLETIN

15


Van het bestuur

aanvaardt. Ieder ander zou op zijn lauweren gaan rusten, maar niet generaal Epke. Voor hem is het antwoord simpel: “Ik kende Bronbeek al en ook de militaire traditie van Bronbeek. De inwoners hebben in het verleden veel voor ons gedaan en nu is het mijn beurt”. Doorslaggevend hierbij was wel, dat hij hier samen met zijn echtgenote de schouders onder kon gaan zetten. Zij had de opleiding en papieren om directrice van een bejaardenhuis te worden. Haar steun was al die jaren dan ook onontbeerlijk.”

I.M. Puck de Voogd Het was een verdrietig bericht: Puck de Voogd is niet meer. Trouwe lezers van het Bronbeek Bulletin kennen haar naam van de vele grote en kleine stukjes die ze in ons blad schreef, van 1987 tot maar liefst 2013. In haar vaste rubriek Kris Kras vertelde ze allerlei wetenswaardigheden over Bronbeek. In april 1988 interviewde ze Brigade Generaal titulair bd. Willem Epke. Deze commandant Bronbeek was commandant tijdens de moeilijke jaren 1979-1983 toen Bronbeek dreigde te sluiten. Ook daar was Puck nauw bij betrokken. Hieronder een deel van het interview. Wie mocht denken, dat een interview met de nu oud-commandant Bronbeek een makkie zou zijn, komt bedrogen uit. Geen rustig plaatsje om te praten, maar op een bankje in de zuidwest vleugel van het museum vond het gesprek plaats. Een plek, waar vroeger pruimende oud-kolonialen hun speeksel in een enkele meters verder staande kwispedoor trachtten te mikken. Maar dit terzijde. Een interview in de ware zin heb je met die man niet: je ondergaat het. Als een stortbad komen de woorden over je heen, maar het bleek gelukkig geen koude douche. Af en toe werd de monoloog onderbroken door het geven van advies aan één van zijn personeelsleden of een lid van de vereniging Madjoe, die druk bezig waren met het inrichten van de nieuwe zalen. Het verbaasde me dan ook geenszins, dat hij op een gegeven moment als door een wesp gestoken overeind vloog en me meetroonde naar een rommelhok om te helpen zoeken naar een camouflagejas, welke daar wel eens zou kunnen liggen en voor het museum nodig was. Als je dan ook nog te horen krijgt, dat tussen de buien door - het regende echt een Beatrixboom geplant moest worden, dan denk je bij jezelf: “laat maar waaien, dat interview”.

16

Staand Puck de Voogd / Foto: Stichting Vrienden van Bronbeek

Overduidelijk is wel gebleken, dat de generaal beslist geen “ego-tripper” is. Bij alles, wat onder zijn leiding tot stand is gekomen, zwaait hij onmiddellijk alle lof naar zijn medewerkers van hoog tot laag en niet te vergeten de inwoners. Het personeel kreeg er vele taken bij, waarvoor scholing nodig was. Door de enorme taak in begeleiding - ook van de inwoners, die hierdoor kritischer en mondiger werden - bleek eigenlijk geen tijd over voor andere zaken, waardoor hij aangewezen was op veel vrijwilligers om dit werk uit handen te nemen. Zo heeft hij enorme bewondering voor alle mensen, die veel tijd beschikbaar stellen voor de Stichting Vrienden van Bronbeek, alsmede Madjoe, welke van een ondersteunende vereniging uitgroeide tot een vriendenkring, die ongelooflijk veel voor Bronbeek doet. Onwillekeurig rijst de vraag waarom iemand, op toch middelbare leeftijd, een dergelijke functie

MAART/APRIL 2019

Op mijn voorzichtige vraag wat hij gedaan had om de Militaire Willems-Orde te krijgen, kwam onmiddellijk het antwoord: “dat heb ik niet alleen gedaan; laten we zeggen voor militaire operaties in de jaren 1946-1950. Als je het precies wilt weten, ga je maar in het museum kijken; daar hangt-ie en het staat erbij. Je moet wel tussen de regels doorlezen’. Een advies, dat ik graag aan de lezer doorgeef wanneer ze het museum bezoeken. Bij de aanvaarding van zijn commando in 1980 sprak generaal Epke de woorden: “ik ben niet geko-

men om het tehuis te sluiten, maar om Bronbeek open te houden”. (de eerste sluitingspoging dateert van 1979). Vlak voor zijn commando-overdracht constateert hij tevreden te zijn met de realisatie van de verandering van een verouderd in een vernieuwd Bronbeek. “Wanneer je een dergelijke taak op je neemt weet je, dat je niet alles kunt voltooien, maar je hoopt, dat het doorgaat. Kijk naar de vernieuwing van het museum: het is zo ingericht, dat veel dingen veranderbaar zijn. Anderen kunnen het museum vervolmaken.” Bij alles, wat onder zijn commando tot stand is gekomen, blijft voor hem een hoogtepunt: de overbrenging van de ziekeninrichting naar het hoofdgebouw, waardoor het isolement van de zieken is opgeheven. Voor de inwoners heeft hij een “thuis” gemaakt van een tehuis”. Op de valreep laat de generaal nog net vallen: “Opdracht Koning Willem III uitgevoerd: extra vleugel en een naam voor alle zalen.”

Samen op de fiets Prachtig weer, dus kon de duofiets zijn diensten bewijzen. Bronbeek kreeg de fiets afgelopen januari cadeau van de Stichting Vrienden van Bronbeek. Met behulp van de fiets is genieten van fietsen gemakkelijker en gezelliger. En iedereen weet: fietsen is gezond.

BRONBEEKBULLETIN

17


Varia

Stichting vrienden van Bronbeek

Prijsvraag: waar en wat is dit?

Onze Stichting Vrienden van Bronbeek spant zich in voor activiteiten en versterking van haar organisatie.

U bent er al honderd keer langs gekomen. Gisteren zag u het misschien nog. Of viel uw oog er vandaag pas op? Waar en wat dit is, dat weet u misschien meteen. Of pas vannacht om half vier, na uren piekeren.

Zij doet dat ook een beroep op alle lezers. Ons verzoek: meld u aan als Vriend, als u dat nog niet bent. En zoek met ons mee naar nieuwe Vrienden, die misschien al in uw directe omgeving te vinden zijn.

Wanneer u het goede antwoord weet, kunt u een miniatuurversie van het ‘bronzen bankje’ winnen. Het beeldje is ter beschikking gesteld door de Stichting Vrienden van Bronbeek.

Voor een minimale bijdrage van € 17,50 per jaar per persoon steunt u een bijzondere instelling.

Stuur uw oplossing per mail naar geertjebesselink@gmail.com.Onder de goede inzendingen verloten we de prijs.

Vriendendag 2019 Zet u alvast een streepje in de agenda bij zondag 1 september? Dan is onze komende Vriendendag op landgoed Bronbeek. We houden dan de grote jaarvergadering en bieden evenementen en verdieping aan. Het is de dag bij uitstek om elkaar te ontmoeten, en met elkaar van het mooie Bronbeek te genieten. Nadere informatie in de volgende edities van het Bulletin. U komt toch ook?

Vriend worden, is mogelijk door de bijdrage over te maken op IBAN rekeningnummer: NL89 INGB 0000 0009 40 t.n.v. de penningmeester van de Stichting Vrienden van Bronbeek te Arnhem.

Geïnteresseerden kunnen ook de onderstaande bon invullen en opsturen naar de Vriendenadministratie van de Stichting Vrienden van Bronbeek: Velperweg 147, 6824 MB Arnhem. Vervolgens ontvangt u een acceptgirokaart.

✁ Bon voor aanmelding nieuwe Vrienden Naam: Adres: Postcode:

Woonplaats:

E-mailadres: IBAN rekeningnummer: Vrienden van de Stichting Vrienden van Bronbeek ontvangen onder meer het Bronbeekbulletin

Foto: Rob Kleering van Beerenbergh

18

MAART/APRIL 2019

BRONBEEKBULLETIN

19


Monument Slachtoffers Japanse Zeetransporten 1942-1945 Ontwerp: Annariet de Pijper

20

MAART/APRIL 2019

Profile for geertje besselink

Bronbeek Bulletin maart april 2019  

UItgave van Stichting Vrienden van Bronbeek Maart april 2019

Bronbeek Bulletin maart april 2019  

UItgave van Stichting Vrienden van Bronbeek Maart april 2019

Advertisement