Page 1

Uitgave van de Stichting Vrienden van Bronbeek

Maart/April 2016

Groot raadsel na 74 jaar opgelost in Bronbeek Bronbeek maakt zich op voor de lente


AANGESTIPT •V  orig jaar heeft Bronbeek veel belangstellenden kunnen ontvangen: in totaal bijna 30.000 bezoekers, 17 procent meer dan in 2014. • De boottocht, die onze vriendenstichting de bewoners van Bronbeek aanbiedt, staat dit jaar weer op het programma: 9 juni. • Vriendendag 2016 is op zaterdag 27 augustus. Aan het programma wordt hard gewerkt. • Let altijd ook op onze website ‘www.vriendenvanbronbeek.nl’. • Op 17 april is er een BronbeekFestival met allerlei activiteiten voor jong en oud. • Doorlopend verzoek: donateurs die hun e-mailadres nog niet hebben doorgegeven aan de ledenadministratie, worden vriendelijk verzocht dit te doen. E-mailadres ledenadministratie: SVVB@kpnmail.nl • Vertrouwd beeld van de herdenking op Bronbeek van de Slag in de Javazee, ditmaal een dag eerder gehouden dan gewoonlijk: op vrijdag 26 februari jl.

Bij de voorpagina Conservator Hans van den Akker toont familie het zakmes van Paul van Breen, dat door Bronbeek zorgvuldig wordt bewaard. Zie pagina 9. Verder zomaar een tip: het is tijd voor lentefoto’s op het landgoed.


INHOUD 2016 MAART/APRIL

Van het bestuur Evaluatie

4

Agenda Activiteiten op Bronbeek

4

In en om Bronbeek Verschijnt 3x per jaar - no. 114 Informatieblad van de ‘Stichting Vrienden van Bronbeek’. Redactieleden: mevr. G.G. Besselink-Boermann dhr. A.P. Bakker mr. H.J.A. Grootveld, eindredacteur Doelstelling van de Stichting: Het wekken van belangstelling voor, alsmede het levend houden en zo mogelijk versterken van de historisch bepaalde verbondenheid tussen Nederland en landen overzee, in het bijzonder Indonesië, door voortzetting, aanpassing en uitbouwing van de tradities van het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en Museum ‘BRONBEEK’.

In Memoriam Nieuwe bewoners Veilige haven zijn Opvallend wandelboekje Spullen van Paul van Breen Dromen over vrijheid Voordracht over Ton Verstraaten Soldatenkinderen en Pa van der Steur

6 6 6 8 9 11 12 15

Kris…Kras Dialezing en rondleiding Buitenlocatie Sonsbeek: So BronbeekFestival

17 17 18

Donatie: Natuurlijke personen minimaal € 15,00 per jaar. Rechtspersonen minimaal € 50,- per jaar. IBAN rekeningnummer: NL89 INGB 0000 0009 40 van de ‘Stichting Vrienden van Bronbeek’. Adres Stichting: Velperweg 147, 6824 MB Arnhem. website: www.vriendenvanbronbeek.nl Vriendenadministratie SVVB Rauwland 68 7491 KL Delden Tel. 074 - 376 30 50 E-mailadres: SVVB@kpnmail.nl ISSN: 1386 - 0372

KTOMM BRONBEEK Tel: 026-376 35 55 3


Van het bestuur Evaluatie

In enkele werkvergaderingen heeft het bestuur aandacht besteed aan huishoudelijke zaken en aan evaluatie van de laatstgehouden Vriendendag, waarvoor een speciale commissie is ingesteld om eventuele veranderingen voor te bereiden. Daartoe zijn voorstellen in de maak, die zijn bedoeld om Vriendendag 2016 een aantrekkelijk programma te bezorgen. In het volgende Bronbeekbulletin volgen nadere mededelingen.

Agenda

ACTIVITEITEN OP BRONBEEK Tot en met 5 mei

|

EXPOSITIE

‘Dromen van vrijheid. Kind zijn in een kamp’ Toegang met museum-entreebewijs. Di t/m zo 10.00-17.00 uur

Tot en met 11 september

|

EXPOSITIE

‘Soldatenkinderen. Pa van der Steur en zijn minikolonie in Indië’ Toegang met museum-entreebewijs. Di t/m zo 10.00-17.00 uur

3 april

|

LEZING

‘Zeereizen naar Indië’ door Nico Guns 14.00 – 16.00 uur Toegang: € 15,00 (incl. museumentree) I.s.m. Volksuniversiteit Arnhem Inschrijven via (026) 3543111 of www.volksuniversiteitarnhem.nl

6 april t/m 29 mei

|

EXPOSITIE

‘Wie, wat, wat, Indië’ Tekeningen van Linda de Wit Toegang met museum-entreebewijs. Di t/m zo 10.00-17.00 uur

17 april

|

DOE-EN-BELEEF-DAG

BronbeekFestival Activiteiten voor alle leeftijden op het landgoed Bronbeek. 10.00-17.00 uur Toegang landgoed gratis; activiteiten gratis voor kinderen tot 12 jaar, volwassenen € 3,-

4


3 mei

|

LANDELIJKE CAMPAGNE

Niet weggooien! Hebt u voorwerpen, foto’s en brieven uit de Tweede Wereldoorlog in Nederlands-Indië? Schenk ze aan het museum (www.actienietweggooien.nl) 10.00-17.00 uur

4 juni t/m 18 september

|

EXPOSITIE

‘So’ Installatie van Juul Sadée in het kader van ‘Sonsbeek 2016 Transaction’ Toegang met museum-entreebewijs. Di t/m zo 10.00-17.00 uur

11 augustus

|

LEZING

‘Landgoed Bronbeek: koninklijk geschenk voor veteranen’ door Niek Ravensbergen 14.00-16.30 uur Toegang met museum-entreebewijs. Reserveren: nb.ravensbergen@mindef.nl

19 november

|

KRISSENDETERMINATIE

Krissendag Laat uw eigen krissen beoordelen door experts. 12.00- 16.00 uur. Consult gratis. Reserveren gewenst: nb.ravensbergen@mindef.nl

Dinsdag t/m zondag

|

JEUGDACTIVITEITEN

Landgoedspeurtocht In je eigen tempo zwerf je over het landgoed Bronbeek en onderzoek je onbekende plekken en dingen. Leeftijd: 8 t/m 12 jaar Haal een gratis routekaart bij de receptie tussen 10.00 en 17.00 uur. Museumspeurtocht Weet jij hoeveel kanonnen er in het museum staan? En weet je waarom uniformen er zo indrukwekkend uitzien? Er is een speurtocht voor 6 t/m 9 jaar en een voor 10 t/m 12 jaar. Haal er een gratis af bij de receptie tussen 10.00 en 17.00 uur.

Zondagen

|

OPENBARE REPETITIES

Gamelan Tweemaal per maand bespeelt de groep Kusumo Budoyo de gamelan. U kunt deze openbare repetities in de Indische Zaal bijwonen op zondagen in de maanden september tot en met juni. Informeer altijd vooraf naar de actuele datum en het tijdstip via (026) 376 35 55. Wijzigingen voorbehouden. Voor nadere gegevens en de laatste stand van zaken: kijk op www.bronbeek.nl onder ‘Activiteiten Bronbeek’.

5


In en om Bronbeek IN MEMORIAM

Op 22 februari is de heer D, de Vries overleden. Hij heeft de leeftijd van 89 jaar bereikt en was in zijn diensttijd sergeant bij de Koninklijke Marine.

NIEUWE BEWONERS Per 19 december 2015 deed de heer J.H. van Rijswijk zijn intrede als bewoner van Bronbeek. Zijn laatst beklede rang was adjudant bij de Koninklijke Landmacht. Op 19 december 2015 volgde de heer A. Kleine, voorheen soldaat 1 bij de Koninklijke Landmacht. 29 december 2015 werd de heer P.J. Willems welkom geheten in Bronbeek. Hij is soldaat 1 bij de Koninklijke Landmacht geweest. Wij wensen hen een fijn verblijf toe op het landgoed.

COMMANDANT DULFER: VEILIGE HAVEN ZIJN ‘Wij streven met name naar verankering, consolidatie en bestendiging. Het goede behouden, het matige verbeteren.’ Dit voornemen bestaat onder andere uit het voortdurend relevant houden van de veteranenzorg op Bronbeek. Deze boodschap legde kolonel Michiel C. Dulfer begin dit jaar duidelijk neer in zijn toespraken als commandant van Bronbeek, na de jaarwisseling en tijdens de 153ste Verjaardag van Bronbeek op 19 februari jl. Hij zei tot zijn toehoorders: ‘De vraag die wij daarbij moeten beantwoorden is niet óf, maar wel in welke vorm het Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen Bronbeek zijn 6

rol blijft vervullen.’ Hij vervolgde: ‘Wij zullen voorts in het kader van die veteranenzorg als Home of the veterans ten eerste een vanzelfsprekende ontmoetingsplaats consolideren voor oud, jong en actieve veteranen van Arnhem en direct surroundings naast de borging als ondersteuner van lokale veteranen-evenementen met partnerorganisaties. In dit verband ben ik trots op het vaandel van de Stichting Veteranendag Arnhem, dat wij aangeboden kregen tijdens één van de twee maandelijkse veteranencafés.’ De commandant heeft het oog gericht op een betere ondersteuning van de herdenkingsstichtingen en veteranenverenigingen, een verbetering van de site van Bronbeek, de professionalisering van de voorbereiding, uitvoering en evaluatie door het evenementen- en activiteitencentrum. Op verdere stappen in de samenwerking met het Indisch Herinneringscentrum (IHC). Maar ook op een ambitieus programma van wisseltentoonstellingen, een pasar en een muziek-theatervoorstelling Lieve Gerda, gebaseerd op het dagboek en de correspondentie van militair Flip Peeters met zijn verloofde Gerda van der Kroef. In samenwerking met Musis Sacrum en wellicht Het Gelders Orkest. Tenminste als de subsidiëring en fondsenverwerving zich positief blijven ontwikkelen.

Prioriteit ‘Ondanks alle bijzondere activiteiten van gedenkwaardige gebeurtenissen is en blijft de prioriteit van onze activiteiten gericht op de veteranenzorg in brede zin en het ge- en herdenken van de slachtoffers en


nabestaanden van de strijd in Zuid-Oost AziĂŤ gedurende de Tweede Wereldoorlog en

Verjaardag van Bronbeek (153): bloemstuk voor Willem III.

de Bersiap-tijd. Of het nu gaat om veteranenzorg, het zijn van een Indische pleisterplaats, het ondersteunen van herdenkingen. Het streven van Bronbeek is: het leggen van verbindingen, het bouwen van bruggen, het zijn van een veilige haven.’ Een plechtig en stijlvol onderdeel van de Verjaardag van Bronbeek, is telkenjare de herdenking. Deze werd dit jaar door de commandant ingeleid met de woorden: ‘Laten wij onze sobats die bleven in de strijd en ook die ons dit jaar ontvielen gedenken door een moment stilte en het plaatsen van een bloemstuk bij het borstbeeld van Koning Willem III. Wij herinneren ons: Hendrik Bijl (overleden 16 mei 2015 , 94 jaar), Alje Afman (17 mei 2015, 86 jaar), Sietse Vermeer (10 juni 2015, 80 jaar), Marten Lubberts (16 augustus 2015,

Statiefoto 2016 van de Bronbekers.

7


76 jaar), Adelbert Gustav Cramer Bornemann (4 september 2015, 84 jaar).

Zie voor de volledige toespraken van de commandant: www.vriendenvanbronbeek.nl, te vinden onder de rubriek nieuws.

CAFÉ BATAVIA MOOIE START VOOR EEN WANDELING Fotogeniek Bronbeek heeft een informatief wandelboekje beschikbaar voor zijn bezoekers: een gids met kaart voor een wandeling langs gebouwen, monumenten, beelden en bomen. Het is een vernieuwde en geactualiseerde uitgave van een brochure, waarvan de allereerste oplage in 1998 verscheen. Gaandeweg is het uitgegroeid tot een boeiend boekwerkje, dat eigenlijk onmisbaar is voor wie in vogelvlucht goed geïnformeerd wil worden over Bronbeek als landgoed. Bovenal is het een handig hulpmiddel voor een korte en langere verkenning (respectievelijk circa 30 minuten en 90 minuten) van de buitenplaats. Ieder kan z’n keuze bepalen, van beide is volop te genieten, individueel en in groepen. Allereerst verdient het natuurlijk aanbeveling deze wandelgids te kopen in het representatieve bezoekerslokaal tegenover de receptie in het hoofdgebouw: Café Batavia. Anno 2016 ligt het in de aanbieding

Commandantswoning.

8

voor 2 euro (!). Na de aanschaffing kan de wandeling meteen buiten beginnen, want de start is bij het hoofdgebouw. Maar misschien is het een beter idee om eerst een kop koffie te drinken in het gezellige bezoekerscentrum-annex-museumwinkeltje en de inleidende woorden over Bronbeek en zijn geschiedenis te lezen en vervolgens de verschillende bezienswaardigheden langs te gaan. Momenteel zullen fotografen vooral op zoek zijn naar lentefoto’s. Bronbeek draagt daarvoor een overdaad aan onderwerpen aan, zoals ook de bijgaande illustraties uit eerdere jaren laten zien. De brochure presenteert een overzichtelijk totaal, in 46 paragrafen. Er zijn uiteenlopende, actuele aanvullingen bijgekomen.

Koningsboom De Willem-Alexanderlinde valt bijvoorbeeld op: een lindeboom met symbolische waarde. Deze koningslinde is in 2013 geplant naar aanleiding van de inhuldiging van de koning. Het is een gekweekte variëteit van de Hollandse linde, die zelf een natuurlijke kruising is van de winterlinde en de zomerlinde. Bij de beschrijving van het monument ‘Birma-Siam en Pakan Baroe spoorwegen’ is vermeld, dat in 2015 de namen van ruim 500 slachtoffers zijn toegevoegd, die op Sumatra zijn gevallen onder de misdadige Japanse terreur tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ook de beschrijving bij het monument ‘Japanse zeetransporten’ is in de brochure uitgebreid. Immers, sinds 2015 zijn de namen van 182 ‘hell ships’ toegevoegd, staande in een symbolische zee. Het wandelboekje van Bronbeek heeft een aansprekend en alweer historisch slot gekregen, dat terugvoert naar het jubile-


Bronbeek zijn bijzondere bezit zorgvuldig en dynamisch beheert en verbetert. In 1998 ging de complete wandeling nog langs 40 gebouwen, monumenten, sculpturen en bomen, tegenwoordig zijn dat er 46. Voor de tekst en samenstelling van het boekje tekent Niek B. Ravenbergen, onder dankzegging aan M.M.G. Gaspar-Raven en P.F. Speklé. De vormgeving is van Mediacentrum Defensie, Den Haag.

74 JAAR NA ZIJN ONGELUK ZIET FAMILIE SPULLEN VAN PAUL VAN BREEN

Borstbeeld van Johan Engelbert van Bevervoorde (1881-1918), luchtvaartpionier van het KNIL.

umjaar 2013. Toen is de ’Bronzen Bronbeker’ op het landgoed vlak voor het hoofdgebouw geplaatst. In de brochure wordt hij de Bronbeekbank genoemd, ook goed natuurlijk. Het kunstwerk is van Greet Grottendieck-Jaspers en het werd door onze Stichting Vrienden van Bronbeek geschonken ter gelegenheid van het 150-jarig bestaan van Bronbeek. Sindsdien is dit een populaire plek voor bezoekers, die er de tijd nemen om te poseren voor familie- en reüniefoto’s. In de brochure is deze ereplaats uiteraard gereserveerd voor: Cornelis W. Ottevanger, Bronbeeks 100-jarige.

Aanbeveling De jongste editie van de wandelgids Landgoed Bronbeek is de moeite waard en wordt onzerzijds warm aanbevolen. Wat er met name uit naar voren komt, is dat

(Bijdrage van Het Veteraneninstituut, in nauwe samenwerking met Bronbeek tot stand gebracht.) Sergeant-vlieger Paul van Breen van de Militaire Luchtvaartdienst van het KNIL verongelukte in december 1941 met een Curtiss Hawk bij Medan, op Sumatra. Zijn nichtje ging met haar man op zoek naar de achtergrond bij een Indisch bankbiljet, waar zijn foto op staat, en vond… zijn pijp en zijn zakmes! ‘Bij mijn schoonmoeder in huis hing altijd een foto van haar omgekomen broer én een ingelijst Nederlands-Indisch bankbiljet van 5 gulden, waarop diezelfde foto stond’, vertelt Dolf Prins, zelf veteraan van de Koninklijke Marechaussee. ‘Toen mijn schoonmoeder onlangs overleed en wij die foto en het bankbiljet in huis kregen, werd mijn nieuwsgierigheid gewekt. Hoe is Van Breen in 1943 op dat bankbiljet terechtgekomen?’ Goede vraag! We besloten Dolf en zijn vrouw Els te helpen bij hun zoektocht naar de toedracht en legden de vraag voor aan conservator Hans van den Akker van Museum Bronbeek. Die kreeg op Van Breens ingetoetste naam in de collectie meteen een hit, maar niet op basis van het bankbiljet. Zijn zakmes en pijpensteel liggen bij ons, 9


liet Van den Akker diezelfde dag weten. ‘We hebben die stukken hier bij de pië-

teitsvoorwerpen. Dat zijn bezittingen van in Indië omgekomen militairen en burgers, die door het Rode Kruis in bewaring zijn gehouden, omdat ze door de familie nooit zijn opgehaald. Wellicht heeft het Rode Kruis de familie indertijd niet weten te bereiken.’ Dolf en Els zijn perplex. De weduwe is nog in leven, zegt Dolf: ‘Onze tante Emee. Helaas durft zij de tocht op haar leeftijd niet meer te ondernemen, maar wij komen graag op Bronbeek kijken naar de voorwerpen van oom Paul!’

Crash in vroege ochtend Het Nederlands Instituut voor Militaire Historie (NIMH) stuurde kopieën van de papieren van Van Breen. Daarin staat tante Emee inderdaad vermeld als echtgenote en we zien dat Paulus Casper van Breen in mei 1939 met een premie van 100 gulden naar Indië is uitgezonden, waar hij ingedeeld was voor een vliegeropleiding. Op 19 mei ging hij aan boord van de ss J.P. Coen. Onder het kopje ‘Bijgewoonde gevechten, bekomen wonden’ lezen we dat de ­sergeant-vlieger in december 1941 aan de gevolgen van een ‘dienstongeval’ is ­overleden te Medan. In de bibliotheek van Bronbeek kunnen Dolf en Els in een boek van P.C. Boer (‘De luchtstrijd om Indië. Operaties van de militaire luchtvaart KNIL in de periode december 1941-maart 1942’ – de strijd tegen de Japanse bezetting van Indië) op bladzijde 62 lezen hoe dat ‘dienstongeval’ gebeurde: Sergeant-vlieger P.C. van Breen maakte met zijn Curtiss Hawk onderdeel uit van de eerste Afdeling Vliegtuiggroep IV en was sinds 15 of 16 december 1941 gestationeerd 10

Uit de Sumatra Post.

op vliegveld Pakan Baroe op Sumatra. Vanaf 20 december zouden er patrouilles op pad gaan. Paul van Breen zou met zijn kist naar Medan gaan voor een bomaanval op een spoorwegknooppunt te Hat Yai nabij Sengor en een verkenning van enkele strategische objecten uitvoeren op de route erheen. Bij het uitklimmen na de start in de vroege ochtend van 21 december 1941 raakten de toestellen Van Breen en zijn collega Sanders elkaar. Te Kwala Pertjoe stortten de beide jagers brandend neer. Bij het raken van de grond ontploften de twee meegevoerde 50-kg mijnbommen. Beide vliegers kwamen hierbij om het leven.

Nederlands-Indisch muntbiljet Maar hoe is dat bankbiljet ontstaan? Hans van den Akker van Bronbeek weet dat deze foto deel uitmaakt van een fotoreportage die bij de vliegdienst van het KNIL is gemaakt. De foto’s van militairen op de Nederlands-Indische muntbiljetten zijn gekozen als ‘geruststelling’, vlak voor de Japanse inval: te land, ter zee en in de lucht is het Nederlands-Indisch leger er klaar voor, was de boodschap die het gouvernement uit wilde dragen. De archivaris van de numismatische (muntkunde) collectie van De Nederlandse Bank kan daaraan toevoegen dat na de Japanse inval de hoop leefde dat dit nieuwe geld na de oorlog snel in omloop zou kunnen worden gebracht om de Nederlands-In-


Muntbiljet ter geruststelling.

dische economie weer op gang te brengen. Daarom is er in de VS behoorlijk veel van gedrukt. Maar het is door de loop van de geschiedenis nooit in die hoge mate in omloop gekomen.

Vitrine open Dan is het grote moment daar: in Museum Bronbeek voor de kleine vitrine waarin Paul van Breens spulletjes liggen. Het zakmes ziet er geroest en oud uit, het pijpsteeltje kwetsbaar. Twee gewone gebruiksvoorwerpen die een jongeman meer dan 70 jaar terug in zijn zak heeft gedaan aan het begin van zijn werkdag als sergeant-vlieger. Conservator Van den Akker maakt de vitrine open. Zo kunnen Dolf en Els het zakmes even goed in het daglicht bekijken. ‘Wat zou mijn moeder dit bijzonder hebben gevonden’, zegt Els. ‘Ze had het vaak over haar in Indië verongelukte broer. Jammer dat ze dit niet meer meemaakt. Ik denk dat tante Emee toch maar een keer mee moet komen om het te zien. Dit is wel heel bijzonder.’ Sergeant-vlieger P.C. van Breen ligt begra-

ven op het ereveld Leuwigajah, in Cimahi op Java. Zijn collega Sanders ligt op een andere plaats, ook op Java. ‘We willen er graag een keer heen’, zegt Dolf Prins.

T/M 5 MEI: DROMEN VAN VRIJHEID. KIND ZIJN IN EEN KAMP De tentoonstelling ‘Dromen van vrijheid. Kind zijn in een kamp’ in Museum Bronbeek is samengesteld naar aanleiding van een gelijknamig jeugdboek (Truus Huizenga & Lieke van Duin, 2015). Te zien zijn voorwerpen die een beeld geven van het leven van een kind in de Japanse interneringskampen in Nederlands-Indië in 1942-1945. Nederlands-Indië werd tussen 1942 en 1945 bezet door Japan. Veel (Indo-)Europese mannen werden krijgsgevangen gemaakt, hun vrouwen en kindeDit beertje, te zien in Museum Bronbeek, is gemaakt van de rode baan van de Nederlandse vlag.

11


ren werden opgesloten in kampen. Truus Huizenga zat van haar 9de tot en met 11de

jaar gevangen in drie Japanse interneringskampen. Het boek is gebaseerd op haar jeugdherinneringen. Hoe was het om kind te zijn in een kamp? De tentoonstelling geeft een beeld van het leven tijdens de internering, waargenomen door kinderogen. De expositie is samengesteld door Museum Bronbeek en het Indisch Herinneringscentrum. Zij toont voorwerpen uit de collectie van Museum Bronbeek, aangevuld met persoonlijke spullen van Truus: knuffels, poppen, spelletjes, receptenboeken, geïmproviseerde kleding, tekeningen, dagboeken en geborduurd textiel. Ter gelegenheid van deze tentoonstelling is er ook een lesbrief bij het boek. In een toelichting noemt conservator Hans van den Akker de tentoongestelde voorwerpen ‘stille getuigen die grote verhalen vertellen, ook in de mini-expositie die nu te zien is’. In totaal heeft Museum Bronbeek 679 van zulke objecten.

VOORDRACHT OVER TON VERSTRAATEN Onlangs hield Jan Verstraaten tijdens een van de themazondagen in Bronbeek een voordracht over zijn vader Ton, over wie hij samen met zijn broer een boek schreef Jan Verstraaten. met de titel: Ooggetuige. Krijgsgevangen in Indië en Japan, 1942-1945 (Walburg Pers 2008). Ton was vrijwel direct na zijn gevangenneming door de Japanners begonnen om zijn belevenissen op te schrijven. Dit deed hij in schriftjes en op losse blaadjes. Hij kreeg vijf kampen op Java van binnen te zien en 12

werd in februari 1943 per schip naar Singapore verscheept. In april 1943 vertrok de

‘Hawaii Maru’ vanuit Singapore naar het zuidelijke Japanse eiland Kioe Shoe. Na drie weken varen, waarbij zes krijgsgevangenen het leven lieten, kwam het schip in Japan aan. Jan Verstraaten werd geboren in Pontianak. Sinds 1 januari 2013 is hij met vervroegd pensioen. Hij doet vrijwilligerswerk als gastheer/educatief medewerker bij het Etty Hillesum Centrum in Deventer en is bemiddelaar bij Buurtbemiddeling in Deventer. Tevens is hij gastdocent van de Stichting Gastdocenten WOII, werkgroep Zuid-Oost Azië en bezoekt hij groepen acht van de basisscholen in Deventer en omgeving Hierna zijn voordracht, getiteld: 10 jaar uit het leven van Ton Verstraaten, 1938-1948.

Zwijgzaam ‘De vier kinderen in het gezin Verstraaten, waarvan ik de oudste ben, hadden een zwijgzame vader. Wij kregen van onze moeder te horen dat vader in een Jappenkamp gevangen had gezeten en in een kolenmijn had moeten werken. Hem hierover vragen stellen was ons uitdrukkelijk verboden en pas na zijn overlijden in 2005 konden wij zijn verslagen en dagboeken over de Tweede Wereldoorlog lezen. Deze had hij in een koffertje in een kast bewaard. Ton Verstraaten was in 1937 twintig jaar geworden en woonde bij zijn ouders in Leiden. Door de crisistijd kon hij geen baan vinden. Eind 1937 vond hij dan toch werk als verkoper van de Borsumij in Den Haag en werd hij uitgezonden naar Nederlands-Indië. In januari 1938 arriveerde hij per boot in de Javaanse havenstad Soera-


baja. Vier prettige jaren werkte hij in een paar Javaanse plaatsen. Na de Japanse aan-

val op Pearl Harbor, werd hij op 8 december 1941 als dienstplichtige gemobiliseerd in het KNIL. Hij werd ingedeeld in het 10e bataljon in Batavia. Na de capitulatie van Nederlands-IndiĂŤ op 8 maart 1942, was hij krijgsgevangene van de Japanners. De mannen werden in vrachtwagens gezet en naar het kamp Fukuoka 6B bij het plaatsje Orio gebracht. Hier moesten zij uiteindelijk achtentwintig maanden als dwangarbeider werken in een nabijgelegen kolenmijn. Het kamp had uiteindelijk meer dan 1000 krijgsgevangenen. Het grootste gedeelte hiervan waren Nederlandse en Nederlands-Indische mannen. Verder waren er Amerikaanse, Engelse en Australische gevangenen in het kamp. De leiding in het kamp van Nederlandse kant, bestond uit drie jonge KNIL-officieren. Allen werden in barakken ondergebracht: vier op een benedenkamer en vier op een boven gelegen kamer. De vensters bevatten geen glas, maar een soort vloeipapier en men kreeg per persoon vier zeer dunne dekens. Het was er dus kou lijden.

Hospitaaltje Er moest in drie ploegen worden gewerkt en na tien dagen werd er van ploeg gewisseld en was er een zogenaamde rustdag. Op deze dag moesten kleren en schoenen worden schoongemaakt. Er gebeurden in de mijn nogal wat ongelukken door vallende stenen en een kameraad van Ton verloor een onderbeen, doordat hij tussen twee kolenlorries bekneld raakte. In het kamp was een hospitaaltje. De Japanse kampleiding had geregeld dat de zieken geen eten kregen. Want wie niet werk-

Tekening van Ton: de boom die steeds doorgroeit.

te, zo redeneerde men, kreeg geen eten. De werkende mannen deelden hun weinige eten ook met de zieken. De mijnwerkers kregen een balletje rijst, een gedroogde wortel en een veldfles met een soort thee, als zij in de mijn aan het werk gingen. Zij kregen voor een gewerkte dag tien yen cent. Dit ontvingen zij als een vodje papier. Ze konden hiermee terecht in een kampwinkeltje, waar onder andere vitaminepillen verkocht werden. Er was in het kamp een bibliotheek met door de Japanners in beslag genomen boeken. Ton leende hier regelmatig boeken, ook om zijn geest helder te houden. De bijbel werd regelmatig geleend; niet om te lezen, maar om de bladzijden te gebruiken om er sigaretten mee te draaien van zelf geteelde tabak! Gaandeweg de oorlog leden de mannen steeds meer door voedseltekort en het 13


Bij de vitrine met spullen van Ton Verstraaten in Museum Bronbeek.

Verstraatens koffer met tekeningen en verslag.

zware werk in de mijn. Ton woog in augustus 1945 nog 48 kg. Na de val van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki volgde dan eindelijk op 15 augustus 1945 de capitulatie van Japan en de bevrijding door de Amerikanen. De Nederlandse en Nederlands-Indische militairen waren de laatsten die op 15 september 1945 het gevangenkamp konden verlaten. Met de trein werden ze naar het verwoeste Nagasaki gebracht en vervolgens met een Amerikaans vliegdekschip naar Okinawa. Van daaruit gingen zij per schip naar het grote Amerikaanse Recoverycamp in Manila op de Filippijnen. In dit enorme tentenkamp kreeg men weer goed te eten, kon men naar de dokter en tandarts en kon men bijkomen van de doorstane ellende. Ook hoorden de mannen er verontrustende berichten uit Nederlands-Indië: de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd was uitgebroken en vrouwen en kinderen liepen groot gevaar. Begin december 1945 kon Ton met een transport terug naar Nederlands-Indië, waar hij aankwam in Balikpapan. Door de onafhankelijkheidsstrijd moest hij het militaire uniform van het KNIL weer aantrekken. Ton werd overgebracht naar Celebes, waar hij in de omgeving van Makassar be-

wakingsdiensten uitvoerde. Hij werd tijdelijk bevorderd tot vaandrig en werd hoofd van de Leger Materiaal Dienst in Makassar. In december 1947 kreeg hij eervol ontslag uit het KNIL en in januari 1948 kwam hij na een bootreis van drie weken terug bij zijn ouders in Leiden.

14

Nooit vergeten Een enerverende periode van 10 jaar uit het leven van Ton Verstraaten was voorbij. Het boek van de oorlog was gesloten, maar afschudden en vergeten kon hij de 3½ jaar gevangenschap, het werken in de kolenmijn, de geleden honger en de dood om hem heen, uiteraard niet. In 2005 overleed Ton op de leeftijd van 87 jaar. De verslagen en geschriften van Ton hebben mijn broer Peter en ik gepubliceerd in het boek Ooggetuige Krijgsgevangen in Indië en Japan, 1942-1945.’ Jan Verstraaten besloot zijn voordracht met het tonen van een tekening van Ton. ‘Voor mij symbolisch: Ton Verstraaten, de positief ingestelde man, die nooit opgaf en altijd doorging, en deze boom die steeds doorgroeit en weer nieuwe takken maakt.’ In een vitrine van Museum Bronbeek in zaal 4 ligt het boekje Jezus van Nazareth,


waarin Ton in de kantlijnen en op open plekken aantekeningen maakte over ge-

beurtenissen in de oorlogsjaren. Ook noteerde hij onder meer schrijvers en titels van boeken, recepten en namen en merken van producten. Dit deed hij om zijn geest helder te houden.

Vitrine In de vitrine liggen ook zijn metalen KNIL-plaatje, zijn naamstempels en het stempeltje, dat hij van een Japanse bewaker ontvreemdde. Deze had hem geslagen, toen hij Ton met extra voedsel uit de kampkeuken zag wegsluipen. Er is ook een Engelstalig bijbeltje te zien, dat Ton in het kamp in Japan ruilde met een Amerikaanse soldaat.’

SOLDATENKINDEREN: PA VAN DER STEUR EN ZIJN MINI-KOLONIE Op 10 maart hebben KNIL-veteraan adjudant-onderofficier b.d. J.G. Drijsen en auteur dr. Vilan van de Loo de tentoonstelling ‘Soldatenkinderen. Pa van der Steur en zijn mini-kolonie in Indië’ in Museum Bronbeek officieel geopend. Centraal in de expositie staan het leven en werk van Johannes van der Steur, die de geschiedenis ingegaan is als ‘Pa’ van circa 7000 tehuiskinderen. Drijsen was ooit zo‘n ‘Steurtje’. Vilan van de Loo schreef de biografie van Van der Steur.

Morele plicht In 1893 opende Johannes van der Steur in Magelang (Java) het tehuis Oranje-Nassau. Zijn wens was opvang en gezelligheid te bieden aan militairen van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Al binnen een jaar werd hij geconfronteerd met soldatenkinderen: de nakomelingen

Frits Drijsen heeft Pa van der Steur goed gekend.

van KNIL-soldaten en inheemse vrouwen, doorgaans ‘buiten het huwelijk’ verwekt. Van der Steur beschouwde het als zijn morele plicht om deze kinderen een Europese opvoeding te geven wanneer hun vader er niet (meer) was. Het tehuis ontwikkelde zich tot een ‘magneet’ voor soldatenkinderen. Wezen, half-wezen, betalende logés. Elk ‘Steurtje’, met ieder een eigen achtergrond, woonde er langere of kortere tijd. In de periode 1893-1945 bood Van der Steur duizenden kinderen een thuis. Hij overleed in 1945, kort na zijn bevrijding uit een Japans interneringskamp. ‘Pa’ werd bekend als weldoener en voorbeeldig christen. Tegelijkertijd was hij een koloniaal die oprecht geloofde in de superioriteit van de Nederlandse (Europese) beschaving.

Tentoonstelling De tentoonstelling beschrijft de Indische wereld van Van der Steur. Zij toont hoe 15


ganisatie van Nederland. Speciaal voor Museum Bronbeek is de expositie Soldatenkinderen uitgebreid, waarbij mede gebruik is gemaakt van de collectie van het museum. De tentoonstelling is tot en met 11 september 2016 open voor publiek.

Vilan van de Loo en Frits Drijsen

hij voortdurend bezig was om fondsen te werven voor zijn almaar groter wordende tehuis. Daarbij hield hij zijn achterban een beeld voor van een ideale samenleving: in zijn tehuis zou hij de komende generatie van de stabiele kolonie opvoeden. Foto’s tonen deze geregisseerde werkelijkheid (soldatenkinderen in huisuniform). ‘Kiekjes’ van het informele tehuisleven, zoals de slaapzaal en het eetlokaal, nemen de museumbezoeker mee achter de schermen. ‘Soldatenkinderen’ roept ook vragen op. Want waar is moeder in dit verhaal? Stemde zij wel toe, dat haar kinderen door Pa uit de kampong werden gehaald? En hoewel Pa in vele Indische families met grote eer wordt herdacht, schreven Indische kranten ook over kinderen die rebelleerden en wegliepen.

De expositie is gebaseerd op de biografie van dr. Vilan van de Loo: Johannes ‘Pa’ van der Steur (1865–1945): zijn leven, zijn werk en zijn Steurtjes. Zij publiceert over Indische geschiedenis en letteren en werkt momenteel aan een biografie van gouverneur-generaal J.B. van Heutsz (1851–1924). Frits Drijsen (1923, Tjilatjap, Java) woonde van 1939 tot eind 1941 in de mini-kolonie van Pa van der Steur in Magelang. Hij werd in december 1941 onder de wapenen geroepen en was na de capitulatie 3½ jaar krijgsgevangene van het Japanse leger. In de dekolonisatieoorlog diende hij in het KNIL als beroepsmilitair. Na de opheffing van het KNIL kwam hij naar Nederland en diende hij bij diverse eenheden van de Koninklijke Landmacht, waaronder het Regiment van Heutsz. Hij ging in 1980 met pensioen en nam in 2012 zijn intrek in Bronbeek.

Tong Tong

Levensverhaal

In 2015 was een tentoonstelling over het leven en werk van Johannes van de Steur te zien in het Cultuurpaviljoen van de Tong Tong Fair, een productie van Stichting Tong Tong, de oudste Indische culturele or-

Op de website van de Stichting Vrienden van Bronbeek in de rubriek nieuws is het hele levensverhaal van Bronbeek-bewoner Frits Drijsen te lezen (www.vriendenvanbronbeek.nl).

16


Kris…Kras

DIALEZING & RONDLEIDING OVER HET LANDGOED BRONBEEK Twee eeuwen geschiedenis van het Arnhemse landgoed Bronbeek staan centraal in de dialezing met rondleiding ‘Landgoed Bronbeek: een koninklijk geschenk voor veteranen’ op donderdag 11 augustus 2016. Het landgoed Bronbeek wordt sinds 1863 bewoond door oud-militairen. Maar zijn geschiedenis gaat verder terug. De rentenier Hermen Steygerwalt begon in 1817 met de aanleg van een ‘buitengoed’ bij een natuurlijke bron en beek aan de Velperweg. Hij bouwde er een eenvoudig buitenhuis en noemde het terrein ‘Bronbeek’. Het huis werd in later tijd vervangen door een statige villa. Koning Willem III, die het landgoed vijf jaren bezat, liet deze villa uitbreiden met twee vleugels. In 1859 schonk hij zijn landgoed aan de Staat der Nederlanden. Hij stelde daarbij als voorwaarde dat de Staat er een tehuis zou bouwen voor militairen die gediend hadden in het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL). Dit ‘Koloniaal Militair Invalidenhuis Bronbeek’ werd ontworpen door de befaamde architect Willem Nicolaas Rose en ging open op 19 februari 1863. De tehuisbewoners hielden sindsdien bijna een eeuw lang een gemengd agrarisch bedrijf op het landgoed in stand. Daarnaast hadden zij in hun tehuis een collectie militaire en volkenkundige voorwerpen uit Nederlands-Indië. In 1960 is het terrein getransformeerd in een park, met behoud van de historische structuur en gebouwen. Nog steeds wonen er oud-militairen in het tehuis op het landgoed, maar nu van alle wapens van de Nederlandse krijgsmacht. Hun collectie is de basis van het huidige museum voor ko-

loniale geschiedenis. De presentatie duurt van 14.00 tot 16.30 uur en bestaat uit twee delen. Een rondleiding over het landgoed voert langs bijzondere bomen, de bron en de beek met zijn watervalletjes, beelden en de alom bekende ‘plantenkalender’; ook de architectuur van de monumentale gebouwen en de gedenktekens voor de slachtoffers van de Japanse bezetting van Nederlands-Indië worden belicht. Aansluitend brengt Niek Ravensbergen in een lezing met veel dia’s de ontwikkeling en het gebruik van het landgoed in beeld.

Deelname De activiteit is onder meer interessant voor mensen met belangstelling voor de Nederlandse koloniale geschiedenis en voor groen erfgoed. Deelname met museum-entreebewijs (museumkaart, veteranenpas en donateurspas gratis). Reserveren is gewenst: (026) 376 35 55 of via een mail naar ‘nb.ravensbergen@mindef.nl’.

BUITENLOCATIE SONSBEEK 2016: SO Vanaf 4 juni 2016 fungeert Museum Bronbeek als buitenlocatie in de tentoonstelling ‘SONSBEEK’16: transACTION’, die t/m 18 september is te beleven in het Arnhemse Sonsbeekpark, Museum Arnhem en op andere plekken. Het Indonesische curatorencollectief ruangrupa heeft de Maastrichtse beeldend kunstenaar Juul Sadée (Heerlen, 1958) uitgenodigd om in Museum Bronbeek een werk te maken. In de Djagaragabaan van het museum bouwt zij haar installatie SO. Sadée stelt in het interactieve project SO de 17


Molukse cultuur en het Molukse verhaal centraal. SO is het resultaat is van een in-

tensief samenwerkingstraject met de Molukse gemeenschap. De installatie is opgedeeld in twee lagen. Op de vloer van de Djagaragabaan liggen koffers, schoenen en messen van KNIL-militairen uit de collectie van het Moluks Museum uitgespreid. Deze symboliseren zo de eerste generatie Molukkers in Nederland. Hierboven is door middel van een houten constructie een tweede laag ontstaan, waar de ervaringen van de tweede generatie worden verbeeld. Sadée heeft in intieme bijeenkomsten met zo’n twintig Molukkers uit Arnhem en omgeving gesprekken gevoerd en poppen vervaardigd, die als een soort alter ego’s functioneren in een poppenspel. Dit, en de ervaringen die naar aanleiding daarvan gedeeld zijn, zullen in video en een soundscape onderdeel vormen van deze tweede laag. Een boom, als symbool voor identiteit, familiegeschiedenis en markering van territorium verbindt deze twee lagen.

Achtergrond De 12.000 ex-KNIL soldaten kwamen precies 65 jaar geleden vanuit Indonesië naar Nederland, waar ze vaak verbleven in tijdelijke barakken, niet bevoegd waren om te werken, en weinig sociale zekerheid hadden. Hun sterke gevoel van trots, eer en geloof in hun ‘Adat’ (traditie) waardoor ze sterk aan de Molukken verbonden bleven, maakten leven en integreren in Nederland niet eenvoudig. De oorlogstrauma’s van de eerste generatie Molukkers in Nederland werden doorgegeven aan de tweede generatie. In Sadée’s optiek leeft de tweede generatie Molukkers in een ‘in-between’ situatie. Enerzijds willen 18

ze trouw blijven aan hun in de Molukken geboren ouders en hun tradities, en deze

doorgeven aan de derde generatie, die hier op hun beurt meer onafhankelijk in staat. Daarnaast is het opvallend dat de verhalen van de eerste generatie steeds herhaald worden, wat Sadée zich doet afvragen hoe de tweede generatie dit alles heeft ervaren. Hoe was het familieleven voor hen, hoe gingen zij om met het verleden van hun ouders, met de onverwerkte trauma’s? Wat was de impact op de gemeenschap van de gewelddadige treinkapingen, protesten, en gijzelingen in de jaren zeventig, die het resultaat waren van de frustratie en niet uitgekomen verwachtingen? In het bijzonder de stem van de tweede generatie vrouwen ontbreekt. Met dit project wil Sadée deze vrouwen zichtbaar maken en een stem geven. SO toont de gevolgen van kolonisatie en immigratie. Deze zijn van toepassingen op migranten van overal, eeuwenlang.

BRONBEEKFESTIVAL Op zondag 17 april 2016 is er de hele dag voor iedereen wat te doen en te beleven in de eerste editie van het jaarlijkse BronbeekFestival in tenten op het gazon en in het museum. Zo verzorgt de kunstenaar Kaj Bras een doorlopende workshop in de Medaillefabriek; met hem kun je tinnen medailles maken. Bij de Bronbeekboerderij stap je op een pony en ga je op expeditie over het landgoed. Met kunstenares Anneke Savert ruik en proef je de sfeer van Indië in het Jungle-lab. In de Fotostudio vind je uniformen, wapens, Indische kleding, legertassen en veldflessen; je kunt ermee op de foto als stoere militair of Indische schone. Nog mooier wordt het als je je eerst laat schminken. Je kracht en uithou-


dingsvermogen test je in de hindernisbaan en op de klimwand. Of grijp je kans en rijd

Projectbeeld BronbeekFestival.

een keer mee met een legervoertuig. In de Werkplaats kun je knutselen met hout met hulp van Bronbeker Ruud Boot. Als je trek krijgt, bak je in de Kookstudio zelf poffertjes met kaneel. In het museum zijn behalve de vaste expositie twee tijdelijke tentoonstellingen te bezoeken. Maar alleen op de Festivaldag kun je genieten van live Indonesische gamelan-muziek. Tegelijk zijn er zijn Javaanse dansvoorstellingen; wie wil krijgt instructie in de Javaanse dansworkshop. Proef onderwijl een Indisch hapje en drankje. Het BronbeekFestival valt in de Nationale Museumweek. De Nederlandse musea brengen in die week hun ‘Echte Goud’ voor het voetlicht: een bijzonder voorwerp uit hun collecties. Museum Bronbeek zet in dit kader het witte standbeeld van koning

Standbeeld Willem II op het landgoed.

19


Willem II in het zonnetje. Het is al sinds 1882 op het landgoed te zien, maar wie komt kijken ziet dat er dit jaar iets aan veranderd is. Willem II was de vader van de stichter Willem III van Bronbeek en opperbevelhebber van de krijgsmacht in Nederland en haar koloniën. Zijn zandstenen standbeeld had ooit een (houten) sabel. In de 20ste eeuw is dat verdwenen en tientallen jaren stond de

koning te kijk zonder sabel. Het Arnhemse Fablab heeft nu een kunststof replica gemaakt van het originele mamelukken sabel. Dat droeg Willem het liefste. Eindelijk is Willem weer toonbaar met zijn sabel. Daarom is Willem II dit jaar ‘Ons Echte Goud’.

Museumcollectie

Overzicht aanwinsten september t/m december 2015 Schenkingen Mw. J. Heuving-Widjaja, Wildervank Spelden, plakboek, uitrusting, fotoalbum, documenten, kranten, doosje en krissen Mw. H. Vastenholt, Hengelo Medailles, hanger, Ridderdiploma, documenten en foto’s H.J. Mulder, Middelburg Model Bren-carrier, emblemen, onderscheidingen, documenten, dagboeken, foto’s en fotoalbums Mw. A. Geveke, Groesbeek Kampspullen, multomappen, fotoalbum, documenten, medailles, embleem, speldjes en landkaart H. Harmsen, Leiderdorp Kris en mes in schede Dhr&Mw. Spreij, Huizen Zwaard in schede, Pennenbak en inktvloei Verzetsmuseum Gouda Borstbeeld en houten kastje met medailles Dhr. K. op ’t Land, Amersfoort Document Mw. G. van Griethuysen-Schrieke, Velp Metalen doos uit Japans interneringskamp Dhr. R.v.Bergen, Gennep Opgezette paradijsvogel Mw. F. Hol-Paulussen, Heerlen Doos met aandenken van graf Mw. B. Valk, Wageningen Wandelsabel in schede A.W. Bruggeman, Rotterdam NIWIN-doos S.J. Bouhuijs, Wageningen Wandelsabel in schede Mw. A.J. Bloos-van de Kreij, Middelburg Brief en foto L. Folkertsma, Zwolle Documenten, fotoalbums en multomap R.M. Knol, Den Haag Documenten, krant en tijdschriften Mw. A.M. Smaak-Peeters, Arnhem Foto’s, documenten, tas en medailles N.G.M. Hochstenbach, Doetinchem Medailles en documenten J. Hekking, Nijmegen Fotoalbums en krant

20


B. Hartman, Steenwijk Documenten, klewang, krissen, dolken, mok, scheermes, -zeep, -kwast, schaar en scheurkalenders J.R. Lubbers, Elkenrade Deken, webbing, documenten en bankbiljetten Mw. F.A. Felius-Kock, Rotterdam Petembleem en schouderschuifpassanten Mw. H.M. van Nisselrooij-Coset, Kerkdriel Rentjong, klewang en toeristen-kris Dhr. K. Boon, Oud-Beijerland Krissen, medaille, gewondenkruis, spelden, documenten en foto’s Mw. M.E. de Lange-Modderaar, Oosterbeek Reflexhamer Dhr. J. Stehouwer, Zevenaar Fotoalbum, foto’s, documenten, sigaretten, brillenkoker, pijp, asbak, landkaarten, grammofoonplaten en documenten Mw. I. Severs-Both, SVK Veteranenkunst Fotoalbum, foto’s, plakboek en documenten Familie Tulus Boog met pijlen, paradijsvogel en kukri J.N. van der Kamp, De Rijp Staatsiedegen Mw. H.E. Stapel, Limmen Fotoalbums, foto’s, documenten, landkaart, postzegels, bankbiljetten en kranten Mw. F. Poorthaak, Heerhugowaard Twee krissen Mw. L. Suurbeek, Voorburg Medailles Dhr. H. Loos, Arnhem Zwaarden Mw. N. Vink&A.A.A.Schiebaan, Beekbergen Kris Dhr. M. Labbé, Ellecom Paar schoenen R.R.C. Böhne, Den Haag Medailles, emblemen, speldjes, tegel, penning, foto’s, vaantje, documenten en uitrustingstukken U.F.E.G. Linneman, Goch Schoolkaart Mw. G.E. v.Valen-v.Pieterson, Ridderkerk Speelgoedauto, tinnen soldaat, foto’s en krantenknipsels Mw. B.v. Eldik, Arnhem Tegel W.L. Boender, Geldrop Documenten, foto’s en landkaart C. Huismans, Oss Fotoalbum T. ten Berge, Simpelveld Documenten J.F. de Bruine, Aerdenhout Documenten, emblemen, medailles, onderscheidingen, penning, uniformenonderdelen, foto’s, fotoalbum, landkaart, bouwtekeningen en prentenboek Mw. S.P. Hoornstra, Apeldoorn Atlas, stadsplattegrond en landkaart J.v. Wattingen-Verlaan, Duivendrecht Foto’s R. Soer, Zevenaar Documenten en regimentsbladen Mw. B. Molenaar-Hieronijmus, Maassluis Uniform, uitrustingstukken, blanke wapens, pannetjes, documenten, kleding en doeken Mw. H.J. Klomp, Epe Twee krissen Y&L.G.M. Rijk, Waalre Uitrustingstukken, documenten en foto’s Mw. I.v. Eekelen, Roosendaal Fotoalbums en foto’s T.J. Jansen, Stichting Veteranen 5-5 R.I., Zutphen Foto’s en documenten

21


H. Brugman, Arnhem Foto’s Mw. L. Goldberg-Barkelau, Israël Twee kamplapjes E. Kock, Enschede Foto’s en prentbriefkaarten H.P. Rietman, Hoorn Documenten E.v. Meerveld, Dieren Kris en bijl M.H. v. Oosterhout, Velp Documenten en foto’s  W. Lodders, Emmen Bataljonskranten G.J. Ruts, Naarden Medailles Dhr. H. de Jager, Rijswijk Schedel van tijger, tijgervel en foto Dhr. J. Meijer, Rheden Document, mandau, pijlkoker, dolken en herinneringsdoek Dhr. F. Blaauboer, Utrecht Twee krissen Mw. H. Geerdes, Spanje Fotoalbums, foto’s, postzegelalbum, correspondentie en bankbiljetten W.A. Nijhof, Winterswijk Dagboeken, documenten, medaille, kranten, kalenders, landkaart, pamfletten, boekjes en petji D. Overeen, Sneek Fotoalbum en foto’s M. Rugge, Utrecht Documenten Dhr./Mw. Lennert, Alphen a/d Rijn Boekwerk en boekje Mw. B. van der Horst, Arnhem Penningen, document en boekwerk Mw. C.E. Meijer/Beukers, Den Haag Documenten, knipsels en foto´s Mw. R. Vellekoop, Nieuwegein Kompas Mw. C. Pronk-Grimme, Almere Foto´s G.D. Beker, Hilversum Fotocamera, -statief en glasnegatieven Mw. L.A. van Gessel, Meylan, Frankrijk Nederlandse vlag Dhr. T. Kleinegris, Utrecht Fotoalbums, documenten, medailles, herinneringspenning, spelden, armband, geluidsband en foto´s F. Haasdijk, Rotterdam Foto´s, documenten en pamfletten

Lijst schenkers Bibliotheek Museum Bronbeek, september 2015 t/m december 2015: Dhr. C. Venselaar, Edam

Dhr. J. Wibier, Arnhem

Dhr. M. Kaspers, Arnhem

Prof. Dr. A.J.W.M. Thomassen, Heumen

Dhr. Elsenaar, Doorwerth

Mw. D. Podman-Simons, Hilversum

Mw. K. Portier, Nijmegen

Dhr. N. de Reuver, Oss

Dhr. J.C.C. Teunissen, Wehl

Dhr. E. van Raaij, Arnhem

Dhr. J.J. de Wolf, Oosterbeek

Dhr. F. Haasdijk, Rotterdam

Dhr. G.D. Beker, Hilversum

Fam. Reijgers-Abrahamsz, Ewijk

22


STICHTING VRIENDEN VAN BRONBEEK We zoeken méér vrienden Onze Stichting Vrienden van Bronbeek spant zich in voor activiteiten en versterking van haar organisatie. Zij doet ook een beroep op alle lezers. Ons verzoek: meld u aan als Vriend, als u dat nog niet bent. En zoek met ons mee naar nieuwe Vrienden, die misschien al in uw directe omgeving te vinden zijn. Voor een minimale bijdrage van 15,00 euro per jaar per persoon steunt u een bijzondere instelling. Vriend worden is mogelijk door de bijdrage over te maken op rekeningnummer: NL89 INGB 0000 0009 40 t.n.v. de penningmeester van de Stichting Vrienden van ­Bronbeek te Arnhem. Geïnteresseerden kunnen ook de onderstaande bon invullen en opsturen naar de Vriendenadministratie van de Stichting Vrienden van Bronbeek: ­Rauwland 68; 7491 KL Delden. Vervolgens ontvangt u een acceptgirokaart.

Bon voor aanmelding nieuwe Vrienden Naam: Adres: Postcode en woonplaats: E-mailadres: IBAN rekeningnummer:

Vrienden van de Stichting Vrienden van Bronbeek ontvangen onder meer het Bronbeekbulletin, ­genieten gratis entree tot Museum Bronbeek, en hebben toegang tot de Kumpulan.


Bronbeek Bulletin mrt april 2016  

Bronbeek Bulletin maart april 2016 - Uitgave van de Stichting Vrienden van Bronbeek

Advertisement