Issuu on Google+

Yolsuzluk ve Yolsuzlukla  M M ü cadelenin  c adelenin İİ zlenmesi zlenmesi   James Anderson  D D ü ü nya Bankas nya Bankas ıı  Ankara, T Ankara, T ü ü rkiye  6 Aral 6 Aral ıı k 2006  k 2006  www.worldbank.org/eca/act3 


1. Y olsuzlu olsuzlu ğ ğ a ni a ni çç in  odaklan odaklan ıı lmal lmal ıı d d ıı rr ?  2. Y eni Avrupa eni Avrupa ’’ da yolsuzluk iyiye  mi gidiyor, k mi gidiyor, k ö ö tt ü ü ye mi ye mi ?  3. De De ğ ğ ii şş im nas im nas ıı l a l a çç ıı klanabilir klanabilir ?  4. Eylemi motive eden nedir Eylemi motive eden nedir ? ? 


Yolsuzlu Yolsuzlu ğ ğ un İİ zlenmesi i zlenmesi i çç in bir A A ra ra ç  “  İş  Ortam Ortam ı ve İş İş letme Performans Anketi letme Performans Anketi ”  (( BEEPS BEEPS )  Avrupa İİ mar ve Kalk mar ve Kalk ıı nma Bankas nma Bankas ıı ’’ yla ortakla yla ortakla şş a y a y ü ü rr ü ü tt ü ü lm lm ü ü şş tt ü ü r  n  n 3 tur halinde (1999, 2002, 2005) 20.000 firmay firmay ı kapsam kapsam ış ış tt ıı r  n  n 26 ge ge çç ii ş ü ü lk lk e e sinde uygulanm uygulanm ış ış tt ıı r  n  n 2005 2005 ’’ te Avrupa te Avrupa ’’ dan 6 ü ü lke kar lke kar şı şı la la şş tt ıı rma i rma i çç in kullan in kullan ıı lm lm ış ış tt ıı r:  İİ rlanda,  Almanya, Yunanistan, Portekiz, İİ spanya, T spanya, T ü ü rkiye (+ Kore ve Vietnam)  n  n İş İş letmeler ve devlet aras letmeler ve devlet aras ıı ndaki m ndaki m ü ü nasebetlerdeki yolsuzlu nasebetlerdeki yolsuzlu ğ ğ a  odaklan odaklan ıı lm lm ış ış tt ıı rr  n  n


İİ zleme Ara zleme Ara çç lar lar ı  Politikalar ve Kurumlar  ““ Doing Business Doing Business ”  Di Di ğ ğ er hususlar er hususlar ıı n yan n yan ı ss ıı ra, a ra, a şş a a ğı ğı daki  konularla ilgili zaman ve maliyetler  hakk hakk ıı nda muhasebeciler ve avukatlar  genelindeki anket: 

•  Yeni i Yeni i ş  kurmak  •  Ruhsat edinme  •  Gayrimenkul tescili  •  Vergi ö ö deme  •  S S ıı n n ıı r ö ö tesi ticaret  •  S S ö ö zle zle şş melerin  y y ü ü rr ü ü rl rl ü ü ğ ğ ü  ü 

““ Center for Public  Integrity Integrity ”  Aş  ağı  ğıdaki hususlar dahil, mevzuat ve  daki hususlar dahil, mevzuat ve  A şa  uygulamanı  n kalitesi hakkı  ında ara  nda araş  şt  tı  ırma  rma  uygulaman ın kalitesi hakk 

• • Menfaatlerin ihtilaf Menfaatlerin ihtilaf ıı n n ı  d d ü ü zenleyen kurallar  • • Varl Varl ıı k takibi  • • Dokunulmazl Dokunulmazl ıı klar  • • Bilgi ö ö zg zg ü ü rl rl ü ü ğ ğ ü ü 


1. Yolsuzlu ğ  ğ a ni  a ni ç  ç in  i n  odaklan ı  ılmal  l mal ı  ıd     ı  d ır  r   ?  ?  (( pek çç ok nedenden bir ka ok nedenden bir ka çç ıı )) 


Yolsuzluk, pek çç ok ü ü lkede i lkede i ş d d ü ü nyas nyas ı  ii çç in problem olmaya devam  etmektedir etmektedir …  1,4 

0,6 

diğer problemlere göre (sol eksen)  mutlak (sağ eksen)

0,5 

0,4 

0,3 

0,2 

0,1 

0,6 

Güneydoğu  Mukayese  Eski SSCB  Eski SSCB  AB­8  Avrupa  Edilen Avrupa  Kuzey  Güney  Ülkeleri  Kaynak: Geçiş Sürecinde Yolsuzlukla Mücadele 3 ... Kim Başarılı Oluyor ...  Neden? 


2005 senesinde, yolsuzluğun iş yapmanın  önünde engel teşkil ettiğini belirtenlerin  yüzdesi 

... ve T ve T ü ü rkiye rkiye ’’ deki pek çç ok firma  yolsuzlu yolsuzlu ğ ğ u bir problem olarak g u bir problem olarak g ö ö rmeye  devam etmektedir  100% 

75% 

50% 

25% 

0%  Arsa mülkiyeti  Veya kiralanması 

Yolsuzluk 

Kaynak: EBRD­Dünya Bankası İş Ortamı ve İşletme Performans Anketi 

Vergi  oranları


2. Yolsuzluk  iyiye mi  gidiyor, k ö  ö t  t ü  ü ye mi  y e mi ?  ?  (( Ve Yeni Avrupa Birli Yeni Avrupa Birli ğ ğ i ü ü yeleri ile uzun  ss ü ü redir Avrupa Birli redir Avrupa Birli ğ ğ i ü ü yesi olan ü ü lkeler  aras aras ıı ndaki mukayesenin sonucu nedir ndaki mukayesenin sonucu nedir ?) ?) 


Rüşvet sıklığı endeksi  1=asla  6=her zaman 

Yolsuzluk, ge Yolsuzluk, ge çç ii ş  ss ü ü recindeki  ü ü lkelerin  genelinde azalma kaydetmektedir  (( Ancak, hen Ancak, hen ü ü z bat z bat ı Avrupa ü ü lkeleri seviyesine  gerilememi gerilememi şş tir tir )) …  6  Geçiş Ülkeleri  Karşılaştırma Ülkeleri

5  4  3 

2,7 

2,6 

2,4  1,8 

2  1 

1999 

2002 

2005 

Kaynak: Geçiş Sürecinde Yolsuzlukla Mücadele 3 ... Kim Başarılı Oluyor ...  Neden? 


… ve yeni ve muhtemel AB ü ü yesi ü ü lkeler i lkeler i çç in de  ayn ayn ı durum s durum s ö ö z konusudur z konusudur .  100% 

R 2005  R ü ü şş vet Frekans vet Frekans ı  2002 2002  2005  Bribe Frequency, 2002 ­­ ­­  2005  Bribe Frequency, 2002 

“ sıklık”  yüzdesi

75% 

50% 

25% 

0%  Sln 

Est 

Lat 

Mac  Çek 

Slk 

Pol 

Tur 

Bul  Rom 

Lit 

Kaynak: Geçiş Sürecinde Yolsuzlukla Mücadele 3 ... Kim Başarılı Oluyor ... Neden? 


Baz Baz ı sekt sekt ö ö rlerde di rlerde di ğ ğ erlerine k erlerine k ıı yasla daha fazla  iyile iyile şş me kaydedilmi me kaydedilmi şş tir tir .  R R ü ü şş vet Frekans Frekans ı  2002 2002 ­­ 2005  2005  25% 

AB üyeleri 

Türkiye­2002 

Türkiye­2005

" sıklık"  yüzdesi 

20% 

15% 

10% 

5% 

0% 

İşyeri Ruhsat 

Mahkemeler 

Gümrük 

Yangın ve Bina  İnceleme 

İhaleler 

Kaynak: EBRD­World Bank İş Ortamı ve İşletme Performans Anketi 

Vergi 


State Capture endeksi

ve kamunun kural koyma erkine m kamunun kural koyma erkine m ü ü dahale (state  capture) konusundaki alg alg ıı lar lar ıı n azalmas n azalmas ı yy ö ö n n ü ü nde  bir miktar iyile bir miktar iyile şş me kaydedilmi me kaydedilmi şş tir tir …  4  State Capture State Capture , 2002 , 2002 ­­ 2005  3 

0  Est 

Sln  Mcr 

Slk 

Pol  Rom  Çek  Tür 

Lat 

Lit 

Bul 

Kaynak: Geçiş Sürecinde Yolsuzlukla Mücadele 3 ... Kim Başarılı Oluyor ...  Neden? 


3. İİ yile yile ş me neden  m e neden  gereklidir?  (( Nerede iyile Nerede iyile ş me  m e  mevcuttur )? )? 


Ge Ge çç ii şş teki ü ü lkeler d lkeler d ü ü nyada i nyada i ş d d ü ü nyas nyas ı lehine  politika reformlar reformlar ıı nda lider konumundad lider konumundad ıı rr …  Doğu Avrupa ve Orta Asya  Yüksek gelirli OECD ülkeleri  Sahra Altı Afrika  Orta Doğu ve Kuzey Afrika  Latin Amerika ve Karayipler  Doğu Asya ve Pasifik  Güney Asya  0 

25 

50 

75 

100 

En az bir reform gerçekleştirmiş ülkelerin yüzdesi, 2005

Kaynak:  İş Yapmak, 2007 


… ve reformlar pek çç ok farkl ok farkl ı alanda  ger ger çç ekle ekle şş tirilmektedir tirilmektedir .  n  n

Vergi  • D D ü ü şş ü ü k vergi oranlar k vergi oranlar ıı , geni , geni ş  vergi matrah vergi matrah ı  (( Ö Ö rne rne ğ ğ in Balt Balt ıı k ü ü lkeleri ve Slovakya Slovakya ) 

n  n

G G ü ü mr mr ü ü k  • IT, risk a IT, risk a ğı ğı rl rl ıı kl kl ı  tefti tefti ş  (G (G ü ü neydo neydo ğ ğ u Avrupa  ü ü lkeleri) 

n  n

D D ü ü zenleyici ortam  • dereg dereg ü ü lasyon lasyon ; daha az s ; daha az s ıı kl kl ıı kla tekrarlanan  tefti tefti ş  (G (G ü ü rcistan) rcistan) 


T T ü ü rkiye baz rkiye baz ı politika alanlar politika alanlar ıı nda ü ü st s st s ıı ralarda yer  almaktayken, di almaktayken, di ğ ğ er politika alanlar er politika alanlar ıı nda ayn nda ayn ı  ba ba şş ar ar ıı yy ı g g ö ö sterememektedir  İş Yapmak Araştırması Sıralaması 

[not: d d ü ü şş ü ü k not daha iyi performans demektir k not daha iyi performans demektir ] 

88 

Türkiye  AB­15  AB­8

Yeni iş kuruluşu 

Vergi Ödeeleri 

Kaynak:  İş Yapmak, 2007 

Sınır Ötesi Ticaret 

Sözleşmelerin Yürürlüğü 


Hesap verilebilirlik Hesap verilebilirlik : Hâlâ ilerleme  kaydedilebilir  Yürütme  Yasama  Yargı  Kamu Çalışanları

1.00 

0.75 

0.50 

0.25 

0.00  Almanya 

İtalya 

Portekiz 

Rusya 

TÜRKİYE 

Kaynak:  Kamusal Bütünlük Merkezi, Kamusal Bütünlük Endeksi 2004 

Ukrayna 


4. De ğ  ğ i i ş  ş imi motive  i mi motive  eden nedir ?  


Yolsuzlukla mücadele  Kurumlarında kaydedilen iyileşme 

AB AB ’’ ye tam ü ü yelik – reform i reform i çç in g in g üç üç ll ü bir  motivasyon sa motivasyon sa ğ ğ lamaktad lamaktad ıı r ...  75  1995­2002  2002­2003 50 

25 

0  Let., Litv.,  Çek, Est,  Bul, Rom  Hır, Mak.  Arn., Mol, Ukr  Slovakya.  Mac, Pol.,  Slovenya.  Kaynak: Geçiş Sürecinde Yolsuzlukla Mücadele 3 ... Kim Başarılı Oluyor ...  Neden? Dorhoi Yolsuzlukla Mücadele Değerlendirme Endeksine dayalı olarak  (2005). 


... Ancak AB Ancak AB ’’ ne tam ü ü yelik, tek  ba ba şı şı na yolsuzlu na yolsuzlu ğ ğ u  ö ö nleyememektedir  GRECO tavsiyeleri ...  n  spanya – menfaatler çç at n İİ  at ış ış mas mas ı  mevzuat mevzuat ı  n  rlanda – bilgi edinme ö n İİ  ö zg zg ü ü rl rl ü ü ğ ğ ü  n  n Almanya – – bilgi ihtilaf bilgi ihtilaf ı  ve bilgi edinme  ö ö zg zg ü ü rl rl ü ü ğ ğ ü  n  n Yunanistan – muhbirlerin korunmas muhbirlerin korunmas ı  ve etik kurallar  n  n Portekiz – ceza muhakemeleri usulleri  ve dokunulmazl ve dokunulmazl ıı klar  Kaynak: GRECO Değerlendirme Raporları


Ger Ger çç ekten kararl ekten kararl ıı ll ıı k  g g ö ö sterilmeden, ilerleme  kaydedilemez kaydedilemez 


Geçiş Sürecinde  Yolsuzlukla  Mücadele 3 ...  Kim Başarılı Oluyor  ... Neden?

www.worldbank.org/eca/act3 www.worldbank.org/eca/act3   Ekonomik politika ve y Ekonomik politika ve y öö neti neti şş im hakk hakk ıı nd aayr aayr ıı nt nt ıı ll ı bilgi i bilgi i çç in in ::  

www.worldbank.org/eca/econ 


Yolsuzlukla Mucadele