Page 1

latr i cadas 1


E ditorial

U

n ano m áis te m os a oportunidade de q ue ch e gue ás nos as m ans o pre s e nte núm e ro da re vis ta LATRICADAS. Is to é pos ibl e grazas ás pe rs oas do Eq uipo de Dinam ización Lingüís tica e a todos os col aboradore s e col aboradoras q ue trabal l an ne l a. É froito do e s forzo de dis tintas xe racións de e s tudante s e profe s ore s e grazas ao s e u e m pe ño s e gue publ icándos e na actual idade .

e ditorial

Ao l ongo das dis tintas e dicións q ue da re fl e xada a traxe ctoria do ce ntro e o caracte r das xe racións de al um os ante riore s . En todas e l as os al um nos e al um nas aportan os s e us s oños , a s úa forza e il us ión. O s contidos s on dive rs os cun m arcado pe rfile ducativo, abe rtos á cul tura, aos probl e m as s ociais e ao ocio. Ne s te núm e ro 17 l ate xa un curs o e s col ar, único e irre pe tibl e , com o s on todos os curs os e s col are s , ch e os de vive nzas , de al e grías e de s acougos com o é a vida m e s m a porq ue o IES é a vida e e duca para a vida. Agora m áis q ue nunca fan fal l a novas ide as , novos proxe ctos , ne ce s ítans e pe rs oas q ue innove n, q ue e m pre ndan novas rotas e q ue probe n coas s úas pos ibil idade s . Ne s te IES contam os con e s as pe rs oas , q ue da de m os trado nunh a gran m e dida pol os pre m ios q ue acadaron os nos os al um nos no curs o 2011/2012 ade m ais doutras m oitas participacións e e ve ntos q ue q ue dan re fl e xados nas páxinas da re vis ta e dos q ue nos s e ntim os m oi orgul l os os . De s e xam os e l oitam os para q ue os re corte s q ue s e e s tán a dar nos orzam e ntos

e ducativos non afe cte n á cal idade do e ns ino e q ue todas e s tas pos ibil idade s q ue apuntan as nos as al um nas e al um nos fl ore zan pl e nam e nte , q ue o s e u de re ito a un de s e nvol ve m e nto pe rs oal e s ocial , en condicións de l ibe rdade e dignidade , non s e ve xa com prom e tido. El e s s on o futuro da nos a s ocie dade . Com o de todos é coñe cido, as e s truturas , as novas te cnol oxías e ritm os de trabal l o s ufriron uns cam bios profundos ; ne s te IES procuram os re al izar unh a adaptación inm e diata (orde nadore s , pizarras dixitais , inte rne t,.. ). Para o vinde iro curs o e s pe ram os continuar coa im pl antación de cicl os LO E. É un m om e nto de cam bio im portante e s e guire m os s e m pre cun obxe ctivo prioritario e ntre outros m oitos : a e ducación e n val ore s com o piar fundam e ntal , de s ta form a, s e ntire m os a s atis facción de te r cum prido cun de be r non im pos to de nde o e xte rior s e nón nacido dunh a íntim a vocación, e s a al e gría q ue e xpe rim e ntam os cando na rúa nos re coñe ce un antigo al um no e nos fai cóm pl ice s da s úas andainas . O re to de s ta com unidade e ducativa é trabal l ar conxuntam e nte e trans m itir coñe ce m e ntos , forxando actitude s e pe rfil ando unh a m ane ira de e s tar no m undo, e s tabl e ce ndo l azos de am izade q ue ficarán para s e m pre . M aría Antonia Vare l a Trigo. Dire ctora do IES M ural l a Rom ana.

contidos e ditorial2 cadro de h onor 3 re portaxe s 4 poe s ía 15 actividade s e xtrae s col are s 21 crónicas 29 re fl e xións 33 re l atos 34 h orós copo 43

Edita IES M ural l a Rom ana M aq ue tación: Eq uipo de D inam ización Lingüís tica Portada: Angie Cam il a Es pinoza BAC 1ºA Contraportada: Fátim a E. de O rne l as ESO 4ºA

2

latr i cadas


C ADRO DE H ONOR 4º pos to no Concu rs o Lu cu s Inte rce ntros : M aría Fonte boa Grul l ón Is idro Braña Barca Noe l ia Porte l a Gandoy Is abe lRe q ue ijo Fol gue ira 1º pre m io na m odal idade de E SO no IVConcu rs o Gal e go de Rob ótica: Iago Núñe z Lugil de Ke vin Pie rre Prado Brun Andrés D íaz Bl anco M igue lGarcía Viña Participación no X X R al l y e m ate m ático: Grupo de 3ºB ESO 4º pre m io no I Concu rs o de program ación para cicl os form ativos : Ós car Be l l o M artíne z Gabrie lFe rre iro Bl aze tic Guil l e rm o Ram os Cid M e nción e s pe cialna m odal idade de E SO no IVConcu rs o Gal e go de Rob ótica: M ario Góm e z Novo Tania M aría Se ijas Gil Cris tina Fouz Vare l a 3º Pre m io Trofe o Col or Art de L'O R E ALProfe s s ionne l : Yago Góm e z Arace l i Aguiar Pre m io e xtraordinario de Form ación Profe s ional : Juan Je s ús Cabanas Lópe z (Adm inis tración e Finanzas ) 1º Pre m io provincialde Re l ato Cu rto de Coca- Col a: Gis e l l e Ste fania de O rne l as 1º pre m io provinciale s u pe rcopa da provincia Th e Big Ch al l e n ge : D avid Vázq ue z Enríq ue z

latr i cadas 3


Android

O

s s m artph one s ou te l éfonos inte l ixe nte s abriron todo un m undo de pos ibil idade s ao cam po da te l e fonía m óbil . E cada día nos s orpre nde n m áis , con cous as im pe ns abl e s h ai tan s ó uns anos . En m oi pouco te m po conve rtérons e nunh a fe rram e nta cas e im pre s cindibl e para m oitos .

de s e nvol ve m e nto de Android. Es ta com pra fixo q ue s e rum ore ara todo tipo de cous as s obre o q ue pre te ndía face r

As s úas util idade s s on cas e infinitas . Van de s de s im pl e m e nte cone ctarnos a Inte rne t, a de s cargar apl icacións coas m áis dive rs as funcional idade s , s acar fotos com o nunh a cám ara dixital , e tc.

re portaxe s

Exis te n m oitos s is te m as ope rativos de s m artph one s , pe ro ne s te artigo ím onos ce ntrar nun q ue l e va dando m oito q ue fal ar nos úl tim os te m pos : o tan coñe cido Android.

Principais s is te m as ope rativos de s m artph one s . D e e s q ue rda a de re ita: Android, iO S, Bl ack be rry e W indow s Ph one 7.

¿Q u e é An d roid ? Se guro q ue m oitas ve ce s oích e s fal ar de Android e , s e guram e nte , te ñas unh a l ixe ira ide a do q ue é. Probabl e m e nte xa s aibas q ue é un s is te m a ope rativo para s m artph one s e tabl e ts . Pe ro q uizais h axa m oitas m áis cous as q ue de bas s abe r s obre e l . Actual m e nte e s tá s e ndo de s e nvol vido pol a O pe n H ands e t Al l iance , un cons orcio de varias com pañías (Sam s ung El e ctronics , Inte l , LG, Nvidia e Qual com m e ntre m oitas outras ), l ide rado por Googl e . É un s is te m a baLogotipo de Android s e ado e n Linux, pol o q ue é de código abe rto. Is to fai q ue h axa unh a gran com unidade de de s e nvol ve dore s q ue cre an apl icacións para a s úa te nda oficial , o Android M ark e t. O re s ul tado dis to é q ue , a data de h oxe , xa h ai m áis de 250000 apl icacións dis poñibl e s. ¡E o m e l l or de todo é q ue , m oitas de l as s on gratuítas !. H is toria d e An d roid Se q ue re m os fal ar da h is toria de Android, te m os q ue coñe ce r a Andy Rubin. Es te h om e , de s pois de te r trabal l ado e n Appl e e e n M icros oft, fundou e n 2003 a com pañía Android Inc. Con s ó 22 m e s e s de vida, Googl e Inc. adq uiriu e s a e m pre s a e Andy pas ou a form ar parte do e q uipo dos com pradore s . Actual m e nte é vice pre s ide nte de e nxe ñe ría de Googl e s upe rvis ando o

4

latr i cadas

Im axe q ue re pre s e nta as ve rs ión de pos tre s dos q ue tom an o nom e

Android cos

Googl e con e s a e m pre s a ata q ue , o 23 de s e te m bro de 2008, foi l ibe rada a prim e ira ve rs ión de Android, a 1.0, m oi rudim e ntaria aínda. En 3 anos xa im os pol a nove na ve rs ión (4.0 ou Ice Cre am Sandw ich ) coa pe cul iaridade de q ue cada unh a de l as , agás as dúas prim e iras , re cibe o nom e dun pos tre am e ricano, s e guindo unh a orde al fabética. Te rm in ais con An d roid Android é tan ve rs átil q ue , no am pl o catál ogo de m óbil e s q ue o e xe cutan atopam os de nde os de m áis al ta gam a ata os as e q uibl e s para todos os pe tos . Nos prim e iros , s e guro q ue te s oído fal ar m áis dunh a ve z do fam os o Sam s ung Gal axy SII. A re vis ta Pe rs onal Com pute r & Inte rne t cal ificouno com o o m el l or Sm artph one con Android no s e u e xe m pl ar do m e s de s e te m bro de 2011.

Sam s ung Gal axy SII

Pe ro e xis te m oita m áis vida Sam s ung e da s úa fam il ia e xe m pl o, pode m os de s tacar o 3D ou o H TC Evo 3D, am bos

de s pois de Gal axy. Por LG O ptim us con cám ara

H TC Evo 3D (e s q ue rda) e LG O ptim us 3D (de re ita)


q ue pe rm ite s acar fotos e gravar víde os e n 3D. O utra das s úas funcional idade s s on os xogos e n tre s dim e ns ións .

Al gunh as tabl e ts q ue e xe cutan Android s on:

Tam én m e re ce una m e nción e s pe cialde ntro dos de gam a al ta, o Sony Erics s on Xpe ria

Sam s ung Gal axy Tab 10.1

Sony Tabl e tS

Sony Erics s on Xpe ria Pl ay cos s e us com andos típicos da PSP

cons ol a

de

De ntro da gam a m áis e conóm ica, pode m os atopar te rm inais con m oitas pre s tacións pe ro aínda as í, non e s pe re s atopar grande s proce s adore s ou m oita m e m oria ne s te tipo de te rm inais . Al gúns de s te s s on m oi coñe cidos . Se e s tás un pouco inform ado s obre e s te te m a s e guro q ue te s vis to al gunh a ve z o q ue apare ce na foto:

Ace r Iconia Tab

M otorol a Xoom

Android non s ó infl úe no m undo dos aparatos e l e ctrónicos . Ata s e cre aron figuras co s e u l ogotipo e n dife re nte s s ituacións .

re portaxe s

Pl ay, q ue é un m óbil con vide oxogos incorporada.

Sam s ung Gal axy M ini

Tras pas an d o a fron te ira d os s m artph on e s Com o xa dixe m os ao com e zo, Android é tam én o protagonis ta dun produto m oi actual : os tabl e ts . O s tabl e ts s on uns dis pos itivos táctil e s q ue s e atopan a m e dio cam iño e ntre os s m artph one s e os portátil e s. As s úas pantal l as te ñe n ata 10” s e ndo as de 7” as m áis h abituais . A inm e ns a m aioría util iza s is te m as ope rativos propios dos s m artph one s , pe ro a s úa arq uite ctura inte rna pe rm íte l l e s , e n m oitos cas os , s e r un pouco m áis pote nte s q ue os te l éfonos .

As í q ue , a pe s ar do tirón do iO S de Appl e e de m oitos outros s is te m as q ue van apare ce ndo, Android te n xa unh a pos ición cons ol idada no m e rcado te cnol óxico actuale s e guirá dando m oito q ue fal ar nos próxim os anos . Cynth ia Lópe z Novo BAC 1ºA "IES Ánxe l Fol e"

latr i cadas 5


O M u s e o Provincial

N

re portaxe s

a nos a vis ita ao M us e o Provincialde Lugo, e xpl icáronnos q ue e n 19 9 7, os Duq ue s de Lugo inauguraron unh a am pl iación do e dificio re al izado pol o arq uite cto Gonzál ez Trigo q ue na actual idade e s tá de dicada a tre s artis tas : Cas te l ao, Cas tro Gile Ne s pe re ira. Na e xpos ición de Cas te l ao, obs e rvábans e de buxos de trazos m oi s im pl e s , pe ro q ue pe rfe ctam e nte trans m itían as e m ocións e os s e ntim e ntos q ue e s te bus caba. Cas te l ao foi un h om e q ue de dicou a s úa vida a dis tintas profe s ións , com o s on as de e s critor, pintor, pol ítico, ou m édico. Nace u o 30 de xane iro de 1886. Na s úa xuve ntude , e s tuda m e dicina na U nive rs idade de Santiago de Com pos te l a, e é durante a s úa e s tancia ne s e l ugar onde xe rm ol a o s e u inte re s e pol a pintura, e n e s pe cial , as caricaturas . Re s pe cto á s úa pintura, norm al m e nte m os tran unh a vis ión crítica, pe ro á ve z h um orís tica, do s ufrim e nto do pobo, da Gal iza rural , dos de s am parados , da xe nte pobre e doutros probl e m as s ociais . M anue l Cas tro Gil é un dos m e l l ore s gravadore s gal e gos por e xce l e ncia, aínda q ue tam én s e de dicou á pintura. Tras l adouse a M adrid para e s tudar a técnica do gravado. Gaña varias ve ce s m e dal l as do Círcul o de Be l as Arte s pol as s úas obras . A Xunta, para am pl iación de e s tudos , dál l e unh a bol s a para e xpoñe r os s e us gravados e n París . Logo viaxa ata Bél xica, cuxas rúas l l e re cordan ás de Gal iza. Tam én e xpón e n Londre s , Nova York , A H abana, e Bós Aire s . A s úa arte e s tivo cas e s e m pre caracte rizada pol a re pre s e ntación de l ugare s com o os m os te iros , ve l l os re cunch os abandonados , ruínas , e outras pais axe s q ue de notan rom antis m o. Al gunh as das s úas obras m áis im portante s s on “Ciudad Cas te l l ana” o “Tie rras de Santa Te re s a”. Jul io Prie to Ne s pe re ira foi un gravador e pintor gal e go q ue xa de novo, fixo a

6

latr i cadas

prim e ira e xpos ición dos s e us de buxos , no 19 12. Foi de z anos de s pois cando com e zou a e xpoñe r os s e us gravados . Re cibiu m oitos pre m ios de dis tintos país e s pol as s úas obras , e durante a s úa vida, viaxou m oito e re s idiu e n dis tintos l ugare s , xa q ue e s tivo por toda a Pe níns ul a Ibérica, por dis tintas re xións de Sudam érica, o Norte de África, Fil ipinas , Xapón, Ital ia, Francia, Portugal … O se u e s til o foi com a unh a continuación das obras de Cas tro Gil , pe ro s e m pre dándol l e un toq ue propio. Logo da vis ita da parte nova do M us e o, e s tive m os nunh a s al a de dicada a Jul ia M inguil l ón. Nace u e n 19 06 e n Lugo e aos nove anos tivo q ue abandonar Gal iza para ir vivir a Burgos cunh a tía s úa. Al í as s úas com pañe iras de e s col a burl ábans e do s e u ace nto gal e go, e el a, com o vinganza, facía caricaturas de s tas . As í com e zou o s e u am or pol a pintura. Aos de zaoito anos re cibiu unh a bol s a da De putación de Lugo para e s tudar pintura e n M adrid, grazas a un cadro q ue pintara. M áis tarde , gañou un pre m io nacional pol a s úa obra “La e s cue l a de Dol oriñas ”, na q ue s e re trataba unh a e s col a da época. Para pintar e s te cadro, Jul ia s orpre nde u aos al um nos e a profe s ora un día norm al de cl as e para re tratal os , pois non q ue ría q ue ao avis al os con ante rioridade s e pre paras e n e ve s tis e n doutra m ane ira da q ue o facían h abitual m e nte . Catro anos ante s da s úa m orte , no ano 19 61, com pe tiu nun pre m io inte rnacional de pintura cunh a obra re l ixios a, no q ue q ue dou e m patada cos outros participante s . O e s til o de M inguil l ón trata de te m as cotiáns , pais axe s rurais e urbanas , aconte ce m e ntos e fe s tas popul are s . Tam én trabal l ou m oito nos re tratos . Ade m ais de s te s dive rs os pintore s e gravadore s gal e gos , na vis ita ao M us e o tam én nos e xpl icaron a orixe da e m pre s a Sargade l os A h is toria de Sargade l os divíde s e e n cinco e tapas . No ano 1806, a fábrica util izábas e para a fundición. Co te m po, ao ve r q ue ne s as te rras abundaba a arxil a branca, nace u a fábrica de ce rám ica.


com o nace u un dos m áis fam os os gre m ios de arte s áns de Santiago. Ao finalda vis ita, fom os á l are ira da cociña tradicionalgal e ga q ue h ai no M us e o. Al í, puide m os ve r o m obil iario e os ute ns il ios q ue com poñe n e s ta e s tancia. Soe n col ocars e nunh a e s q uina da cociña. Na l are ira s itúas e a pe dra do l ar, onde s e fai o l um e . Nun dos m uros pode h abe r un ou varios ocos onde s e garda a com ida, ch am ados l ace nas . Pre to do l um e e s tán os e s canos , bancos de m ade ira (xe ral m e nte

Na s e gunda e tapa (1835-1842), Jos é Ibañe z as ócias e con Antonio Tapia para form ar as indus trias “Ibañe z y Tapia”, baixo a dire cción do francés Rich ard. Pre dom inaban as l ám padas e os cande e iros con form a de cas te l o. Nos anos 1845-1862, Luís de l a Riva y Cía ál zas e co dom inio da fábrica, e grazas a e l , prodúce s e o auxe de s ta. Coa contratación do ce ram is ta Edw in Fore s te r, util izárons e novas técnicas , com o o us o da l ouza ch ine s a ou s e m ich ine s a, de corada con m otivos fl orais de dive rs as core s . De s tacan os “M am brús ”, xe rros con form a de h om e s s e ntados . Ch e gado o ano 1870, e ata o ano 1875, de s e nvol ve us e a cuarta e tapa, e a fam il ia Ibañe z re cobra a fábrica. Producían as m e s m as pe zas q ue na e tapa ante rior, pe ro de m e nor cal idade e pre s cindindo dos ce ram is tas inte rnacionais . As í, pol o fracas o de ve ntas , a fábrica de Sargade l os vius e obrigada a pe ch ar. No ano 19 70, Sargade l os abre de novo na fábrica de Ce rám icas Cas tro e n Ce rvo (Lugo). Ne s ta e tapa, e de s pois de pas ar cas e un s écul o inactiva, a ce rám ica de Sargade l os vol ve u ás andadas , m áis e n cons onancia coa re al idade dife re nciada e e s e ncialdo carácte r gal aico. Tam én nos e xpl icaron q ue o acibe ch e fora m oi im portante na cul tura gal e ga. Ch e gou a Gal iza m e diante as pe re grinacións . Cobrou a m aior parte da s úa fam a grazas ao Cam iño de Santiago, pois a m aior parte da xe nte q ue facía a ruta Xacobe a, l e vaba unh a pe za de acibe ch e de re cordo. Foi as í

cas tiñe iro) onde un s e nta para com e r. No oco dos bancos s itúans e as capoe iras , unh as gaiol as onde s e ce ban os capóns . Contan con pouco e s pazo para e vitar q ue s e poidan m ove r, para as í ce bal os con m aior facil idade . Cando s e com e na l are ira, acópl as e unh a m e s a ao e s cano con brazos articul ados , para as í pode r s ubil a e s e ntar, e l ogo baixal a para com e r, e de s ta form a o com e ns alq ue da pre s o no as e nto. Na l are ira h ai tam én dive rs os pote s de dis tintos tam años para cociñar, s e ndo os m áis grande s as ignados para a pre paración dos al im e ntos do gando e os m áis pe q ue nos para a fam il ia. Cando os pote s non ían apoiados á pe dra do l ar, e s te s pe nduraban do pau do fum e iro m e diante unh a cade a de fe rro ch am ada gram al l e ira.

re portaxe s

Na s úa prim e ira e tapa (1809 -1832), o fil l o do fundador de Sargade l os , Jos é Ibañe z, e coa axuda da s úa m ul l e r e tíos , am pl ía a fábrica, e ch e gan a producir m áis de 20000 pe zas anuais . Caracte rizábans e por s e r brancas , e s m al tadas e cun l ixe iro ton azul . De s tacaban os xe rros e os fl ore iros , q ue s e pintaban a m an.

Fonte s : w w w .col e ccioncaixanova.com w w w .s argade l os .com w w w .w ik ipe dia.org w w w .gal iciaparae l m undo.com w w w .foe m inas .l ugo.e s David Vázq ue z Enríq ue z ESO 3ºB

latr i cadas 7


Vis ita a Santiago de Com pos te l a

O

re portaxe s

m ércore s 7 de de ce m bro os al um nos de 4º da ESO fom os de e xcurs ión a Santiago de Com pos te l a. A nos a prim e ira parada foi na cate dral . Es te te m pl o catól ico foi cons truído e ntre os s écul os XI e XIII s obre o q ue , s e gundo as cre nzas catól icas , s e ría o s e pul cro do Após tol o Santiago, razón q ue a conve rte u nun dos principais ce ntros de pe re grinación e urope os de s de a Idade M e dia a través do ch am ado Cam iño de Santiago. U n privil e xio conce dido no s écul o XII q ue contribúe ao aum e nto da s úa s ona é a de cl aración de “Ano Santo” ou “Ano Xubil ar” todos aq ue l es e n q ue o 25 de xul l o, día de Santiago, coincida a dom ingo. Nos úl tim os dous s écul os é de cl arada Be n de Inte re s e Cul turale Patrim onio da H um anidade pol a U NESCO.

8

Conta a l e nda q ue o Após tol o Santiago foi de capitado e n Pal e s tina e q ue dous dos s e us dis cípul os , Te odoro e Atanas io, de cidiron tras l adar os s e us re s tos á pe níns ul a Ibérica, onde pas ara a vida difundindo a doutrina catól ica. Viaxaron nunh a barca de pe dra ata as proxim idade s de Libre dón, antigo nom e da actual Com pos te l a. A dona daq ue l as te rras e ra por e ntón a raíña Lupa, a q ue n l l e pe diron te rra onde e nte rrar o s e u m e s tre . Es ta, ans ios a de l ibrars e de l e s, ce de ul l e s dous bois aos q ue ataron o s e pul cro e as e guroul l e s q ue al í onde os anim ais ce s as e n o s e u cam iño pode rían e nte rrar o Após tol o. Pos te riorm e nte , aq ue l s e pul cro foi de s cube rto no s écul o IX por un e rm itán ch am ado Paio nas proxim idade s de Libre dón l ogo de ve r unas l uce s e s trañas no

latr i cadas

ce o nocturno. O bis po Te odom iro de Iria de Fl avia cual ificou aq ue l s uce s o com a un m il agre tras inve s tigar o l ugar dos fe itos e atopar un al tar e tre s s e pul cros : un ocupado pol o corpo do Após tol o Santiago e os outros cos re s tos dos dous dis cípul os . O re i Afons o II o Cas to re coñe ce u a e xis te ncia dun s e pul cro s anto s obre o q ue m andou cons truír unh a cape l a, q ue foi am pl iada a m e diados de s écul o dando l ugar á igre xa prim itiva, s é das prim e iras pe re grinacións . A finais de s écul o, com o cons e cue ncia do aum e nto do núm e ro de vis itante s , s ufriu novas re form as q ue concl uíron nunh a igre xa m áis am pl a e el aborada de e s til o pre rrom ánico. M ais a finais do s écul o X a igre xa pre rrom ana ve s e re ducida a cinzas pol as invas ións m us ul m ás . A cons trución da actual cate dral com e zou no s écul o XI durante o re inado de Afons o VI. Se guindo a arq uite ctónica m e die val , cons truíus e unh a igre xa de e s til o rom ánico obra de varios arq uite ctos , e ntre os q ue de s tacou o m e s tre M ate o pol a re al ización do Pórtico da Gl oria. A cate dralfoi cons agrada o día 21 de abril de 1211 pol o arce bis po Pe dro M uñiz. De s de o inicio da s úa cons trución conve rte us e e n s é e pis copalgrazas ás xe s tións re al izadas pol o bis po Die go Xe l m íre z e ao s e u cre ce nte fl uxo de pe re grinación, e cons ol idous e com o s é arce bis pal pouco de s pois de s e r cons agrada. Tam én vim os o pal acio de Xe l m íre z, onde vivían os arce bis pos durante a Idade M e dia e q ue re cibe e s te nom e pol o prim e iro arce bis po de Santiago, Die go Xe l m ire z. Ne l e ns ináronnos principal m e nte a Sal a de Arm as , q ue e ra ante riorm e nte o com e dor, fe ito q ue q ue da de m os trado pol a pre s e nza dunh a ch e m ine a. A continuación, vis itam os a cociña s ituada e nriba das corte s . De s pois fom os ao re fe ctorio, no q ue as e s cul turas e de buxos , de s col oridos de bido aos cam bios e s til ográficos das dife re nte s épocas , de m os traban a s upre m acia do cl e ro fronte a re al e za e a nobre za.


da cidade de Santiago. Eis e nm an col l e u as cinco rúas q ue pe rcorre n os pe re grinos para ch e gar á cate dral , fundiu o pl ano coa topografía da zona, e de nde aí e m pe zou a de s e ñar a cidade . Ade m ais re corda un de pós ito arq ue ol óxico dividido por corte s naturais q ue e vocan o m otivo da vie ira, s ím bol o tradicional de com pos te l a. Nun prim e iro m om e nto a cidade da cul tura e s tivo form ada por un conxunto de s e is e dificios coas s e guinte s de nom inacións : Bibl iote ca, H e m e rote ca, Te atro da m ús ica, M us e o da h is toria de Gal icia, e dificio de s e rvizos ce ntrais e e dificio das Novas Te cnol oxías . En xane iro de 2006, a Cons e l l e ría de Cul tura anunciou a s us pe ns ión das obras do Te atro da m ús ica e do e dificio das Novas Te cnol oxías por un pe riodo de 14 m e s e s . Ne s te te m po a Cons e l l e ría contactou con s e ctore s re l acionados coa cul tura de Gal icia para l e var a cabo a re de finición e s truturalde s te s e dificios . Ne s te s días , o e dificio q ue acol l e rá nun futuro o Arq uivo de Gal icia propón un pe rcorrido cronol óxico da h is toria das m áq uinas de e s cribir. M áis de 120 de s tas antigüidade s da pre s tixios a col e cción Sirve nt foron re col l idas na e xpos ición Type w rite r, pe rfe cta s ínte s e do se u progre s o ao l ongo dos s écul os XIX e XX. A m os tra com pl e tous e con al gunas inte rve ncións de carte is publ icitarios das m áq uinas .

re portaxe s

Final m e nte , vis itam os as cube rtas da cate dral , q ue s e cons e rvan intactas de s de a s úa cons trución, pol o q ue s on de e s til o rom ánico. A s úa dis pos ición e s cal onada e as al m e nas cons tatan q ue foron de s e ñadas para facil itar aos s ol dados a de fe ns a da igre xa, com o na m aioría das cons trucións m e die vais . A e l as acce días e pol as dúas torre s da fach ada do O bradoiro. A com e zos do s écul o XIX o granito q ue a cons titúe foi cube rto por te l l a, q ue s e re tirou novam e nte a m e diados de s écul o XX. Aínda no pas ado s écul o, ante s de q ue s e autom atizaran as cam pás , as cube rtas foron h abitadas pol o e ncargado de tocar as badal adas das m is as , q ue vivía coa s úa fam il ia na torre das Cam pás . H oxe ch égas e ata e l as m e diante o Pal acio do bis po Xe l m ire z.

Pol a tarde ach e gám onos á Cidade da Cul tura. O proxe cto de cons trución inicious e no ano 19 9 9 , cando a Xunta de Gal icia convocou un concurs o inte rnacional de arq uite ctura para re al izar a cons trución no m onte Gaiás , s ituado e n Santiago de Com pos te l a. El ixius e com o proxe cto finalo de s e ño arq uite ctonico de Pe te r Eis e nm an, un arq uicte cto e s tadounide ns e . A Cidade da cul tura, de 43 m de al tura e 16.000 m 2, foi de s e ñada a partir dun m apa da zona antiga Para re m atar, vim os a e xpos ición de “Figuras para a batal l a” de M iq ue lNavarro com pos ta por vinte catro e s cul turas e n al um inio duns 3 m ts de al tura, cada una l ixe iram e nte dis tinta das de m ais , col ocadas na e ntrada da Cidade com o s ím bol o de de fe ns a a e s ta. ESO 4ºA

latr i cadas 9


A vive nda na Rom a antiga

A

rom anización tivo os s e us s oporte s na re de de m il e s de cidade s q ue cons tituían o Im pe rio. O m ode l o m áis antigo para os novos as e ntam e ntos foi o cas trum , un re cinto re ctangul ar am ural l ado cunh a ave nida ce ntrale n form a de cruz, no q ue vivían unh as 300 pe rs oas . Pe ro o tipo m ais com ún foi o h ipodám ico de proce de ncia gre ga. A cidade e s taba atrave s ada por dúas rúas principais ou de cum anus , de e s te a oe s te e o cardo, de norte a s ul ; nos e xtre m os de s tas rúas principais s ituábans e os portóns da cidade e no cruce , os e dificios civís e re l ixios os m áis im portante s , com o o foro. As rúas rom anas non tiñan nom e nin num e ración.

re portaxe s

H ISTO RIA Os l atíns , na Ital ia pre rrom ana vivían e n cabanas re dondas coroadas por un te ito cónico de pal l a. Tiñan portas cadradas e ve ntás con unh a ou dúas fol l as . Dis poñíans e s obre unh a bas e q ue as il l aba da h um idade . Cons taban dun patio ce ntralno q ue s e al be rga a fam il ia. No fondo do patio atopábas e o tabl inum onde durm ía o pai da fam il ia. Ne s ta s al a tam én h abía un pe q ue no s antuario.

M O BILIARIO E DECO RACIÓN O m obil iario das cas as s inxe l o e funcional . As aos rom anos , ade m ais com o s ofá, para com e r e s e xuais .

Para o al um ado das cas as us aban antorch as , ve l as e l ám padas de ace ite ; e nas h abitacións q ue ntábans e por m e dio de e s tufas de bronce ou bras e iros fixos . O ch an atopábas e cube rto por m os aicos , con te m as q ue am os aban a final idade da h abitación onde s e atopaban . CO M ERCIO S, ALO XAM ENTO S E TALLERES As te ndas (tabe rnae ), s oían s e r dunh a s oa e s tancia e un m os trador. O s s tabul a, s on e s tabl e ce m e ntos con e s tabl os q ue s e com poñe n dun patio abe rto rode ado de com e dore s cun pis o s upe rior no q ue s e atopaban os dorm itorios . O s h os pitia s on h os tais e pos úe n com e dore s , tricl inia e dorm itorios . O s popinae s on cons trucións adicadas á ve nda de com ida e be bida. Aos tal l e re s ch am ábas e l l e s officinae . As s úas vive ndas dis poñían de q ue ntadore s de baixo das cas as . Ke vin Igl e s ias Ve iga ESO 3º A

D O M US Cas as , organizadas arre dor dunh a s al a ce ntralou patio prote xido do e xte rior, con poucas fie s tras , de coradas con fre s cos e m os aicos e pouca m obil iario. PAR TE S D A D O M U S VESTIBU LU M : Entrada da dom us , fach ada con fie s tras al tas ou s e n e l as , pode n e s tar cam ufl adas cunh a pe q ue na porte ría. TABERNAE: Te ndas col ocadas na fach ada q ue pre s e rvan a intim idade da dom us e pode n al ugars e . ATRIU M : Núcl e o ce ntral da dom us . As de m ais e s tancias s itúans e no se u contorno con im pl uvium ce ntral , con l ararium e dis tribúe n a l uz na vive nda.

1 0 latr i cadas

rom anas e ra m oi cam as s e rvíanl l es de para dorm ir, para te r re l acións


CU BICU LA: Lugar de de s cans o e s ono adornado por m os aicos e fre s cos con al us ións m itol óxicas , e s cas am e nte m obil iada e con pos ibil idade de Th e rm as e patios privados .

PERISTYLU M : Patio ou xardín q ue non e xis tía nas prim e iras dom us , rode ado por col um nas , con fonte s e e s tatuas .

INSU LA: Bl oq ue s de apartam e ntos de varias pl antas con vive nda de al ugue r e de dubidos a cal idade .

TABLINU M : O e s tudo e s tá s ituado e ntre o atrio e o pe ris til o de us o privado para o pai de fam il ia.

re portaxe s

TRICLINIU M : Com e dor e n h om e naxe ao s ofá de tre s prazas con tre s s ofás ao re dor das m e s as de café.

Raq ue lCarbal l o Fe rnánde z ESO 3º A

latr i cadas 1 1


Le tras gal e gas 2012: Val e ntín Paz Andrade Biografía (189 8-19 87) Val e ntín Paz Andrade nace u e n Lére z (Ponte ve dra) o 23 de abrilde 189 8. Fil l o de Francis co Paz Coch ón, conce l l e iro do conce l l o de Ponte ve dra, e de M atil de Andrade Toje iro, e s tudiou bach are l ato e n Ponte ve dra e pos te riorm e nte l ice ncious e e n De re ito (19 21) na U nive rs idade de Santiago de Com pos te l a. Foi s e u tío, o poe ta Juan Bautis ta Andrade , q ue n l l e e s pe rtou os inte re s e s pol a l ite ratura;tam én foi e lq ue n l l e pre s e ntou a Al fons o Rodrígue z Cas te l ao, un dos inte l e ctuais q ue m áis infl uíu na s úa obra.

re portaxe s

En 19 19 , cando e s tudaba De re ito Santiago de Com pos te l a, form ou parte do m ove m e nto “gal e guis ta”, participou na II As e m bl e a Nacional is ta e col aborou co xornal “Gace ta de Gal icia”.

en

Entre 19 22 e 19 26, Paz Andrade foi o dire ctor do xornal gal e guis ta “Gal icia”, en q ue col aboraron Cas te l ao, Ris co, M as ide e Vil l ar Ponte . En 19 24 condénano a un m e s de cárce re pol o carácte r dos s e us artigos ; por úl tim o, a ditadura de Prim o de Rive ra cl aus ura “Gal icia”. En 19 30 pre s idiu o "Grupo Autonom is ta Gal l e go", q ue pos te riorm e nte se inte grou no Partido Gal e guis ta e do q ue e n 19 34 s e ría s e cre tario xe ral . En 19 31, Val e ntín Paz Andrade foi candidato ás Corte s Cons tituínte s pol o partido Gal e guis ta canda Cas te l ao e Ram ón Cabanil l as , s e n éxito. Col aborou na re dacción do ante proxe cto do Es tatuto de Gal icia pre s e ntado pol o Se m inario de Es tudos Gal e gos . Ao m e sm o te m po publ icou dive rs os artigos pol íticos e n “El Pue bl o Gal l e go”. Cando com e zou a Gue rra Civil , axudou a fuxir a varios inte l e ctuais gal e guis tas e de fe nde u a outros das conde nas q ue l l es im puxe ron. Logo s e ría e l o de s te rrado a Ve rín, Cas tro Cal de l as , a Pobra de Trive s e Vil l anue va de l a Se re na (Badaxoz). En 19 39 cas ou con Pil ar Rodrígue z de Prada, coa q ue te ría un fil l o, Al fons o PazAndrade . En 19 42 e m pe zou a dirixir a re vis ta “Indus trias Pe s q ue ras ” e e n 19 50 foi a Bos Aire s convidado pol o Ce ntro Gal e go. Ne s a época s e guiu col aborando e n “El Pue bl o Gal l e go” e publ icou dive rs os artigos e n “Faro de Vigo” e “La Noch e ”,

1 2 latr i cadas

as inado cos ps e udónim os M ., Xan Quinto e M are iro. A partir de 19 45 organizou o fal adoiro do café Al am e da de Vigo, onde s e re unía con inte l e ctuais e artis tas com o Carl os M as ide , Laxe iro, Pre go de O l ive r, Fe rnánde z de l Rie go, e os irm áns Xos é M aría e Em il io Ál vare z Bl ázq ue z, e ntre outros . En 19 57 viaxou a Bos Aire s convidado pol o Ce ntro Gal e go para dar o dis curs o inauguraldos actos de ce l e bración do 50 anive rs ario do Ce ntro. A principios da década dos 50, Paz Andrade trabal l ou com o técnico da FAO ; con e s ta organización participou en dive rs os congre s os e s e m inarios e , para a FAO, publ icou o prim e iro tratado s obre “Principios de e conom ía pe s q ue ira” e n 19 54. Paz Andrade tam én foi o prim e iro e s pe cial is ta e s pañol propos to pol a FAO para m is ións inte rnacionais en H is panoam érica. Daq ue l a , Paz Andrade e ra un avogado de pre s tixio e n Vigo e ao m e s m o te m po foi un dos im pul s ore s do grupo indus trial Pe s canova, a q ue n conve rte u na prim e ira com pañía arm adora e urope a de buq ue s conxe l adore s e da q ue foi vice pre s ide nte e n 19 60. En 19 64, Val e ntín Paz Andrade foi nom e ado m e m bro da Re al Acade m ia Gal e ga co dis curs o titul ado “A Gal e guidade na obra de Guim arae s Ros a”. Logo da m orte de Franco, form ou parte da “Com is ión dos 10”, da “Xunta De m ocrática” e da “Pl ataform a de O rganizacións De m ocráticas ” e foi e l ixido s e nador por Ponte ve dra nas e l e ccións de 19 77 pol a Candidatura De m ocrática Gal e ga. Ao l ongo da s úa vida, Val e ntín Paz Andrade de dicous e ao e ns aio, á poe s ía (form aba parte da xe ración de 19 25), á narrativa e a cotío re al izaba artigos xornal ís ticos para dive rs os m e dios de com unicación: col aborou para “O Ens ino”, “Grial ” e “O ute iro” con artigos s obre l ite ratura, e s pe cial m e nte s obre a figura de Cas te l ao;e e n “Indus trias Cons e rve ras ”, “El País ” e “La Vanguardia” con artigos e conóm icos e pol íticos . Entre os pre m ios e cabe s al ie ntar:

dis tincións re cibidos


M e m bro da Re alAcade m ia Gal e ga (19 64) M e m bro da Acade m ia Gal e ga das Cie ncias (19 85) Pre m io Pe drón de O uro (19 75) M e dal l a da Cidade de Ponte ve dra (19 79 ) M e dal l a Cas te l ao (19 84) M e dal l a de O uro da Cidade de Vigo (19 86) Pre m io Tras al ba Pe drayo (19 86)

da

Fundación

O te ro

Bras il U l te rior (19 76), e A gal e cidade na obra de Guim arae s Ros a (19 78). Paz Andrade am os a tam én a s úa pre ocupación pol ítica e n obras com o O m ode l o fe de ral para a cons titución do Es tado gal e go e Te s tim uñas e pre s pe ctivas de h om e naxe ao Se m inario de Es tudos Gal e gos (19 78). Ade m ais publ icou a biografía m áis im portante q ue e xis te s obre Cas te l ao titul ada Cas te l ao na l uz e na s om bra (19 82). A gravación do s e u de s tinh o de ixa

Val e ntín Paz Andrade publ icou num e ros os artigos xornal ís ticos . Com o xuris ta m os trou a s úa pre ocupación pol a re al idade s ocioe conóm ica de Gal icia e n obras com o Gal icia com o tare a, La m arginación de Gal icia, El capital com o factor de l de s arrol l o de Gal icia, Els is te m a e conóm ico de l a pe s ca e n Gal icia, Producción y fl uctuación de l as pe s q ue rías , Los de re ch os s obre e le s pacio m arítim o. A s úa pe rs onal idade pol ifacética l e vouno tam én a publ icar al gunh as obras de poe s ía com o Pranto m atricial (19 54), Se m e nte ira do ve nto (19 68), Ce n ch ave s na s om bra (19 79 ) e e ns aios com o La Anunciación de Val l e Incl án (19 67), Trans fe re ncias e tnol ógicas de Gal icia e n e l

na túa pal ma o h om e cada día. Le i da pe dra adq uire s il ica abs orta no fre s cor das ve as , pra re col l e r do s ul co xa fundado a s us tancia m atriz. Eis a s us tancia q ue s e tras m uda e n os o ve rte bral , no xe ne ros o m anancialdo s angue , e n vibradoiros tím pano e re tina, no s urris o, no am or, no pe ns am e nto, na cantiga, na door e na s audade ... q ue todo ve n a nós pol o vie iro, pol a graza e o arte da túa m ao e s crava, l avrador. Se m e nte ira do ve nto (19 68)

Capote s de s om b ra am argos Pranto m atricial

re portaxe s

A s úa ob ra

D ous a dous e n tre s ringl e iras tricornos s e is , s e is cabal os ,

CAND O TI VO LVAS ...

un fus ila cada l om bo,

NA M ATRICIALGALIZ A, SEM PRE TÚA,

capote s de s om bra am argos ,

q ue de nde a Torre de H ércul e s ao M iño

cals e is funil e s de te bra

un fach o ace nde rá por cada il l a,

s obre h ipogrifos m arch ando.

cando ti vol vas pol o m are ;

As fe rraduras nas l axe s

de toxo unh a fogue ira e n cada m onte ,

rons e lde ch is pas nos cas cos .

cando ti vol vas pol o m are ;

Ch arol e s o anoite ce r

dos cas tros na coróa unh a cach e l a,

ve rte n s e u frío no cadro.

cando ti vol vas pol o m are ;

Ch e ga o piq ue te a Be rte l o

unh a l oura cande a e n cada pino,

no de s l idar do trabal l o.

cando ti vol vas pol o m are ;

M ul l e re s vol tan do río,

o s e u cirio de froum a os al cipre s te s ,

h om e s a te rm ar dos gados .

cando ti vol vas pol o m are ;

D e s pois ve ñan as cul atas

l uce s de ardora branca e n cada m as tro,

porta por porta pe tando,

cando ti vol vas pol o m are ;

h om e s fe itos a unh a banda,

un farolm ariñe iro e n cada dorna,

ve l l as de face pra m anto,

cando ti vol vas pol o m are ;

e os ol l os dos rapaciños

ve l iñas â xane l a e n cada cas a,

no m andildas nais ch orando.

cando ti vol vas pol o m are ; e as pérol as das bágoas de rram adas ,

Val e ntín Paz-Andrade , Con ch ave s de

cando ti ch e gue s pol o m are ,

s om bra, 19 79

cando ti ch e gue s pol o m are ...

latr i cadas 1 3


Cu rs o b ás ico para o b o gal e go

R

e cupe re m os a nos a fe rm os a fal a q ue pare ce q ue xa a te m os un pouco e s q ue cida. Aq uí vos de ixam os unh a pe q ue na guía para q ue vos s intade s un pouco m áis gal e gos grazas a e s te s re fráns popul are s q ue s e guram e nte te re de s e s coitado al gunh a ve z e s e nón, a ninguén l l e viría m alapre nde l os : Nunca ch ove u q ue non e s cam para. Es torninos iguais .

e

pardais

todos

q ue re n

se r

O ol l o do am o e ngorda o cabal o. Fil l o e s , pai atoparás .

s e rás ,

as e gún

fixe re s

as í

A cabra q ue tira ao m onte non h ai cabre iro q ue a garde . M iña cas iña, m e u l ar, q ue n te gabou non te s oubo gabar.

A m ul l e r e a s ardiña, canto m áis pe q ue na m áis riq uiña. O com e r e o rañar éch e cous a de e m pe zar. Ol l os q ue non ve n, carte ira q ue ch e l e vanto. O ve l l a q ue bal a, bocado q ue pe rde . A San Andrés de Te ixido, vai de m orto o q ue non foi de vivo. Se q ue re s s abe r q ue é a s aúde pre gúntal l e a un e nfe rm o. Val e m áis un pol o q ue cal a q ue pol o q ue fal a. Ás ve ce s te n q ue ch ove r para q ue a h e rba m e dre . Nuria Grandío e Lucía Lópe z ESO 4ºB

re portaxe s

Le ira e m pe zada, m e dio trabal l ada. Al go é al go, dicía a ve l l a cando l l e pas aba o rabo do gato pol o m e dio das pe rnas . Ata o core nta de M aio non s aq ue s o s aio. É igualXan q ue Pe ricán. Fe bre iriño corto cos s e us vinte e oito, m ais cando o ve l l o contou, vinte e nove atopou. Es tás na h orta e non ve s as ve rzas . Para o bo trabal l ador non h ai fe rram e nta m al a. Do porco cóm e s e ata o rabo. Es te cre nos paxariños pre ñados . En m arte s nin te cas e s nin te e m barq ue s . M e xan por riba túa e tés q ue dicir q ue ch ove . A todo porq uiño l l e ch e ga o s e u M artiño.

San

Face ndo e de s face ndo a cos ture ira vai apre nde ndo. Vai a ve l l a m orre ndo e vai apre nde ndo. Corre com a s e l l e m e te ran un fogue te pol o cu. Por Santa Lucía m ingua a noite e m e dra o día. Nunca ch ove a gus to de todos . O pal l e iro non s e fai s e n pal l a. Am iguiños s i, pe ro a vaca pol o q ue val . Cos ture ira s e n de dal , cos e pouco e cos e m al .

1 4 latr i cadas

Toda unh a vida de trabal l os - © fotos de rianxo


As fonte s da m iña vida, os cam pos da m iña cidade , o s olq ue no ce o bril l a, e pol a noite ce o e s tre l ado, a xe nte q ue pol a rúa cam iña, no s e us probl e m as s e gue n pe ns ando, s e n s e q ue ra dars e de conta, do q ue Gal icia l l e s e s tá dando, de nde Ribade o, pas ando por Rianxo ata Tom iño, l e iras ve rde s , fonte s cl aras , e a praia con dunas al tas . Natal ia Fe rnánde z Bl anco ESO 3ºA

O GALEGO , A M IÑA H O NRA Lingua da m iña te rra, l ingua q ue m e fai gozar, l ingua q ue m e h onra, s e n m áis , q ue m e fai s e r q ue n s on. Se n ti, e u s on un ninguén, s e n ti, e u de ixo de s e r q ue n s on,

poe s ía

s e n ti, s íntom e e s pido, s e n ti, s e n ti, e u de ixo de e xis tir. Cando al guén q ue re q ue de s apare zas , cando al guén te critica, al go fai q ue o m e u s angue fe rva, al go fai q ue m e s inta m áis orgul l os o de ti. Se al guén pe ns a q ue e s m e nos , s e al guén pe ns a q ue non te s pre s tixio, s im pl e ignorancia, s im pl e incul tura, A m in, s o m e fan l oitar m áis por ti. Loite i e l oitare i por ti, para q ue s e xas s e m pre re coñe cida, non de ixare i q ue m orras , non de ixare i q ue fiq ue s de s coidada. A M IÑA TERRA Xa s e afas ta e s a te rra, te rra da m iña vida. Nunca pe ns e i q ue re l a tanto

(Adicada a todos os gal e gos e gal e gas q ue s e nte n a s úa l ingua e s e gaban de l a día tras día.) M arcos vil l am or Pére z ESO 3ºB

ata o día e n q ue m arch e i. Atrás q ue dan os m e us s oños todo o q ue e u apre ciaba a vil a, os m onte s , as am izade s . Sinto m orriña, q ue ro vol ve r, m ais non podo, a viaxe com e ce i. Noe l ia Fe rnánde z Sánch e z ESO 3º A

latr i cadas 1 5


Cando a ve rde nature za, l oce no s e u m aior e s pl e ndor. Cando cantan os paxaros , e s pe cial m e nte o re is e ñor. D e be s brincar, s al tar s oñar e dis frutar. O nte xa pas ou, m añá non ch e gará.

poe s ía

Raq ue lCarbal l o Fe rre ro ESO 3ºA

Prim ave ra aus tral- © s onde l

A canción da nature za Cando o s ol por de s apare ce e o cam po e nm ude ce , com e za a canción da nature za, unh a canción de gran be l e za q ue nas noite s m áis e s curas aínda q ue non o pare za todo o m undo pode e s coitar. Todo o q ue te s q ue face r é os ol l os pe ch ar e o oido pre parar pois vai com e zar a canción da nature za. Pol as e anim ais guiados pol o ve nto fe rve nzas e l agoas , pol o s e ntim e nto todos xuntos pre parados para á canción dar com e zo e as í de l e itar os s e ntim e ntos . D avid Cance l a Rodrígue z ESO 3ºB

1 6 latr i cadas

Nature za O cam po é un re s piro, un re fol go tras unh a s e m ana, unh a l uz nun m ar de e s curidade . O s prados s on anacos de vidas al e gre s , unh a vis ita a l ibe rdade , un s orris o na cara da xe nte . As árbore s s on corazóns de cada pe rs oa do pl ane ta q ue te ñe n no s e u pe ns am e nto a pal abra nature za. M anue lLe nce Rois ESO 3ºB


E te n e s e s orris o, q ue pode ría adozar o m áis am argo dos s ufrim e ntos . E e s a ol l ada da cor da abe l á, q ue de rre tiría todo o xe o do pol o norte e n cue s tión de s e gundos . E e s e s be izos acaram e l ados , q ue con s ó rozar a túa m e ixe l a cre s tocar o ce o coas xe m as dos de dos . E cando te m ira, s e nte s q ue o m undo para de xirar m om e ntane am e nte para conte m pl al o. E a s úas ve rbas , e nvól ve nte e n nube s de al godón cala m áis de l icada donce l a. E te n e s as m ane iras , q ue de xe ito ine xorábe lfante adito a e l . Por is o, non m e fal e n de cous as fe rm os as s e aínda non o viron.

As cous as tornan doutra cor Ás ve ce s q ue ro frío, outras q ue ro cal or unh as ve ce s a noitiña, e outras o s ol por. En ocas ións te ño m e do,

poe s ía

Ánge l a Piñe iro Lourés . ESO 3ºB

m e do a pe rde rte , a q ue m arch e s do m e u l ado e q uizais non vol va ve rte . Ás ve ce s s on forte , outras q uéroo s e r, m ais is to é dificil s e m e fal ta o te u q ue re r. Pe ro agora todo cam bia, as nube s de ixan ve r o s ol a ch uvia q ue caía é agora e s pl e ndor. Se i q ue aínda q ue non m e q ue iras h ai al guén q ue s i o fará, anim aram e s e e s tou tris te axudaram e s e e s tou m al . Ne s te ins tante te ño un s orris o, de buxado co corazón. Por s upos to q ue agora, Jon Kortajare na - © PVBroadz

as cous as tornan doutra cor. Katia Ál vare z M os q ue ra ESO 3ºB

latr i cadas 1 7


poe s ía

O m ar O m ar, q ue bate con forza contra a te rra, Pl age de Portugal- © guym ol l

q ue roza cos s e us s uave s cabe l os as e s pidas roch as e a fráxilare a. O m ar, q ue l e va vida al á onde vai, q ue coida dos s e us fil l os acuáticos ou te rre ais . O m ar, tan im portante , tan pode ros o pe ro á ve z tan e s q ue cido e de s prote xido. M al tratám ol o, e ns uciám ol o, Se al go non face m os , pronto ficará am orte cido. O m ar, non l l e arre bate m os o q ue é s e u, mel l or de vol vám os l l e o q ue e lnos de u. O s pe ixe s , as al gas , a auga, as roch as , as praias , os cantís , m agnificam e nte , o m ar. D avid Vázq ue z Enríq ue z ESO 3ºB

1 8 latr i cadas


Pas os l ixe iros Pas os l ixe iros , e s curidade profunda, m e do inte rno, ne s ta noite e s cura. Pe s ade l o inte rno pre s íntoo, nótoo. Al go m e e s tá afogando no pe s cozo. Non de m oro m áis o q ue s e i q ue vai pas ar, o de s tino e s tá e s crito, ch e goum e a h ora.

poe s ía

Cinth ya Ve iga Lópe z ESO 3ºB

H aving to w ait is th e torture - © D arw in Be l l

Na m iña xane l a e s tá ch ove ndo, o te m po e s tá cam biando, e e u m e ntre s s igo pe ns ando, s ígom e acordando de com o e ra de pe q ue na, nas tarde s q ue e s taba xogando, e agora q ue s on unh a m oza, s into m e l ancol ía por e s e s m om e ntos , e s as l e m branzas con s abor doce , q ue nunca vol ve rán. Janine Pe na Novo ESO 3ºA

M e ditation in th e rain - © garl andcannon

latr i cadas 1 9


Torpe do Al to e branco com o a ne ve é o m e o am igo Torpe do, os s e us ol l os ne gros nunca re fl e xan m e do. Corre pol a prade ira ve l oz e conte nto face ndo q ue a s úa col a bail e o s on do ve nto. Para m in no s ó é un cabal o, éomeu mel l or am igo; xa q ue no bo e no m al o s e m pre e s tá conm igo.

poe s ía

Ke vin Igl e s ias Ve iga ESO 3ºA

Ch e valde aq uare l l e - © Vah ra, M artin Sch w arz

Pe gas o, cabal o al ado, fonte de auga doce , fe ito de ouro branco. Coa túa arm adura inve ncibl e, non pe rm ite s e nganos , por is o, com pañe iro m itol óxico, axudas nas s úas fazañas aos de us e s pode ros os . Agora bril l as no ce o e n form a de cons te l ación grazas a Z e us q ue te inm ortal izou. Javie r Cance l a Rodrígue z ESO 3ºB

2 0 latr i cadas


IX X ornadas de Inte rre l aci贸n Cu rricu l ar


Trofe o Col orArt de L'O re al

2 2 latr i cadas


I Lu cu s Inte rce ntros Podio

Un s h ow m an con m oito oficio: "O im portante m ancars e "

é non IES Ánxe lFol e

IES Sanxil l ao

M om e ntos de conce ntración

IES Nos a Se ñora dos O l l os Grande s

Entre bas tidore s

M áxim a e xpe ctación


E ntroido 2012

Un xurado m oi e s ixe nte

Se gundo pre m io

Andorra 2012

Prim e iro pre m io

Pre m io Sl ogans a favor do gal e go

... q ue

non te ñan q ue vir ao re s cate . RaulFre ije 1º Sis te m as M icroinform áticos e e n Re de

2 4 latr i cadas


latr i cadas 2 5

actividade s e xtrae s col are s


2 6 latr i cadas

actividade s e xtrae s col are s


latr i cadas 2 7

actividade s e xtrae s col are s


2 8 latr i cadas

actividade s e xtrae s col are s


Pe l os na l in g u a

S

e gundo di a pre s e ntación da obra: “Pe l os na l ingua vai de s tinado a todo o m undo (e non e s axe ram os ): aos gal e gofal ante s , aos q ue non o s on, aos q ue q ue re n se l o pe ro non s e atre ve n, aos q ue s i q ue re n se l o e tom aron e s a de te rm inación, aos q ue non o fal an porq ue non o s abe n fal ar be n, aos q ue l l e s dá igualq ue s e fal e ou non o gal e go, aos q ue pe ns an q ue o gal e go é a l ingua q ue de be ría fal ar todo o m undo, aos q ue pe ns an q ue de be ría s e r o ingl és o idiom a q ue fal as e todo o m undo, aos q ue pe ns an q ue a m aioría dos gal e gos fal an cas te l án, aos q ue pe ns an q ue a m aioría dos gal e gos fal an gal e go, a pol íticos , m e s tre s , al um nos , actore s , actrice s , carpinte iros , todos e todas ".

Sobre a nos a l ingua re cae n dive rs os e s te re otipos e pre xuízos , un dos m áis com úns é as ocial a a pe rs oas de baixo nive l cul tural cons ide rándoos com o ignorante s , de s ta m ane ira m e nos prézas e á l ingua pe ro tam én a q ue n a us an, m e dra as í a ide a de q ue o gal e go non é vál ido para o us o cie ntífico, de portivo, l ite rario,… a l ingua q ue da re l e gada a am bie nte s fam il ire s e col oq uiais re ve l ando una crúa re al idade :

crónicas

Se a be l e za e s tá nos ol l os do q ue m ira, o m e s m o pode riam os dicir dos pre xuízos q ue a h um anidade cre ou ao l ongo da h is toria e q ue afe ctan a variados te m as , e ntre e l es á l ingua gal e ga. Es ta probl e m ática foi re fl e xada cl ara e s arcas ticam e nte na función te atral “Pe l os na l ingua”, re pre s e ntada no s al ón Te atro de Santiago de Com pos te l a e á q ue as is tim os o 31 de xane iro os al um nos de 2º de BAC. A com pañía ce e ns e , Tal ía Te atro, as um e de s ta vol ta a pos ta e n e s ce na de Pe l os na l ingua. U n e s pe ctácul o e s truturado e n s k e tch e s q ue fal a dos us os e abus os q ue s ofre a l ingua gal e ga.

pais gal e go-fal ante s q ue s e dirixe n aos s e us fil l os e n cas te l án. Pe ns an q ue co gal e go non s e pode m e l l orar nin pros pe rar s ocialnin e conom icam e nte , q ue se l l e pe ch an as portas ás pos ibl es s aídas l aborais . “Pe l os na l ingua” é una irónica obra na q ue se s atirizan al gunh as das s ituacións m áis abs urdas q ue s e dan , no us o do día a día, da l ingua gal e ga. ”Pe l os na l ingua” é una obra para re fl e xionar, am os ando a re al idade , de nunciando s ituacións cotiás coa final idade de pe rs uadir a un públ ico xuve nil , ás ve ce s tan afas tado da s ituación s ociol ingüís tica actual . A propos ta de s ta obra é m oi ace rtada e ocorre nte , te n com o final idade im pactar nos e s pe ctadore s e provocar a autorre fl e xión. 2º BAC A

latr i cadas 2 9


E xcu rs ión pol o Eo

O

crónicas

día 23 do m e s de M aio, os al um nos dos dous grupos de 3º fixe m os unh a e xcurs ión organizada pol o De partam e nto de Biol oxía e Xe ol oxía para ach e garnos a coñe ce r un anaco dunh a Re s e rva da Bios fe ra, a coñe cida com o O s cos , Eo e Te rras de Burón, pe rte nce nte ás com unidade s autónom as as turiana e gal e ga. A nos a parte atópas e s ituada ao norl e s te da provincia de Lugo e , pre cis am e nte , o río Eo fai de l ím ite coa parte as turiana. En prim e iro l ugar, vis itam os un Ce ntro de Inte rpre tación en Ve gade o onde nos e ns inaron a cal idade naturalda re s e rva e a gran riq ue za e n biodive rs idade q ue al í h ai. É com a un m us e o onde s e pode n ve r o re pre s e ntantivo da fl ora e fauna da zona, e n e s pe cial a fauna ornítica q ue incl úe e s pe cie s m igratorias q ue pode n atopars e de inve rnada e q ue e nriq ue ce n e dan m oito val or m e dioam bie ntala e s te e s pazo natural . Ade m ais re cól l e ns e outros as pe ctos h is tóricos , e tnográficos e de actividade h um ana q ue foi e continúa s e ndo im portante na zona, com o é o m aris q ue o, a pre s e nza de m uíños de dife re nte s tipol oxías e dis tintos trabal l os arte s áns . Logo de vis itar o de vandito Ce ntro, continuam os coa nos a actividade nun barco de re cre o para dar unh a vol ta pol a ría de Ribade o. O te m po acom pañounos , pois ía m oita cal or.

30 latr i cadas

De s pois do pas e o, tive m os o m om e nto para xantar. Fixém ol o nunh a áre a re cre ativa s ita na ras a cantábrica e nriba da praia de Pe narronda, na parte as turiana da ría. Al í pas am os unh as h oras , dis frutando do bo te m po e tom ando al gún baño. Logo foi a q ue nda das canoas e piraguas . Era a prim e ira ve z para m oitos de nós , e ao principio pare cía difícil re m ar, m ais l ogo dos prim e iros m e tros , os ne rvios e s vae cérons e . O curios o foi q ue non de s ce nde m os pol o río, s e nón q ue fixe m os o as ce ns o, pol o tanto cara ao nace m e nto do Eo. As í fom os te s te m uñas de com o de s pois das m aris m as pre s e nte s na parte do e s te iro do río, van apare ce ndo as árbore s nas be iras , form ando o ch am ado bos q ue gal e ría, onde xa h abía m oito m áis s om bra e fre s cura, aínda q ue s e guía a face r cal or. Nun pe q ue no e m barcadoiro, al gún de nós tom ou outro baño e outros fixérono ao re m ate da nave gación. Foi toda unh a gran e xpe rie ncia, ch e a de bos re cordos , de ris as , de adiantam e ntos , dal gúns e nvorcos , e tc... Á vol ta, a m aioría viñam os q ue im ados pol o s ol pe ro aínda as í con gañas de re pe tir a ave ntura. David Vázq ue z Enríq ue z ESO 3º B


latr i cadas 31


E xcu rs ión á Il l a de O ns

O

pas ado m ércore s 30 de m aio, os grupos de 4º da ESO e 1ºA de BAC vis itam os o Parq ue Nacionaldas Il l as Atl ánticas , concre tam e nte a il l a de O ns , pe rte nce nte ao arq uipiél ago do m e s m o nom e . Tiñam os q ue col l e r o barco no porto de Bue u ás doce e , com o contam os con te m po, vis itam os a antiga fábrica cons e rve ira M as s ó, agora conve rtida e n m us e o.

crónicas

Xa na il l a, e xpl icáronnos as norm as pe rtine nte s e , tras l ibrarnos das m och il as ,

32 latr i cadas

fixe m os unh a ruta ata o faro con dive rs as paradas nas q ue nos com e ntaron de tal l e s de inte re s e s obre a h is toria do l ugar. Tras un de s cans o para com e r, pas am os un par de h oras gozando dunh a das m arabil l os as praias da il l a. Se n dúbida foi unh a viaxe na q ue ocio e cul tura atoparon o e q uil ibrio pe rfe cto. Ne re a Bal boa Lópe z ESO 4ºA


Tre s anos de BAC

Con e s te s is te m a e ducativo o obxe ctivo do Gobe rno é te ntar re ducir as al tas cifras de abandono e fracas o e s col ar e de m e l l orar a form ación académ ica dos e s tudante s . Porén e u opino q ue o q ue van cons e guir é aínda m áis abandonos e fracas o e s col ar de bido a q ue os profe s ore s m áis ve te ranos non dom inan o idiom a. Tam én s e com e nta q ue q ue re n poñe r as e s col as e ins titutos de toda Es paña conce rtados ou privados . Re s pe cto a is to,

opino q ue é unh a m al a ide a, xa q ue a e ducación s e rá com o antano, s ó pode rán ir os fil l os dos ricos e o re s to non te rán pos ibil idade s de e s tudo, pol o q ue non te rán pos ibil idade de optar a un bo trabal l o no futuro. Ade m ais na Cons titución Es pañol a apare ce q ue todo o m undo de be s e r tratado nas m e s m as condicións , pol o q ue te m os q ue te r de re ito a un e ns ino por igual . O xal á Rajoy te ña razón, q ue vaiam os m e l l or pre parados e s aiam os todos cun trabal l o de baixo do brazo. M anue lLe nce Rois ESO 3ºB

re fl e xións

N

e s ta nova l e xis l atura o pre s ide nte do Gobe rno, M ariano Rajoy, apos tou por poñe r un bach are l ato de tre s curs os académ icos e e n dous idiom as , e s pañole ingl és .

A im portancia du nh a ade s tradora

I

s to é un re coñe ce m e nto a unh a pe rs oa m oi e s pe cialpara m in.

Se n e l a, gañar pre m ios , s ubir ao podio e acadar triunfos , non s e ría pos ibl e. É unh a pe rs oa pos itiva, agradabl e ... U nh a infinidade boas .

Por is o e por todo, e u doul l e as grazas á m iña ade s tradora. Cinth ya Ve iga Lópe z ESO 3ºB

e ntus ias ta, de cous as

Fai pos ibl e q ue ve xam os o de porte com a un pas ate m po, dive rs ión... e q ue e s ta dis cipl ina, o triatl ón s e xa igualou m e s m o m áis im portante ca outros de porte s . Cando non acadam os o q ue pre te nde m os , ins is te e n q ue non é un fracas o s e nón unh a e ns inanza de s upe ración. Porq ue e l a fai q ue s e xam os unh a “piña” no bo e no m al o e q ue xam ais nos s intam os dife re nte s aos de m ais . O trabal l o fais e duro, ás ve ce s , pe ro com péns ao cos bos m om e ntos . As s úas cancións de m otivación, as s úas ch arl as s obre a vida, a nos a m as cota...

latr i cadas 33


A vinganza do Príncipe Andre w

re l atos

ndre w , príncipe de Irm ande z, tivo unh a infancia l e da nun gran cas te l o, o cas te l o de Be nradé. Xogue te aba pol os corre dore s da l uxos a cons trución coa s úa irm á Re né, e com ía os m anxare s m áis e xq uis itos q ue puide ran e xis tir. Al í a vida e ra pe rfe cta. Todo o m undo o e nvidiaba, pois tiña todo canto de s e xaba e m e s m o o cariño dos s e us pais , Landor e M arie Jane . U n día, com a outro cal q ue ra, xa cando anoite cía, al guén de s coñe cido ch e gou a Irm ande z. O s cabal e iros do re ino inim igo viñan atacar e non m arch arían s e n acabar ante s con todos os h abitante s do l ugar. A xe nte corría con m e do, s e n s abe r a onde ir. Pe rs oa tras pe rs oa, ante s ou de s pois , todos pe rde ron a vida. Só un inte l ixe nte rapaz cons e guiu fuxir da m orte . O pe q ue no Andre w , puido ve r com o a s úa fam il ia e ra abatida de nde un pe q ue no arm ario. Cando os cabal e iros m arch aron, s aíu do s e u agoch o. O pobre príncipe non s abía a onde m arch ar. Arre batáranl l e o q ue m áis q ue ría e xa non tiña a ninguén. Tras h oras pe ns ándoo, col l e u provis ións e dirixius e ao bos q ue , co fin de atopar un l ugar onde agoch ars e . Pas ou días e días cam iñando e durm indo no frío da noite ata q ue , por fin, ch e gou a unh a pe q ue na vil a. Non tiña m áis ca vinte cas iñas de m ade ira, m ais pare ce ul l e un s itio acol l e dor. As í pois , arm ous e de val or e ch am ou a unh a das portas . Al í vivía un l e ñador, coa s úa m ul l e r e as s úas tre s fil l as . O h om e e ra corpul e nto e barrigudo, m ais a s úa m irada e ra tan doce q ue facía q ue e s q ue ce ra o s e u as pe cto de s al iñado e trans m itía unh a te nra s e ns ación. A s úa m ul l e r e ra de l gada e baixiña, e pare cía m oito m áis nova ca e l . Le vaba o cabe l o re col l ido nun m oño m al fe ito e os s e us bonitos ol l os e s curos tiñan de baixo unh as m arcas de non te r pe gado ol l o e n m oito te m po. A fil l a m aior tiña o pe l o cas taño e l ongo. O s ol l os e ran dun azulcon re fl e xos e n ve rde q ue pare cían te r o m ar no s e u inte rior. E o s e u corpo e ra aínda m áis pe rfe cto ca aq ue l bril l ante cabe l o ou aq ue l e s ol l os tan e xpre s ivos , q ue h e rdara do s e u pai. A fil l a m e nor xogue te aba co can m e ntre s s orría cunh a boca de s de ntada. M ais , s e n dúbida, a m áis fe rm os a de todas

34 latr i cadas

e ra a fil l a m e diana. O u pol o m e nos , is o l l e pare ce u a Andre w . El a e ra e s be l ta e m iúda. Pode q ue os s e us ol l os non fos e n tan bonitos com o os das s úas irm ás , m ais tiña unh a pe ltan cl ara q ue facía q ue re s ul taran e s curos com o o carbón e grande s e bril l ante s com a o Sol . O rapaz e xpl icoul l e s todo o q ue ocorre ra, e e l e s , acol l érono con am or.

l l e

Pas aron os anos , e Andre w cre ce u na s úa nova fam il ia.

Cada día q ue pas aba, m arch aba ao bos q ue e practicaba e ntre árbore s com o l oitar. Á s úa ve z, cada día s e nam oraba m áis da fe rm os ís im a Cath e rin, a fil l a m e diana. E el a, tam én de l . U nh a noite , cando todos dorm ían, Andre w de cidiu m arch ar. De ixou unh a nota á s úa nam orada xurándol l e q ue vol ve ría e pe díndol l e q ue o e s pe rara. Ninguén s abía a onde ía, m ais e ltíñao m oi cl aro: q ue ría vinganza. M iriam Piñe iro Lourés ESO 1ºB


Única com paña

U

n al tofal ante s ol itario nunh a conve rs a. As s úas pal abras nadan, de novo, a través dos s e us oídos . Pode s e ntir a pre s e nza, non e s tá s ó, al guén o e s coita. Pode ve r a s úa m al a e xpre s ión pol os e fe ctos , re fl e ctida no e s pe l l o. De s cobre as bote l l as de xine bra bal e iras e tom a un m om e nto para aval iar os gol pe s pol os q ue e l a tivo q ue pas ar. “Di o q ue te ñas q ue dicir, non m e de as m áis a razón, pagaría por ve rte e ngurrar o ce l l o. Síntoo, non s on cons cie nte do q ue fago. Eu s on o pe cador aq uí, s íntoo.”

Só, agora e s tá total m e nte s ó, a s úa única com paña é o s e u m aior inim igo, aq ue l pol o q ue , no s e u día, pe rde ra a única pe rs oa á q ue unh a ve z am ara. Aq ue lq ue o obrigara a arrincarl l e a vida á únca pe rs oa q ue fora capaz de q ue re l o con todos os s e us de fe ctos e virtude s . A s úa única com paña e ra agora, q ue n fixe ra q ue ficas e s ol itario na vida, na q ue un día fora fe l iz. A s úa única com paña e ra o q ue , h oxe , tam én acabaría coa s úa vida. Iris Rois Som oza ESO 4ºB

re l atos

E vais e . El a be rra de de s e s pe ración na cas a, afoga nun m ar de bágoas q ue e l a m e s m a de rram a pe ro non diante de l , q uizais por te m or. Trátas e de q ue todo e s te a be n cando e lvol va, s e non q ue re q ue a cous a e m pe ore …

El ch e ga á cas a tarde , m al e arras tro, novam e nte borrach o, com a cada fin de s e m ana, pe ro e s ta, s e rá a úl tim a ve z q ue e s a m ul l e r o viva.

Lam pve rbalabus e - © th e l am pync

Ao prim e iro s inalde m aos tratos , ch am a

latr i cadas 35


M orte ao l onxe

E

re l atos

s pe rte i, non s abía o q ue pas ara... Non s abía o q ue facía a m iña curm á na m iña cas a. Pe ro m e l l or re m ontém onos uns m e s e s atrás cando pas aba e s as pre cios as tarde s na re s ide ncia co m e u avó, a prim e ira ve z q ue o ingre s aran. Encantábam e e s tar al í, s e tiña tare fas l e vábaas e s e m pre q ue acababa, xogabam os ás cartas , a m aioría das ve ce s e lde ixábam e gañar e e u dicía "tom a a cal de ril l a e as boas cartas para m in". Pouco a pouco ían pas ando os días e un día déronl l e a al ta pe ro por de s graza, ao pouco te m po, vol ve ra ingre s ar. De s ta ve z xa e s taba m áis pre ocupada, de s de q ue oín com o o m édico l l e s dicía a m e us pais q ue non m e de ixaran s oa por s e acas o... Cada día m e as us taba m áis q ue l l e pas ara al go, e ra o m e u avó pre fe rido, adoraba ir á al de a cando e ra pe q ue na s ó para pode r ve r o s ábado "O Luar" m e ntre s q ue xogabam os ás cartas e o dom ingo pode r e s tar con e le m ais coa m iña avoa, s ó is o m e facía fe l iz. Pe ro vol vam os ao te m a. M e u avó s e guía ingre s ado, pouco a pouco m el l oraba pe ro, por de s graza, e u xa vía q ue s e apagaba, q ue m e ía fal tar e q ue m e doe ría m oito a s úa pe rda. Daq ue l a e u e ra s ó unh a rapaza, de doce anos , q ue q ue ría m oito ao m e u avó e vía com o s e ía apagando. O pe or de s e s m e s e s foi ve r com o, por ul tim a ve z, o ingre s aban. Non s abía q ue s e ría a de rrade ira ve z pe ro a s úa im axe ás agach adas , en com a inducido, m arcoum e . Non podía cre r q ue a pe rs oa á q ue m áis q ue ría e s tive s e as í. Foron pas ando os días pe ro o m al o e ra q ue agora s ó o podía ve r un ch is co pol as tarde s , non m e gus taba nada ve l o as í. Agora q ue xa vos conte i parte da h is toria, ím os vol ve r ao com e zo. Es pe rte i e vin a m iña prim a na cas a, fun ao s al ón onde e s taba, tam én e s taba durm indo o m e u curm án David e outro curm án m áis l e ndo o xornal . Que de i parada uns ins tante s , as us te im e m oitís im o e final m e nte e ntre i. Pre gunte i: "¿Pas ou al go?". Le m bro pe rfe ctam e nte a re s pos ta da m iña curm á: "Non te pre ocupe s , s ó q ue o te u avó s e puxo al go m al iño pe ro s e gue be n". Que de i parada. Non s abía nin q ue dicir nin q ue pe ns ar pe ro o prim e iro q ue pe ns e i foi q ue e s taba be n e q ue pode ría vol ve r a ve l o. Subiu a

36 latr i cadas

m iña tía e dixo q ue m e l e varían cabo de l , l e voum e a m iña prim a no s e u coch e , cando tom am os o cam iño cara á m iña al de a pre ocupe im e , non dixe n nada durante todo o cam iño, e s taba m uda. Cando ch e gam os á cas a da m iña avoa o prim e iro q ue vin foi a m e s iña fúne bre das tarxe tas . Non s abía q ue dicir. De s e guido

Truco - © ingow il ge s

viñe ron onda m in m iña nai e m iña irm á e déronm e a m al a nova. Non o podía cre r: m orre ra. A pe rs oa á q ue m áis q ue ría fal e ce ra e s e 15 de m arzo. Agarre im e á m iña curm á e ch ore i. Entre i na cas a pe ro non m e atre vín a ve l o porq ue s ó q ue ría re cordar os bos m om e ntos q ue pas ara cando e ra pe q ue na; aq ue l as partidas de cartas q ue vos nom e e i ante s , as de dom inó ás tarde s de trás da cociña; s ó q ue ría l e m brar is o, m áis nada. Entre i na cociña e ao pouco ch e gou a m iña curm á Laura e tam én m e ape rte i a e l a. Non nos s e param os nada e s e s días , e para non ve r aos nos os pais tan de s trozados , a m iña tía Conch a l e vounos con e l a. O s e gundo día foi o pe or, m iña curm á e m ais e u q ue riam os e s tar e n Carbal l o, unh a coa outra e tam én cos nos os pais . O q ue m áis l l e doe u a m iña curm á foi ve r o nos o avó na caixa, e l a s i q ue o q uixo ve r, de s pois ape rtoum e . O día s e guinte foi duro, e ra o día do e nte rro ás 5 da tarde . Ch oram os todo o día, pe ro o m áis tris te foi ve r s aír a caixa co m e u avó de ntro. Pas ou o fune ral e co pas o de te m po fóm ol o s upe rando. Aínda h oxe m e doe pe ro q uizais e s te pe q ue no re l ato s e xa unh a form a de fuxida. Grazas por l el o.


M e ns axe de am or. M e ns axe de paz.

Non s on e s pe cial , pe rte nzo a e s e s prim e iros m ode l os q ue s aíron e por is o h oxe e s tou xubil ada e vis ítanm e no m us e o, xunto a outros m ode l os . Cada día ve ñe n m oitos curios os a ve rnos e m oitos s e s orpre nde n porq ue non nos coñe cían, actual m e nte funciona o orde nador.. obxe cto m ode rno aínda q ue m áis im pe rs oal . Na m iña xuve ntude , fixe n m oitas cous as , e ra de util idade para todo o m undo. Axudaba a s e cre tarias , pe rs oas de al tos cargos , avogados e xuíce s e m e s m o al gunh a pe rs oa de a pé q ue o pre cis aba. Facía trabal l os im portante s , docum e ntos e outros e s critos , pe ro h abía cous as q ue m e gus taban m áis . Col abore i na procura de s oños , il us ións e m undos fantás ticos a e s critore s , e a e xpre s ar e s e s profundos s e ntim e ntos aos nam orados . Coas m iñas pal abras fe rm os as os m ozos nam orados acudían a m in na bus ca de l as para ch am ar a ate nción das s úas nam oradas e im pre s ional as . M ais agora im os ao ve rdade iram e nte im portante , unh a ne na pe díum e q ue e s cribis e al go xa q ue ía com e zar a gue rra e q ue ría de te l a porq ue s e nón, s e u pai e s e u irm án m aior (q ue s ó contaba con de zas e te anos ) s e rían ch am ados a fil as e e nfrontaríans e a unh a m orte s e gura. Aq uí com e zaron os m e us probl e m as , por prim e ira ve z na m iña e xis te ncia non s abia q ue e s cribir. ¿Que podía dicir e u, unh a pe q ue na m áq uina de e s cribir?. E as í pas aba e u os días , m atinando e s crito q ue arranxara todo, s abe ndo non tiña te m po, ata q ue dous ou tre s de s pois da vis ita da pe q ue na, s oube n face r.

nun q ue días q ue

Re dacte i unh a carta q ue ch e garía aos xe ne rais dos dous bandos , e xpre s ando q ue de bían dar con outra s ol ución pois a gue rra non ía arranxar nada, unicam e nte a m orte

dos s e us iguais e adxunte il l e un poe m a q ue m e de ixara Noa, a ne na, q ue e ra tan bonito q ue ch e arrincaba as bágoas . As cartas tardaron dúas s e m anas e n ch e gar ao s e u de s tino; porq ue , dire ivos q ue , para unh a m áq uina re al izar e s e s trám ite s non é doado e pre cis e i de m oito col aboración por parte da xe nte . M e s e s m áis tarde , Noa ve u coa s úa fam il ia a vis itarm e . A gue rra non ch e gara a com e zar e a s úa vil a e s tábam e tan agrade cida q ue m e ían l e var con e l e s,

re l atos

A

m iña vida foi s inxe l a, de diq ue im e a e s cribir, pe ro o q ue non s abe de s e q ue axude i a m oita xe nte coas m iñas pal abras .

porq ue tiñan un s itio para m in onde h abía pas ar os días e s cribindo m e ns axe s ch e os de l e dicia e no q ue un día pode ría ficar, xa de m aior, na com pañía doutras com a m in. E al í l e vo de nde e ntón, no m us e o da cidade . E cando fun de m as iado ve l l a para e s cribir, outros contaban as m iñas ave nturas por m in. O q ue e u fixe n non ch e gou m oi l onxe , pe ro e s pe ro q ue agora q ue o s abe de s non o e s q ue zade s nunca, e s e m pre te ñade s e s te re cordo na m e m oria. Tania M ª Se ijas GilESO 4ºA

latr i cadas 37


Be nvido s e xa o Nadal

C

re l atos

h ove , com o non, m ais non m e im porta. Agora m e s m o s oam e nte q ue ro e s tar s ó, l am e ntando o q ue fixe n, e s coitando o cae r das pingas no cris tal da fie s tra. Todo com e zou fai uns m e se s. Ach e gábas e o Nadal : l uce s nas e s tradas , adornos nas te ndas e o e s pírito de s tas fe s tas facía q ue a xe nte s e vol ve ra m áis xe ne ros a do h abitual . Porén a m in non é q ue m e il us ione de m as iado o Nadal : vai frío, gás tans e m oitos cartos e n com prar agas al l os e e n face r a fe s ta… non m e gus ta nada. Non e nte ndo com o pode s e r q ue a xe nte s e il us ione tanto ne s ta época. É as í com o unh a noite de de ce m bro vin pas ar una e s tre l a fugaz pol o ce o, e pe dín o de s e xo de q ue non h oube s e m áis Nadais . Com o xa dixe n, daq ue l a de te s taba e s a ce l e bración. Foi as í com o pas ou o vinte e cinco de de ce m bro, ch e gou Noite ve l l a e de ixam os o día de Re is atrás s e n q ue nada fóra do norm al ocorre ra. Era Fe bre iro e com o s upuxe n, o de s e xo non s e cum prira. O s días pas aban e con e l e s os m e s e s ; Entroido, Se m ana Santa, as vacacións de ve rán, a vol ta á e s col a e n Se te m bro… , e tan rápido com o com e zou, o ano al canzaba o s e u final . De s úpe to as m iñas s os pe itas apare ce ron: e ra un día de cl as e , concre tam e nte o vinte e un de de ce m bro, e non h abía ras tro do día de e ntre ga de notas . -Profe s or, ¿pe ro cando nos dan as notas ?Atre vinm e a pre guntar -¿Pe ro ti q ue dis M igue l iño, acas o s e ach e gan as vacacións ? -Pois cl aro q ue s i -re s pondín atónito- nuns días é Nadal . -¿Que ?. ¿Pe ro q ue é is o?. Non inve nte s fe s tas , anda, q ue todos s abe m os q ue ata Se m ana Santa non re m ata o s e m e s tre . “Se m e s tre ”, pe ns e i e u. ¡Cl aro!, o de s e xo q ue pe dira o ano pas ado cum príras e . ¡Non o podía cre r! Pe ro co pas o dos días , com e ce i a botar de m e nos as fe s tas , o

38 latr i cadas

Nadale n Pl ate rías - © Noe lFe ans

e s pírito, as vacacións , o pode r gozar do día de Re is coa fam il ia s e n te r cl as e ao día s e guinte … Agora, afogado na m iña tris te za, com pre ndo o s ignificado de dous re fráns de s coñe cidos ante s para m in: o de “Non s abe s o q ue tés ata q ue o pe rde s ”, e o de “Re s pe cta a opinión dos de m ais e non s ó a túa”. David Vázq ue z ESO 3ºB


O val or da vida

U n día s aíu e n bus ca do s e u rabaño de ove l l as cando de s úpe to s e atopou cun m ozo s e ntado no ch an, m oi tris te . O ancián ach e gous e a e le pre guntoul l e se l l e ocorría al go, ao q ue o m ozo re s ponde u e rgue ndo a te s ta e am os ando a Antón a s úa tris te m irada. O rapaz, ch am ado Xoán, conte s toul l e q ue non l l e pas aba nada, pe ro Antón díxol l e q ue l l o contas e , q ue as pe nas com partidas non e ran tan pe s adas . Xoán re s ponde ul l e : “¿Com o s abe s is o?”. E o ve l l o, e ntón, e xpl icoul l e q ue e ra pol a s úa e xpe rie ncia, a q ue l l e de ran os anos vividos . “Eu non te ño nada”, dixo o m ozo. “Por non te r, nin e xpe rie ncia te ño”. Antón pre guntoul l e l ogo: “E anos , cantos te s ?”. Xoán re s ponde u q ue tiña doce . “Daq ue l a”, continuou Antón, “te s a e xpe rie ncia de doce anos ”. M oi l e ntam e nte o pe q ue no Xoán, e ntre bágoas , com e zoul l e a contar q ue a s úa vida e ra un de s as tre , q ue e s taba s ó no m undo e

nin tan s e q ue ra tiña un te ito onde s e acubil l ar. Co ánim o de tranq uil izal o, o ancián l e m broul l e q ue tiña toda a vida por diante e q ue non de be ría ve l a con tanto pe s im is m o. “Te s m oitas cous as boas , fe rm os as , e s obre todo, m oi val ios as ”. Xoán cría q ue l l e e s taba tom ando o pe l o e q uixo s abe r s e is o e ra as í, q ue l l e dixe s e cal e s e ran e s as cous as tan val ios as q ue tiña. Antón propúxol l e un troco: “Dám e un dos te us ol l os e re gal are ich e o m e u rabaño de ove l l as ”. O m ozo re s ponde u airado q ue non cam biaría un dos s e us ol l os por nada do m undo. -Ah , m oi be n -re s ponde ul l e o ancián-. Entón dám e un dos te us brazos , dare ich e por e l unh a re cua de cabal os q ue te ño na corte . O m ozo re s ponde u q ue por ningún pre zo ve nde ría o s e u brazo. Antón as e ntiu s orrindo. “Be n. ¿E non m e cam bias l ogo unh a das túas pe rnas pol a te nda e todas as riq ue zas q ue te n de ntro?”. Xoán ins is tiu: todo o ouro do m undo non ch e gaba, tam pouco, para pagar ningunh a das s úas pe rnas . Antón botous e a rir e fíxol l e ve r a Xoán q ue pe ns as e canto tiña de val or na s úa vida, porq ue cando l l e ofre cía riq ue zas q ue cons ide raba im portante s , e l ne gábas e e n re dondo. ¿Non s e de cataba de q ue e ra m oito m áis val ios o ca todas as pos e s ións q ue l l e puide s e n dar?. Tiña s aúde e xuve ntude , e is o e ra o m áis im portante .

re l atos

É

ras e unh a ve z un ancián q ue s e e rguía m oi ce do todos os días para conte m pl ar o m e nce r. Pe ns aba q ue e ra todo un agas al l o pode r e rgue rs e cada día e ve r o fe rm os a q ue é a vida. O ancián e s taba conve ncido de q ue ch e gara aos s e us anos pol o bo cos tum e de m adrugar m áis có s ol para ve l o s aír. Antón, o ancián, vivía nunh a s inxe l a cas a e pas aba a m aior parte do te m po coidando do s e u gando.

Xoán, pouco a pouco, de catous e q ue tiña a razón. “Non te s por q ue s e ntirte as í”, dixo o ve l l o, “s ó pre cis abas q ue al guén ch e fixe s e ve r o e vide nte ”. M ontando no s e u cabal o, Antón al ongou a m an para axudar a Xoán a s ubir ao l om bo. E os dous m arch aron cabal gando pol as e xte ns as prade iras , á l uz do s ol nace nte . Bre nda Re tazzi As cariz "IES Xoán M onte s "

ESO

Bande irante - © gabrie l .bitart

latr i cadas 39


O rapaz e o de m o

E

s ta h is toria q ue vos vou contar, s uce de u xa h ai m oitos anos , cando aínda non nace ram os ningún de nós . É unh a h is toria q ue pas ou de pais a fil l os e q ue o m e u bis avó l l e contou á m iña avoa, xa h ai m oito te m po. Aí vai:

re l atos

U n h om e tiña un prado m oi bo e q ue daba m oi boas col l e itas . Trabal l ando un día ne l , na com paña do se u fil l o, com e zaron a dis cutir. O pai díxol l e q ue ante s de de ixarl l e o prado a e l , q ue l l o de ixaba ao de m o. O pai m orre u pouco te m po de s pois , e pas ado un te m po o rapaz foi tornar a auga ao prado. Viu un h om e ne l , ach e góus e l l e, e pre guntoul l e q ue n e ra, e q ue facía al í:

-Be n, pois ti non te pre ocupe s q ue de s ta h e ite s acar, m añá vai á h ora acordada, q ue tam én ire i e u. E as í foi, ao día s e guinte o de m o dixo: -Be n, im os ve r o m e u anim al . Ach e gárons e e o rapaz dixo: -Is o é un burro coa pe lre vol ta. -Val e , pois agora im os ve r o te u. Foron e viron a ve l l iña pace ndo, e s pida de arriba a abaixo. E o de m o dixo: -Vaia, e s un rapaz m oi l is to, ao m el l or de m as iado. M e re ce s un cas tigo, ninguén pode s e r m áis l is to ca m in...

-¿Ti non te acordas q ue cando dis cutich e s con te u pai e ch e dixo q ue l l e ía de ixar o prado ao de m o? Pois e u s on o de m o. Pe ro m ira, im os face r unh a cous a: m añá, de s tas h oras , ti vas trae r un anim al , e s e e u adiviño cal é, o prado s e rá m e u, e u trae re i outro, e s e ti o adiviñas , o prado s e rá te u. E o rapaz vol ve u a s úa al de a tris te inq ue do.

o prado e vin o de m o ne l . Ante s de m orre r, m e u pai dixéram e q ue l l e ía de ixar o prado ao de m o.

e

-¿E l ogo q ue ch e pas ou para q ue e s te as tan tris te ? - dixo unh a ve l l iña q ue pas aba por al í. -¿Que m e h abía de pas ar?Que fun am añar

E e s a é unh a h is toria, q ue inve rno tras inve rno, noite tras noite , s e ía contando de trás do l um e da l are ira, e s e gundo conta a xe nte ve l l a, e s a é a razón pol a q ue tantas col l e itas s e e s tragan, xa s e xa pol o m al te m po, ou pol os ataq ue s dos anim ais e non h ai ningunh a m ane ira de s ol ucional o porq ue e s e é o cas tigo q ue im puxo o de m o. Antía Díaz Gayos o ESO 3ºA

Na procu ra da au ga

E

ra un día cal q ue ra nunh a al de íña dos Ande s pe ruanos , a pe q ue na As iri acababa de s e e s pe rtar e ía bus car un cántaro de auga para l l e dar de be be r ás l l am as q ue criaba a s úa fam il ia, cando ch e gou á fonte viu q ue non h abía nin gota de auga, foi xunto a s úa nai e pre guntoul l e q ue pas ara, s úa nai m oi tris te , re s ponde ul l e: -A auga e s gotous e , xa non q ue da m áis , non s abe m os porq ué. -Pe ro non pode m os vivir s e n auga- dixo As iri. -Xa o s e i, te re m os q ue agardar, non pode m os face r outra cous a- re s ponde u a s úa nai.

4 0 latr i cadas

-Eu s i q ue podo face r al go. Entón As iri m arch ou corre ndo, s úa nai inte ntou de te l a pe ro non puido. Pas aron as h oras , os días e nin As iri nin a auga apare cían. As iri cam iñaba ao l ongo da l ade ira pe ruana, unicam e nte acom pañada da s úa l l am a Dorita;ch e garon ata unh as ruínas , e ran as ruínas de M ach upich u, pre guntaron aos turis tas s e s abían onde podían atopar auga, pe ro aq ue l a xe nte re s pondíal l e s nunh a l ingua m oi e xtraña e com o non cons e guiu e nte nde l os s e guiron cam iñando ata ch e gar a unh a cas oupa, ade ntrárons e ne l a, e ra m oi anch a e h úm ida, m iraron á s úa fronte e viron un gran barranco, ach e gárons e para


Cons e gu iríao

F

río, s oidade , fam e , s ono e m e do. Era o q ue s e ntía aq ue l día, s oa na e s curidade daq ue l a inm e ns a cova, nunca ch e gue i a im axinar q ue is o m e ía pas ar a m in, unh a xornal is ta q ue e m pe zaba a de s cubrir e s e m undo, o m undo do e ngano, da traición...

roubaba os m e niños q ue acababan de ch e gar ao m undo, ne s e ins tante acorde im e da m iña irm á, a q ue dixe ron q ue m orre ra ao nace r. ¿E s e non m orre ra?. ¿E s e al guén a tiña re tida?. Tiña q ue re s ol ve r e s as dúbidas canto ante s , as í q ue de cidín coarm e nos inform e s do h os pital por s e podía atopar al go, xa q ue non me ían dar e s a inform ación de boas a prim e iras . Bus q ue i todos os pape is q ue podían conte r al gunh a cous a. Cando de e s gue l l o puide n ve r unh a s om bra, al guén s e ach e gaba, apre s ure im e e col l ín os inform e s q ue dicían: “Fal e cidos 2000”. ¡O s e u nom e non figuraba nas l is tas !.

© Barak al do D igital

Todo com e zou un 18 de nove m bro, l e ndo unh a re portaxe da m iña bis avoa, fai m áis de 150 anos , q ue no s e u te m po fora unh a re porte ira de ins tituto, com a m in agora. A re portaxe trataba s obre unh a m ul l e r q ue

Pouco de s pois s e ntín un pinch azo nas cos tas e todo daba vol tas . Es pe rte i nunh a cova, coa s aída bl oq ue ada, non s abía onde m e atopaba nin q ue n m e m e te ra al í, s oam e nte s abía q ue e s taba viva. ¡A m iña irm á e s taba viva!. Sairía de al í e atoparíaa, cons e guiríao.

re l atos

-Agora q ue o s abe s , farém os ch e gardar s il e ncio. -Dixo unh a voz.

Raq ue lCarbal l o Fe rre ro ESO 3ºA

de s cubrir o q ue h abía no fondo e viron m oitís im a auga q ue viña das pare de s dunh a cova e q ue te ría q ue s aír por un burato, pe ro e s taba tapado... As iri com e zou a s acar todo o q ue o tapaba. Re gre s aron á al de a xa q ue pe ns aban q ue e s a podía s e r a caus a pol a q ue non h abía auga e as í e ra, e n canto ch e garon todos apl audiron e e l a contoul l e s o q ue s uce de ra. Todo vol ve u a s e r com a ante s , a auga re tornara á fonte e As iri e os s e us ve ciños irían todas as m añás a bus cal a com a s e m pre . Lucía Cas anova 1º ESO IES “O l l os Grande s ”

© D onk e e t

latr i cadas 4 1


A e s tre l a pe rdida

E

ra a noite de Re is na pe q ue na e tranq uil a cidade de Lugo, o ce o e s taba de s pe xado, víans e as e s tre l as , pe ro... al go pas aba ne s a noite pe rfe cta e a pe q ue na Ana e s taba dis pos ta a ave rigual o.

U nh a ve z al í m iraron cara arriba, a l úa ch e a, as e s tre l as bril l ante s , pe ro... e n todo o ce o, al go e s traño e s taba pas ando, un oco e s curo de s tacaba e n todo o firm am e nto re pl e to de m il l e iros de e s tre l as .

Ana s aíu da cas a pre parada co s e u “k it” de de te ctive , e ncam iñous e na ave ntura, o prim e iro q ue fixo foi conte m pl ar a cidade e e ntre todas as l uce s non atopou nada e s traño, com e zou a bus car pol o barrio de Al be iros , obs e rvouno todo e de cidiu ir ata o ce ntro da cidade . Cando ch e gou á Praza de Es paña m irou o fe rm os o ce o e notou al go.

¿Que h abe ría naq ue loco?

M áis tarde de ixou o ce ntro de Lugo pol a Rúa Nova e e ncam iñándos e pol a rúa Cam iño Re alfoi bus car a s úa am iga Lucía,

Ana díxol l e a Lucía: -Fíxate e n todas as e s tre l as , s on todas iguais Lucía re s ponde ul l e: -Si, é ce rto. De s pois duns s e gundos re s ponde ron á ve z: -¡A e s tre l a Pol ar!. Is o e ra o q ue fal taba, a e s tre l a Pol ar, por is o non ch e garan os Re is a Lugo.

re l atos

As dúas ne nas propuxérons e bus car a e s tre l a, bus caron e bus caron pe ro non atoparon nada e non podían abandonar, as í q ue Ana dixo: -¡Te ño unh a ide a!. -¿Cal ?. -¿E s e nós de buxam os pe gam os no ce o?. D e te ctive Girl- © izyans h ah irah

no s e u portal ch am ouna e e l a baixou s ixil os a, pe ro no s al ón, Lucía obs e rvara al go, e ra s obre as cinco da m añá, aínda e s taban as gal l e tas s e n com e r e o l e ite s e n probar. O piñe iro s ol itario, s e n agas al l os e Lucía pe ns ou q ue al í fal taba al go, q ue todo e ra m oi raro e de cidiu, de finitivam e nte , s aír a ins pe ccionar con Ana. Ch e garon ao col e xio, co “k it” de Ana abriron a pe ch adura, s ubiron ata o corre dor de prim aria e e ntraron na “pl anch ada”.

4 2 latr i cadas

a e s tre l a e

a

-¡Que boa ide a!. As í o fixe ron, cunh a cartol ina e purpurina de vol ve ron os agas al l os a Lugo. M ira o ce o, ¿ve s e s a e s tre l a q ue bril l a tanto e é tan grande ?É a q ue fixe ron Ana e Lucía para s al var o Nadal . Lucía Cas anova 1º ESO

"IES O l l os Grande s "


h or贸s copo latr i cadas 4 3


4 4 latr i cadas

Latricadas 17  
Latricadas 17  

Revista do IES Muralla Romana de Lugo. Curso 2011-2012. Equipo de Dinamización Lingüística.

Advertisement