__MAIN_TEXT__

Page 1

Hacking Velo

Ief Spincemaille A


Hacking velo


VELO mag trots beweren (en dit door feiten gestaafd) dat het als fietsbedrijf een alternatief is voor de klassieke economie. Personen en werkgelegenheid primeren er op winst en kapitaal. VELO slaagt erin om kansen te bieden aan mensen die moeilijk een baan vinden. VELO heeft een uitgesproken sociaal doel, vanuit een u-topische inspiratie: een ideale toestand van sociale en duurzame economie is er nog niet, maar VELO werkt mee aan een paradigma-verschuiving in die richting en maakt die mogelijk. De droom van zo’n “goede plaats” – die utopie – werkt als een compas van hoop voor wie werkt bij VELO, voor diegenen die er aan het roer zitten, en voor de stakeholders, die zich rond dit prachtige project scharen. De KU Leuven is één van die stakeholders. Voor haar lokale aanwezigheid als universiteit, haar actief omgaan met, haar engagement voor de lokale omgeving in Leuven, is de samenwerking met VELO een belangrijke en bewuste keuze. Vanuit onze mogelijkheden willen wij als KU Leuven VELO met volle kracht steunen en willen wij mee op weg gaan. Onze gemeenschappelijke doelstelling is kansengroepen alle mogelijkheden geven om te leren en aan de slag te gaan. Ook met een kunstenaar gaan ze bij VELO in zee. Die trok zijn tenten op in het midden van het atelier. Hij “mimickte” wat VELOwerkers deden: uit elkaar halen en iets nieuws maken. Bij hem waren dat geen fietsen maar oude schilderijen, die werden herbruikt voor nieuwe kunstwerken. Als kunstenaar ­onderschrijft kunstenaar Ief Spincemaille het heel eigen profiel, dat VELO zo zorgvuldig heeft opgebouwd, en waarvan je de geschiedenis in dit boek kan lezen. In tweeluik tonen de foto’s het werk van VELO en dat van de kunstenaar: hoe ze samen bewegen, vorderen, creëren. Ief Spincemaille maakt VELO tot nog veel meer dan een sociale economie, hij neemt VELO op in een breed begrip

3


van wat cultuur vandaag behoort te zijn. Zo’n uit de kluiten gewassen concept van cultuur heeft onze verarmde maatschappij nu meer dan ooit nodig. Zo komen we tot een nieuwe drie-éénheid: Kunst en Wetenschap ontmoeten de Sociale Economie, om ze te verstevigen, om haar te verdiepen en haar uitstraling te vergroten, om haar grootsheid op te lichten. Wie houdt ons tegen om deze samenwerking nog verder te versterken? Katlijn Malfliet, Vicerector Cultuur, Diversiteit en Duur­zaamheid KU Leuven Voorzitter van de Raad van ­Bestuur VZW VELO

4

Geachte lezer Beste Leuvenaar Beste kunstliefhebber Om de twee jaar stelt Leuven een nieuwe culturele ambassadeur aan. Deze ambassadeur gaat, gewapend met de eigen discipline en geruggensteund door 30 CC, aan de slag in de stad. Samen met al wie daar zin in heeft, creëert hij (of zij) mooie, creatieve, nieuwe dingen. Het curatorschap – want zo mag je dat ambassadeurschap gerust beschouwen – geeft steevast een nieuw, fris elan aan een discipline en het brengt altijd mensen samen. In februari 2014 kreeg stadskunstenaar Ief Spince­ maille voor twee jaar de sleutel van de stad in handen. Hij charmeert Leuven sinds toen met tal van projecten zoals There is the sun, De eerste verstoring, (Re)Cycle – Hacking Velo, Musée de l’inconnu … We zagen Spincemaille de afgelopen twee jaar eigenlijk nooit stil zitten. En dat kan ook niet, want elk nieuw werk ontstaat voor hem steeds vanuit een verwondering over heel gewone dingen die hij in de stad aantreft. Zijn werk is altijd een onderdeel van een zoektocht naar een ander ruimtelijk en/of tijds-perspectief op wat we kennen. Letterlijk de ervaring van deze perspectiefwijziging buigt hij om tot iets verrassend nieuws: van het opgraven van ongerepte grond onder het oudste stadsdeel tot de realisatie van een mobiel paviljoen om het ritme van de tijd te manipuleren. Stuk voor stuk zijn het pogingen om stad en stedelijkheid te verlaten, om haar vanuit een historisch en ruimtelijk ‘buiten’ te kunnen bekijken. ‘Verlaten’ om met een nieuwe blik terug naar binnen te kunnen gaan. Deze zoektocht naar een ander perspectief merk je haast letterlijk bij dit (Re)Cycle – Hacking Velo. In plaats van fietsen recycleert Spincemaille bij Velo afgedankte

5


schilderijen tot grondstof voor de recreatie van werken en ideeën uit de 20ste eeuw: gerecycleerde Damien Hirst’s, Ellsworth Kelley’s, Kazimir Malevitsj, e.a. Hij gaat aan de slag met het respect van een kunstenaar-maker en trekt zo feilloos de parallel tussen creëren en recycleren en laat Velo ontpoppen tot een kunstfabriek. Spincemaille doet dit niet alleen. Zoveel mogelijk mensen betrekken in het realisatieproces van zijn werk, is een van de sterktes van de stadskunstenaar. Hij speelt zo in op waar we met cultuur in Leuven al jaren aan werken: cultuur als hefboom voor gemeenschapsvorming en, omgekeerd, zoveel mogelijk mensen laten participeren aan cultuur – omdat we geloven dat kunst en cultuur een van de antwoorden is om verschillende maatschappelijke uitdagingen zoals vergrijzing, verkleuring, individualisering aan te pakken. In het voorjaar van 2016 eindigt het ambassadeurschap voor Ief. Hij maakte van Leuven zijn speeltuin voor beeldende kunsten. Maatschappelijke inbedding en participatie van het brede publiek in combinatie met een grote poëtische kracht zijn daarbij zijn absolute troeven. Dat poëtische meesterschap heb ook ik mogen ervaren bij het inkijken van de eerste proefexemplaren van dit boek. Neem het ter hand en laat je pagina per pagina, beeld per beeld meeslepen in het unieke universum van onze stadskunstenaar. Denise Vandevoort, schepen van cultuur

6

1994 – Het Begin Het begon allemaal in 1994 in de kelders van Alma II, één van de Leuvense studentenrestaurants. Waar ooit in de kookpotten werd geroerd om studentenmaaltijden te bereiden werden enkele werklozen en jongeren uit het deeltijds onderwijs samengebracht. Het project VELO was geboren. Dat in de Leuvense context voor de fiets werd gekozen als middel om bij te schaven aan de arbeidshouding en om technische kennis te verwerven leek toen een detail. Twintig jaar later blijkt niets minder waar. 2004 – Sociaal Project Tien jaar na de start was VELO uitgegroeid tot een heus sociaal project met een goede financiële basis. Sterke stakeholders hadden gezorgd voor een werkbaar draagvlak: financieel en economisch. De universiteit leverde de studenten die behoefte hadden aan een rijwiel tijdens het academiejaar of aan technische ondersteuning als hun van thuis meegebrachte fiets het begaf. De stad leverde schroot: weesfietsen en fietswrakken. Het bleek goedkope maar waardevolle grondstof. En het toenmalige ACW (nu Beweging.net) regio Leuven stelde begeleidingsexpertise ter beschikking in de vorm van enkele medewerkers. 2009 – Sociaaleconomisch Bedrijf Nog eens vijf jaar later was VELO verveld tot een sociaaleconomisch bedrijf. De tijdsgeest met steeds meer aandacht voor de fiets en de goede ondernemingsbasis zorgden ervoor dat de sprong naar groter en meer gewaagd kon worden. Voor we het zelf doorhadden groeiden we uit de wasserij van het oude universitaire ziekenhuis waar

7


we inmiddels de intrek hadden genomen. Langzaam maar zeker palmden we de leegstand rondom verder in. Oude collegezalen, achtergelaten secretariaatslokalen, kelders, zelfs een anatomisch theater werden omgebouwd tot atelierruimten, stapelplaatsen voor fietsen, magazijnruimte. 2015 – Arbeidszorg Ondertussen klopten steeds meer mensen met een grote afstand tot de arbeidsmarkt aan onze deur. Ze wilden graag bij VELO werkervaring opdoen. Ze hoorden van anderen dat het er goed werken was. De OCMW’s uit de regio ontdekten ons. Het Vlaamse doelgroepenbeleid keek in onze richting. Alsmaar meer jongeren uit het deeltijds onderwijs misten de juiste motivatie en basis om te overleven bij de werkgevers waar ze terechtkwamen. Daarmee vergeleken was VELO voor hen een vrijplaats: ze mochten zichzelf zijn als ze maar bereid waren een leerhouding aan te nemen en hun handen vuil te maken. Ook de eerste mensen met een geschiedenis in de psychiatrie vonden een thuis bij VELO. Arbeidszorg werd een nieuw hoofdstuk aan onze al behoorlijk rijke geschiedenis. En zo is VELO, 20 jaar na de opstart, een onderneming geworden, een sociale onderneming. De fiets is niet langer een middel maar, net zoals het werken met mensen uit de kansen- groepen, een doel. Beide staan op gelijke voet.

hun eigen leven meer of terug in handen willen nemen. Naast aandacht voor vaktechnische competenties wordt ook gewerkt aan de arbeidshouding. Doorstroming naar een duurzame job is immers het doel. VELO kiest ervoor om de werknemers tijdens hun traject de nodige kansen te bieden. Het gaat immers vaak om mensen bij wie het niet alleen qua werk aan mogelijkheden ontbreekt, maar die ook psychosociaal door heel wat waters te zwemmen hebben. Daarenboven zijn er hoe langer hoe meer eerstegeneratie-inwijkelingen. Nederlands is voor hen een diepe kloof die niet alleen hun intrede in de arbeidsmarkt belemmert, maar ook in de weg staat van sociale en maatschappelijke integratie. VELO beschikt over een ruim team van technisch-pedagogische begeleiders, die het werkvloerleren continu opvolgen, en trajectbegeleiders, die de werknemers coachen tijdens en soms ook nog een tijdje na hun traject bij VELO. Dit team is cruciaal. De sociale werking van VELO gebeurt in nauw samenspel met het OCMW, de RVA, de VDAB, het lokaal onderwijs in zijn vele vormen en allerlei andere begeleidende instanties. Het sociale netwerk is uitgebreid en vraagt dagelijkse ‘zorg’. Al die partners staan ten dienste van VELO, maar verwachten evidente ook dat VELO iets voor hen kan betekenen. VELO ecologisch

VELO vzw biedt opleiding en werkervaring aan jongeren uit het deeltijds beroepsonderwijs, aan werkzoekenden en aan mensen die vanuit een cliëntsituatie in de welzijnssector (psychiatrie, verslaving, …) het heft in

Enerzijds is er de fietsmobiliteit: een thema met heel wat kansen en marktniches. Tenminste voor wie kennis in huis heeft en voorbij het verouderde businessmodel van de klassieke fietshandel kan denken en handelen. Zo heeft de niche van de ‘fietspunten’ toch bewezen. Opgestart in 2006 als een experiment o.a. door VELO, is dat concept nu uitgegroeid tot een 45-tal plaatselijke

8

9

VELO sociaal


projecten die de fietsmobiliteit in en rond stations in goede banen leiden en daarenboven heel wat service aan de fietser bieden. Zo’n nicheontwikkeling is maar mogelijk als de rol van ondernemer ernstig ‘gespeeld’ wordt. En kijk: het blijkt niet onmogelijk om op die manier alternatieve mobiliteit uit te bouwen vanuit zowel rendabel economisch als sociaal perspectief. Anderzijds is er de recyclage-idee. Jaarlijks komen zo’n 5000 fietswrakken bij VELO terecht. Een immense massa. Op twee manieren gaat het om waardevolle grondstof: omdat die wrakken excellent werkmateriaal zijn voor mensen in opleiding en omdat onderdelen of kaders gerecycleerd kunnen worden om er opnieuw tweedehandsfietsen mee samen te stellen. Zo is er quasi onbeperkt materiaal beschikbaar voor de opleiding van de tewerkgestelden. Zo wordt afval hergebruikt. En zo kan de kost bij fietsherstel laag gehouden worden. Een drievoudige winsituatie, dankzij wrakken! De jongste twijg aan onze ecologie-boom is wellicht de minst verwachte. Door een voet in huis te hebben in werkgeversnetwerken en bij ondernemingen, komen we weleens bedreigde personeels- ecosystemen op het spoor. Doorgedreven aandacht voor de werknemer, een versterkend ontwikkelingsplan voor iedereen op de loonlijst, … het blijkt niet altijd evident. Kunnen wij u helpen?

gebied van gezondheid, verkeerskennis, … De markt (lees: de scholen) kent een behoefte, VELO vult ze gedeeltelijk in met de schoolfiets. Op vergelijkbare wijze ontstond het VELOfixstation: een ‘installatie’ waar de voorbijganger zijn fiets aan kan ophangen om er vervolgens aan te sleutelen met de tools die bij de zuil beschikbaar zijn. En groeit daar niet een plan om een fietsrek met zonnepanelendak in te zetten om op publieke plaatsen e-fietsen op te laden (zonder dat er elektriciteit vanuit het net nodig is)? Fietstassen gemaakt uit gerecycleerde fietsbinnenbanden zijn ondertussen op de ‘markt’. Slapeloze nachten Niets wat deze liberaal-economische wereld in haar greep heeft, is VELO vreemd. We professionaliseerden, ook door onze verhuis naar een nieuwbouw op de sociaaleconomische site in Leuven. Maar de reflex om aanklampend te coachen, zoals we dat in onze visietekst benoemen, is altijd aanwezig gebleven. Net zoals de vraag of ook wij wel voldoende oog hebben voor wie ook in de sociale economie niet meer mee dreigt te kunnen. Het evenwicht is soms broos, de druk groot, de slapeloze nachten lijken met de jaren wat langer. Toekomst

VELO economisch

De tendens is duidelijk: het economische luik van de werking wordt steeds belangrijker. Eigen producten die vermarkt kunnen worden, werden ontwikkeld. Onze schoolfiets is daarvan een mooi voorbeeld. Deze fiets biedt een betaalbaar alternatief voor de dure en filegevoelige bus voor kortere schoolverplaatsingen. Mét meerwaarde op

Ondertussen proberen we de (nabije) toekomst voor te bereiden. In een context waarin de decretale wijzigingen ons om de oren vliegen, de maatschappelijke meedogenloosheid met de dag lijkt te groeien, de rationaliteit vergoddelijkt wordt. En toch kijken we met open vizier naar die toekomst, zijn we bereid onze comfortzone op te geven en out of the box te denken. We kiezen er niet voor

10

11


om ons te concentreren op het behoud van wat is maar we gooien – voorzichtig! – de deuren open. Omdat het moet! In een evoluerende wereld de luiken sluiten houdt niet alleen de zon, maar ook het licht buiten. De deur staat open. Is het paradijs dan ophanden. Zeker niet. Ook wij slagen er onvoldoende in om bepaalde nieuwe tendensen te integreren. De geef- en deeleconomie morrelt aan ons businessmodel. En het argument dat wij tenminste voor tewerkstelling zorgen is niet afdoende. Maar een echt antwoord hebben we nog niet gevonden. De deur staat echter wel open. De recente evolutie waarbij we ons meer en meer als ondernemer zijn gaan opstellen, heeft ons ook kwetsbaar gemaakt op onze linkerflank. We zijn, hoe je het draait of keert, ook onderdeel geworden van het liberaal-economisch gedachtengoed. We leiden mensen toe tot de kapitalistische arbeidsmarkt. We zijn onderdeel geworden van het te verfoeien economische groeimodel. En toch. Deelfietsen zijn in. Villo in Brussel boomt. Maar zijn we er ons van bewust dat achter deze fantastische systemen reclamemultinationals zoals JCDecaux (Brussel) en Clear Channel (Antwerpen) schuil gaan? Zij zijn niet bekommerd om uw gezondheid, uw ecologische mobiliteit, uw sociaalvoelendheid. Ze zijn uit op onze centen. Is het model van de schoolfiets – toch ook een deelfiets – dan niet duurzamer en meer uit op maatschappelijk welzijn? Een fiets, bedacht en geassembleerd in de sociale economie, bedoeld voor al de leerlingen op school (van 12 tot 18, meisjes en jongens) en multifunctioneel inzetbaar (voor de rit naar het zwembad of naar het proefveld; in het kader van de functionele mobiliteit en de vorming rond verkeersgewenning; …).

12

Eerste kunstresidentie in Velo Zo doende botsen we op Ief Spincemaille. Hij brengt een andere wereld binnen de muren van VELO. En nieuwe vragen. Boeiend en herkenbaar. Bijvoorbeeld zijn missie om de sociale wereld, de economie en de kunstwereld bij elkaar te brengen. Door bijvoorbeeld binnen onze sociale context (kunstenaar in residence) een gaaf werk te realiseren. ‘Af’ in alle betekenissen die je daaraan kan geven in het kader van een kunstproduct. En vervolgens die verschillende ‘maaksels’ te vermarkten. Dit uitdagende proces om werelden die van oudsher niet veel met elkaar te maken hebben, te verbinden en op die manier tot nieuwe of andere ‘resultaten’ te komen, bepaalt ook mee de agenda van VELO de komende jaren. Werk aan de winkel. Jos Vandikkelen

13


Werken. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Reconstructie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Hacking Velo. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 61 Colophon. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62

Hacking Velo

Over de reconstructie van vijf moderne kunstwerken  uit tweehonderdvierentachtig  gerecycleerde kunstwerken.

Ief Spincemaille


werken


Cat. 1 Ief

Spincemaille, Black square, Malevitsj   80 × 80 cm; staal, gerecupereerd pigment

2016


Cat. 2 Ief

Spincemaille, Color Chart, Gerard Richter   62 × 82 cm; staal, gerecupereerd pigment

2016


Cat. 3 Ief

Spincemaille, Erased De Kooning, Robert Rauschenberg 24,5 Ă— 30,5 cm; afgeschuurd schilderij met Windmolen, gerecupereerd pigment, bokaal

2016


Cat. 4 Ief

Spincemaille, Oleoylsarcosine, Damien Hirst 51 × 71,5 cm; gerecupereerd canvas en papier

2016


Cat. 5 Ief

Spincemaille, Spectrum colors arranged by chance, Ellsworth Kelly   70 × 70 cm; gerecupereerd canvas en papier

2016


Reconstructie


31


32

33


34

35


36

37


38

39


40

41


42

43


44

45


46

47


48

49


50

51


52

53


54

55


56

57


58

59


Inzamelen. Demonteren. Snijden. Schuren. Sorteren. Mon­ teren. Over een periode van negen maanden i­ntegreerde ik in de maakplaats van Velo een tweede productie­systeem dat afgestemd was op een andere materie: gerecupereerde kunst. Een doorgedreven vorm van site-­ specific werk. Omdat ­tijdens deze negen maanden niet enkel het kunstwerk bepaald werd door de context, maar ook de regels voor het maken van dit kunstwerk zelf. Een radicaal uitgangspunt, wat resulteerde in een complex project. Je verlaat het huis waarin je werkzaam bent en komt terecht in een leegte. Zonder de gebruikelijke communicatie, presentatie, creatie en beoordelingssystemen. Op het kruisvlak van twee werelden: die van een sociale werkplaats voor de recyclage van fietsen en die van het artistieke spel. De dialoog met de maakplaats van Velo bracht betekenissen en verwijzingen aan het licht die het gerecupereerde materiaal in reserve hield en die richting gaven aan wat ­gemaakt moest worden. De demontage en stockage van de gerecupereerde kunst vertoonde gelijkenissen met bestaande experimenten uit de moderne schilderkunst: van mijn kleuren stock in Velo naar de color charts van Gerhard Richter was maar een kleine stap. Vanuit deze en andere parallellen vond ik een antwoord op het moeilijkste hoofdstuk in dit verhaal: wat moet ik maken met al deze onderdelen? Vijf e­ igentijdse kunstwerken heropgebouwd op basis van 284 gerecupereerde kunstwerken was het resultaat. Gerecupereerd materiaal en gerecupereerde ideeën. Een ironische en poëtische vermenging van twee werelden resulterend in vijf kunstwerken. Of vijf tweedehands producten... Zoals de koperen/gouden cover van dit boek: een fragment van een roestig fiets frame. Of een kader van een schilderij die deze woorden omlijst. Ief Spincemaille

60

61


Uitgegeven door: MER. Paper Kunsthalle Geldmunt 36 B-9000 Gent www.merpaperkunsthalle.org Concept: Ief Spincemaille Realisatie: Ief Spincemaille, Bout De Beul, Ibrahim Khlel en alle ­mensen van Velo Alle beelden: Ief Spincemaille Fotografie: Iwona Pom, An Minnen Grafisch ontwerp: Luc Derycke, Stijn Verdonck; Studio Luc Derycke Redactie: Laurens De Block Drukker: New Goff © 2016 MER. for this edition. Art © 2016 Ief Spincemaille ISBN 978 94 9232 136 7 D/2016/7852/15 Met de steun van Velo, 30 CC, Werktank, Stad Leuven, KU Leuven, Spit Leuven en de ­kringwinkels Hageland, Ateljee en Televil. In situ werken, betekent toegang krijgen tot de plek, maar ook en vooral tot de harten en hoofden van de mensen die er in werken. Mij ingraven in deze andersoortige maakplaats was enkel mogelijk door de uitzonderlijke gastvrijheid en gedeelde ambities en dromen van alle mensen in Velo.

63


64

65


66

67


68

69


70

71


72


Over een periode van negen maanden werkte Ief Spincemaille in Velo, een sociaal economische werkplaats waar oude ­fietsen gerecycleerd worden. Hij bouwde er een parallel productie­ systeem dat afgestemd was op een andere materie: kunst. Negen maanden lang recupereerde hij er kunstwerken, demonteerde deze, ­stockeerde de onderdelen en verwerkte deze tot iets nieuw. Een experiment dat resulteerde in vijf eigentijdse kunstwerken heropgebouwd op basis van tweehonderdvierentachtig gerecupereerde kunstwerken.

Profile for iefspincemaille

Hacking Velo Ief Spincemaille  

In February I set up a temporary second atelier at the workshop of Velo, a socio-economic working place that recycles old bicycles in Leuven...

Hacking Velo Ief Spincemaille  

In February I set up a temporary second atelier at the workshop of Velo, a socio-economic working place that recycles old bicycles in Leuven...

Advertisement