Page 1

‫ن‬ ‫منشور ایران درجها ‌‬

‫هفته نامه ايران در جهان نش�ريه ای اينترنتي اس�ت‬ ‫که به صورت فايل پي دی اف منتشر و از طريق آدرس‬ ‫الکترونيکي برای مشترکان بصورت رايگان ارسال مي‬ ‫شود‪ .‬شماره های اين نش�ريه بر روی سايت نيز قابل‬ ‫دسترسي است‪.‬‬

‫بیش از سه سال است که از انتشار نشریه ایران در جهان‬ ‫می‌گذرد‪ .‬هر چند در ماه های اخیر انتش�ار مرتب نشریه با‬ ‫وقفه مواجه ش�د اما با تالش همکاران بار دیگر در خدمت‬ ‫عالقمندانهستیم‪.‬‬ ‫«ای�ران در جهان» در ابتدا به صورت دوهفته نامه منتش�ر‬ ‫شد و پس از مدتی انتشار هفتگی خود را آغاز کرد‪ .‬تا همین‬ ‫اواخرانتشارهفتگینشریهبدونوقفهادامهداشتتااینکه‬ ‫با مشکالت مالی مواجه شد‪.‬‬ ‫با همه مش�کالت تالش هم�کاران نتیج�ه داد و ما این بار‬ ‫انتش�ار روزانه را آغاز گرده ایم‪ .‬مس�یری که چندان هموار‬ ‫نخواهد بود اما همه تالش ما این است که به بهترین شکل‬ ‫به فرجام برسد‪.‬‬ ‫«ایران در جهان» در دوره جدید انتشار تغییراتی را صورت‬ ‫خواهد داد‪ .‬وب سایت نش�ریه هر روز جدید ترین مطالب‬ ‫ترجمه شده را منتشر خواهد کرد و تالش دارد تا در کنار کار‬ ‫روزانه هر دو هفته یکبار یا هر هفته یکبار نیز مجله «ایران در‬ ‫جهان» راتقدیم خوانندگان کند‪.‬‬ ‫مجله «ایران در جهان» حاوی گزیده یا اکثر مقاالتی خواهد‬ ‫بود که در طول هفته در وب سایت منتشر شده اند‪.‬‬ ‫برای دریافت خبرنامه و مجل�ه از طریق ایمیل مانند قبل با‬ ‫اشتراک نش�ریه می توانید اقدام کنید‪ .‬از طریق فیدخوان‬ ‫(آر اس اس) هم می توانید مطالب نشریه را دریافت کنید‪.‬‬ ‫(توضیحات بیشتر در این زمینه در بخش راهنمای سایت‬ ‫موجود است‪).‬‬ ‫اما آنچه پیش روی شماس�ت نمونه ای از مجله «ایران در‬ ‫جهان» ش�امل گزیده ای از مطالب منتش�ر ش�ده در سال‬ ‫‪ ۲۰۰۹‬میالدی در نشریه است‪.‬‬ ‫امیدواری�م در دوره جدی�د انتش�ار بیش از پی�ش بتوانیم‬ ‫انتظارات ش�ما عالقمندان نش�ریه «ای�ران در جهان» را‬ ‫برآورده سازیم‪.‬‬ ‫ب�ا تش�کر از هم�کاران نش�ریه و س�پاس از همراه�ی‬ ‫مخاطبان‪.‬‬

‫خوانندگان ح�ق دارند ک�ه نظرات خ�ود را درخص�وص مقاالت‬ ‫منتشر شده ارائه کنند و حق پاسخگویی طبق موازين شناخته شده‬ ‫مطبوعاتي برای همگان آزاد است‪.‬‬

‫روزبه میرابراهیمی‬

‫وب سایت ‪ irandarjahan.net‬به منظور ارتباط و حمایت و ارائه‬ ‫مقاالت کاربران ایجاد شده است‪.‬‬

‫این نشریه به اصول ذيل باور دارد ‪:‬‬

‫هدف “ایران درجهان”‪ ،‬فراهم کردن دسترسی آزاد به اطالعات‬ ‫و گزارش مطبوعات بین المللی در مورد ایران و برای خوانندگان به‬ ‫زبان فارسی است‪.‬‬ ‫حق دسترس�ی نامحدود ش�هروندان به اطالعات و اخبار در هر‬ ‫کجای جهان که باشند‪.‬‬ ‫امکان دادن به تبادل فک�ری میان ملت ها که ب�ه ارتقای زندگی‬ ‫ش�هروندان می انجامد و درک بهت�ری را از ديگ�ران درمیان آنها‬ ‫شکل می دهد‪.‬‬ ‫این نشریه ترجمه کامل و بدون سانسور مطالب منتشر شده در‬ ‫رسانه های جهاني است‪.‬‬ ‫تحريريه “ایران درجهان” عبارت است از سردبیر‪ ،‬کارشناسان‬ ‫و شورای مترجمان است‪ .‬اعضای شورای س�ردبیری به موازين و‬ ‫معیارهای اخالقی حرفه ای روزنامه نگاری احترام می گذارند و موارد‬ ‫زیر را تضمین می کنند‪:‬‬ ‫الف) تنوع گرایش ها‪ :‬ایران درجهان نش�ريه ای س�ت مستقل که‬ ‫به تنوع نظر باور دارد‪ .‬ايران در جهان از انتخاب و نش�رمقاالتي که‬ ‫تعصب و دشمني را در ميان ملت ها دامن مي زند خودداری مي کند‪.‬‬ ‫ب) ترجمه دقیق وفاداربه متن‪ :‬ترجمه‪ ،‬برگردان نظر و متن مبدا به‬ ‫زبان مقصد است‪ .‬اما ترجمه وفادار به متن اصلي با برگردان کلمه به‬ ‫کلمه همان متن متفاوت است‪ ،‬ترجمه وفادار به متن‪ ،‬انطباق کامل‬ ‫متن و ساختار و شکل‪ ،‬فضا و معنی آن در زبان اصلي ست‪ .‬مترجمان‬ ‫“ایران درجهان” از دانش کامل زبانی که آن را ترجمه می کند بهرمند‬ ‫و با سرشت و زندگی و وضعیت کشور رسانه منبع آشنا هستند‪.‬‬ ‫ج) اعتبار منبع ‪ :‬ايران در جهان مي کوشد از مطبوعات و رسانه های‬ ‫مختلف ‪ ،‬معتبر و شناخته شده ی جهان استفاده کند‪.‬‬ ‫د) انسجام مطالب‪ :‬ايران در جهان مخالف هرگونه تحریف و تغییر‬ ‫مطالب است‪ .‬نقل مطالب ايران در جهان با ذکر منبع بالمانع است‬ ‫اما هر گونه استفاده ناشایست و نامناسب از “ایران درجهان”‪ ،‬تغییر‬ ‫مطالب بدون موافقت قبلی کمیته سردبیری ممنوع است‪.‬‬ ‫“ایران درجهان” یک نشریه غیرانتفاعی است‪.‬‬ ‫هرکسی می تواند در لیست مشترکین ای میل ثبت نام کند‪.‬‬ ‫ایران درجهان‪ ،‬بصورت رايگان و آزادانه توزیع شود‪.‬‬


‫بازت�اب خبره�ای ای�ران در رس�انه ه�ای دنی�ا‬ ‫صاحب امتیاز و سردبیر‪:‬‬ ‫روزبه ميرابراهيمي‬ ‫تحريريه‬ ‫زیر نظر شورای مترجمان‬ ‫طراح‬ ‫فربد ساعتچی‬ ‫مجری طرح‪:‬‬ ‫موسسه غیر انتفاعی ‪Non-Stop Media Inc‬‬ ‫دفتر مرکزی‪:‬‬ ‫ایاالت متحده امریکا‪ -‬نیویورک‬ ‫آدرس اینترنتی‪:‬‬ ‫‪www.irandarjahan.net‬‬ ‫پست الکترونیکی‪:‬‬ ‫‪info@irandarjahan.net‬‬


‫میرحسین موسوی از پوسته خود خارج شده‬ ‫و قصد ندارد تسلیم شود‬ ‫میرحسین موسوی از زمان تظاهرات گسترده‌ای که در حمایت از او برگزار شد تا چند هفته پیش که از میزان‬ ‫اعتراضاتکاستهشد‪،‬عمالدرخانهخوددرتهرانمحبوساست‪.‬امابازی‌هایسیاسیهنوزبهپایاننرسیده‬ ‫است‪ .‬او به‌رغم دستور آیت‌اهلل خامنه‌ای مبنی بر پذیرش شکست در برابر محمود احمدی‌نژاد و همکاری در‬ ‫جهت فرونشاندن اعتراضات ‪ -‬که به هر حال میزان آن کاهش یافته و کم‌رنگ‌تر شده ‪ -‬همچنان از اطاعت‬ ‫از فرامین رهبر ایران سر باز می‌زند‪ .‬این هفته‪ ،‬آقای موسوی با وجود آن‌که برای مدتی کوتاه از میزان فعالیت‬ ‫و حضور خود در عرصه عمومی کاسته بود‪ ،‬نشان داد که همچنان مصمم است (و به گفته خودش “قدم در راه‬ ‫بی‌بازگشت” گذاشته است)‪ .‬در واقع او ممکن است در حال خروج از پوسته خود باشد و بدین ترتیب باز هم‬ ‫خود را به گرداب اعتراضات عمومی پیوند بزند‪.‬‬

‫ترجمه از انگلیسی‪:‬احسان نوروزی‬ ‫اکونومیست‪16/07/2009 ,‬‬

‫دو عامل مهم وجود دارد که هنوز ب��ه نفع وی عمل می‌کنند‪ :‬عامل‬ ‫اول شکاف ایجاد شده در نهاد روحانیت و عامل دوم وبالگستان است؛‬ ‫جایی که ایرانی‌ها حضور چشمگیری در آن دارند و از حیث حضور‬ ‫در این فضا‪ ،‬گوی سبقت را از بسیاری از کش��ورهای دنیا ربوده‌اند‪.‬‬ ‫آقای موسوی در وب‌سایت شخصی خود نیز مجددا خواستار تجدید‬ ‫انتخابات شده است‪ .‬به اعتقاد وی بازداشت‌شدگان حوادث اخیر باید‬ ‫آزاد شده و قانون انتخابات هم اصالح ش��ود؛ انحصار دولت بر صدا و‬ ‫سیما نیز باید شکسته شود‪ .‬او این ایدئولوژی را “موج سوم” نام نهاده‬ ‫است‪.‬‬ ‫این وب‌سایت به رنگ سبز روشن آراس��ته شده؛ رنگی که مخالفان‬ ‫دولت با خرسندی آن را پذیرفته‌اند و با جدیت به کارش گرفته‌اند‪.‬‬ ‫در صحف��ه اصلی وب‌س��ایت تصویر آقای موس��وی را ب��ا چهره‌ای‬ ‫بشاش می‌توان دید که شانه به شانه محمد خاتمی ‪ -‬رئیس‌جمهور‬ ‫اصالح‌طلب سابق و از مخالفان کنونی احمدی‌نژاد ‪ -‬ایستاده است‪.‬‬ ‫شعار این سایت‌‪ ،‬تغییر و پیشرفت است و در آن از زهرا رهنورد‪ ،‬همسر‬ ‫متهور و پیش‌روی آقای موسوی‪ ،‬که نخس��تین زن ایرانی است که‬

‫میرحسین موسوی‬ ‫که روزی یکی از‬ ‫هدایت‌کنندگان اصلی‬ ‫جریان در انقالب‬ ‫اسالمی سال ‪۱۹۷۹‬‬ ‫علیه شاه بود‪ ،‬اکنون‬ ‫توسط دانشجویان‬ ‫پیشروی معترض و‬ ‫روحانیون ناراضی‪ ،‬به‬ ‫پیش رانده شد ‌ه است‬

‫به ریاست دانش��گاه رسید‪ ،‬هم اخباری منتش��ر می‌شود‪ .‬در جریان‬ ‫رقابت‌های انتخاباتی او پا به پای همسر خود در محافل عمومی و در‬ ‫میان مردم حاضر می‌شد‪.‬‬ ‫آقای موس��وی در فیس‌بوک هم حض��ور دارد و از طری��ق آن مردم‬ ‫را در جریان فعالیت‌های��ش قرار می‌دهد‪ .‬هفته اخی��ر‪ ،‬او در یکی از‬ ‫یادداشت‌های خود اعالم کرد که در نمازجمعه‌ای که به امامت یکی‬ ‫از مهم‌ترین مخالفان احمدی‌نژاد‪ ،‬اکبر هاشمی رفسنجانی ‪ -‬که خود‬ ‫نیز دو دوره رئیس‌جمهور ایران بود ‪ -‬برگزار می‌شود‪ ،‬شرکت خواهد‬ ‫کرد؛ او شاید به‌عنوان یکی از قدرتمندترین منتقدان ساختار سیاسی‬ ‫حاکم ظاهر شده است‪ .‬عکس‌هایی در فیس‌بوک منتشر شد که نشان‬ ‫می‌دهد آقای موسوی و همس��رش به دیدار خانواده سهراب اعرابی‬ ‫رفته‌اند؛ جوانی که در تظاهرات کشته ش��د و به یکی از سمبل‌های‬ ‫اعتراضات اخیر بدل شده است‪ .‬مقامات ایران در ابتدا از تحویل جنازه‬ ‫وی به خانواده‌اش خودداری کرده بودند‪.‬‬ ‫میرحسین موسوی که روزی یکی از هدایت‌کنندگان اصلی جریان‬ ‫در انقالب اسالمی سال ‪ ۱۹۷۹‬علیه شاه بود‪ ،‬اکنون توسط دانشجویان‬ ‫پیش��روی معترض و روحانیون ناراضی‪ ،‬به پیش رانده شده و ممکن‬ ‫است در چنین شرایطی مواضعی اتخاذ کند که حتی از آنچه خودش‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫|فرودگاه‌مهرآباد‪ 12‌،‬بهمن ‪، 1357‬ورود امام خميني به ايران |‬

‫در زمانی که وارد رقابت‌های انتخاباتی شد مد نظر داشت‪ ،‬رادیکال‌تر‬ ‫باشد‪ .‬اما تخلفات انتخاباتی و خشونت‌های متعاقب آن‪ ،‬وی را به این‬ ‫جهت سوق داده و مصمم‌ترش کرده است‪.‬‬ ‫امواج خشم و نارضایتی که سراسر ایران را فرا گرفته‪ ،‬به‌خصوص در‬ ‫میان جوانان ایران و زنان این کشور‪ ،‬محدود و منحصر به طبقه متوسط‬ ‫شمال تهران و حومه آن نیست‪ .‬این هفته‪ ،‬علیرضا بهشتی‪ ،‬از مشاوران‬ ‫ارشد آقای موس��وی و فرزند یکی از روحانیون مشهور ایرانی گفت‬ ‫که ممکن است آقایان موسوی و هاشمی یک جبهه جدید سیاسی‬ ‫تشکیل دهند‪.‬‬ ‫عامل دیگری که موجب ایس��تادگی آقای موسوی بر سر مواضعش‬ ‫شده‪ ،‬آشفتگی فزاینده در میان س��طوح باالی روحانیونی است که‬ ‫تا پیش از این فقط رژیم اسالمی را مورد تایید قرار می‌دادند و از آن‬ ‫حمایت می‌کردند‪ .‬اگرچه آنها تا کنون مس��تقیما آقای خامنه‌ای و‬ ‫حلقه محافظه‌کاران تندروی پیرامونش را مورد انتقاد قرار نداده‌اند‪،‬‬ ‫اما برخی از علمای برجسته تشکیالت شیعی‪ ،‬به خاطر سوء مدیریت‬ ‫در انتخابات و نحوه برخورد با رویدادهای متعاقب آن‪ ،‬علنا به مقامات‬ ‫کش��ور اعتراض کرد ‌ه و مس��تقیما یا به‌طور ضمنی از آقای موسوی‬ ‫حمایت کرده‌اند‪.‬‬

‫امواج خشم و نارضایتی‬ ‫که سراسر ایران را فرا‬ ‫گرفته‪ ،‬به‌خصوص در‬ ‫میان جوانان ایران و‬ ‫زنان این کشور‪ ،‬محدود‬ ‫و منحصر به طبقه‬ ‫متوسط شمال تهران و‬ ‫حومه آن نیست‬

‫آیت‌اهلل العظمی عبدالکریم موس��وی اردبیلی‪ ،‬نخس��تین روحانی‬ ‫برجسته‌ای بود که با خطاب قرار دادن شورای نگهبان ‪ -‬نهاد نیرومندی‬ ‫که وظیفه نظارت بر انتخابات را بر عهده دارد ‪ -‬گفت که “این حق مردم‬ ‫است که صدایشان شنیده شود‪ ”.‬آیت‌اهلل اسداهلل بیات زنجانی هم از‬ ‫جمله مراجع معترضی است که در توصیف اعتراضات مردمی گفت‬ ‫“این حق قانونی مردم و تنها راه آنان برای طرح مطالباتشان در برابر‬ ‫حاکمان” است‪.‬‬ ‫آیت‌اهلل یوسف صانعی هم که از دیرباز از مراجع اصالح‌طلب و ناراضی‬ ‫محسوب می‌شود و زمانی ریاست شورای نگهبان را هم بر عهده داشت‪،‬‬ ‫گفت که “پایمال کردن” حقوق مردم به هیچ وجه قابل توجیه نیست و‬ ‫اعترافات تظاهرکنندگان و بازداشت‌شدگان هیچ‌گونه ارزش حقوقی‬ ‫ندارد‪ ،‬چون بر کسی پوشیده نیست که این اعترافات تحت فشارهای‬ ‫غیرقانونی از آنان گرفته شده است‪ .‬آیت‌اهلل حسینعلی منتظری هم‬ ‫از دیگر روحانیون معترضی اس��ت که از مدت‌ها پیش ‪ -‬از زمانی که‬ ‫به عنوان جانشین آیت‌اهلل روح‌اهلل خمینی مطرح شد‪ ،‬اما به ناگاه به‬ ‫حاشیه رانده شد ‪ -‬با مقامات ایران اختالف داشت‪ .‬آقای منتظری هم‬ ‫اخیرا به حمایت از آقای موسوی و اصالح‌طلبان برخاسته و گفته است‬ ‫که ممانعت از صدور مجوز برای تجمعات صلح‌آمیز می‌تواند منجر به‬ ‫“از بین بردن پایه‌های وجودی دولت” شود‪.‬‬ ‫چنین حمایتی از جانب مراجع ‪ -‬که به طور کلی تعدادشان معدود‬ ‫است ‪ -‬قاعدتا باید از یک سو موجب تقویت روحیه آقای موسوی و از‬ ‫سوی دیگر باعث متزلزل شدن موقعیت آقای خامنه‌ای و نوچه‌اش‪،‬‬ ‫احمدی‌نژاد شده باش��د‪ .‬با این وجود‪ ،‬آقای موسوی پیش از ورود به‬ ‫رقابت‌های انتخاباتی این دوره‪ ،‬دو دهه از عرصه سیاسی دور بود‪ .‬قریب‬ ‫به دو دهه پیش بود که او بر س��ر بعضی موضوعات حکومتی با آقای‬ ‫خامنه‌ای اختالفات اساسی داشت‪ .‬در طول این بیست سال‪ ،‬نقاشی‬ ‫و معماری مشغولیت او بود‪ .‬او هم‌زمان ریاست فرهنگستان هنر ایران‬ ‫را هم بر عهده داشت‪ ،‬اما به هیچ وجه وارد مقوالت سیاسی نمی‌شد‪.‬‬ ‫حاال او در موقعیتی قرار گرفته که ایستادگی بر سر مواضعش‪ ،‬شهامت‬ ‫زیادی می‌طلبد‪ .‬او در وب‌س��ایت خود اعالم کرد که مقامات ایران با‬ ‫اعمال “فشارهایی” از او می‌خواهند که از ادامه این روند صرف‌نظر کند‬ ‫و تسلیم شود‪ .‬صدها تن از مخالفان همچنان در زندان به سر می‌برند‪.‬‬ ‫گزارش‌های اخیر حاکی از اعدام ‪ ۱۳‬یا ‪ ۱۴‬نفر از اعضای گروه جنداهلل‬ ‫در جنوب شرقی ایران (زاهدان) است‪ .‬مقامات ایرانی در اقدامی عجیب‬ ‫این گروه را متهم به ارتباط با القاعده و غرب کرده‌اند‪ .‬شاید این یکی از‬ ‫راه‌های مورد نظر آنان برای هشدار دادن به معترضان و مخالفان است‬ ‫تا به آنها بفهماند که رژیم می‌تواند از این هم بی‌رحم‌تر باشد‪.‬‬

‫‪5‬‬


‫ترجمه از آلمانی‪ :‬پدرام‬ ‫کارستن فولکِ ری‪ ,‬اشپیگل آنالین‪24/06/2009 ,‬‬

‫| آيت‌اهلل خامنه‌اي پس‌از خطبه‌هاي نماز جمعه|‬

‫آیت اهلل عل��ی خامن��ه ای تبلیغ��ات را درجمعۀ گذش��ته‬ ‫آغاز کرد و دول��ت انگلیس را از “خبی��ث” ترین گرگ های‬ ‫درنده ای خواند که چش��م طمع به ایران دارن��د‪ .‬دو روز بعد‬ ‫وزیرخارجه منوچهرمتکی ادعا کرد انگلیس دوسال است که‬ ‫درفکرخرابکاری درانتخابات ریاست جمهوری است‪ .‬به گفتۀ‬ ‫او عوامل جاسوسی انگلیس پیش ازانتخابات “موج موج” به‬ ‫ایران آمده اند‪.‬‬ ‫خبرنگار بی بی سی‪ ،‬جان لین‪ ،‬روزیکشنبه ازایران اخراج شد‪،‬‬ ‫آنطور که گفتند به دلیل تحریک به خشونت‪ .‬دو روز بعد نوبت‬ ‫به دو دیپلمات انگلیس رسید که به آنها اتهام جاسوسی زده‬ ‫شده است‪.‬‬ ‫سرانجام وزیرخارجه متکی در چهارشنبه تهدید کرد مناسبات‬ ‫دیپلماتیک با انگلستان را بعضاً به حالت تعلیق درآورد‪ .‬بنا بر‬ ‫اعالم خبرگزاری ایسنا وی درپاسخ به پرسش خبرنگاری در‬ ‫این مورد گفته “درحال بررسی هستیم”‪ .‬درعین حال از قول‬ ‫وزیر اطالعات غالمحسین محسنی اژه ای اعالم شد اشخاصی‬ ‫با گذرنامۀ انگلیسی در تظاهرات شرکت داشته اند‪ .‬به گفتۀ او‬ ‫یکی از آنها “خود را روزنامه نگار جا زده” است‪.‬‬ ‫دولت انگلیس همۀ اتهام ها را رد کرده است‪ .‬یکی ازسخنگویان‬ ‫وزارت خارجه این کشوردرچهارشنبه گفت که “تصمیم ایران‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫اختالف برسرانتخابات‬ ‫دان تهران‬ ‫انگلیسی ها بالگر ِ‬ ‫لندن – رهبری ایران این روزها آدم را یاد “دایی جان ناپلئون” می اندازد‪ ،‬قهرمان داستانی طنزبه همین نام‬ ‫دردهۀ هفتاد‪ .‬دایی جان پیرمرد پریشان حواسی است که فکر می کند انگلیسی ها درتعقیب اویند وهرچه‬ ‫را خراب می ش�ود به آنها نسبت می دهد‪ .‬چند روزاست که دولت محمود احمدی نژاد یکپارچه تالش می‬ ‫کند اعتراض های خیابانی را درایران توطئۀ خارجی نشان دهد‪ .‬دولت انگلیس دراین میان درکانون حمله‬ ‫قرار دارد‪.‬‬ ‫برای تبدیل مسائل داخلی خود به بحرانی با انگلستان عمیقاً‬ ‫موجب تأسف و فاقد هرگونه مبنایی است‪ ”.‬وزیرخارجه دیوید‬ ‫میلیبند در روزهای بعد از انتخاب��ات همچون دولت ایاالت‬ ‫متحده ابتدا با احتیاط واکنش نش��ان داده بود‪ .‬وی هشدار‬ ‫داده بود که در اختالف میان احمدی نژاد و موسوی به هیچ‬ ‫عنوان نباید جانبداری کرد‪.‬اما در واکنش به افزایش روزافزون‬ ‫خشونت در ایران و درپی اتهام های رهبری ایران لحن لندن‬ ‫خیلی تندتر ش��د‪ .‬در پاس��خ به اخراج دو دیپلمات انگلیس‬ ‫دولت گوردون براون هم در روزسه شنبه دستور به اخراج دو‬ ‫دیپلمات ایران داد‪.‬‬ ‫میلیبند درآخرهفته آش��کار کرده بود که اجازه نخواهد داد‬ ‫کاربه “نبرد” میان ایران وانگلستان بکش��د‪ .‬اما دولت ایران‬ ‫هرچه ازدستش برآید انجام می دهد تا انگلستان را تحریک‬ ‫کند‪ .‬لندن انتظار تحریکات دیگری راهم دارد‪ .‬نقشۀ حکومت‬ ‫ایران کام ً‬ ‫ال روشن است‪ .‬خانم کلراسپنسر از مؤسسۀ تحقیقات‬ ‫خارجی چاتم ه��اوس که کارش��ناس خاورمیانه اس��ت به‬ ‫خبرگزاری رویترگفت‪”:‬موضوع این است که در مقابل دشمن‬ ‫مش��ترک به یک وحدت ملی برسند‪ ،‬و این دشمن مشترک‬ ‫سنتاً انگیسی ها هستند”‪.‬‬ ‫با توجه به تاریخ پرتالطم دوکشور‪ ،‬انگلیسی ها برای احمدی‬ ‫نژاد هدف آسانی هس��تند‪ .‬خانم روزماری هولیز‪ ،‬کارشناس‬ ‫خاورمیانه دردانشگاه لندن به بی بی سی گفت‪”:‬اعتقاد عمیقی‬

‫با توجه به تاریخ‬ ‫پرتالطم دوکشور‪،‬‬ ‫انگلیسی ها برای‬ ‫احمدی نژاد هدف‬ ‫آسانی هستند‪ .‬خانم‬ ‫روزماری هولیز‪،‬‬ ‫کارشناس خاورمیانه‬ ‫دردانشگاه لندن به بی‬ ‫بی سی گفت‪”:‬اعتقاد‬ ‫عمیقی درایران وجود‬ ‫دارد که انگلستان‬ ‫همواره کلکی درکارش‬ ‫است ‌”‬

‫درایران وجود دارد که انگلس��تان هم��واره کلکی درکارش‬ ‫است”‪.‬‬ ‫هنوز فراموش نشده است که انگلستان همراه با ایاالت متحده‬ ‫در سال ‪ 1953‬نخس��ت وزیروقت محمد مصدق را سرنگون‬ ‫کرد تا از ملی شدن شرکت نفت انگلس��تان ایران‪ ،‬بریتیش‬ ‫پترولیوم بعدی‪ ،‬جلوگیری کند‪ .‬مناسبات این دو کشور در‬ ‫سال های بعد هم پیوسته متشنج بود‪ .‬بعد از انقالب اسالمی‬ ‫درسال ‪ 1979‬انگلستان مناسبات دیپلماتیک خود را با ایران‬ ‫قطع کرد‪ .‬درس��ال ‪ 1988‬این روابط از سرگرفته شد‪ ،‬کوتاه‬ ‫زمانی بعد این روابط درپی اعالم فتوای آیت اهلل خمینی علیه‬ ‫نویسندۀ انگلیسی سلمان رشدی مجددا ً قطع شد‪.‬‬ ‫درحال حاضرتلویزیون فارسی زبان بی بی سی خشم ایران‬ ‫را برانگیخته است‪ .‬این تلویزیون هر روز اخبار مستقلی برای‬ ‫ایران پخش می کند و به یکی ازمهمترین منبع های خبری‬ ‫درمورد تظاهرات خیابانی این کشور تبدیل شده است‪ .‬لندن‬ ‫محل استقرار مجاهدین خلق یکی ازگروه های مخالف هم‬ ‫هست‪ .‬ازاینرو در تظاهرات هواداران احمدی نژاد شعارهای‬ ‫“مرگ بر بی بی سی” یا “مرگ بر انگلیس” نیزدیده می شد‪.‬‬ ‫کارشناس��ان چندی می گویند که خشم ایران دراصل علیه‬ ‫ِ‬ ‫“شیطان یزرگ” آمریکاس��ت‪ ،‬اما چون جرأت نمی کند به‬ ‫رئیس جمهور محبوب آمریکا باراک اوباما حملۀ سختی کند‬ ‫انگلستان را به نیابت از آمریکا مورد حمله قرارداده است‪.‬‬

‫‪7‬‬


‫شلیک تیری که‬ ‫صدای آن درهمه جهان شنیده شد‬ ‫دومژوئنسال‪ 1967‬بودکهمحمدرضاپهلوی‪،‬شاهایرانازدیداراپرایفلوتسحرآمیزدربرلینباجماعتیشروع‬ ‫شد که پوستر به دست و سنگ پران‪ ،‬بیش از دوساعت بود که با پلیس درگیر بودند‪ .‬وقتی اوضاع از کنترل خارج شد‪،‬‬ ‫یک مامور امنیتی به نام کارل هاینز کوراس‪ ،‬دست یکی از معترضان غیرمسلح را گرفت و او را به نام “رهبران حلقه‬ ‫اعت�راض” معرفی کرد‪ .‬پس از اندکی مجادله با فرد مظنون‪ ،‬کوراس کلت پی پی کی خود را بیرون آورده و ماش�ه را‬ ‫کشید‪ .‬گلوله به یک جوان ‪ 26‬ساله به نام بنو اوهنسورگ اصابت کرد و جوان مضروب بیست دقیقه بعد‪ ،‬جان داد‪.‬‬ ‫ترجمه از انگلیسی‪:‬کامیار توانمند‬ ‫مایکل سی موینیهان‪ ,‬ویکلی استاندارد‪‌08/06/2009 ,‬‬

‫استفاون اوست‪ ،‬سردبیر سابق هفته ماه اشپیگل و نویسنده‬ ‫نامدار تاریخ گروه تروریس��تی بادر ماینهوف آلمان‪ ،‬از این‬ ‫واقعه و روایت ش��هادت‪ ،‬از س��نگ بنای گروه چپ آلمان‬ ‫نام برد که به دانش��گاه رفته و گروه های چریکی حومه را‬ ‫راه‌اندازی می کنند‪ .‬روایتی بعدها نقل شد که اوهنسورگ‪،‬‬ ‫فعال صلح طلب توس��ط خوک فاشیس��تی به نام کوراس‬ ‫کشته شد‪ .‬کوراس وقتی تحت رسیدگی قرار گرفت‪ ،‬ابراز‬ ‫کرد که قضیه تیراندازی تصادفی بوده و بعد مشخص شد‬ ‫که آلمان غربی در حال ظهور نوعی از حکومت رایش سوم‬ ‫است‪.‬‬ ‫پس از حادثه تیراندازی اوهنس��ورگ‪ ،‬تئ��ودور آدورنوی‬ ‫فیلسوف به طور موقتی تئوری مارکسیسم را کنار گذاشت‬ ‫و حتی گفت که در حال حاضر‪ ،‬دانشجویان همان نقشی که‬ ‫یهودیان به عهده گرفته بودند را عهده دار شده اند‪ .‬گوردون‬ ‫انسلین‪ ،‬رهبر آینده بادر ماینهوف‪ ،‬این تیراندازی را به عنوان‬

‫پس از حادثه تیراندازی‬ ‫اوهنسورگ‪ ،‬تئودور‬ ‫آدورنوی فیلسوف به‬ ‫طور موقتی تئوری‬ ‫مارکسیسم را کنار‬ ‫گذاشت و حتی گفت‬ ‫که در حال حاضر‪،‬‬ ‫دانشجویان همان‬ ‫نقشی که یهودیان به‬ ‫عهده گرفته بودند را‬ ‫عهده دار شده اند‬

‫شاهدی بر فاشیست بودن دولت آلمان غربی فرض کرد و‬ ‫نتیجه گیری کرد که می خواهد همه را این گونه بکش��د‪.‬‬ ‫انسلین که فرزند ‪ 27‬ساله یک کشیش پروتستان بود‪ ،‬پایه‬ ‫گذار جریان ها و جنبش هایی چون دوم ژوئن‪ ،‬برای ادای‬ ‫احترام و یادبود به اوهنسورگ و نیز شاخه ارتش سرخ شد و‬ ‫شعارش این بود‪ :‬خشونت‪ ،‬تنها راه پاسخ به خشونت است‪.‬‬ ‫و همین روایت بود تا هفته پیش‪ .‬با توجه به اس��نادی که‬ ‫درخبرها آم��د و دو تن از محققان آلمانی منتش��ر کردند‪،‬‬ ‫کارل هاینز کوراس‪ ،‬نه تنها عامل فاشیس��م نبود‪ ،‬که برای‬ ‫مدت‌های طوالنی در استخدام وزارت‬ ‫اطالعات آلمان شرقی – استازی – بوده و در عضویت حزب‬ ‫کمونیست آلمان شرقی هم بوده است‪ .‬هفته نامه زرد آلمان‬ ‫با عنوان بیلد‪ ،‬این ش��رح وقایع و مشخص شدن سوابق را‪،‬‬ ‫اتفاق بزرگ سال خواند‪ .‬در حالی که هیچ مدرکی در دست‬ ‫نیست که نش��ان دهد کوراس به عنوان عامل مناقشه در‬ ‫حادثه تیراندازی به اوهنس��ورگ عمل کرده اما مشخص‬ ‫است که عالقه سیاس��ی آن را داش��ته و کار مخفیانه اش‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫برای اس��تازی از س��ال ‪ 1967‬انگیزه ای و یا شروعی بوده‬ ‫برای جنبش دانشجوایان چپ رادیکال‪ .‬بتینا روهل‪ ،‬دختر‬ ‫و خبرنگار و فرزند اولریک ماینهوف تروریست مشهور که‬ ‫در روزنامه دی ولت نوشته‪ ،‬تبلیغاتی که از اوهنسورگ شد‪،‬‬ ‫باعث پایه گذاری جنبش شیطانی و مخوف در آلمان غربی‬ ‫شد و در همین حال‪ ،‬خشونت س��بعانه دولت کمونیست‬ ‫آلمان شرقی را کمرنگ کرد‪.‬‬ ‫ب��رای آن هایی که با جنبش دانش��جویان چپ س��ال ‪68‬‬ ‫همدردی می کردند‪ ،‬فاش شدن هویت واقعی کوراس مانند‬ ‫این بود که صاعقه به آن ها خورده باشد‪ .‬استفان اوست در‬ ‫گفت وگویی با نیویورک تایمز می گوید‪ :‬همین که مشخص‬ ‫شده کوراس عامل امنیتی بوده‪ ،‬خیلی از فاکتورها را عوض‬ ‫می کند و نه این که دستوری برای این کار داشته یا نه‪ .‬اتو‬ ‫شیلی که در زمان محاکمه تروریس��ت های بادر ماینهوف‬ ‫مشاوره حقوقی می داد و بعد ها در دولت گرهارد شرودر وزیر‬ ‫کشور شد‪ ،‬اذعان دارد که پرونده اوهنسورگ باید به لحاظ‬ ‫سیاسی و حقوقی مورد بازیابی و ارزیابی دوباره قرار گیرد‪.‬‬ ‫اما وقتی پای دولت جمه��وری دموکراتیک آلمان به میان‬ ‫می آید‪ ،‬بازیابی و ارزیابی چیزی اس��ت ک��ه خیلی طرف‬ ‫دار ندارد‪ .‬بعد از فروپاشی ش��وروی‪ ،‬پرونده های حقوقی و‬ ‫اطالعاتی در آلمان شرقی مورد پیگیری جدی قرار نگرفت و‬ ‫فقط مارکوس ولف رییس استازی و یا رییس منطقه مرزی‬ ‫و یا قهرمان اس��کیت روی یخ در المپیک که به طور جدی‬ ‫هم تحت پیگرد قانونی قرار نگرفتند‪ .‬نیویورک تایمز هم در‬ ‫مقاله ای سال قبل نوشت که آلمان شرقی هم ویژگی ها و‬ ‫ارزش های خودش را داشت که زیر کاپیتالیسم خرد شد و‬ ‫از میان رفت‪.‬‬ ‫س��وابق آلمان ش��رقی و حزب کمونیس��ت آن و راهی که‬ ‫در پی��ش گرفته بودند و اش��اره به جنبش ارتش س��رخ و‬ ‫تروریست‌ها در آخرین شماره هفته نامه اشپیگل و به عنوان‬ ‫مطلب اصلی آمده است‪ .‬با نمایش فیلم اولی ادل به نام بادر‬ ‫ماینهوف کمپلکس‪ ،‬که در اسکار هم کاندید شد‪ ،‬جنگ بن‬ ‫به تصویر کشیده شد و یک مجله هم عنوان کرد که این فیلم‬ ‫با نمایش این گونه‪ ،‬ارزش نیروهای آر ای اف را زیر س��وال‬ ‫برده است‪ .‬آر ای اف‪ ،‬گروهی بودند که با بودجه و تمرین‌های‬ ‫استازی تربیت می شدند‪.‬‬ ‫قضیه برمال ش��دن هویت اصلی ماموران استازی‪ ،‬بر قاتل‬ ‫اهنسورگ هم تاثیر گذار بوده است‪ .‬کوراس که اکنون ‪81‬‬ ‫ساله است و در حومه برلین زندگی می کند‪ ،‬در گفت وگویی‬ ‫با بیلد اعت��راف می کند که عضو حزب کمونیس��ت آلمان‬ ‫بوده است‪ :‬آیا باید خجل و شرمنده باشم؟ البته او منکر این‬ ‫می‌شود که برای اس��تازی کار می کرده است اما می گوید‬ ‫حتی اگر هم می کرده‪ ،‬اهمیتی ندارد‪“ .‬حاال گیریم هم که‬

‫|شاه ايران ‪ ،‬سال ‪ 1972‬ميالدي |‬

‫برای استازی کار کرده باشم‪ ،‬که چی؟ چه اهمیتی دارد؟”‬ ‫در متن تاریخ معاصر آلمان‪ ،‬این پرس��ش کماکان مطرح‬ ‫اس��ت‪ .‬مطمئنا کوراس م یداند که جنب��ش رادیکال چپ‬ ‫‪ 1968‬در مبارزه با انجمن ها و نهادهای بورژوا بوده است –‬ ‫از اتو شیلی گرفته تا یوشکا فیشر وزیرخارجه سابق آلمان‬ ‫که عضو موثر و فعال جنبش چپ مکت��ب فرانکفورتی ها‬ ‫گرفته تا دانیل کوهن بندیت‪ ،‬رهبر آلمانی فرانسوی شاخه‬ ‫دانشجویان پارلمان از حزب س��بز‪ .‬واقعا چه اهمیتی دارد‬ ‫وقتی پ��س از فروریختن دیوار برلین هم��ان حزب دوباره‬ ‫تشکیل شد و به بوندستاگ و یا پارلمان آلمان راه یافت؟‬ ‫مقامات آلمانی تحقیق بر روی روابط و مبادالت کوراس در‬ ‫آلمان شرقی را بازگش��ایی کرده و او را تهدید کرده اند که‬ ‫حقوق بازنشستگی او را قطع می کنند‪ .‬این البته مجازات‬ ‫بسیار کمی برای شخصی است که در خدمت توتالیتاریسم‬ ‫بوده ولی در کش��وری که تاریخ را برگردان��ده‪ ،‬همین هم‬ ‫خودش نوعی موفقیت است‪.‬‬ ‫*مایکل سی موینیهان‪ ،‬از دبیران مجله ریزن است‪.‬‬

‫‪9‬‬


‫هر کسی به جز احمدی نژاد‪:‬‬

‫کاندیداتوری قریب به یقین میرحسین موسوی‬ ‫کاندیدا کمی به اطراف خود نگریس�ت و شاید می خواست هر جایی باش�د به جز جایی که هست – در میان‬ ‫هواداران پر ش�ور و مش�تاقش‪ .‬حدود چهار هزار تن از جوانان که در س�الن میالد تهران جمع شده بودند تا‬ ‫نماینده شان را ببینند‪ :‬میرحسین موسوی‪ ،‬اصلی ترین کاندیدای اصالح طلبان در انتخابات چند هفته دیگر‬ ‫ریاست جمهوری در تهران‪.‬‬ ‫ترجمه از انگلیسی‪:‬کامیار توانمند‬ ‫مازيار بهاري‪ ,‬نیوزویک‪.01/06/2009 ,‬‬

‫جمعیت با امید آزادی ها و جامعه باز بیشتر شعار”زندانی سیاسی‬ ‫آزاد باید گردد” سر می دانند و سپس شعار “مرگ بر دیکتاتور” را‬ ‫تکرار کردند و اندکی بعد شعار “موسوی‪ ،‬موسوی حمایتت می‬ ‫کنیم” شنیده شد‪ .‬در مانیتور بزرگی که باالی سرش نصب بود‪،‬‬ ‫چهره اش را می شد دید‪ .‬موسوی از این که عکسش را بگیرند‬ ‫خوش��ش نمی آید و می گویند از دماغ بزرگ و گنده خودش‬ ‫ناراضی است‪ .‬اما شور و نشاطش با جمعی که برای هواداری اش‬ ‫آمده بودند و توانایی اش برای آن چه از پسش بر می آید و می‬ ‫تواند انجام بدهد‪ ،‬همخوانی نداشت‪.‬کمتر از چند هفته مانده به‬ ‫انتخابات‪ ،‬بیشتر نظرسنجی ها از پیشروی نه چندان با فاصله‬ ‫نامزد تندروها خبر م��ی دهند‪ .‬محمود احم��دی نژاد‪ ،‬رییس‬ ‫جمهوری فعلی که می داند مردم طبق��ه پایین و طبقه کارگر‬ ‫ایران چه می خواهند و پولی که از انفجار نرخ نفت و فروش عالی‬ ‫آن در دو سال پیش را ذخیره کرده و حاال دارد میان مردم خرج‬ ‫می کند‪ ،‬اما سوابق و تجربه نشان می دهد نظرسنجی ها و پیش‬ ‫بینی ها در انتخابات ایران پیشتر درست از آب در نیامده اند‪.‬‬ ‫نمونه آن چهار سال پیش است که احمدی نژاد از صندوق های‬ ‫رای بیرون آمد‪ .‬تیم موسوی هم امیدوار است همین اتفاق این‬ ‫بار رخ دهد‪ .‬جواد مظفر‪ ،‬مورخ که در س��الن میالد حضور دارد‬ ‫می گوید‪”:‬ح��اال دیگر انتخاب میان دموکراس��ی و نوعی رژیم‬ ‫سلطه گر (اتوریتاریان) است‪ ”.‬وی ادامه می دهد‪”:‬اگر احمدی‬ ‫نژاد برنده شود‪ ،‬معنایش این است که برای مدتی اصالح طلبی‬ ‫را باید فراموش کرد‪ .‬اما اگر موسوی برنده شود‪ ،‬نشان می دهد‬

‫که به رغم برنامه های رسوا کننده احمدی نژاد و حمایتی که از‬ ‫باال از او می شود‪ ،‬انتخابش کرده اند‪ ”.‬البته آقای خامنه ای رسما‬ ‫از کاندیدایی خاص حمایت نکرده اما بیشتر مردم ایران بر این‬ ‫باورند که مدافع و حامی احمدی نژاد است‪ .‬اما چه کسی طرفدار‬ ‫موسوی است؟ حتی با استانداردهای سیاسی ایران‪ ،‬کاندیداتوری‬ ‫این مرد نوعی معما است‪ .‬توان انقالبی گری اش او را به یکی از‬ ‫چهره های اول انقالب تبدیل ک��رد‪ .‬او که به عنوان یک نقاش و‬ ‫یک آرشیتکت پرورش یافته‪ ،‬پس از انقالب ایران به یک چپی‬ ‫انقالبی و یک هواخواه جدی آیت اهلل خمینی معروف ش��د‪ .‬در‬ ‫بیشتر دهه ‪ 80‬به عنوان نخس��ت وزیر ایران کار کرد و در سال‬ ‫‪ 89‬و با مرگ آیت اهلل خمینی از سیاس��ت کناره گرفت‪ .‬بیشتر‬ ‫افرادی که در سالن میالد جمع شده اند آنقدر جوان هستند که‬ ‫چیزی از او به یاد نداشته باشند چرا که میانگین سنی آن ها ‪25‬‬ ‫سال است‪ .‬در واقع ‪ 75‬درصد ایرانی ها زیر ‪ 30‬سال سن دارند و‬ ‫موسوی ‪ 68‬ساله است‪.‬‬ ‫دو دهه است که موس��وی در زندگی اجتماعی (سیاسی) ایران‬ ‫دیده نشده و خود را وقف عشق اولش کرده است‪:‬نقاشی آبستره‬ ‫(انتزاعی)‪ .‬در ابتدای رقابت انتخاباتی‪ ،‬این او نبود که اول ظاهر‬ ‫نشد و سید محمد خاتمی که احمدی نژاد به جایش آمده بود‪،‬‬ ‫بار دیگر قصد داشت به انتخابات وارد شود‪ .‬پیش از آن خاتمی‬ ‫به دفعات از موس��وی س��خن گفته بود و او را “یکی از بهترین‬ ‫سیاستمداران ایران” خوانده بود‪ .‬خاتمی به نیوزویک می گوید‬ ‫که این او بوده که از موسوی خواس��ته وارد رقابت شود‪ .‬یکی از‬ ‫مشاوران خاتمی که نخواست نامش برده شود می گوید‪”:‬هر بار‬ ‫که خاتمی از موسوی خواسته بود در رقابت حاضر شود‪ ،‬پاسخ‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫|‪ 25‬خردادماه ‪ 3 ،1388‬روز بعد از انتخابات دولت كودتا|‬

‫میرحس��ین یک نه قاطع بود‪”.‬پس این خاتمی بود که وارد شد‬ ‫و بیش از یک ماه در ایران کمپین داش��ت و ش��هرها را گشت‪.‬‬ ‫مردم او را به عنوان کس��ی که احمدی نژاد و دستگاهش را می‬ ‫تواند شکست دهد‪ ،‬ش��ناخته و برایش هورا می کشیدند‪ .‬یکی‬ ‫از مس��ئوالن وزارت اطالعات ایران که نخواس��ت نامش فاش‬ ‫شود می گوید در نظرس��نجی که در سال ‪ ،2008‬سال گذشته‬ ‫میالدی انجام شد‪ ،‬خاتمی بی برو و برگرد‪ ،‬برترین و محبوب ترین‬ ‫سیاستمدار ایرانی شناخته شد‪.‬‬ ‫برخی می گویند وقتی موسوی نظرش عوض شد‪ ،‬خاتمی شوکه‬ ‫شد‪ .‬یک منبع نزدیک به خاتمی می گوید‪”:‬وقتی خاتمی اعالم‬ ‫حضور موسوی را شنید‪ ،‬برآشفته ش��د و گفته که نمی دانسته‬ ‫موسوی این گونه به او خیانت می کند‪”.‬این تصمیم موسوی باید‬ ‫خاتمی را غافلگیر کرده باش��د چرا که چند هفته پیش از اعالم‬ ‫حضورش در انتخابات با رهبری دیدار کرده بود‪ .‬یکی از نزدیکان‬ ‫خاتمی که به دلیل حساس��یت موضوع نخواس��ت نامش فاش‬ ‫شود می گوید‪”:‬در آن دیدار آقای خامنه ای دوستانه از خاتمی‬

‫خواسته بود که بهتر است در رقابت انتخاباتی وارد نشود‪ ”.‬این‬ ‫منبع می گوید‪”:‬اما زمانی که خاتمی تصمیم خود را اعالم کرد‪،‬‬ ‫خامنه ای دلگیر شده و پیامی خصوصی برای خاتمی فرستاد که‬ ‫بهتر است کناره بگیرد‪(”.‬خاتمی اما هرگونه مخالفت رهبری با‬ ‫حضور او را رد می کند‪ ).‬در همین احوال تیم خاتمی شایعاتی‬ ‫را شنید مبنی بر این که ممکن است اگر خاتمی این پیام را رد‬ ‫کند‪ ،‬ترور شود‪ .‬روزنامه محافظه کار کیهان نوشت که تیم خاتمی‬ ‫خودشان ممکن است خاتمی را ترور کنند‪ .‬مشاور خاتمی می‬ ‫گوید‪”:‬این پیام کامال واضح بود‪ .‬خاتمی هر طور شده باید از راه‬ ‫کنار رود و چاره ای نداشت جز این که کنار برود‪ ”.‬خاتمی اما می‬ ‫گوید فقط برای جلوگیری از تشتت آرا از رقابت های انتخاباتی‬ ‫کنار کشیده است‪.‬موسوی هم دوران پرفراز و نشیبی با رهبری‬ ‫داشته است‪.‬‬ ‫هر دو با هم در زمان حادثه بمب گذاری در دفتر حزب جمهوری‬ ‫اسالمی در آگوست (مرداد)‪ 1981‬حضور داشتند‪ .‬در آن حادثه‬ ‫بیش از‪ 60‬تن کشته شدند که رییس قوه قضاییه‪ ،‬نخست وزیر و‬ ‫رییس جمهوری ایران در آن کشته شدند‪ .‬پس از آن‪ ،‬خامنه ای‬ ‫رییس جمهوری شد و موسوی هم به عنوان نخست وزیر انتخاب‬ ‫شد‪.‬خامنه ای با نظریات چپگرایانه موس��وی مشکل داشت و‬ ‫خیلی تالش کرد تا پارلمان( مجلس ایران) ش��خص دیگری را‬ ‫برای نخست وزیری برگزیند که بی فایده بود و رهبری آن زمان‬ ‫انقالب اسالمی (آیت اهلل خمینی) حامی موسوی بود‪ .‬محسن‬ ‫امین زاده‪ ،‬معاون وزیر خارجه دولت خاتمی می گوید‪”:‬حمایت‬ ‫امام خمینی از موسوی خیلی حیاتی بود و فکر نمی کنم بدون‬ ‫این حمایت امام موسوی می توانست دوام بیاورد”‪ .‬هشت سال‬

‫‪11‬‬


‫|جنبش سبز‪،‬جنبش خود جوش ملت ايران|‬

‫بعد از آن هم فقط اصطکاک میان خامنه ای و موسوی بیشتر و‬ ‫بیشتر شد‪ .‬دیدگاه ها و ایدئولوژی ها و حمایت خمینی هم به‬ ‫صورت رقابتی میان این دو درآمد‪ .‬یکی از وزرای کابینه آن زمان‬ ‫موسوی که نمی خواهد نام او فاش شود می گوید‪”:‬امام خمینی‬ ‫هیچ گاه نمی گذاشت گروهی بر دیگر گروه برتری یابد‪ ،‬به محض‬ ‫این که کفه تغییر می کرد‪ ،‬از طرف دیگر حمایت می کرد‪”.‬‬ ‫اما به نظر می رسد که موسوی بیشتر از این مساله نفع برده باشد‪.‬‬ ‫وی از زمانی که اقتصاد را تحویل گرف��ت آن را به مدل اقتصاد‬ ‫چپ کمونیس��تی و در حالی که ایران وارد جنگ هشت ساله با‬ ‫عراق شده بود‪ ،‬نگه داشت‪ .‬کاالهای اقتصادی و اقالم اولیه جیره‬ ‫بندی شده بود‪ ،‬صنایع ملی شده بودند و دولت بود که صادرات‬ ‫و واردات را برعهده گرفته بود‪ .‬اما وقتی خمینی مرد‪ ،‬خامنه ای‬ ‫رهبری نظام شد‪ .‬قانون اساسی به زودی تغییر کرده و منصب‬ ‫نخست وزیری منحل شد و موس��وی به میز طراحی و نقاشی‬ ‫خود بازگشت‪ .‬امین زاده می گوید‪”:‬واقعا خسته بود‪ .‬حتی نمی‬ ‫خواست درباره سیاست سخن بگوید‪ ”.‬این حالت ادامه داشت تا‬ ‫زمانی که در ماه مارس‪ ،‬کاندیداتوری خود را اعالم کرد‪ .‬بسیاری‬ ‫از ناظران و صاحبنظران سیاسی ایران می گویند انتخاب خامنه‬ ‫ای برای این دوره از ریاس��ت جمهوری‪ ،‬احمدی نژاد است‪ .‬اما‬ ‫رهبری هم عالقه دارد که شرط بندی هایش را مخفی نگه دارد‪.‬‬

‫اما به هر حال ممکن است موسوی به رغم انتخاب میان این دو‪،‬‬ ‫انتخاب بهتری هم برای خامنه ای باش��د‪ .‬مظفر‪ ،‬تاریخدان می‬ ‫گوید‪”:‬موسوی یک باورمند واقعی به آرمان جمهوری اسالمی‬ ‫است‪ .‬می شود این را ضعف یا قوت او دانست‪.‬‬ ‫اما به هر حال معتقد است که این نظام قدسی است و باید برای‬ ‫دفاع آن هر کاری کرد‪ ”.‬چند هفته پیش بود که خامنه ای تماس‬ ‫تلفنی با موسوی گرفت تا حال پدر سالخورده ی او را جویا شود‪.‬‬ ‫بس��یاری می گویند این نشانه ای اس��ت که اگر موسوی پیروز‬ ‫انتخابات شد‪ ،‬خامنه ای حاضر است با او کار کند‪ .‬موسوی روی‬ ‫این چراغ سبز خش��ک و خالی خیلی حس��اب باز کرده است‪.‬‬ ‫حسین ش��ریف زاده گان‪ ،‬برادر زن موسوی می گوید‪”:‬کمپین‬ ‫موسوی پس از آن حضور ویژه ای در میان سیاستمداران در نماز‬ ‫جمعه داش��ت‪ .‬و در ایران می توان دید که چگونه در خالل این‬ ‫دیدارهای خصوصی‪ ،‬رای مردم عوض می شود‪ ”.‬اما این کارها‬ ‫فقط شک عده ای را برانگیخت که بر اصالح طلب بودن موسوی‬ ‫شک داشتند‪.‬عباس عبدی از حامیان کروبی می گوید‪”:‬موسوی‬ ‫کاندیدای مدرنی نیست‪ .‬کاندیدای مدرن فعاالنه به دنبال رای‬ ‫مردمی اس��ت اما آقای موسوی منتظر اس��ت منصب ریاست‬ ‫جمهوری را در سینی تقدیمش کنند‪”.‬پس از دوماه هنوز برنامه‬ ‫موسوی مشخص نیست‪ .‬او خود را اصولگرای اصالح طلب می‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫خواند که مخلوطی از دای��ره محافظه کاران تندروی اس��ت و‬ ‫طرفداران رهبری تا چپی ها اصالح طل��ب‪ .‬این دو طیف در دو‬ ‫سر قرار دارند‪ :‬طرفداران محافظه کار که خواهان برقراری اصول‬ ‫اولیه انقالب هستند که احمدی نژاد از میان آنان است و سر دیگر‬ ‫که می گوید بقای نظام در مدرنیزه کردن و بهینه کردن آن است‪.‬‬ ‫موس��وی قصد دارد ضمن این که کاندیدای اول اصالح طلبان‬ ‫می ماند‪ ،‬رای آن طیف را هم به دست آورد‪.‬تقریبا راهی ناممکن‬ ‫است اما ممکن است تنها راهی هم باشد که او بتواند برنده شود‪.‬‬ ‫طرفداران موسوی می گویند موس��وی می تواند آنچه ایران به‬ ‫آن نیاز دارد را عملی کند‪ :‬دولتی که بتواند خسارات و ضررهای‬ ‫دولت غیرمنطقی احمدی نژاد را اصالح و ترمیم کند‪ .‬امین زاده‬ ‫می گوید‪”:‬مطمئنا من اختالفاتی با موس��وی خواهم داشت اما‬ ‫مطمئن هم هستم که دولت به لحاظ کاری و ساختاری‪،‬منطقی‬ ‫خواهد بود‪ .‬بر اساس سی سال دوستی با آقای موسوی‪ ،‬می دانم‬ ‫که بر خالف احمدی نژاد که به نظر هیچک��س غیر از خودش‬ ‫احترام نمی گذارد و ارزشی قائل نیست‪ ،‬موسوی از نظر دیگران‬ ‫جویا می ش��ود و پیش از تصمیم گرفتن نظر دیگران را هم می‬ ‫پرسد‪”.‬بس��یاری از جوانان اصالح طلب ایرانی ب��ه دنبال توافق‬ ‫نیستند که عمل می خواهند‪ .‬محمد خاتمی از آنها عاجزانه می‬ ‫خواهد که واقعگرا باشند‪ .‬خاتمی می گوید‪”:‬یقین دارم جوانانی‬

‫که در سالن میالد جمع آمده اند می دانند که باید واقعگرا بود و‬ ‫برخی شعارها یک شبه قابل اجرا نیس��تند‪ ”.‬این دیدار عنوانش‬ ‫دیدار حامیان خاتمی برای حمایت از موسوی بود و اولین حضور‬ ‫این دو در کنار هم پس از رقابت های انتخاباتی در مالءعام بود که‬ ‫موسوی و خاتمی در کنار هم دیده شدند‪ .‬خاتمی می گوید‪”:‬همه‬ ‫ما کاندیدایی جوانتر را به عنوان اصالح طلب ترجیح می دادیم اما‬ ‫در فقدان آن شخص‪ ،‬میرحسین موسوی بهترین انتخاب است‪ .‬او‬ ‫می تواند فضایی را آماده کند که حرکت های اصالح طلبی‪ ،‬انجام‬ ‫شود‪”.‬به نظر می رس��د جوانان حاضر در سالن میالد دقیقا می‬ ‫دانند که چه می خواهند‪ .‬سمیه خدابنده‪ ،‬دانشجوی ‪ 19‬ساله که‬ ‫با چادر صورت خندان خود را پوشانده می گوید‪”:‬هر کسی به جز‬ ‫احمدی نژاد!” او با دوستانش‪ ،‬الناز و فاطمه در تجمع حاضر شده‬ ‫و آن دو هم چادری هستند‪ .‬آنها خود را به جلو کشاندند تا تصاویر‬ ‫و پوسترهای خاتمی و میرحسین در کنار هم را نشان بدهند و‬ ‫در دست بگیرند‪ .‬مردم فریاد می زنند‪ :‬سالم بر خاتمی‪ ،‬زنده باد‬ ‫موسوی! بر روی صحنه‪ ،‬خاتمی و موسوی دستان یک نوزده ساله‬ ‫دیگر که برای نخستین بار رای می دهد را بلند کردند و مردم به‬ ‫ش��ور آمدند‪ .‬خاتمی در این نقش خود‪ ،‬آرام و راضی به نظر می‬ ‫رسد‪ .‬موسوی هم که همان لبخند صورتش را تسخیر کرده است‪.‬‬ ‫برای او‪ ،‬این صحنه رمزآلود و یا شاید تحسین آمیز بود‪.‬‬

‫‪13‬‬


‫نزاعقدرتدرایران‬ ‫درستزمانیکهبهنظرمیرسیدرابطهایرانوایاالتمتحدهدرپیاقداماخیررئیس‬ ‫جمهوراوباما‪،‬بهسمتوضعیبهتردرچرخشاست‪،‬مانعیجدیدظاهرشد‪.‬رکسانا‬ ‫صابری‪،‬روزنامهنگارایرانی‪-‬آمریکایی‪31‬سالهدرتهراندستگیر‪،‬دادگاهشپشت‬ ‫درهایبس�تهبرگزاروبهجاسوسیبرایایاالتمتحدهمحکومشد‪.‬علتریشهای‬ ‫اینچرخشزشتاتفاقاتچیست؟اینماجرامیتواندبرنزاعقدرتموجوددرایران‬ ‫تاثیرگذارباش�د‪.‬امااکنون‪،‬برخالفقبل‪،‬نزاعقدرتمابیندستهبندیهایمختلف‬ ‫محافظهکاراناست‪،‬نهفقطمابیناصالحطلبهاواصولگرایان‪.‬‬ ‫هرکس��ی که با س��اختار قدرت در ایران آشنا باش��د‪ ،‬می داند که‬ ‫محافظه کاران حاکم به سختی دچار گسست شده اند و عمیقاً به‬ ‫مشکل برخورده اند‪ .‬دولت رئیس جمهور محمود احمدی نژاد اثبات‬ ‫کرده که از شناسایی مشکالت اجتماعی‪ ،‬اقتصادی و سیاسی ایران‬ ‫ناتوان است و با مخالفت های داخلی و خارجی رو به رو شده است‪.‬‬ ‫در داخل‪ ،‬احتم��االً اصالح طلبان از بهترین ش��انس خود در طی‬ ‫س��الهای اخیر برای خارج ک��ردن محافظ��ه کاران از قوه مجریه‬ ‫برخوردار هس��تند‪ .‬در خارج نیز اظهارات آقای احمدی نژاد ایران‬ ‫را منزوی کرده است‪ .‬این مساله در پش��ت پرده آتش نزاع قدرت‬ ‫را در میان محافظ��ه کاران عملگرا و تندروه��ا افروخت‪ .‬در حالی‬ ‫که محافظه کاران تالش کرده اند که اختالفات خود را بپوشانند‪،‬‬ ‫ش��کاف عمیق در میان دسته بندی های آنها بس��یار آشکار شد‪.‬‬ ‫انتخابات ریاس��ت جمهوری ایران در‪12‬جون برگزار خواهد شد‪.‬‬ ‫شاید مهم ترین انتخاباتی باشد که از انقالب ‪ 1979‬تا به حال برگزار‬ ‫شده اس��ت‪ ،‬چرا که اختالفات بین اصالح طلبان و محافظه کاران‬ ‫هیچ گاه خیلی آشکار نبوده اس��ت‪ .‬اصالح طلبان دو نامزد دارند‪،‬‬ ‫میرحسین موسوی‪ ،‬نخس��ت وزیر محبوب دهه ‪ ،1980‬و مهدی‬ ‫کروبی‪ ،‬سخنگوی پیشین مجلس ایران‪ ،‬کس��ی که در انتخابات‬ ‫‪ 2005‬نیز کمپین قوی انتخابات��ی ای را پیش برد‪.‬محافظه کاران‬ ‫هنوز نامزده��ای انتخاباتی خود را معرفی نک��رده اند‪ ،‬توضیحش‬ ‫خیلی ساده اس��ت‪ :‬چون آنها نمی توانند تصمیم بگیرند که از چه‬ ‫کسی باید حمایت کنند‪ .‬محافظه کاران نسبتا میانه رو و عمل گرا‪،‬‬ ‫نمی خواهند که برای بار دوم از رئیس جمهور احمدی نژاد حمایت‬

‫|تهران‪ ،‬بلوار كشاورز‪ ،‬روز قدس|‬

‫کنند‪.‬چرا که اعتقاد دارند‌یکی از دو نامزد اصالح طلب‪ ،‬احتماالً با‬ ‫اکثریت قاطع آرا‪ ،‬پیروز انتخابات خواهد شد‪.‬‬ ‫آنها همچنین تمایل دارند که سیاست تنش زدایی را در مقابل دولت‬ ‫اوباما پیش بگیرند‪ .‬از سوی دیگر‪ ،‬تندروها تمایل دارند که به حمایت‬ ‫خود از آقای احمدی نژاد و سیاست هایش ادامه دهند‪ .‬اگرچه آقای‬ ‫احمدی نژاد خودش از مزایای پیگیری مذاکرات با ایاالت متحده‬ ‫سخن گفته است‪ ،‬هسته حامیانش نسبت به اقدام ابتکاری رئیس‬ ‫جمهور اوباما برای زمینه س��ازی مذاکرات‪ ،‬مشکوک هستند و با‬ ‫ایجاد روابط حسنه مخالفت می کنند‪ .‬حامیان آقای احمدی نژاد‬ ‫شامل بیشت ِر نیروهای امنیتی مخفی و بخشی از فرماندهان عالی‬ ‫سپاه پاسداران و روحانیون تندرو و پیروانشان به رهبری آیت اهلل‬ ‫تقی مصباح یزدی می ش��ود‪ .‬مصباح یزدی ی��ک مرتجع افراطی‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫که ش��اگردانش نقش های پراهمیتی در دولت احمدی نژاد و قوه‬ ‫قضاییه بازی می کنند‪ .‬و این دس��ته از اصول گرایان قوه قضاییه‬ ‫بودند که خانم صابری را محکوم ک��رده اند‪.‬تندروها به دو دلیل از‬ ‫هرگونه ایجاد روابطه حس��نه ای با ایاالت متحده احساس تهدید‬ ‫می کنند‪ .‬اول اینکه چنان که مساله تهدید حمله نظامی از سوی‬ ‫آمریکا به ایران از بین رفته است‪ ،‬بهبود در روابط به اصالح طلبان و‬ ‫گروه های دموکراسی خوا ِه ایران قدرت می بخشد‪ .‬در این صورت‪،‬‬ ‫اصالح طلبان دیگر متهم به اقدام علیه منافع ملی به وسیله حمایت‬ ‫از آشتی با ایاالت متحده نخواهند شد‪.‬همچنین تندروها با آگاهی‬ ‫از بدنامی عمیقشان از احتمال وقوع “انقالب مخملی” هراس دارند‬ ‫و بنابراین درمورد پیش��گیری از ارتباط بین ایرانیان و آمریکایی‬ ‫ها اضطراب دارن��د‪ ،‬یعنی اضطراب در مورد چی��زی که می تواند‬ ‫در صورت بهبود روابط بین دو کش��ور‪ ،‬اتفاق بیفتد‪ .‬به دستگیری‬ ‫خانم صابری باید در این فضا نظر ش��ود‪ .‬دومین دلیل تندروهای‬ ‫ایرانی برای مقاومت در برابر بهبود یافتن روابط این است که روابط‬ ‫بهتر با ایاالت متحده لزوماً به معنای برداش��ته شدن حداقل چند‬ ‫تحریم اقتصادی صورت گرفته علیه ایران از سوی واشینگتن و هم‬ ‫پیمانانش خواهد بود‪ .‬این موضوع قدرت اقتصادی کالن تندروها‬ ‫را که کنترل بخش قابل توجه ای از اقتصاد رس��می و غیر رسمی‬ ‫ایران را در دس��ت دارند‪ ،‬تهدید خواهد کرد‪ .‬تنها چند سال پیش‬ ‫بود که آقای کروبی افشا کرد که تندروها کنترل ‪ 63‬بندر ساحلی را‬ ‫که خارج از کنترل دولت هستند‪ ،‬در دست دارند‪ .‬آنها از این بنادر‬ ‫برای واردات مواد و کاالهای ارزان و با کیفیت پایین از چین و دیگر‬

‫کشورهای آسیای شرقی که به طور عمده ای تولیدات صنعتی خود‬ ‫ایران را دچار آسیب می کند؛ استفاده می کنند‪ ،‬و به شکل افسانه‬ ‫ای ثروتمند می شوند‪ .‬اگر تحریم ها از ایران برداشته شوند‪ ،‬و جامعه‬ ‫بازتری شکل گیرد‪ ،‬تندروها بیشتر قدرت اقتصادی خود را از دست‬ ‫خواهند داد‪.‬‬ ‫به عالوه‪ ،‬شکل گیری رسانه های آزاد به احتمال زیاد عمق فساد آنها‬ ‫را بازگو خواهد کرد و موجب از دست رفتن قدرت سیاسی آنها نیز‬ ‫خواهد شد‪ .‬بنابراین تندروها در تالش هستند که بحران جدیدی‬ ‫را با ایاالت متحده خلق کنند تا از ایجاد روابط حس��نه جلوگیری‬ ‫به عمل آورند‪ ،‬و همچنین توجهات را از دس��ته بندی های خود و‬ ‫مناقشات داخلی شان منحرف کنند‪ .‬خانم صابری قربانی مناقشات‬ ‫مابین تندروها و محافظه کاران عمل گراست‪ .‬اتهامات علیه او واضح‬ ‫است که ساختگی هستند‪ .‬در حقیقت‪“ ،‬روز”‪ ،‬روزنامه ایرانی آن‬ ‫الین که بسیار پرطرفدار است‪ ،‬گزارش کرد که خانم صابری گفته‬ ‫است که در صورت “اقرار” و “بیان اسامی” آزاد خواهد شد و اجازه‬ ‫خواهد داش��ت که ایران را ترک کند‪ .‬اس��امی که باید گفته شوند‬ ‫احتماالً اسامی مخالفان برجسته تندروها خواهند بود‪.‬‬ ‫وضع نامساعد خانم صابری نشانگر اهمیت هر بهبودی در روابط‬ ‫ایران و ایاالت متحده است‪ .‬چنین بهبودی ای سرانجام به ایرانی‬ ‫دموکرات تر و باز تر خواهد انجامی��د‪ ،‬جایی که قدرت قانون معنا‬ ‫خواهد گرفت و نقض گسترده حقوق بشر که در دولت آقای احمدی‬ ‫نژاد بارها زمزمه شده است‪ ،‬متوقف خواهد شد‪ .‬این موضوع تاثیر‬ ‫بسزایی بر مساله صلح در خاورمیانه خواهد داشت‪.‬‬

‫‪15‬‬


‫آیا ایران میتواندتغییرکند؟‬ ‫هفتهنامهایراندرجهان‪:‬ازچهارسالپیشکهمحموداحمدینژادبهمقامریاستجمهوریایرانرسیدتاکنون‪،‬‬ ‫نشاندادهکهخیلیبهارتباطاتعالقهدارد‪.‬یکوبالگداردکهاسمشهست“یادداشتهایشخصیمحموداحمدی‬ ‫نژاد”کهبهخداوفلسفهودورانکودکیاشوپاسخایمیلهاییکهازخوانندگانشمیگیرد‪،‬اختصاصدارد‪.‬‬ ‫دردوفیلمانتخاباتیسیدقیقهایاشهممردیازجنسمردمنشاندادهشد‪.‬دریکیازفیلمها‪،‬درصفغذاخوری‬ ‫ایستادهودرفیلمیدیگر‪،‬درمیانمردمفقیرقدممیزند‪.‬هردوفیلمچندینبارازتلویزیوندولتیایرانپخششدو‬ ‫شعارکمپینانتخاباتیاحمدینژادهماینبود‪”:‬میشود‪،‬میتوانیم‪”.‬هردوفیلمویدیوییراجوادشمقدریساخته‬ ‫بود‪.‬مردیباریشبرصورتکهمشاورهنریاحمدینژادرابرعهدهدارد‪.‬‬ ‫ترجمه از انگلیسی‪:‬کامیار توانمند‬ ‫جان لی آندرسون‪ ,‬هفته نامه نیویورکر‪13/04/2009 ,‬‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫| کسی از او درباره‬ ‫تخریب و تحدید آزادی‬ ‫مطبوعات در ایران پرسید‬ ‫و احمدی نژاد در جواب‬ ‫گفت‪”:‬ببینید‪ ،‬آزادی در‬ ‫ایران یک نوع آزادی‬ ‫موهبتی است‪ .‬همان گونه‬ ‫که شما ممکن است فردی‬ ‫را به دلیل تخلف رانندگی‬ ‫بازداشت کنید‪ ،‬باالخره‬ ‫باید قوانین اجتماعی هم‬ ‫باشد‪ .‬ما باید انسان های‬ ‫پاکیزه ای بشویم و انسان‬ ‫باید روی خط سیر صحیح‬ ‫خودش حرکت کند‪|‌”.‬‬

‫‪17‬‬


‫یک ماه پیش همین آقای شمقدری از هالیوود خواست بابت ساختن فیلم هایی‬ ‫مانند ‪ 300‬که تصویر بد و خش��ن و بیرحمانه ای از تاریخ ایران نشان می دهد و یا‬ ‫فیلم کشتی گیر که میکی رورک در آن در آخر فیلم با رقیبی به نام آیت اهلل روبرو‬ ‫می شود که پرچم ایران را هم در دس��ت و روی رینگ تکان می دهد‪ .‬اما در زمان‬ ‫کمپین انتخاباتی احمدی نژاد‪ ،‬ش��مقدری مانند یک مسوول ارتباطات آمریکایی‬ ‫عمل می کرد‪.‬‬ ‫شمقدری و احمدی نژاد زمانی در س��ال های دهه ‪ 1970‬که در تهران دانشجوی‬ ‫مهندسی بودند با هم آشنا ش��دند‪ .‬در زمان جنگ ایران و عراق‪ ،‬شمقدری از خط‬ ‫مقدم جبهه جنگ فیلم مستند درست می کرد‪ .‬به این کار و فیلمسازی ادامه داد و‬ ‫بعد فیلمی ساخت به نام “توفان شن” که به تالش آمریکا برای نجات گروگان هایش‬ ‫در ایران و در سال ‪( 1980‬واقعه طبس) می پرداخت‪ .‬شمقدری می گوید زمانی که‬ ‫احمدی نژاد شهردار تهران شد‪ ،‬از شهرداری حقوق نمی گرفت و فقط حقوق خودش‬ ‫را از دانشگاه تهران دریافت می کرد‪.‬شمقدری می گوید‪”:‬من فکر می کردم ایران به‬ ‫آدمی مثل او در راس هرم قدرت نیاز دارد‪.‬و وقتی شنیدم نامزد ریاست جمهوری‬ ‫شده‪ ،‬به او پیشنهاد دادم که برای کمک به او بپیوندم‪ ”.‬شمقدری بخش هایی از فیلم‬ ‫را نشانم داد که به نظر احمدی نژاد خیلی احساسی بوده‪ .‬آن ها او را در حالی نشان‬ ‫دادند که پدر پیرش را بغل کرده و گونه هایش را می بوسد و برای او شعر پارسی می‬ ‫خواند‪ .‬شمقدری می گوید‪”:‬من می خواستم سادگی و صداقت او را نشان بدهم و می‬ ‫دانستم اگر ملت ایران او را این گونه ببینند‪ ،‬به او رای می دهند‪”.‬‬ ‫حق با شمقدری است‪ .‬تشکیالت روحانی و محافظه کار ایران که به ریاست آیت اهلل‬ ‫علی خامنه ای اداره می ش��ود‪ ،‬دولت اصالح طلب محمد خاتمی را برای بازکردن‬ ‫و بازگرداندن ایران به جامعه بین المللی ناکام گذاش��ته و راهش را بستند‪ .‬سپس‬ ‫روحانیون‪ ،‬اطراف یکه تازی تاریک احمدی نژاد و کاندیداتوری اش حلقه زدند و در‬ ‫ژوئن ‪ 2005‬احمدی نژاد با کسب ‪ 62‬درصد آرا پیروز شد‪.‬‬ ‫دو ماه دیگر به ماه ژوئن و انتخابات ریاس��ت جمهوری ایران باقی مانده و احمدی‬ ‫نژاد هم کاندیداتوری خود را اعالم کرده است‪ .‬خاتمی هم کاندید شده بود اما در ماه‬ ‫مارس و با پیش آمدن میر حسین موسوی‪ ،‬آخرین نخست وزیر ایران از دور رقابت‬ ‫کنار کشید‪ .‬بار دیگر محافظه کاران در برابر اصالح طلبان کشور قرار می گیرند و باز‬ ‫هم احمدی نژاد روی سیاست های عوامگرانه (پوپولیست) حساب می کند‪.‬‬ ‫شمقدری هم همین داستان هایی را می گوید که در تهران درباره احمدی نژاد می‬ ‫گویند‪ .‬این که فرش های آنتیک دفتر ریاست جمهوری را به موزه اهدا کرده و چگونه‬ ‫از نشستن بر روی صندلی افراد مهم در هواپیمای ریاست جمهوری سرباز می زند و‬ ‫چقدر هنوز دلش می خواهد در خانه قدیمی و معمولی اش در تهران زندگی کند تا‬ ‫این که مشاوران امنیتی اش گفته اند این خانه معمولی در تهران امکانات حفاظتی‬ ‫ندارد و باید به محل اقامت ریاست جمهوری نقل مکان کند و چقدر هر بار به مردم‬ ‫پول نقد می دهد که آن را “سهام عدالت” نامگذاری کرده و تقریبا سهم هر نفر چیزی‬ ‫در حدود شصت دالر می شود‪.‬‬ ‫خیلی از ایرانی ها احمدی نژاد را به دلیل سوابقش قبول ندارند‪ .‬یک دیپلمات سابق‬ ‫ایرانی می گوید‪”:‬پیش از زمان ریاست جمهوری فقط یک بار از کشور خارج شده‬ ‫بوده که آن هم برای س��فری چند روزه به عراق بوده است‪ ”.‬یک دیپلمات غربی به‬ ‫نقل از یک مقام رسمی ایرانی که این مساله را با او مطرح کرده می گوید تا پیش از‬ ‫زمانی که احمدی نژاد رییس جمهوری شود‪ ،‬از این دست آدم ها بوده که اگر کسی‬ ‫به دفترش می آمد‪ ،‬نیم ساعت طول می کشیده تا او را آماده کنند که در دفترش‬ ‫حاضر شود‪.‬‬ ‫به هر حال برای کنار گذاش��تن احمدی نژاد به عنوان یک ناش��ی‪ ،‬نوعی شناخت‬ ‫نداشتن از او است‪ .‬احمدی نژاد یک عوامگرا‪ ،‬پوپولیس��ت است مانند هوگو چاوز‬

‫| سخنراني پوپوليستي احمدي نژاد قبل از سفر به نيويورك|‬

‫رییس جمهوری ونزوئال‪ ،‬سیاستمداری که می داند کشورش پر است از مردمی مانند‬ ‫او و این که می داند چگونه با آن ها سخن بگوید‪ .‬برای برخی از طرفدارانش‪ ،‬احمدی‬ ‫نژاد نشانه نسل سال اول انقالب است و زمانی که آیت اهلل خمینی قدرت را در دست‬ ‫داشت و نوجوانان طلب می کردند که دواطلب شده و به جبهه بروند و شهید شوند‪.‬‬ ‫برای خیلی ایرانی ها‪ ،‬وعده احمدی نژاد برای بازگرداندن ایران به جایگاه اصلی اش‪،‬‬ ‫دادن سوبسید و اشتغال زایی‪ ،‬وعده هایی قابل قبول و خواستنی است و آنها از آن‬ ‫استقبال می کنند‪.‬‬ ‫برنامه احمدی نژاد برای تعقیب برنامه هسته ای ربط به ملی گرایی دارد و حمایت‬ ‫گس��ترده ای از مردم ایران را هم با خود دارد‪ .‬لی همیلتون‪ ،‬نماینده سابق کنگره و‬ ‫یکی از تهیه کنندگان اصلی طرح برنامه عراق و از تاثیر گذاران در سیاست های ایران‬ ‫وآمریکا می گوید‪”:‬آن چه ایرانی ها می خواهند‪ ،‬احترام است و برای به دست آوردن‬ ‫آن‪ ،‬به دنبال تکمیل دانش خود در چرخه سوخت هسته ای هستند‪”.‬‬ ‫اما از چهار سال پیش که احمدی نژاد به ریاست جمهوری رسیده‪ ،‬ایران و رقبایش‬ ‫هم عوض شده اند‪ :‬ایرانی ها از بحران اقتصادی جهانی و پایین آمدن بهای نفت خام‪،‬‬ ‫به شدت آسیب دیده اند‪ ،‬ایران از همیشه بیشتر نزدیک به اتمی شدن است و جرج‬ ‫بوش هم رفته و جایش را باراک اوباما گرفته است‪ .‬پرسش این است که احمدی نژاد‬ ‫چگونه با فشار درون ایران و یک دولت منطقی و نسبتا سنجیده در واشینگتن‪ ،‬کنار‬ ‫می آید یا روبرو می شود‪.‬‬ ‫روز بیستم مارس‪ ،‬اول فروردین و روز اول س��ال نوی ایرانیان‪ ،‬اوباما پیام ویدیویی‬ ‫ضبط کرده و با احترام با ایرانی ها گفت وگو کرده و با ستودن تاریخ باستانی ایران‪،‬‬ ‫نوعی همکاری “صادقانه” را پیشنهاد کرد‪ .‬آیت اهلل خامنه ای در پاسخ به این پیام‬ ‫ویدیویی گفت‪”:‬واژه ها به تنهایی کافی نیست” و افزود که آمریکا باید سیاست هایش‬ ‫را تغییر دهد و بعد از ایران انتظار داشته باشد که همین کار را بکند‪ .‬بعد و در سی و‬ ‫یکم مارس و در جریان کنفرانس افغانستان در الهه هلند‪ ،‬ریچارد هالبروک‪ ،‬نماینده‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫ویژه اوباما با معاون وزیر خارجه ایران گفت وگو کرد و دو طرف گفتند که مودبانه و‬ ‫رسمی و محترمانه به یکدیگر سالم داده و قرار شده بیشتر در تماس باشند‪ .‬هیالری‬ ‫کلینتون وزیر خارجه آمریکا هم گفت در جریان گفت وگوهای مستقیم‪ ،‬همین هم‬ ‫نوعی “اولین” محسوب می شود یا این که نخستین دیدار مستقیم این چنینی میان‬ ‫ایران و آمریکا است‪.‬‬ ‫در زمان بوش‪ ،‬احمدی نژاد می توانست خیلی راحت بگوید بوش هیچ رفتاری غیر‬ ‫از رفتار خصمانه نسبت به ایران ندارد‪ .‬پیام اوباما اما از تغییر بازی بود‪ .‬ولی نصر‪ ،‬یک‬ ‫کارشناس ایران و از اعضای شورای سیاس��ت خارجی آمریکا می گوید که اما حاال‬ ‫آمریکا کامال پیامی متفاوت دارد می فرستد‪ .‬پیامی که گرم است‪ ،‬صادق است و می‬ ‫خواهد ایران را به همکاری بگیرد‪ .‬پس حاال ایرانی ها از دولت خود می پرسند‪ ،‬یعنی‬ ‫کماکان هنوز هم با آمریکا همکاری نمی کنیم؟ نصر می افزاید‪”:‬اوباما با هوشمندی‬ ‫مناظره ای را درون ایران و میان مردم ایران و حاکمان ایران و حتی درون حاکمیت‬ ‫ایران راه انداخته است و از آن جایی که سه ماه بیشتر از زمان ریاست جمهوری او نمی‬ ‫گذرد‪ ،‬کماکان این موضوع را مانند موضوع کمپین تبلیغاتی اش دنبال می کند‪”.‬‬ ‫انتخابات ایران هم چالشی بر س��ر راه دولت اوباما است‪ .‬اگر که بیش از حد انعطاف‬ ‫نشان دهند‪ ،‬احمدی نژاد می تواند بگوید که با موفقیت دربرابر آمریکا ایستاده و می‬ ‫تواند خود را در نظر سنجی ها باال بکشد‪ .‬سر کییران پرندرگاست‪ ،‬معاون سیاسی‬ ‫سابق دبیرکل سازمان ملل که از نزدیک با مسائل ایران درگیر بوده‪ ،‬می گوید‪”:‬آمریکا‬ ‫قصد ندارند به کاری دست بزنند که موجب تقویت احمدی نژاد پیش از انتخابات‬ ‫شود‪ .‬این درحالی است که البته این صبرکردن خطرهایی هم در پی دارد‪ .‬شاید هم‬ ‫احمدی نژاد بدون هیچ گونه کمک و بهره برداری از مساله رابطه با آمریکا برنده شود و‬ ‫شاید هم اصالح طلبان برنده شوند و با سرکارآمدن اصالح طلبان‪ ،‬روحانیون تندرو که‬ ‫در گلوگاه قدرت هستند‪ ،‬موضع انقباضی گرفته وهرگونه معامله با آمریکا را ببندند یا‬ ‫بلوکه کنند”‪ .‬پرندرگاست می گوید‪”:‬هر دو طرف (ایران و آمریکا) تندروهایی دارند‬ ‫که منتظرند ببینند هرگونه شروع رابطه با ایران محکوم به فنا و شکست است‪ ”.‬ولی‬ ‫نصر هم اضافه کرد‪”:‬نمی توان از روی فال قهوه فهمید که کدام طرف در انتخابات‬ ‫پیروز می شود و این کار‪ ،‬یک بازی ریسکی و سخت است‪”.‬‬ ‫لی همیلتون می گوید آمریکا نمی تواند به این امید که کسی بهتر از احمدی نژاد‬ ‫بر سر کار بیاید‪ ،‬صبر کند‪ .‬وی می گوید‪”:‬ما آماده شروع گفت وگوها با ایران در یک‬ ‫حوزه خیلی گسترده هستیم و قصد داریم این راه را ادامه دهیم و باید طبق برنامه‬ ‫زمانبندی خودمان و نه آنها (ایران) عمل کنیم‪ .‬اوباما هم مانند من می خواهد روابط‬ ‫را به حدی بهتر و سازنده تر و پایدارتر برس��اند‪ .‬از زمان وقوع انقالب در ایران‪ ،‬این‬ ‫بحث میان مخالفان بوده که چه زمانی برای مذاکره با ایران مناسب است ولی حاال‪،‬‬ ‫مشکل زمان نیست‪ ،‬مشکل چگونگی برقراری رابطه اس��ت”‪ .‬همیلتون ادامه می‬ ‫دهد‪”:‬فکر نمی کنم هیچ کشوری به اندازه ایران در چند دهه اخیر ما را آزرده باشد‪.‬‬ ‫باید توجه کنیم که ما فهرست بلندی از نارضایتی های خود از ایران داریم و ایرانی‬ ‫ها نیز همچنین‪”.‬‬ ‫به نظر می رس��د احمدی نژاد از نقش خود به عنوان ش��لوغ باز و سر و صدا کن در‬ ‫امور دیپلماسی خوشحال و راضی است‪ .‬هالوکاس��ت را افسانه می خواند و منتظر‬ ‫مرگ اسراییل یا به قول خودش “رژیم صهیونیستی” اس��ت و افتخار می کند که‬ ‫برنامه هس��ته ای ایران در حال پیشرفت است‪ .‬یک متر و ش��صت سانت قد دارد و‬ ‫خیلی الغر است‪ .‬ریش نسبتا بلندی هم به نشانه وفاداری بر چهره دارد‪ .‬چشمانش‬ ‫کوچک و سیاهند به قدری که از دور ممکن است حتی نابینا به نظر برسد‪ .‬وقتی در‬ ‫مقابل جمعیت بزرگی ایستاده جدی است و نمی خندد – به مثابه یک جنگجوی‬ ‫ناراضی – و با انگشت اشاره می کند و مشت های گره کرده اش را در هوا تکان می‬ ‫دهد‪ .‬در حالت معمولی و راحت تر‪ ،‬به نوعی انسانی بدون بهره از شادی و خوشی به‬

‫نظر می رسد‪ .‬به کرات درباره خیر و شر‪ ،‬غرب و شرق‪ ،‬خدا و انسان صحبت می کند‬ ‫گویی که در ذهنش مشغول نوعی از تحلیل است که خودش هم خیلی از کارکرد‬ ‫آن خبر ندارد‪.‬‬ ‫زمستانی که گذشت‪ ،‬رافائل کوررا‪ ،‬رییس جمهوری اکوادور و یکی از مشابهان چاوز‬ ‫برای امضای چند قرارداد تجاری به تهران آمد‪ .‬کوررا که مردی تنومند است‪ ،‬خود را‬ ‫روی کاناپه ای گرانقیمت رها کرد و لم داد و احمدی نژاد اصال در کنار او دیده نمی‬ ‫شد‪ :‬یک کت و شلوار خاکستری پوشیده بود و بدون مناسبت لبخند می زد و عجیب‬ ‫به نظر می رسید و انگار نمی داند چه کار کند‪ .‬بیشتر مانند زن و شوهری بودند که‬ ‫وارد ازدواج ناموفقی شده اند که از پیش بر س��ر آن توافق شده است‪ .‬کوررا تمامی‬ ‫اموری که نیاز داشت تا مانند یک دیپلمات موفق‪ ،‬باالترین اعتبار و سود را از ایران‬ ‫بدست آورد‪ ،‬اجرا می کرد و می گفت‪”:‬ما ایرانیان را قهرمانانی می دانیم که توانستند‬ ‫از ش��ر دیکتاتوری که از حمایت غرب برخوردار بود‪ ،‬خالص شوند و آن ها مثال و‬ ‫الگویی برای آمریکای التین هستند‪ ”.‬احمدی نژاد نگاه عمیقی به او کرد و او را در‬ ‫آغوش کشید و گفت‪”:‬من دوست تازه ای پیدا کرده ام و دیگر از دستش نمی دهم‪”.‬‬ ‫نخستین برخورد من با احمدی نژاد اندکی بعد از رسیدن او به مقام ریاست جمهوری‬ ‫بود و در جلسه شورای عمومی سازمان ملل متحد و در حالی که میزبان صبحانه ای‬ ‫در هتل محل اقامتش در نیویورک بود و برخی مقامات آکادمیک آمریکایی و روزنامه‬ ‫نگاران و خبرنگاران آمریکایی را به صبحانه دعوت کرده بود‪ .‬احمدی نژاد حساس به‬ ‫نظر می رسید و به دقت همه چیز را زیر نظر داشت‪ .‬با خواندن آیاتی از قرآن شروع‬ ‫کرد و در حالی که مشاورش با حالتی غریب به او نگاه می کرد‪ ،‬شروع کرد از هویت و‬ ‫اخالق در اروپا سخن گفتن و با یک پرسش اساسی بحث خود را به پایان برد‪”:‬ریشه‬ ‫این مشکالت کجاست؟ راه چاره آن چیست؟ روند فعلی به کجا ختم می شود؟” این‬ ‫ها نکات وبحث های اساسی احمدی نژاد در صبح آن روز بود‪.‬‬ ‫کسی از او درباره تخریب و تحدید آزادی مطبوعات در ایران پرسید و احمدی نژاد در‬ ‫جواب گفت‪”:‬ببینید‪ ،‬آزادی در ایران یک نوع آزادی موهبتی است‪ .‬همان گونه که‬ ‫شما ممکن است فردی را به دلیل تخلف رانندگی بازداشت کنید‪ ،‬باالخره باید قوانین‬ ‫اجتماعی هم باشد‪ .‬ما باید انسان های پاکیزه ای بشویم و انسان باید روی خط سیر‬ ‫صحیح خودش حرکت کند‪ ”.‬سپس شروع کرد از عدالت سخن گفتن و گفت بدترین‬ ‫کار ممکن این است که به بهانه هالوکاست‪ ،‬بازماندگان یهودی به فلسطینی‌ها ظلم‬ ‫کنند آن هم در حالی که این جرایم دراروپا اتفاق افتاده است‪ .‬بعد با اشاره به کشتار‬ ‫یهودیان در اروپا گفت‪”:‬تحقیق و پژوهش بیشتری نیاز است و چرا اجازه نمی دهیم‬ ‫که در این مورد تحقیق شود؟” احمدی نژاد این را در حالی گفت که به اطراف اتاق‬ ‫نگاه می کرد و لبخند می زد‪.‬‬ ‫صحبتی شد از فتوایی که آیت اهلل خامنه ای در سال ‪ 2005‬صادر کرده و در آن تولید‬ ‫و تجمیع سالح های کشتار جمعی را قدغن کرده و گفته جمهوری اسالمی هیچ گاه‬ ‫به سمت ساخت بمب اتمی نخواهد رفت‪ .‬در حالی که ایران از مسئولیت های بین‬ ‫المللی خود فراتر رفته و برنامه اتمی خود را دنبال کرده است‪ ،‬احمدی نژاد می گفت‬ ‫همین فتوایی که آقای خامنه ای داده کافی است و تمامی اهداف برنامه هسته ای‬ ‫ایران را روشن می کند‪”.‬یکی از خصوصیات دیپلماسی ایران‪ ،‬شفافیت آن است‪ .‬ما‬ ‫بسیار شفاف عمل می کنیم‪”.‬‬ ‫چقدر احمدی نژاد در س��اختار پیچیده قدرت در ایران‪ ،‬اختیار و زور دارد‪ .‬قدرت‬ ‫باالدست او رهبر انقالب آقای خامنه ای اس��ت که از زمان مرگ خمینی در سال‬ ‫‪1989‬جانشین او شده و قدرت تمامی نیروهای نظامی را هم در اختیار دارد‪ .‬احمدی‬ ‫نژاد نیاز به تایید مجلس یا پارلمان دارد تا قوانین را تصویب کند‪ ،‬اما خامنه ای می‬ ‫تواند یک تنه فتوا صادر کند‪ .‬بعد از انتخابات‪ ،‬احمدی نژاد در مالءعام دست خامنه‬ ‫ای را بوسید تا ارادت خود را نشان دهد‪ .‬حسین شریعمتداری‪ ،‬نماینده رهبری در‬

‫‪19‬‬


‫روزنامه کیهان و سردبیر این روزنامه می گوید‪”:‬می دانید که او تنها و باالترین مقام‬ ‫اجرایی کشور است‪”.‬‬ ‫اما روابطشان پیچیده تر از این است‪ .‬در جریان سفرم به تهران در دسامبر سال ‪2006‬‬ ‫و زمانی که جالل طالبانی رییس جمهوری عراق به تهران آمده بود‪ ،‬مقامات ارشد‬ ‫عراقی می گفتند احمدی نژاد بر سر برخی موضوعات با خامنه ای اختالف دارد اما‬ ‫این دو سعی می کنند مشکالت را حل کنند و به توافق برسند‪ .‬یکی از مشاوران و‬ ‫نزدیکان ارشد طالبانی از یک صحنه به یادماندنی یاد کرد‪ .‬گویا طالبانی تحلیلی از‬ ‫درگیری و کشتار میان شیعه و س��نی در عراق می دهد و این که دست های ایران‬ ‫پشت سر این درگیری ها دیده می شود‪ .‬در حالی که طالبانی از درگیری ها سخن‬ ‫می گفت‪ ،‬خامنه ای مدام در میان س��خنانش می گفته “ای وای‪ ،‬چه بد و این که‬ ‫ما برای شما دعا می کنیم”‪ .‬دس��ت آخر طالبانی سخنان خامنه ای را قطع کرده و‬ ‫می گوید‪”:‬آنچه ما نیاز داریم دعا نیس��ت‪ ،‬ما به دارو نیاز داریم‪ ”.‬خامنه ای هم در‬ ‫جواب می گوید‪”:‬من دعایش را می دهم و این – اش��اره به احمدی نژاد – هم دارو‬ ‫را می دهد‪”.‬‬ ‫لی همیلتون می گوید‪”:‬ما با حدس زدن درباره واقعیت های سیاسی ایران‪ ،‬خودمان‬ ‫را دس��ت انداخته ایم و هیچ گاه واقعیت را پیدا نمی کنیم‪ ”.‬ول��ی نصر اضافه می‬ ‫کند‪”:‬حتی قدرت خامنه ای از یک ش��بکه ارتباطی می آید‪ ”.‬توماس پیکرینگ‪،‬‬ ‫معاون سابق وزیر خارجه آمریکا که با ایرانیان دیدار کرده تا بتواند سیاست خارجی‬ ‫تازه ای برای مساله ایران طراحی کند‪ ،‬می گوید‪”:‬در طول این همه مذاکره و تماس‬ ‫با ایرانیان در خالل این سال ها‪ ،‬فهمیدیم که بسیار دشوار است که بتوان معماری‬ ‫قدرت سیاس��ی در ایران را فهمید‪ .‬هیچ تحلیل اطالعاتی نمی تواند بگوید که چه‬ ‫زمانی مناسب است تا با ایران گفت وگو کرد و چه زمانی باید از آن ها حذر کرد‪ .‬با این‬ ‫نظام غیرقابل پیش بینی‪ ،‬همیشه کار با آن ها مانند تیر در تاریکی است‪”.‬‬ ‫محمد خاتمی‪ ،‬رییس جمهوری پیش از احمدی نژاد‪،‬یک روحانی آزاد اندیش است‬ ‫که ایرانی ها به آن می گویند اصالح طلب‪ .‬این نوعی فرمول رایج است‪ .‬اما واقعا معنای‬ ‫آن چیست؟ طیف گسترده ای برای تعریف و بازتعریف واژه های سیاسی در ایران‬ ‫وجود دارد‪ .‬از تندروهای مذهبی محافظه کار که احمدی نژاد نماینده آن است گرفته‬ ‫تا روحانیون پراگماتیست و روحانیون اصالح طلب‪ .‬اصالح طلب تقریبا با مسما است‪.‬‬ ‫هیچ کس آزادانه از جدایی دین از سیاست در ایران سخن نمی گوید‪ .‬آخرین باری‬ ‫که با خاتمی حرف زدم‪ ،‬کالمش این بود که دموکراسی‪ ،‬حقوق بشر و تمامی آزادی‬ ‫ها در ایران قابل اجرا است اما در قالب یک چارچوب اخالق اسالمی‪.‬‬ ‫خاتمی خیلی صبر و اندیشه کرد که آیا در انتخابات شرکت کند یا نه‪ ،‬صبر و تاملی‬ ‫که طرفدارانش را ناراضی کرد‪ .‬از اول گفته بود که اگر میرحسین موسوی بیاید‪ ،‬او‬ ‫در انتخابات شرکت نخواهد کرد و سرانجام هم پس از پنج هفته بعد از اعالم نامزدی‬ ‫اش‪ ،‬این کار را کرد‪ .‬موسوی که ‪ 67‬ساله است و در سال های ‪ 1981‬تا ‪ 1989‬نخست‬ ‫وزیر ایران بوده ‪ ،‬پس از یک شکست سیاسی در برابر آیت اهلل خامنه ای‪ ،‬برای یک‬ ‫دهه از کار سیاسی خود را کنار کشیده است‪ .‬یک تحلیلگر‪ ،‬بازگشت او را به بازگشت‬ ‫سین سیناتی ایران خواند‪.‬آن چه ملت از او به یاد دارند این است که توانست نظمی‬ ‫منطقی در زمان جنگ ایران وعراق به پا کن��د و به رغم کمبود آذوقه و مواد اصلی‪،‬‬ ‫همه خانواده ها را از دسترسی محروم نکند‪ .‬موسوی از سمت چپ انقالب ایران می‬ ‫آید که به نیروهای انقالبی پیوست تا شاه را سرنگون کند و نسبت به غرب و اقتصاد‬ ‫سرمایه داری آن‪ ،‬ضدیت و تخاصم دارد‪ .‬نصرمی گوید بسیاری از اصالح طلب های‬ ‫فعلی ایران‪ ،‬پیشتر چپگراهای اسالمی بودند‪ .‬موسوی هم با اصالح طلبان کنار آمده‬ ‫و به دلیل مخالفت هایش با خامنه ای در مقام مدیر اجرایی دولت‪ ،‬به عنوان کسی از‬ ‫او یاد می شود که می تواند نظام روحانی قدرت را به چالش بکشد‪ .‬اما سپاه پاسداران‬ ‫آن گونه که مخالف خاتمی بود‪ ،‬با موسوی ضدیت ندارد‪.‬‬

‫|‌ عدالت به تفسير احمدي نژاد‌ در ايران|‬

‫محاسبه کمپین اصالح طلبان می گوید موسوی بهترین انتخاب است و می تواند‬ ‫پیروز شود‪(.‬مهدی کروبی‪ ،‬دیگر کاندیدا نقش حاشیه ای دارد)‪ .‬ضمن این که امنیت‬ ‫خاتمی هم مطرح بود‪ .‬دو روز پس از آن که خاتمی کاندیداتوری خود را اعالم کرد‬ ‫تقریبا توسط دسته ای از تندروها مورد ضرب و شتم قرار گرفت و حتی شریعتمداری‬ ‫س��رمقاله نویس کیهان هم نوش��ت که ممکن اس��ت مانند ترور بی نظیر بوتو در‬ ‫پاکستان در سال ‪ ،2007‬همین سرنوش��ت هم برای خاتمی در راه باشد‪ .‬کمپین‬ ‫انتخاباتی می رفت که روندی خشن به خود بگیرد که به گفته نصر‪”،‬خاتمی برای این‬ ‫گونه چالش ها آدم مناسبی نیست‪”.‬‬ ‫همین زمستانی که گذشت با خاتمی در تهران دیدار کردم در دفتری که کارهای‬ ‫بنیادش را از آن جا دنبال می کند و در منطقه سرسبز نیاوران که هر خانه ای دیوار‬ ‫سنگی دارد و با محیط سبز آراسته شده و مشرف به کوه های البرز است‪ .‬آقای خاتمی‬ ‫به سرعت گفت که در دو دوره ریاس��ت جمهوری اش تالش کرده تا روابط ایران و‬ ‫آمریکا بهبود یابد و از تالش های پشت پرده برای کمک به آمریکا برای سرنگونی‬ ‫طالبان در افغانستان در سال ‪ 2001‬و پس از حمالت یازدهم سپتامبر به خاک آمریکا‬ ‫گفت‪“ .‬بعد سروکله نئو کان ها پیدا شد و همه چیز را خراب کردند‪ ”.‬خاتمی ادامه‬ ‫داد‪”:‬فکر می کنم ما درس خوبی گرفتیم‪ .‬اوباما هم االن با شعار تغییر آمده است و‬ ‫ما این فرصت را داریم که بار دیگر روابط را بهبود بخشیم به شرط این که اوباما اول‬ ‫خود را از جنگ افروزانی که در هر دو حزب (جمهوریخواه و دموکرات) هستند دور‬ ‫کند و دوم از رفتار و کردار و گفته ها و سخنان بوش فاصله بگیرد و به عبارت دیگر به‬ ‫جای برادر بزرگتر‪ ،‬دوست بزرگ باشد‪ .‬ضمن این که باید از نفوذ البی صهیونیست ها‬ ‫کم کند‪ ”.‬خاتمی ادامه داد‪”:‬می دانید که من فرزند انقالبم و از ابتدا در همه مراحل‬ ‫انقالب به همراه آیت اهلل خمینی بوده ام‪ .‬ما می دانستیم که تغییراتی در دنیا و در‬ ‫حوزه علم و فناوری روی داده که ما نمی توانستیم چشممان را بر آن ها ببندیم‪ .‬ایران‬ ‫هم استقالل خود را نیاز داشت و با آن فرهنگ و تمدن عظیم‪ ،‬ما روشنفکران دینی‬ ‫فکر کردیم می توانیم مدرن باشیم اما در همین حال اسالمی هم باشیم‪ ”.‬خاتمی‬ ‫کمی صبرکرد و سپس گفت‪”:‬ما بسیار فرق داشتیم با آن هایی که می خواستند دنیا‬ ‫را به عقب برگردانند‪ .‬سرنوشت اسالم بسته به همین موضوع است که بتواند گفت‬ ‫وگو و منطق را به جای تروریسم به جهان عرضه کند و فکر می کنم مردم ایران هم‬ ‫همین را می خواهند و به نظرم امام خمینی هم همین را می خواست‪”.‬‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫بسیاری از ایرانی ها با آن تعریفی که از ضد آمریکا می شود‪ ،‬تطابق ندارند و نگرانی‬ ‫و توجه آن ها بیشتر به سیاست های آمریکا است‪ .‬اما احمدی نژاد محصول آن الیه‬ ‫ای است که درتاریخ ایران با مطلق گرایی مخالف بوده است‪ .‬خمینی و یاران روحانی‬ ‫اش قدرت سلطنتی شاه را فتح کردند اما به باورهای او که به گذشته و آینده ایران‬ ‫باور داشت وفادار ماندند‪ .‬شخصیت ایران امروز ملغمه ای است از ملی گرایی دینی‬ ‫و پراگماتیسم و عملگرایی به روز که کمی بیگانه هراس��ی هم در آن داخل شده و‬ ‫یک هیوال ساخته است‪ :‬ایران روحانیت را به رژیمی که به شدت و در محیط اقتصاد‬ ‫جهانی بسته و کوچک عمل می کند‪ ،‬بدل کرده اس��ت‪ .‬انتخابات تابستان امسال‬ ‫ایران‪ ،‬انتخابی است برای داخل و خارج کش��ور که نشان دهد آیا ایران منافع خود‬ ‫را جمع بندی کرده و به سمت مدرنیسم می رود یا این که روی همین خط انزوای‬ ‫معکوس حرکت می کند‪.‬‬ ‫شریعتمداری‪ ،‬نماینده رهبری در روزنامه کیهان می گوید شک ندارد که احمدی‬ ‫نژاد برای بار دوم انتخاب می شود‪”.‬احمدی نژاد مکان ویژه ای در میان مردم دارد‪،‬‬ ‫به ویژه در میان عامه مردم‪ .‬خیلی ها در برابر او می ایستند اما هیچ یک قدرت رقابت‬ ‫با او را ندارند‪”.‬‬ ‫محمود احمدی نژاد متولد اکتبر س��ال ‪ 1956‬در ارادان‪ ،‬شهری کوچک در استان‬ ‫سمنان است که در بیابان و تقریبا در شصت مایلی جنوب شرقی تهران واقع شده‬ ‫است‪ .‬در تابستان خیلی گرم و در زمستان خیلی سرد است و دیگر میان سرما و گرما‬ ‫فصل میانه و معتدلی وجود ندارد‪ .‬محمود فرزند چهارم از هفت فرزند خانواده است‬ ‫و هنوز بچه بود که پدرش احمد‪ ،‬که بقالی کوچکی داشته با خانواده اش به تهران‬ ‫مهاجرت می کند‪ ،‬مانند دیگر خانواده های ایرانی که ب��ه امید زندگی بهتر راهی‬ ‫شهرهای بزرگ می ش��وند‪ .‬در همان زمان انتقال به تهران بود که پدرش تصمیم‬ ‫گرفت ن��ام خانوادگی را تغییر دهد و از س��ابورجیان که به معنی رنگرز اس��ت و از‬ ‫مشتقات صنعت فرشبافی ایران محسوب می ش��ود‪ ،‬به احمدی نژاد که به معنای‬ ‫سالله محمد و یا قوم با فضیلت است‪ ،‬تغییر نام داد‪.‬‬ ‫خانواده آن ها در محله نارمک سکنی گزیده که طبقه ای متوسط در جنوب تهران‬ ‫است‪ .‬پدر احمدی نژاد کارگاه آهنگری راه انداخت و شروع کرد به ساختن چارچوب‬ ‫در و پنجره و احمدی نژاد هنوز همان خانه پدری را دارد که یک خانه دو طبقه در‬ ‫میان دیگر ساختمان های بزرگ است‪ .‬در س��ال ‪ 1980‬و زمانی که بیست و چهار‬ ‫ساله بود با یکی از همکالسی های دانشجویش به نام اعظم السادات فرهی ازدواج‬ ‫کرد‪ .‬آن ها صاحب دو فرزند پسر و یک فرزند دختر هستند‪ .‬زمانی که من به نارمک‬ ‫رفتم‪ ،‬نیروهای امنیتی از منطقه محافظت می کردند و یک س��ری بچه ها هم در‬ ‫خیابان فوتبال بازی می کردند‪ .‬در گوشه ای اتاقک چوبی نصب شده که مردم نامه‬ ‫ها و عریضه هایشان را آن جا تحویل چند مرد جوان می دهند‪ .‬این همان سیستمی‬ ‫است که احمدی نژاد وقتی شهردار بود آن را راه انداخت و هر روز حدود دویست نامه‬ ‫برایش می فرستادند که در جایی جمع می شد تا به تدریج به دفتر او فرستاده شود‪.‬‬ ‫ناصر هادیان‪ ،‬استاد دانشکده علوم سیاسی دانشگاه تهران با احمدی نژاد در نارمک‬ ‫بزرگ شده اس��ت‪ .‬هادیان او را دانشجوی سخت کوش��ی می داند که خوب درس‬ ‫می خوانده و پیشرفت می کرده است‪“ .‬پدر و مادرها دوست داشتند فرزند آن ها با‬ ‫احمدی نژاد دوست باشد‪ ”.‬برای نوجوانان زمان شاه‪ ،‬هر دو محافظه کار محسوب می‬ ‫شدند (احمدی نژاد و هادیان) و به گفته هادیان‪”:‬ما پاک بودیم و دنبال دخترها راه‬ ‫نمی افتادیم و نه مشروب می خوردیم و نه حشیش می کشیدیم‪”.‬‬ ‫پس از فارغ التحصیلی از دبیرس��تان‪ ،‬احمدی نژاد وارد دانشگاه علم و صنعت شد‬ ‫و کماکان در خانه پدری زندگی می کرد‪ .‬پدر و مادر هادیان او را به دانش��گاه سن‬ ‫یاسینتو در تکزاس فرستادند تا پزشکی بخواند‪ .‬در آن جا هادیان رشته اش را به علوم‬ ‫اجتماعی تغییر داد و گرفتار دنیای اسالم و سیاست شد‪ .‬احمدی نژاد هم در تهران‬

‫همین وضعیت را داشت‪ .‬هادیان می گوید‪”:‬ما با هم نامه نگاری کردیم و عادتمان این‬ ‫بود که نامه هایمان را با جمله بسم اهلل الرحمن الرحیم آغاز کنیم‪ .‬وقتی پدر و مادر‬ ‫من فهمیدند شوکه شدند و از من خواستند رشته جامعه شناسی را رها کنم چرا که‬ ‫فکر می کردند بر من تاثیر گذار است و البته حق با آن ها بود‪”.‬‬ ‫هادیان می گوید احمدی نژاد به شدت تحت تاثیر علی شریعتی بوده است‪ .‬فیلسوف‬ ‫ایرانی که در فرانسه درس خوانده بود و تئوری مارکسیسم و تئوری ضد استعماری‬ ‫را به نوعی درک اس�لامی درآورده بود و از آن جامعه شناس��ی دینی درآورده بود‪.‬‬ ‫شریعتی با ژان پل سارتر دیدار کرده و کتاب “دوزخیان روزی زمین” فرانس فانون‬ ‫را به فارسی ترجمه کرده و نوعی جهانبینی اسالمی لیبرال ساخته بود‪ .‬هادیان می‬ ‫گوید‪”:‬شریعتی پل ارتباطی ما بین اسالم و قرائت سنتی و محافظه کارانه از اسالم‬ ‫بود‪ ”.‬در سال ‪ 1973‬به دستور شاه شریعتی به مدت دو سال به زندان افتاد و اندکی‬ ‫پس از آزادی در لندن و در تبعید از عارضه قلبی درگذشت‪ .‬البته گفته هم می شود‬ ‫که به دست نیروهای شاه کشته شده است‪.‬‬ ‫پس از مرگ ش��ریعتی‪ ،‬انقالب ایران حول محور آیت اهلل خمینی ش��کل گرفت‪.‬‬ ‫جهانبینی ش��ریعتی مورد قبول روحانیون زم��ان نبود اما خمین��ی که خود هم‬ ‫جهانبینی خودش از اس�لام را داشت‪ ،‬حاضر نشد افکار ش��ریعتی را محکوم کند‪.‬‬ ‫خمینی سال ‪ 1964‬توسط شاه تبعید شد و ابتدا به عراق گریخت و پس از چندی در‬ ‫اواخر سال ‪ 1978‬سر از فرانسه درآورد‪ .‬آن زمان احمدی نژاد دوست دیگری داشت‪،‬‬ ‫احمد درهوشت که حاال دندانپزشک است و در نزدیکی دبیرستانی که احمدی نژاد‬ ‫می رفت‪ ،‬مطب دارد و این دو آن زمان به شکل مخفیانه اعالمیه های خمینی را با‬ ‫دوچرخه شان توزیع می کردند‪ .‬در یک پست در وبالگش‪ ،‬احمدی نژاد از آن دوران‬ ‫می گوید و تحسینی که نسبت به خمینی داشته است‪”:‬هر چه با نظریات و بنیان‬ ‫فکری او بیشتر آشنا می شدم‪ ،‬اعتقادم به این رهبر معنوی بیشتر می شد‪ ،‬اعتقادی‬ ‫که دیگر از من جدا شدنی نبود‪”.‬‬ ‫احمدی نژاد ش��اه و نظام ملوک الطوایفی اش را مس��ئول فقر ایرانیان می داند‪ .‬او‬ ‫به “جشنواره های شرم آور” که شاه در س��ال ‪ 1971‬برگزار کرد تا سالگرد دو هزار‬ ‫و پانصد سال شاهنشاهی در ایران را جش��ن بگیرد اشاره می کند که همسر ملکه‬ ‫بریتانیا‪ ،‬پرنسس گریس‪ ،‬ایملدا مارکوس و اسپیرو اگنو در میان میهمانان این جشن‬

‫| احمدي نژاد در حال سان ديدن قبل از سفر به نيويورك|‬

‫‪21‬‬


‫های سه روزه بودند‪ .‬یکی از غذاهای فهرست میهمانان‪ ،‬طاووس سرخ شده بود به‬ ‫همراه شراب موئه و شاندون سال ‪ .1911‬احمدی نژاد می نویسد‪”:‬به دلیل ولخرجی‬ ‫های شاه‪ ،‬پتک و سندان پدرم نمی توانست مخارج خانه و خرج تحصیل من را تامین‬ ‫کند‪ .‬پدرم شروع کرد به کار در فروشگاهی که تاسیسات برودتی می فروخت و دوران‬ ‫سختی بود‪ .‬شاه مستبد و دار ودسته اش مشغول از بین بردن عقاید انقالبی و حرکت‬ ‫های انقالبی در میان دانشجویان بودند و بی اخالقی را تبلیغ می کردند‪ ”.‬احمدی‬ ‫نژاد می گوید در آن دوران دوام آورده و عوض نشده است‪.‬‬ ‫شانزدهم ژانویه سال ‪ 1979‬شاه از کشور گریخت‪ .‬یکم فوریه خمینی وارد تهران شد‬ ‫و در خیابان ها کمیته های انقالب اسالمی شکل گرفت و نیروهای مسلح مردمی‬ ‫علیه نیروهای شاه آماده شدند‪ .‬درهوشت می گوید احمدی نژاد آن زمان کمیته در‬ ‫خیابان خودشان را به عهده گرفته بود‪ .‬نیروهای کمیته مدتی بعد در نیروهای پلیس‬ ‫تلفیق شد و برخی از نیروهایش مانند احمدی نژاد به نیروهای داوطلب مردمی به‬ ‫نام بسیج پیوستند که بخش مردمی نیروهای سپاه پاسداران بود‪ ،‬همان گروهی که‬ ‫بزرگترین عامل پیروزی و حمایت از احمدی نژاد شدند‪ .‬محمد عطریانفر‪ ،‬مرد معتبر‬ ‫عرصه روزنامه های ایران بسیج را این گونه برای من توصیف می کند‪”:‬این ها پلیس‬ ‫اخالقی احمدی نژاد هستند‪ ،‬در دوران خاتمی بسیجی ها به تظاهرات دانشجویان‬ ‫حمله می کردند و این روزها در حالی که مخالفت آن چنانی درکار نیست‪ ،‬کمتر در‬ ‫صحنه دیده می شوند‪”.‬‬ ‫احمدی نژاد همچنین به گروهی رادیکال دانش��جویی پیوست که خود را پیروان‬ ‫خمینی می دانستند‪ :‬دفتر تحکیم وحدت میان حوزه و دانشگاه که تسخیر سفارت‬ ‫آمریکا در تهران را انجام داد‪ .‬برخی از گروگان های آمریکایی می گویند احمدی نژاد‬ ‫در جلسات بازجویی از آن ها حضور داشته ولی احمدی نژاد آن را تکذیب می کند‬ ‫و نزدیکانش می گویند به واقع در آن زمان‪ ،‬احمدی نژاد مخالف حمله به سفارت‬ ‫آمریکا بوده است‪.‬‬ ‫احمدی نژاد و هادیان که دیگر از آمریکا بازگشته بود در مسجد نارمک حاضر می‬ ‫شدند که کالس های اسالمی در آن جا تشکیل می شد‪ .‬هادیان می گوید‪”:‬احمدی‬ ‫نژاد من را درگیر این کالس ها کرد‪ .‬االن باورنکردنی شاید باشد اما در آن سن و سال‬ ‫که ما بیست یا بیست و دو س��اله بودیم‪ ،‬هر دوی ما درس می دادیم‪ .‬من سیاست‬ ‫معاصر درس می دادم و او اصول دین درس می داد‪ ”.‬در ژوئن سال ‪ 1980‬خمینی‬ ‫دستور به تعطیلی دانشگاه ها داد تا از درس ها و برنامه های درسی و افراد غربی و‬ ‫غیراسالمی پاکسازی شود و سه سال بعد بازگشایی شد‪ .‬زمانی که سپتامبر همان‬ ‫سال جنگ ایران و عراق شروع ش��د‪ ،‬احمدی نژاد داوطلب شد و به گردان ساخت‬ ‫|دولت كريمه احمدي نژادي و عدالت محض|‬

‫و ساز پیوست‪.‬‬ ‫احمدی نژاد هیچ گاه از جزییات زندگی اش نگفته و در س��ال های دهه ‪ 80‬دقیقا‬ ‫دورانی است که خیلی مبهم مانده‪ ،‬اما چند منصب دولتی و استانی در آذربایجان‬ ‫غربی داشته ودر کنار آن مهندس��ی خود را دریافت کرده اس��ت‪ .‬در سال ‪1993‬‬ ‫استاندار اردبیل شد و در زمان شروع ریاست جمهوری محمد خاتمی‪ ،‬از منصبش‬ ‫کنار گذاشته شد و به دانشگاه برگشت تا تدریس کند و همان سال دکتری مهندسی‬ ‫ترافیک خود را گرفت‪.‬‬ ‫هادیان می گوید‪”:‬احمدی نژاد در بسیج دانش��گاه خیلی فعال بوده و زمانی که در‬ ‫سال ‪ 97‬اصالح طلبان با خاتمی بر سر کار آمدند برای استادها دردسر درست می‬ ‫کرده و با چفیه در کالس های درس خود حاضر می شده است تا همبستگی خود با‬ ‫فلسطینی ها را نشان دهد‪ ”.‬احمدی نژاد تا سال ‪ 2003‬در دانشگاه درس داد و زمانی‬ ‫که شورای شهر تهران به دست تندروها افتاد‪ ،‬به شهرداری تهران رسید‪.‬‬ ‫آن زمان دیگر راه احمدی نژاد و هادیان خیلی از هم جدا شده بود‪”:‬دوست ماندیم‬ ‫البته اما خیلی هم تلخ با هم بحث و جدل می کردیم که همیشه بین ما این طوری‬ ‫بود‪ ”.‬هادیان از احمدی نژاد دور ماند تا دردس��ری برایش درست نکند‪”.‬اطرافیان‬ ‫احمدی نژاد من را به دید یا یک غربی می دیدند و یا جاسوس و البته احمدی نژاد‬ ‫از من دفاع کرده اما حقیقت این است که ما در همه مسائل با هم مخالف هستیم‪.‬‬ ‫بزرگ شدنش در محیط دنیای مهندسی او را این گونه بار آورده که دنیا را هم با دید‬ ‫فیزیکی می بیند و فکر می کند برای تغییر کافیست که بنا را عوض کرد‪ .‬این مشکل‬ ‫ضریب هوشی (آی کیو) نیست بلکه مشکل دانش و تجربه است‪”.‬‬ ‫احمدی نژاد یک دوازده امامی است و به ظهور مهدی موعود اعتقاد دارد که معادل آن‬ ‫در جهانبینی مسیحی این است که او به رستاخیر مسیح اعتقاد دارد اما با امام مهدی‪،‬‬ ‫امام دوازدهم شیعیان که در قرن نهم گفته می شود توسط خدا از نظرها غایب شده‬ ‫است‪ .‬او با عیسی مسیح باز می گردد و بهشت را روی زمین خواهد آورد و در اسالم‪،‬‬ ‫عیسی مسیح از پیامبران اولوالعظم است‪ .‬این همان تصویر سرزمین موعود برای‬ ‫احمدی نژاد است که در سخنرانی خود در شورای عمومی سازمان ملل به آن اشاره‬ ‫کرد و در ایران انتقادات زیادی میان مردم و روحانیون برانگیخت چرا که احمدی‬ ‫نژاد خود را متصل به امام زمان می داند‪ .‬در آن صبحانه با احمدی نژاد در نیویورک‪،‬‬ ‫از امام دوازدهم به عنوان “انسان کامل” یاد کرد‪.‬‬ ‫یک سیاستمدار ارشد عراقی که چند بار با احمدی نژاد دیدار کرده می گوید دوسال‬ ‫پیش و در جریان یک دیدار در تهران‪ ،‬غیر از مدتی کوتاه و ذکر چند نکته کوتاه‪ ،‬بقیه‬ ‫اش فقط و فقط درباره مهدی حرف زده است‪ .‬این سیاستمدار به نقل از دیگران می‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫گوید حتی احمدی نژاد نقشه ساخت یک بزرگراه بزرگ و عظیم را دارد که قرار است‬ ‫حرکت پیروزمندانه مهدی در تهران از آن جا عبور کند‪.‬‬ ‫رهبر معنوی احمدی نژاد‪ ،‬آیت اهلل مصباح یزدی است که یکی از رهبران محافظه کار‬ ‫افراطی مدرسه حقانی است‪ .‬او معتقد به استفاده از خشونت در برابر اصالح طلب ها‬ ‫و نواندیشان است و عضو مکتبی است که می گویند فتوای قتل سلمان رشدی که از‬ ‫سوی خمینی صادر شده کماکان معتبر است و باید اجرا شود‪ .‬مصباح یزدی در سال‬ ‫‪ 2005‬به طرفداران خود دستور داد بروند و به احمدی نژاد رای بدهند که حرکتی‬ ‫نادر در جمهوری اسالمی بود چرا که نباید روحانیون در امور انتخابات دخالت کنند‬ ‫هر قدر هم که مشخص باشد کدامیک از روحانیون در چه جناحی قرار دارد‪ .‬وقتی‬ ‫از شریعتمداری‪ ،‬نماینده خامنه ای در روزنامه کیهان پرسیدم که آیا رهبر ایران از‬ ‫انتخاب دوباره احمدی نژاد حمایت می کند‪ ،‬لبخند زد و گفت‪”:‬رهبر انقالب نمی‬ ‫گوید که به چه کسی رای می دهد‪ ،‬حتی فرزندانش هم از آن خبر ندارند! و برخی‬ ‫می گویند آیت اهلل مصباح یزدی عده ای را مامور ک��رده که بروند و احمدی نژاد را‬ ‫به قدرت برسانند‪”.‬در هنگام دیدار از شهر قم با حجت االسالم غرویان‪ ،‬از نزدیکان‬ ‫مصباح یزدی دیدار کرده و از او همین موضوع را پرسیدیم که او گفت‪”:‬این مساله‬ ‫حقیقت ندارد‪ .‬آن ها به دلیل اشتراکات فکری به هم نزدیک هستند‪”.‬‬ ‫غرویان شماری از فضایل احمدی نژاد را برشمرد‪ :‬سادگی و وطن پرستی اش‪ ،‬عزم و‬ ‫اراده اش برای مبارزه با فساد مالی‪ .‬حتی حکایتی تعریف کرد که یک بار وقتی شهردار‬ ‫بوده با دست خودش راه جوی آب را بازکرده است‪ .‬و اضافه می کند‪”:‬این ها به سرعت‬ ‫پخش می شود و ملت باخبر می شوند‪”.‬‬ ‫با بس��یاری از تحصیلکرده های ایران که صحبت کردم‪ ،‬متفقا می گفتند صحبت‬ ‫های احمدی نژاد درباره هالوکاست ناشی از جهل و ناآگاهی او بوده است اما گویا در‬ ‫رده های باالی نظام هم افرادی هستند که از این نظرها حمایت می کنند‪ .‬ضدیت‬ ‫با صهیونیسم‪ ،‬یکی از اصول اساسی انقالب اسالمی بوده و جامعه یهودیان ایران که‬ ‫حدود هشتاد هزار تن بوده اند‪ ،‬به بیست هزار تن تقلیل یافته اند‪ .‬یهودیان ایران اجازه‬ ‫دارند عبادت کنند و حتی نماینده ای هم در مجلس دارند اما با سیاست احمدی نژاد‪،‬‬ ‫عنوان صهیونیست چهره کریه تری به خود گرفته است‪.‬‬ ‫در سال ‪ 2006‬در تهران نمایشگاه کاریکاتور هالوکاست در تهران افتتاح شد‪ .‬خیلی‬ ‫از طرح ها‪ ،‬یهودی ها را به ش��کل افراطی دراز و بلند‪ ،‬دماغ دراز کشیده شدند و یا‬ ‫به شکل یهودیان نازی‪ .‬من از نمایش��گاه دیدار کرده و با شمقدری‪ ،‬مشاور هنری‬ ‫احمدی نژاد گفت وگو کردم‪”:‬پس از رس��یدن کارها از بیش از چهل کش��ور دنیا‪،‬‬ ‫فهمیدیم چقدر مردم دنیا تصویر مش��ترکی با هم دارند‪ ”.‬یکی از کاریکاتورهایی‬ ‫که خیلی خوشش آمده بود را هم نش��انم داد‪ .‬در این کارتون واژه هالیوود به شکل‬ ‫هالوکاست درآمده بود‪.‬‬ ‫ژانویه همین امسال بود و یک هفته پس از آغاز به کار رسمی باراک اوباما به عنوان‬ ‫رییس جمهوری که کنفرانسی با عنوان “هالوکاست؟ یک دروغ مقدس ساخته غرب”‬ ‫در تهران برپا شد‪ .‬احمدی نژاد در پیام تبریکی به این کنفرانس گفت “صهیونیسم‬ ‫بس��یاری از سیاس��تمداران و احزاب را مسموم کرده اس��ت‪ ”.‬در نطق ارسالی وی‬ ‫افزود‪”:‬اتفاقی به نام یازدهم سپتامبر رخ داد‪ .‬هنوز مشخص نیست چه کسی آن را‬ ‫انجام داده‪ ،‬چه کسی در آن دست داشته و همکاری کرده و چه کسی راه را برای آن‬ ‫ها باز کرده اس��ت‪ .‬این اتفاق افتاد و همانند هالوکاست‪ ،‬پرونده آن را بستند و کنار‬ ‫گذاشتند و اجازه نمی دهند کسی بر روی آن تحقیق کرده و حقیقت را پیدا کند‪”.‬‬ ‫از توماس پیکرینگ پرسیدم چرا احمدی نژاد موقعیت فعلی را برای صحبت های‬ ‫جنجالی درباره هالوکاست انتخاب کرده است؟ “به نظرم احساس کرده از سوی پاپ‬ ‫تشویق می شود‪ ”.‬اشاره او به سخنان پاپ بندیکت شانزدهم‪ ،‬رهبر کاتولیک های‬ ‫جهان است که اسقف بریتانیایی که به عنوان نفی کننده هالوکاست متهم شده بود را‬

‫شایسته مجازات ندانست‪ .‬هر چند کمی بعد از او خواست استعفا دهد‪.‬‬ ‫محمد علی رامین‪ ،‬مشاور هالوکاست احمدی نژاد است که می گویند مغز اصلی این‬ ‫گونه افکار رییس جمهوری است‪ .‬یک روز همین زمستانی که گذشت‪ ،‬رامین با من‬ ‫و مترجمم در دانشگاه پیام نور تهران که در آن جا فلسفه تطبیقی تدریس می کند‪،‬‬ ‫دیدار کرد‪ .‬بیرون نشستیم و به فضای سبز دید داشتیم‪ .‬رامین در میانه سال های‬ ‫پنجاه زندگی است و قدی بلند دارد که در میان ایرانیان طبیعی است و مو و ریش‬ ‫بلوند دارد‪ .‬چندین سال در آلمان زندگی کرده ودرس خوانده‪ .‬چه کار می کرده و چه‬ ‫می خوانده را هم نمی گوید‪.‬‬ ‫رامین می گوید تاریخ بازگویی هالوکاست منصفانه نیست‪ .‬وی می گوید غرب مشکل‬ ‫خود با یهودیان را به مشکل خاورمیانه تبدیل کرده است‪ .‬و ادامه می دهد‪”:‬اما به نظر‬ ‫می رسد آمریکا و دیگر کشورهای غربی تصمیم گرفتند باالخره از دست یهودیان‬ ‫خالص شوند‪ .‬آنها هیتلر را بر سر کار آوردند و یهودیان را به منطقه زندگی مسلمانان‬ ‫آوردند و با این کار موقعیتی درست کردند که یهودیان از بین خواهند رفت‪ .‬آن ها‬ ‫موقعیتی راه انداخته اند که چون فلسطینی ها را می کشند‪ ،‬یهودیان بیش از پیش‬ ‫منفور خواهند شد‪ ”.‬عینکش را بر روی چشم گذاشت و برای نخستین بار در چشمانم‬ ‫نگاه کرد‪”:‬و برای همین هم می توانید ببینید که اسراییل به وجود آمده که نه تنها‬ ‫مسلمانان را از بین ببرد‪ ،‬که یهودیان را هم از بین ببرد‪”.‬‬ ‫من دیگر سردم ش��ده بود اما رامین قصد نداش��ت من را به دفترش ببرد‪ .‬باالخره‬ ‫با نارضایتی اجازه داد وارد ش��ویم و نگاهی به اتاق انداختم‪ .‬همان طور که پش��ت‬ ‫میزش می نشست به من گفت که یهودیان عملیات یازدهم سپتامبر را انجام داده‬ ‫اند‪”.‬صهیونیست ها تقصیر را گردن مسلمانان انداختند تا بهانه ای پیدا کنند که به‬ ‫کشورهای مسلمان حمله کنند‪ ”.‬این ها را در حالی گفت که همه اش هجو است‪.‬‬ ‫یهودیان به نرو هم کمک کردند اما امپراتوری رم را از فروپاش��ی نتوانستند نجات‬ ‫دهند‪.‬‬ ‫یک کتابخانه بزرگ پشت سر رامین بود و یکی دو تا تصویر روی قفسه های کتابخانه‬ ‫بود که یکی شان نظرم را گرفت‪ .‬یکی عکس عماد مغنیه بود‪ ،‬فرمانده حزب اهلل لبنان‬ ‫که در فوریه ‪ 2008‬در جریان انفجار یک بمب کارگزاری ش��ده در یک خودرو در‬ ‫دمشق کشته شد‪ .‬تصویر دیگر از گروهی از مردان بود که سرشان از تن جدا شده بود‪.‬‬ ‫گروهی از یهودیان ارتدوکس که در پس زمینه ای زرد به تصویر کشیده شده بودند‪.‬‬ ‫حروف فارسی قرمز در پس زمینه تصویر دیده می شدند‪ .‬وقتی رامین را برای لحظه‬ ‫ای به بیرون فراخواندند‪ ،‬از مترجمم پرس��یدم تا سریع حرف های فارسی که روی‬ ‫تصویر بود را ترجمه کند و او گفت‪”:‬پول دزدان‪ ،‬خون آشامان”‪.‬‬ ‫برای خیل��ی از ایرانی��ان‪ ،‬احمدی ن��ژاد یعنی حمای��ت از روحانیون و س��رکوب‬

‫‪23‬‬


‫اصالح طلبان‪ .‬حمید رضا جالیی پور‪ ،‬تحلیلگر سیاس��ی و اصالح طلب دینی می‬ ‫گوید‪”:‬اصالح طلبان دیگر حاال واقع بین هس��تند و دیگر ادعا ندارند که یک شبه‬ ‫می توانند دموکراسی سکوالر را اجرا کنند‪ ،‬نوعی پراگماتیسم جدید بر آن ها حاکم‬ ‫است‪ ”.‬سپس با لبخندی تلخ می گوید‪”:‬البته آن هایی که باقی مانده اند‪”.‬‬ ‫ایرانیان کماکان در حوزه هایی غیر از سیاس��ت های انتخاباتی‪ ،‬مشغول به وسیع‬ ‫کردن و باز کردن مرزها هستند به ویژه در حوزه هنر‪ .‬نمایشگاهی دیدم از آثار خانمی‬ ‫به نام سارا دولت آبادی که تمرکز آن بر اجرای حکم اعدام در ایران بود به ویژه اعدام‬ ‫زنان‪ .‬جرایمی از قتل و تجاوز و قاچاق مواد مخدر گرفته تا همجنس گرایی‪ ،‬همه می‬ ‫توانند مجازات اعدام در پی داشته باشند‪ .‬نه این هم که حاال چون مجازات آن سنگین‬ ‫است‪ ،‬جرمی هم وجود نداشته باشد‪ ،‬ایران در حال حاضر حدود دو میلیون معتاد به‬ ‫هروئین و تریاک دارد‪ .‬تا همین چند وقت پیش‪ ،‬مجازات اعدام در مالءعام اجرا و با‬ ‫جرثقیل انجام می شد‪ .‬در سال ‪ ،2008‬سال گذشته میالدی ایران مقام دوم اعدام‬ ‫در جهان را پس از چین به دست آورد و حداقل ‪ 346‬تن در ایران از جمله هشت تن‬ ‫زیر هجده سال در ایران اعدام شدند‪ .‬ایاالت متحده آمریکا با ‪ 37‬اعدام در مقام پنجم‬ ‫است‪ .‬جوالی گذشته و فقط در یک روز‪ 29 ،‬تن در زندان مخوف اوین اعدام شدند‪.‬‬ ‫نقاشی های دولت آبادی تصاویر روی کوچک روی کرباس بود که مثل طنابی می‬ ‫مانست که گره خورد و هرکدام از یک طناب دار آویزان بود‪ .‬تصویر طوری بود که به‬ ‫نظر می آمد هیچ ربطی به موضوع اعدام ندارد و فهمیدم طوری این نمایشگاه طراحی‬ ‫شده که خیلی هم رک و عیان و آشکار نباشد‪.‬‬ ‫وحشت انتقام جویی خیلی رک و واضح است‪ .‬در س��ال ‪ 2003‬زهرا کاظمی‪ ،‬یک‬ ‫خبرنگار عکاس ایرانی – کانادایی‪ ،‬در هنگام عکس گرفتن از زندان اوین دستگیر‬ ‫شد و سه هفته بعد و در حالی که بازداشت بود‪ ،‬جان داد‪ .‬مقامات سریع گفتند سقوط‬ ‫اتفاقی داشته و سکته کرده است‪ .‬یک پزشک وزارت دفاع که بعد به کانادا فرار کرد‪،‬‬ ‫فاش کرد که کاظمی را چهار روز پس از بازداشتش مالقات کرده و فهمیده هم به او‬ ‫تجاوز شده و هم مورد ضرب و جرح قرار گرفته‪ ،‬چند تا از ناخن هایش کشیده شده‬ ‫و جمجمه اش هم ترک برداشته است‪ .‬به رغم اعتراض های گسترده بین المللی‪،‬‬ ‫یک مامور وزارت اطالعات به قتل غیرعمد متهم شد که بعدهم پس از آن که مرگ‬ ‫کاظمی طبیعی اعالم شد‪ ،‬تبرئه شد‪.‬‬ ‫اوین منطقه ای حومه شمالی شهر تهران که منطقه پرطرفداری برای کوهنوردی‬ ‫و پیک نیک است‪ .‬یک دوست من را با ماشین یک ش��ب نزدیک دیوارهای زندان‬ ‫اوین برد که زیر نور و برج های مراقبت و زیر نور زرد دیده می ش��د‪ .‬جایی است که‬ ‫هزاران زندانی را در خود دارد و محل کشتارهای اعالم نشده است و قبرستان دسته‬ ‫جمعی هم دارد‪.‬‬ ‫نسرین ستوده‪ ،‬یکی از معدود وکالی حقوق بشری است که عمال و با این عنوان در‬ ‫ایران کار می کند‪ .‬در دفتر کوچکش در آپارتمانی در یوسف آباد‪ ،‬یکی از محله های‬ ‫قدیمی تهران با او دیدار کردم‪ .‬روی میز کارش مجسمه برنزی فرشته عدالت قرار‬ ‫داشت‪ .‬زمانی که نشستیم‪ ،‬خانم ستوده روسری اش را برداشت‪ .‬زنی با جثه کوچک‬ ‫در میانه های دهه چهل زندگی است که موهایی کوتاه و سیاه دارد و عینک بر چشم‪.‬‬ ‫در مانتوی مشکی شبیه یک راهبه بود‪.‬‬ ‫یکی از موکالن خانم ستوده‪ ،‬زنی است که به جرم جمع کردن امضا برای کمپین یک‬ ‫میلیون امضا برای تغییر قوانین تبعیض آمیز دستگیر شده است‪ .‬موکل او به تحمل‬ ‫ضربه های شالق و دو سال و نیم زندان محکوم شده است‪ .‬ستوده می گوید شصت‬ ‫درصد جمعیت دانشجویان ایران را زنان تشکیل می دهند اما به شکلی غیرقانونی‪،‬‬ ‫ارزش شهادت دو زن برابر شهادت یک مرد است‪ .‬دختران از سن نه سالگی به بعد‬ ‫باید حجاب داشته باشند و روسری بر سر کنند و طبق قانون تمامی مجازات های‬ ‫کسی که از سن بلوغ گذشته را می توان درباره آن ها اجرا کرد‪ .‬پسرها از سن پانزده‬

‫سالگی این حالت را دارند‪.‬‬ ‫ستوده می گوید اگر احمدی نژاد در ماه ژوئن بار دیگر انتخاب شود‪ ،‬معنایش این‬ ‫است که شرایط بس��یار بدتر از آن چه امروز است خواهد شد‪ .‬اگر یک اصالح طلب‬ ‫پیروز شود بهتر است هرچند خانم س��توده اعتقاد نداشت معجزه ای رخ می دهد‪.‬‬ ‫او امیدوار اس��ت ایران و غرب اختالفات خود را حل کنند اما این ابعاد یک معامله‬ ‫میان ایران و غرب است که او را نگران می کند‪ .‬نسرین ستوده می گوید‪”:‬بعد از این‬ ‫که مساله هس��ته ای میان غرب و قذافی حل شد‪ ،‬دیگر مسائل حقوق بشر به حال‬ ‫خود رها شد‪ .‬برای من‪ ،‬اولویت حقوق زنان ایران است و همچنین حقوق کودکان و‬ ‫فعالیت های مدنی‪”.‬‬ ‫در یک چایخانه درشمال تهران‪ ،‬با یکی دیگر از موکالن خانم ستوده دیدار کردم‪.‬‬ ‫منصوره شجاعی پنجاه ساله و کتابدار سابق‪ .‬موهای سیاهی داشت و روسری رنگی بر‬ ‫سر داشت و سویت شرت قرمزی بر تن داشت با دو گوشواره بزرگ نقره‪ .‬نوعی پوشش‬ ‫که خودش در ایران حکایتی دارد‪ .‬شجاعی به شدت درگیر کمپین جمع آوری امضا‬ ‫است و چند بار تا حاال دستگیر‪ ،‬آزار و اذیت و بازجویی شده است‪ .‬گذرنامه اش هم‬ ‫ضبط شده است‪ .‬دو سال پیش بعد از اولین دستگیری اش‪ ،‬ستوده و شیرین عبادی‪،‬‬ ‫وکیل مشهور حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل‪ ،‬تالش کردند و او را از زندان اوین‬ ‫بیرون آوردند‪ .‬شجاعی می گوید‪”:‬می گویند کمپین جمع آوری امضا‪ ،‬اقدام علیه‬ ‫امنیت ملی است‪ .‬به بازجویانم گفتم من پنجاه سال دارم و ترسی ندارم که پنجاه سال‬ ‫بعدی را در زندان بگذرانم‪ ”.‬شجاعی می گوید االن هم در یک زندان سرباز به سر می‬ ‫برد ولی کماکان حاضر نیست از فعالیت های خود دست بردارد‪”.‬چرا من باید با دست‬ ‫خودم‪ ،‬خودم را در زندان حبس کنم؟ بگذار خودشان این کار را بکنند‪”.‬‬ ‫ش��جاعی می گوید اصالح طلبان خاصیت جلب نظر مردم را ندارند‪“ .‬آن روزی که‬ ‫قیمت فروش نفت خام سقوط کرده بود‪ ،‬احمدی نژاد گفت اگر قیمت نفت به بشکه‬ ‫ای پنج دالر هم برسد‪ ،‬ما مشکلی نداریم‪ .‬البته که مزخرف است این حرف اما مردم را‬ ‫جلب می کند چون در آن اعتماد به نفس هست‪ .‬اما همان روز خاتمی داشت جایی‬ ‫درباره فلسفه گفت وگوی تمدن ها و ضرورت آن برای بشریت حرف می زد‪ .‬یعنی‬ ‫واقعا کدام یک از مردم عادی حاضر می شوند به او رای بدهند؟”‬ ‫زمانی که میرحسین موسوی کاندیداتوری خود برای انتخابات ریاست جمهوری‬ ‫را اعالم ک��رد‪ ،‬گفت‪”:‬فناوری هس��ته ای یکی از دس��تاوردهای جوانان اس��ت‪”.‬‬ ‫سیاستمداران ایرانی از اصالح طلب ها و محافظه کاران‪ ،‬همین نظر را دارند‪ .‬آنها به‬ ‫دانشمندان خود افتخار می کنند و معتقدند ایران باید حاال اگر در ساخت بمب اتمی‬ ‫نه‪ ،‬که در فناوری هسته ای پیشرفت کند‪ .‬محمد هاشمی‪ ،‬برادر جوان تر و اصالح‬ ‫طلب اکبر هاشمی رفسنجانی‪ ،‬رییس جمهوری پیشین ایران که در دهه ‪ 1970‬در‬ ‫دانشگاه برکلی درس می خوانده می گوید‪”:‬مشکل این استانداردهای دوگانه است‪،‬‬ ‫چرا هند انرژی هسته ای دارد اما ایران نه؟”‬ ‫من گفتم که ممکن است این مس��اله با س��خنان آتش افروز احمدی نژاد ارتباط‬ ‫داشته باشد‪ .‬اما هاشمی زد زیر خنده‪“ .‬ما رهبران دیگری هم داریم‪ ،‬در واقع رنگ‬ ‫خاکستری هم هست‪ ،‬اما شما فقط می روید و رنگ سیاه را پیدا می کنید‪ ”.‬درسال‬ ‫‪ 2003‬محمد خاتمی موافقت کرد که ایران عملیات غنی سازی اورانیوم را متوقف‬ ‫کند‪.‬غنی سازی مرحله ای است که از آن سوخت به دست می آید‪ ،‬هم برای نیروگاه‬ ‫هم برای بمب اتمی‪ .‬آن زمان آژانس بی��ن المللی انرژی اتمی تخمین می زد ایران‬ ‫در حال نصب یکصد و شصت دستگاه سانتریفوژ است‪ .‬در سال ‪ 2006‬احمدی نژاد‬ ‫غنی سازی را از سر گرفت و در آوریل ‪ 2007‬بازرسان آژانس تایید کردند ایران یک‬ ‫هزار و سیصد سانتریفوژ داشته است‪ .‬نوامبر سال گذشته‪ ،‬احمدی نژاد گفت که شمار‬ ‫سانتریفوژها پنج هزار دستگاه است‪ .‬و یک کارشناس بین المللی انرژی اتمی می‬ ‫گوید‪”:‬اگر بتواند پنج هزار تا را راه اندازی و اداره کنید‪ ،‬پس شصت هزار سانتریفوژ‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫|تهران‪ ،‬ميدان آزادي‪ 25 ،‬خرداد ‪|88‬‬

‫را هم می توانید‪ ”.‬ایران همچنین برد راکت های بالستیک خود را هم افزایش داده‬ ‫و همین بن بست باعث شد آمریکا و اتحادیه اروپا تحریم ها بر ایران را اعمال کنند‪.‬‬ ‫مذاکرات هم شکست خورد چون آمریکا شرط گذاشت باید ایران برای شروع گفت‬ ‫وگو‪ ،‬غنی سازی را تعلیق کند‪.‬‬ ‫یک کارشناس اتمی می گوید‪”:‬این مساله و تصمیم آن فقط در دست احمدی نژاد‬ ‫نیست‪ .‬حتی اگراحمدی نژاد انتخابات ریاست جمهوری پیش رو را ببازد‪ ،‬برنامه غنی‬ ‫سازی اورانیوم ایران ادامه خواهد داشت‪ .‬چرا که االن مساله شماره یک و اولویت اول‬ ‫سراسر ایران است و فکر نمی کنم هیچ کسی بتواند این مساله اتمی را در حال حاضر‬ ‫رفع و رجوع کند و جلوی آن را بگیرد‪ .‬ایرانی ها جاه طلبی زیادی برای رس��یدن و‬ ‫حضور یافتن در عرصه بین المللی دارند و مساله فقط برنامه اتمی نیست‪ .‬این مسیر‬ ‫نشان می دهد شما هر کجای دنیا بخواهید می توانید بروید بدون این که کسی بتواند‬ ‫جلوی شما را بگیرد‪”.‬‬ ‫برخی کارشناسان بر این باورند حتی اگر ایران بمب اتمی نسازد‪ ،‬تا پایان سال جاری‬ ‫میالدی‪ ،‬به اندازه کافی اورانیوم غنی شده در اختیار خواهد داشت هر چند درباره این‬ ‫مساله میان جامعه اطالعاتی و امنیتی اختالف هست‪ .‬بنیامین نتانیاهو‪ ،‬نخست وزیر‬ ‫جدید اسراییل‪،‬ایران را تهدید اصلی اسراییل می داند و بارها گفته است اجازه نخواهد‬ ‫داد ایران هسته ای شود‪ .‬هفته گذشته روزنامه اسراییلی هاآرتص گزارش داد نتانیاهو‬ ‫تصمیمش را از قبل گرفته و تصمیم دارد تاسیسات اتمی ایران را با نیروی نظامی و‬ ‫با بمباران از کار بیاندازد‪ .‬هرچند شاید خبرهایی از این دست‪ ،‬پیامی باشد تحریک‬ ‫کننده برای دولت اوباما که مساله ایران را جدی گرفته و موضع سخت تر و شدیدتری‬ ‫بگیرد‪ .‬هنوز مشخص نیست آیا اسراییل خواهد توانست عملیات موفقیت آمیزی بر‬ ‫فراز تاسیسات هسته ای ایران انجام دهد یا نه اما به نظر نمی رسد عملی شود و آن‬ ‫طور که اولویت های دولت اوباما نشان می دهد‪ ،‬این کار و استفاده از نیروی نظامی‬ ‫فقط وقتی شدنی است که کار سیاسی نتوان کرد و یا پیش نرود‪.‬‬ ‫علی الریجانی‪ ،‬یک محافظه کار پراگماتیست و نامزد دوره قبلی انتخابات ریاست‬ ‫جمهوری که برای دو سال هم دبیر ش��ورای عالی امنیت ملی بود و مذاکره کننده‬ ‫هسته ای ایران و این روزها رییس مجلس است‪ ،‬هم در ایران مورد قبول است هم در‬ ‫خارج از ایران و کتابی هم درباره امانوئل کانت نوشته است‪ .‬الریجانی می گوید “ایران‬ ‫فرمولی ارائه می دهد که می تواند همه طرف ها را راضی کند و مقبول همه باشد” وی‬ ‫همچنین به مساله صدام حسین استناد می کند که دولت بوش می گفت که سالح‬ ‫کشتار جمعی دارد ولی مشخص شد که هیچ سالحی در کار نبوده است‪ .‬الریجانی‬ ‫زیاد نظر خوشی به دولت اوباما ندارد و می گوید‪”:‬در مساله هسته ای این ها هم دارند‬ ‫حرف های تیم بوش را می زنند در نتیجه برای اوباما‪ ،‬رنگ و تاکتیک عوض شده اما‬ ‫گویا استراتژی کماکان همان قبلی است‪ .‬باید راه تازه ای انتخاب کنند وگرنه هیچ‬

‫چیز تغییر نخواهد کرد‪ .‬با استراتژی هویج و چماق‪ ،‬نمی تواند با ایران سخن گفت‪”.‬‬ ‫لی همیلتون می گوید‪”:‬ما به واقع نمی دانیم اگر ایرانی ها توانایی اش را داشته باشند‪،‬‬ ‫آیا بمب اتمی خواهند ساخت یا نه‪ .‬به نظر دولت بوش باید غنی سازی متوقف می شد‬ ‫تا مذاکرات آغاز شود اما به نظر می رسد اوباما این راه را انتخاب نمی کند‪ ”.‬همیلتون‬ ‫می گوید باید تشویق ها در کار باشد و درکنار آن تهدید به تحریم های شدیدتر هم‬ ‫طراحی شود چرا که به یک دیپلماسی کارآمد نیاز است اما نمی توان نکات قدرت را‬ ‫از دسترس دور کرد‪ .‬همیلتون خبر دارد که آمریکا برنامه های مخفیانه زیادی علیه‬ ‫ایران دنبال می کند و می گوید‪”:‬اگر این برنامه های مخفی نظامی یا شبه نظامی و‬ ‫یا در راستای تغییر رژیم است‪ ،‬همه را باید کنار گذاشت‪ .‬من اگر باشم‪ ،‬یک خط می‬ ‫کشم و بر اساس آن کار می کنم‪ ،‬ما دنبال تغییر رژیم نباید باشیم اما تغییر رفتار را‬ ‫می خواهیم‪”.‬‬ ‫همیلتون ادامه می دهد‪”:‬منطق گفتاری ما (آمری��کا) هم باید تغییر کند و زبان با‬ ‫مالحظه و مالیم می تواند کمک کند‪ .‬هیچ ریی��س جمهوری آمریکا اقدام نظامی‬ ‫را از دس��تور کار کنار نمی گذارد اما سخن گفتن از آن و اش��اره و تهدید با آن هم‪،‬‬ ‫کمکی نمی کند‪”.‬‬ ‫در کنفرانس مطبوعاتی باراک اوباما در ‪ 24‬مارس‪ ،‬رییس جمهوری آمریکا از فلسفه‬ ‫استمرار و تاکید گفت و هر دو را به مسائلی چون بحران اقتصادی و مساله ایران ربط‬ ‫داد‪”.‬ما پیامی ویدیویی به مردم ایران و رهبران جمهوری اسالمی فرستادیم‪ .‬بعضی‬ ‫می گویند خوب آنها (ایرانی ها) هم خیلی س��ریع برنامه هسته ای خود را متوقف‬ ‫نکرده و حمایت مالی از تروریسم را متوقف نکردند‪ ”.‬اوباما گفت‪”:‬خوب ما هم انتظار‬ ‫نداش��تیم آن ها س��ریع این کار را بکنند ولی انتظار داریم در این جبهه‪ ،‬پیشرفت‬ ‫مشخص و ثابت کسب کنیم‪”.‬‬ ‫ولی نصر می گوید‪”:‬ما همیشه می دانستیم مساله ایران کار ساده و راحتی نیست‪.‬‬ ‫مسائل بیشماری در میان است‪ ،‬تصمیم گیرنده های بیشماری در ایران هست‪ ،‬هیچ‬ ‫سابقه ای در کار نیست و اطمینانی هم میان دو طرف نیست‪ .‬سی سال است که دو‬ ‫طرف هیچ ارتباطی با هم ندارند و هیچ کدام هم ایده ای از این که چه کسی در طرف‬ ‫دیگر بازیگر و تصمیم گیرنده است‪ ،‬ندارد‪”.‬‬ ‫قدم بعدی به احتمال زیاد با هماهنگی دنیس راس انجام خواهد شد‪ .‬مرد با سابقه‬ ‫وزارت خارجه در مذاکرات خاورمیانه که مشاور ویژه هیالری کلینتون وزیر خارجه‬ ‫آمریکا در امور ایران ش��ده اس��ت‪ .‬یکی از جاهایی که می توان با آن ش��روع کرد‪،‬‬ ‫افغانستان است که ایران تاثیر و نفوذ زیادی در شمال و غرب آن دارد‪ .‬در کنفرانس‬ ‫بین المللی افغانستان در الهه‪ ،‬ایرانی ها متعهد شدند برای مبارزه با قاچاق مواد مخدر‬ ‫همکاری کنند و کلینتون پس از کنفرانس و در جلسه مطبوعاتی گفت‪”:‬مساله قاچاق‬ ‫مواد مخدر‪ ،‬نگرانی ای است که ما و ایران در آن مشترکیم‪ ”.‬توماس پیکرینگ تا این‬ ‫جای کار‪ ،‬سیاست اوباما درباره ایران را تحسین می کند اما هشدار داد که هیچ راهی‬ ‫نیست که پیش بینی کند این راه می تواند موثر و نتیجه بخش باشد‪”.‬به نظر من ایران‬ ‫سعی می کند تا آن جایی که می شود سخت باشد‪ ”.‬پیکرینگ ادامه می دهد‪”:‬اما من‬ ‫باور دارم که اگر درِ بسته در اتاقی نباشد‪ ،‬پس دیگر می شود تالش کرد‪”.‬‬ ‫*جان لی آندرسون‪ ،‬خبرنگار تحلیلی و نویسنده هفته نامه نیویورکر است که مسائل‬ ‫سیاست خارجی و تغییرات اجتماعی را دنبال می کند‪ .‬وی مانند یک دیپلمات متولد‬ ‫و رشد کرده و در کشورهای کره جنوبی‪ ،‬کلمبیا‪ ،‬تایوان‪ ،‬اندونزی‪ ،‬لیبریا‪ ،‬بریتانیا و‬ ‫آمریکا بزرگ شده است‪ .‬در حال حاضر با همسر و سه فرزندش در دورست در بریتانیا‬ ‫زندگی می کند‪ .‬کار مطبوعاتی را از س��ال ‪ 1979‬در لیما تایمز در پرو آغاز کرده و‬ ‫در سال های دهه ‪ 80‬آمریکای مرکزی را پوشش می داد‪ .‬سپس به مجله تایم هم‬ ‫پیوس��ت و کتاب پرفروش و موفق زندگی چه گوارا را نوشته است که نخستین بار‬ ‫در سال ‪ 97‬چاپ شد‪.‬‬

‫‪25‬‬


‫بدون ایران‬ ‫صلح خاورمیانه به جایی نمی رسد‬ ‫کاندیدا کمی به اطراف خود نگریست و شاید می خواست هر جایی باشد به جز‬ ‫جایی که هس�ت – در میان هواداران پر شور و مشتاقش‪ .‬حدود چهار هزار تن‬ ‫از جوانان که در س�الن میالد تهران جمع شده بودند تا نماینده شان را ببینند‪:‬‬ ‫میرحسینموسوی‪،‬اصلیترینکاندیدایاصالحطلباندرانتخاباتچندهفته‬ ‫دیگر ریاست جمهوری در تهران‪.‬‬ ‫ترجمه از انگلیسی‪:‬کامیار توانمند‬ ‫گوپیناث پیالی‪ ,‬استریت تایمز(سنگاپور)‪.12/03/2009 ,‬‬

‫گفته های جک استراو‪ ،‬وزیر خارجه سابق بریتانیا که در لندن و به هنگام‬ ‫افتتاح موزه شاه عباس در بیانیه ای ایراد کرد‪ ،‬موضوع قابل توجه و مهمی‬ ‫بود و گفته شد بازسازی تاریخ ایران در موزه بریتانیا‪ ،‬توجه ایرانیان را به‬ ‫خود جلب کرده است‪ .‬به نظر می رس��ید حتی آقای استراو شاید از بابت‬ ‫سرنگونی دولت مصدق در ایران در جریان کودتای ‪ 28‬مرداد که شاه را بر‬ ‫تخت سلطنت نشاند‪ ،‬قبول گناه کرده باشد‪ .‬آقای استراو همچنین چند‬ ‫بار گفت ایران مهم ترین کشور خاورمیانه است که نقشی بسیار اساسی در‬ ‫دستیابی به ثبات در منطقه‪ ،‬بازی می کند‪.‬‬ ‫مطرح کردن این بحث که مه��م ترین نکته در س��خنان و گفته های و‬ ‫اظهارات کارشناس��ان خاورمیانه برای مدت ها بوده‪ ،‬نشان می دهد که‬ ‫چقدر دنیا می خواهد جهان را جدی بگیرد‪ .‬اگ��ر این اتفاق بیافتد‪ ،‬پس‬ ‫دیگر وقت این است که غرب به مناطق و حوزه ی نفوذ ایرانیان و یا منافع‬ ‫و خواسته های آنان پی برده و راهی برای نوعی معامله و یا همکاری با آن‬ ‫را پیدا کند‪.‬ایرانی ها در سه حوزه اصلی‪ ،‬منافع دارند‪ .‬نخستین نیاز آن ها‪،‬‬ ‫تالشی است که برای شناخته شدن و به رسمیت شناخته شدن دارند‪ .‬اگر‬ ‫آن گونه که آقای استراو می گوید ایران مهم ترین کشور منطقه است‪ ،‬باید‬ ‫در هرگونه بحث و مشارکت و جلسه ای که مربوط به مسائل و مشکالت‬ ‫منطقه است‪ ،‬حضور داشته باشد‪ .‬اگر (ایران) اجازه حضور نداشته باشد‪ ،‬این‬ ‫توان را دارد که حضور خود را به راه ها و اشکال دیگر که البته ناخوشایند‬ ‫است‪ ،‬نشان دهد‪.‬دومین مساله ایران‪ ،‬داشتن حق تولید انرژی اتمی برای‬

‫مصارف صلح آمیز است‪.‬‬ ‫غرب البته فکر می کند این برنامه در ظاهر است و ایران مخفیانه در تالش‬ ‫برای دستیابی به سالح اتمی است‪.‬شاید بهترین راه برای گذر از این مساله‬ ‫این باشد که گفته ایرانی ها را جدی بگیریم‪ .‬بارها گفته اند که گفت وگو از‬ ‫سوی کشورهای خارجی درباره برنامه اتمی خود را قبول می کنند‪ .‬حتی‬ ‫یک بار به حالتی نیمه ش��وخی – نیمه جدی از من هم سوال شد که آیا‬ ‫سنگاپور نمی خواهد در گفت وگوهای هسته ای ایران شرکت کند؟ شاید‬ ‫حتی بتوان عربستان سعودی‪ ،‬امارات متحده عربی و ژاپن را هم بتوان به‬ ‫این مذاکرات هس��ته ای دعوت کرد‪ .‬حضور دو کشور عربی در مذاکرات‬ ‫هسته ای ایران می تواند ترس اعراب از رقابت تسلیحاتی در منطق را هم‬ ‫برطرف کند‪ .‬من حضور ژاپن در مذاکرات هس��ته ای ایران را به دو دلیل‬ ‫پیشنهاد کردم‪ .‬نخست این که ژاپن کم وبیش مورد احترام نسبی ایران‬ ‫است در حالی که ژاپن از متحدان اصلی آمریکا هم به شمار می رود‪ .‬ژاپن‬ ‫هم طبق قاعده بازی می کند هم به ایرانی ها پیام را درست منتقل می کند‬ ‫و احترام آن ها را در پی خواهد داش��ت‪ .‬دوم‪ ،‬ژاپن هم یکی از کشورهای‬ ‫متعهد به پیمان منع گسترش سالح های کشتار جمعی یا همان ان پی تی‬ ‫است که البته به فناوری هسته ای هم دست یافته است‪ .‬تجربه ژاپن می‬ ‫تواند برای ایران مناسب و کارآمد باشد‪.‬‬ ‫سومین حوزه منافع برای ایرانی ها‪ ،‬خواس��ته و آرزویشان برای رهبری‬ ‫جهان اسالم است‪ .‬اگر واقعگرایانه نگاه کنند‪ ،‬ایران می داند که رسیدن به‬ ‫این جایگاه به هیچ وجه کار راحت و ساده ای نیست‪ .‬درست است که ایرانی‬ ‫ها بدون شک سردمدار و پیشرو در جهان اسالم شیعه هستند اما جهان‬ ‫تش��یع فقط کمتر از پانزده درصد از جمعیت مسلمانان جهان را به خود‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫|ايران آنچنان گرفتار مسائل داخلي است كه فقط به يك دشمن فرضي خارجي فكر مي‌كند |‬

‫اختصاص می دهد‪ .‬این درحالی است که بیشتر مسلمانان آسیا را خانه می‬ ‫نامند ولی رهبری جهان اسالم به شکل حسادت برانگیزی در دست اعراب‬ ‫است‪.‬ولی به هر حال ایران س��عی می کند از روی اعراب مانور داده و در‬ ‫برخی مسائل که جهان اسالم به آن حساس است‪ - ،‬مانند مناقشه اسرائیلی‬ ‫و فلسطینی – از آنها پیشی بگیرد‪ .‬ایرانی ها می دانند که عامه جهان عرب‬ ‫از این که رهبرانشان در موضع انتقاد از اسراییل سکوت اختیار کرده اند و‬ ‫مردم جهان عرب شاهد ایرانی ها هستند که بیش از رهبرانشان حمایت‬ ‫کالمی از حماس و حزب اهلل کرده اند‪ .‬خیلی دشوار است که بتوان ایرانی ها‬ ‫را ترغیب کرد که حمایت خود از حزب اهلل و یا حماس را کاهش دهند‪.‬‬ ‫ولی به هر حال اگر بتوان ایرانی ها را در مذاکرات صلح مشارکت داد‪ ،‬شاید‬ ‫بتوان ایران را به نقطه ای رس��اند که در حالی که موضع خود را کماکان‬ ‫حفظ می کند‪ ،‬ذات حمایتی خود را کمتر کند‪ .‬این مساله که کدام بازیگر‬ ‫در جهان اسالم بتواند رهبری را به عهده بگیرد‪ ،‬مساله بغرنج و حساسی‬ ‫است که ممکن است هیچ گاه حل نشود‪ .‬اما حتی اگر آمریکا به طور کامل‬ ‫موضع ایران را به رسمیت بشناسد‪ ،‬مهمترین پرسش به جای خودباقی‬ ‫می ماند‪:‬از آن جایی که در دو طرف مشکالت عمده تاریخی با خود دارند‪،‬‬ ‫چطور و در چه حد واشینگتن باید روابط خود با تهران را تجدید کند؟‬ ‫برخی تحلیلگران پیشنهاد می دهند که آمریکا صبر کند و پس از زمان‬ ‫انتخابات ریاست جمهوری ایران که خرداد ماه سال آینده برگزار می شود‬ ‫و ممکن اس��ت رییس جمهوری صلح طلب تری به قدرت برسد‪ ،‬با ایران‬ ‫گفت وگو کند‪.‬به نظر من جالب است که بتوان امیدوار بود که انتخابات‬ ‫کسی را بر سر کار آورد که بهتر بتواند روابط تهران و واشینگتن را تجدید‬ ‫کند اما آمریکا و متحدانش باید باید با شرایط فعلی و مواضع فعلی دست‬

‫و پنجه نرم کنند‪.‬من پیشنهاد می کنم روابط میان ایران و آمریکا در دو‬ ‫سطح ایجاد شود‪:‬‬ ‫نخست با مجلس ش��ورای اس�لامی ایران که در حوزه خاورمیانه بدون‬ ‫اسراییل‪ ،‬نس��بتا دموکراتیک ترین نهاد محسوب می ش��ود‪ .‬شاید بهتر‬ ‫باشد رییس کمیته سیاست خارجی سنای آمریکا‪ ،‬همتای ایرانی خود در‬ ‫مجلس یعنی عالءالدین بروجردی را دعوت کند‪ .‬آقای بروجردی که پیشتر‬ ‫و در زمان ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی معاون وزیر خارجه بوده‪،‬‬ ‫بیشترین وظیفه اش تماس با متحدان مبارز در شمال افغانستان و علیه‬ ‫طالبان بوده است‪ .‬هر چند در نوع خود آدم صاحب نظری است و برخی‬ ‫اختیارات هم دارد‪ ،‬ولی به هر حال از خطوطی که حوزه رهبری جمهوری‬ ‫اسالمی است‪ ،‬تجاوز نمی کند‪ .‬خوبی این کار این است که آمریکا به طور‬ ‫مستقیم با بخشی از جامعه سیاسی ایران در تماس است که با رای مردم‬ ‫انتخاب شده اند‪.‬‬ ‫دوم هم پیشنهاد می کنم نشانه هایی ارسال شود که نشان دهد انعطاف‬ ‫هایی در بخش اقتصاد امکان پذیر است‪ .‬ایرانی ها نشان داده اند که نمی‬ ‫توان با تحریم های اقتصادی آن ها را به زانو درآورد‪ .‬برای نخستین گام‪،‬‬ ‫شورای تجارت آمریکا در خلیج فارس می تواند گفت وگو با اتاق بازرگانی‬ ‫ایران را آغاز کند‪ .‬دکتر محمد نهاوندیان‪ ،‬رییس اتاق بازرگانی ایران‪ ،‬پیشتر‬ ‫و در زمان ریاست جمهوری هاشمی رفسنجانی‪ ،‬معاون وزیر بازرگانی بوده‬ ‫که قانون جذب سرمایه گذاری خارجی در ایران که در سال ‪ 2006‬تصویب‬ ‫شد‪ ،‬نتیجه تالش همین زمان و همین بخش بود‪.‬ایجاد چنین رابطه ای‪،‬‬ ‫می تواند فضای مثبتی ایجاد کند‪.‬این در حالی است که آمریکا هم باید‬ ‫به تمامی متحدان منطقه ای خود اطمینان بدهد که در این رابطه جدید‬ ‫(با آمریکا) همراهی کنند‪ .‬مشکل اصلی اسراییل است‪ .‬ایران باید بپذیرد‬ ‫که جهان هرگونه تهدید علیه اسراییل را برنمی تابد‪ .‬به نظر من ایرانی ها‬ ‫به این اندازه پراگماتیک هستند که این مساله را درک کنند و این موضع‬ ‫صریح آن ها تا مدتی باقی می ماند اما آمریکا و دیگر کشورها باید اطمینان‬ ‫دهند(خصومت ایران با اسراییل) از این سطح دیگر فراتر نمی رود‪.‬‬ ‫دومین مساله‪ ،‬متحدان عربی آمریکا هستند‪ .‬آنها باید اطمینان پیدا کنند‬ ‫چرخش آمریکا به سمت ایران‪ ،‬از جیب آن ها پرداخت نمی شود‪ .‬هر چند‬ ‫نمی شود انتظار داشت آمریکا از موضع حمایت سرسختانه خود از اسراییل‬ ‫پایین بیاید‪ ،‬اما باید آمریکا با اختیار کردن موضعی منصفانه‪ ،‬در میانه مثلث‬ ‫اسراییل‪ ،‬ایران و کش��ورهای عربی‪ ،‬قرار گیرد‪ .‬پیش بینی آقای استراو از‬ ‫این که ایران مهمترین بازیگر خاورمیانه است‪ ،‬ممکن است درست از آب‬ ‫دربیاید‪ .‬مساله دیگری که ممکن اس��ت درست از آب دربیاید‪ ،‬این است‬ ‫که آمریکا هم ممکن است به قدرتی که در پی ایجاد صلح در منطقه ای‬ ‫پریشان و آشوب زده اس��ت‪ ،‬تبدیل ش��ود‪ .‬اما هنوز قدم های اولیه برای‬ ‫رسیدن به این نقطه برداشته نشده است‪.‬‬ ‫*گوپیناث پیالی طی سال های ‪ 1990‬تا ‪ 2008‬سفیر غیرمقیم سنگاپور‬ ‫در ایران بوده است‪ .‬وی در حال حاضر سفیر عالی و رییس انستیتو مطالعات‬ ‫جنوب آسیا و همچنین عضو هیات مدیره انستیتو خاورمیانه است‪ .‬دیدگاه‬ ‫هایی که در این مقاله مطرح شده‪ ،‬دیدگاه های شخصی وی است و موضع‬ ‫رسمی و دولتی نیست‪.‬‬

‫‪27‬‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫راهکارهایی برای تعامل با ایران‬ ‫گس�ترش (تس�لیحات) هس�ته‌ای‪ ،‬جنگ در عراق‬ ‫و وخیم‌تر ش�دن اوضاع در افغانس�تان‪ ،‬س�ه مورد از‬ ‫مهمترین موضوع�ات امنیت ملی پی�ش‌روی دولت‬ ‫اوباما هس�تند که در هر س�ه آنها یک عنصر مشترک‬ ‫وجود دارد‪ :‬ایران (‪ .)۱‬جمهوری اسالمی در چند سال‬ ‫اخیرپیشرفت‌هایچشمگیریدربرنامههسته‌ایخود‬ ‫داشته است‪ .‬گذشته از این گزارش‌های گمراه‌کننده‬ ‫مبنی بر این‌که ایران برای ساخت بمب به اندازه کافی‬ ‫سوخت هسته‌ای در اختیار دارد‪ ،‬واقعیت این است که‬ ‫تهراناکنونپنجهزارسانتیریفیوژمشغولبه‌کاردارد‬ ‫وبابهره‌گیریازآنهابهغنی‌سازیاورانیوممی‌پردازد‬ ‫و به‌طور پیوس�ته به‌سوی دستیابی به قابلیت ساخت‬ ‫بمب‌های اتمی در حرکت است (‪.......)۲‬‬ ‫ترجمه از انگلیسی‪:‬احسان نوروزی‬ ‫لیورز‪ ,‬والش‪ ,‬پیکرینگ‪ ,‬نیویورک ریوییو آف بوکس‪.12/02/2009 ,‬‬

‫‪29‬‬


‫داشتن قابلیت تولید سالح هسته‌ای با در اختیار داشتن این نوع تسلیحات‬ ‫تفاوت دارد؛ همچنان که نمی‌توان گفت در اختیار داشتن ذخایر عظیم‬ ‫اورانیوم با درجه پایین غنی‌شده ربطی به اورانیوم با درجه باال غنی‌شده‌ای‬ ‫که به کار س��اخت بمب می‌آید‪ ،‬دارد‪ .‬اما دولت اوباما نمی‌تواند همچون‬ ‫دولت بوش معامله با ایران و وضعیت اتمی این کشور را به تعویق بیندازد‪.‬‬ ‫بر اس��اس آنچه که در گزارش مایکل مس آمده است‪ ،‬ایران از نزدیک در‬ ‫مناقشات عراق و افغانستان دخالت داشته و تاثیر این کشور در عراق نیز‬ ‫بر همگان مشهود است‪“ :‬مجلس اعالی (انقالب) اسالمی عراق (‪،)SIIC‬‬ ‫مهم‌ترین حزب دولتی در این کشور‪ ،‬در ایران تاسیس شد و روابطش با‬ ‫ایران همچنان گرم و نزدیک است‪ ،‬تا جایی که بسیاری از عراقی‌ها به خاطر‬ ‫گرایش این حزب به ایرانی‌ها از نزدیک شدن به آن خودداری می‌کنند‪.‬‬ ‫ایران در بخش جنوبی (شیعه‌نشین) عراق‪ ،‬مسجد و نیروگاه می‌سازد و‬ ‫سرمایه‌های عظیمی را صرف عمران و مخابرات بخش شمالی (کردنشین)‬ ‫این کشور می‌کند‪”.‬‬ ‫اما ایران در کشور افغانستان ‪ -‬همسایه شرقی خود ‪ -‬هم منافع حیاتی دارد؛‬ ‫جایی که از دیرباز با حضور طالبان در آنجا مخالف بود و در شرایط کنونی‬ ‫هم مایل است از بروز بحرانی که می‌تواند در نتیجه فروپاشی دولت کرزای‬ ‫رخ دهد‪ ،‬جلوگیری کند؛ دولتی که با تهدیدهای فزاینده مواجه اس��ت‪.‬‬ ‫غلبه بر القاعده و طالبان (گروه‌های افراط‌گرای سنی) از اولویت‌های دولت‬ ‫ایران بوده است‪ ،‬چون موجودیت آنها را به مثابه تهدیدی برای شیعیان‬ ‫ایران می‌داند‪ .‬در مورد قاچاق مواد مخدر از افغانستان به ایران هم دولت‬ ‫این کشور موضع مشابهی دارد و برای مقابله با آن تالش بسیاری می‌کند‪.‬‬ ‫البته بدیهی اس��ت که ایاالت متحده نگرانی‌های مهم‌تری هم در مورد‬ ‫ایران دارد‪ ،‬نگرانی‌هایی همچون حمایت این کشور از حزب‌اهلل و حماس‬ ‫و تهدیداتی که از جانب ایران متوجه اسرائیل است‪ ،‬بخصوص با در نظر‬ ‫گرفتن درگیری‌های اخیر در غزه‪ .‬اما بحثی که ما می‌خواهیم مطرح کنیم‬ ‫این است که مسائل پراهمیتی همچون غنی‌سازی اورانیوم توسط ایران‬ ‫و تاثیرگذاری ایرانی‌ها در عراق و افغانستان‪ ،‬موضوعاتی به‌هم پیوسته‌اند‬ ‫و درک رابطه این مس��ائل با هم می‌تواند به ایاالت متحده کمک کند تا‬ ‫برای دیگر مشکالت موجود در رابطه میان ایران و آمریکا نیز راه‌حل‌های‬ ‫مناسب را بیابد‪.‬‬ ‫در دوره حاکمیت جرج بوش‪ ،‬دیدگاه غالب این بود که برنامه هس��ته‌ای‬ ‫ایران و نقش این کش��ور در عراق و افغانس��تان‪ ،‬مس��ائلی کامال مجزا و‬ ‫متفاوت‌اند‪ .‬دولت آمریکا در ابعادی وسیع از گفت‌وگو با ایران بر سر مساله‬ ‫هسته‌ای سر باز زد و به جای آن بر اعمال تحریم‌ها و تهدیدات گوناگون‬ ‫تکیه کرد‪(.‬رویکرد دولت آمریکا) در مس��اله عراق درست برعکس مورد‬ ‫پیشین بود؛ دولت بوش با مذاکره در سطح سفرای دو کشور موافقت کرد‪،‬‬ ‫اگرچه این مذاکرات کامال محدود به مباحثی پیرامون امنیت داخلی عراق‬ ‫بود؛ تدارک تسلیحات برای شورش��یان عراقی توسط ایران نیز از جمله‬ ‫موضوعات مورد بحث در این مذاکرات بود‪ .‬در مساله افغانستان‪ ،‬گذشته‬

‫از اظهاراتی که (به‌رغم آگاهی از مخالفت ای��ران با طالبان) گاها در مورد‬ ‫همکاری آنها با طالبان گفته می‌شد‪ ،‬دولت بوش تالش بسیاری کرد تا ایران‬ ‫را نادیده بگیرد؛ پیامد این اقدام هم این بود که از هر نظر پیشرفت اندکی‬ ‫حاصل شد‪.‬اگر رئیس‌جمهور اوباما بخواهد ایران را از ساخت بمب هسته‌ای‬ ‫منصرف کند و در عین حال یک استراتژی موفقیت‌آمیز منطقه‌ای برای‬ ‫عراق و افغانستان تدوین کند‪ ،‬چاره‌ای جز اتخاذ رویکردی جامع در قبال‬ ‫ایران نخواهد داشت؛ رویکردی که سه موضوع مهم را مد نظر قرار دهد تا‬ ‫قادر به حل همه مسائل باشد‪.‬‬ ‫نخس��ت این‌که هر دو طرف باید ارتباط میان این مس��ائل را بشناسند و‬ ‫درک کنند‪ .‬کسب موفقیت در یکی از آنها می‌تواند منجر به اعتمادسازی‬ ‫شود و اطمینان الزم و ضروری برای پیشرفت در حل مسائل دیگر را هم‬ ‫میان طرفین ایجاد کند‪ .‬به‌عنوان مثال‪ ،‬استفاده از نیروی نظامی بر ضد‬ ‫تاسیسات اتمی ایران‪ ،‬امکان همکاری در عراق و افغانستان را از بین خواهد‬ ‫برد‪ .‬بحث بر سر گستره وسیع‌تری از موضوعات مشترک و تهیه یک دستور‬ ‫کار منسجم‌تر نیز می‌تواند فرصت‌هایی برای مصالحه و همکاری سازنده‬ ‫ایجاد کند‪ .‬امتیاز دادن در یکی از مس��ائل‪ ،‬می‌تواند وسیله‌ای باشد برای‬ ‫تقویت همکاری و همگرایی در یک مس��اله دیگر‪.‬نکته دوم این‌که برای‬ ‫کارآمد کردن این استراتژی‪ ،‬ایاالت متحده باید پیش و بیش از هرچیز با‬ ‫دیگر طرف‌های درگیر در این موضوعات‪ ،‬بخصوص دیگر چهار عضو دائمی‬ ‫شورای امنیت سازمان ملل (فرانسه‪ ،‬انگلیس‪ ،‬روسیه و چین)‪ ،‬دبیر کل‬ ‫سازمان ملل‪ ،‬اسرائیل‪ ،‬ترکیه‪ ،‬پاکستان و کشورهای عربی مشورت کند‪.‬‬ ‫دولت‌های منطقه در (چگونگی پیش‌برد) برنامه هس��ته‌ای ایران‪ ،‬آینده‬ ‫عراق و افغانس��تان و روابط ایران و آمریکا‪ ،‬منافع مستقیمی دارند‪ .‬همه‬ ‫کشورهای مذکور‪ ،‬در یک یا چند مورد از این مسائل‪ ،‬منافع یا تهدیداتی را‬ ‫متوجه خود می‌بینند و امکان کسب موفقیت در صورتی افزایش می‌یابد‬ ‫که آنها به این باور برسند که نگرانی‌ها یا تمایالت آنها در نظر گرفته می‌شود‬ ‫و از نظر دور نمی‌ماند‪.‬‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫سومین نکته مهمی که برای تدوین یک استراتژی جامع باید مد نظر قرار‬ ‫گیرد‪ ،‬ایجاد یک انجمن یا موسس��ه پایدار اس��ت که برای آمریکا‪ ،‬ایران‪،‬‬ ‫اعضای شورای امنیت سازمان ملل و دولت‌های همسایه‪ ،‬امکان بحث در‬ ‫مورد سواالتی پیرامون عراق و افغانستان را فراهم کند‪ .‬چنین نهادی در‬ ‫شرایط کنونی وجود ندارد و خال آن احساس می‌شود‪ .‬حل و فصل مساله‬ ‫هسته‌ای و ثبات بخش��یدن به وضعیت عراق و افغانستان‪ ،‬مستلزم آغاز‬ ‫مذاکرات میان ایاالت متحده‪ ،‬ایران و دیگر کشورهای ذی‌نفع است و این‬ ‫مذاکرات باید بدون هرگونه پیش‌شرطی صورت گیرد‪ .‬رئیس‌جمهور اوباما‬ ‫وعده داد که دقیقا همین کار را خواهد کرد‪ .‬اما برای دولت همین که بگوید‬ ‫آماده مذاکره (با ایران) است‪ ،‬کافی نیست‪ .‬پیش از آن‌که هرگونه اقدامی در‬ ‫این راستا صورت گیرد‪ ،‬سه مساله باید حل شده باشد‪ :‬چه زمانی مذاکرات‬ ‫آغاز شود‪ ،‬چه مسائلی مطرح شود و این مسائل چگونه بیان شود‪.‬‬ ‫حتی اگر روند کسب تاییدیه‌ها و صدور مجوز‌های امنیتی الزم‪ ،‬با سرعت‬ ‫بس��یار باالیی پیش برود‪ ،‬آغاز مذاکرات دست‌کم چند ماه پیش از آماده‬ ‫شدن تیم سیاست خارجی رئیس‌جمهور برای ایجاد یک تغییر اساسی در‬ ‫سیاست آمریکا در قبال ایران خواهد بود‪ .‬در آن زمان‪ ،‬ایران در میانه راه‬ ‫مبارزات انتخاباتی برای انتخابات ریاست جمهوری ‪ ۱۲‬ژوئن (‪ ۲۲‬خرداد)‬ ‫خواهد بود‪ .‬در صورتی که این انتخابات به دور دوم کشیده شود‪ ،‬مشخص‬ ‫شدن رئیس‌جمهور آینده ایران ممکن است تا اوایل تابستان هم به طول‬ ‫بینجامد‪.‬پیشنهاد ما این است که پس از انتخاب رئیس‌جمهور جدید ایران‪،‬‬ ‫سیاست جدیدی در قبال این کش��ور اتخاذ شود‪ .‬یک ابتکار دیپلماتیک‬ ‫اساسی که در میانه مبارزات انتخاباتی ایران آغاز شود‪ ،‬به احتمال قریب‬ ‫به یقین اسیر سیاس��ت داخلی ایران و پیامدهای دیگری خواهد شد که‬ ‫پیش‌بینی آنها بسیار دشوار است‪ .‬دولت می‌تواند از این زمان برای جلب‬ ‫حمایت اعضای کنگره و نیز اروپاییان‪ ،‬روس‌ها و چینی‌ها که بخشی از گروه‬ ‫موسوم به “‪( ”۵+۱‬شامل پنج عضو دائم ش��ورای امنیت به عالوه آلمان)‬ ‫هستند‪ ،‬استفاده کند‪.‬‬ ‫به همین ترتیب و با همین اهمیت‪ ،‬دولت اوباما باید در این بازه زمانی با‬ ‫دوستان و هم‌پیمانان آمریکا در منطقه مش��ورت کند و به آنها اطمینان‬ ‫الزم را بدهد؛ بخصوص به کشورهای عربی‪ ،‬ترکیه‪ ،‬پاکستان و اسرائیل‪.‬‬ ‫دولت باید این نکته را کامال روشن و به آنها تفهیم کند که گفت‌وگو با ایران‬ ‫به معنی تنزل ارزش روابط ما با دیگر کشورهای مسلمان منطقه نیست‬ ‫و مذاکره مس��تقیم آمریکا با ایران گامی در جهت تامین امنیت و منافع‬ ‫سیاسی آنها هم خواهد بود‪ .‬به‌عنوان مثال‪ ،‬حل و فصل دیپلماتیک مسائل‪،‬‬ ‫به نفع آنها اس��ت‪ ،‬چرا که در غیر این صورت ممکن اس��ت به بکارگیری‬ ‫نیروی نظامی از سوی آمریکا (یا اس��رائیل) بینجامد‪ .‬در مورد اسرائیل‪،‬‬ ‫ایاالت متحده باید بر این نکت��ه تاکید کند که مذاکره ب��ا ایران بهترین‬ ‫فرصت برای ممانعت از دس��تیابی ایرانی‌ها به برنامه ساخت تسلیحات‬ ‫هسته‌ای و نیز مقابله با تهدیدات پیش‌روی اسرائیل از جانب حزب‌اهلل و‬ ‫حماس است‪.‬‬ ‫در حالی که دولت اوباما برای اعمال یک فشار دیپلماتیک اساسی پس از‬

‫انتخابات ایران آماده می‌شود‪ ،‬باید پیش از آن هم مجموعه‌ای از اقدامات را‬ ‫به انجام رسانده باشد‪ .‬اقدامات مورد نظر‪ ،‬کارهایی ساده و پیش‌پاافتاده‌اند‪،‬‬ ‫اما این پیغام صریح را برای دولت ایران می‌فرستند که ایاالت متحده برای‬ ‫ورود به مذاکراتی جدی در زمانی مناسب‪ ،‬آمادگی الزم را دارد‪ .‬پیش از‬ ‫آن‪ ،‬دولت اوباما می‌تواند اعالم کند که دولت آمریکا به‌دنبال گفت‌وگوی‬ ‫مستقیم و بدون پیش‌شرط با همه کش��ورها است‪ ،‬تا بتواند از این طریق‬ ‫مش��کالت پیش‌روی دنیا را حل کند‪ .‬پس از ابالغ ای��ن پیام مهم‪ ،‬دولت‬ ‫می‌تواند رس��ما پای‌بندی خود به بند یک معاهده الجزایر را اعالم کند؛‬ ‫بر اساس این بند از معاهده‪ ،‬ایاالت متحده متعهد می‌شود که از دخالت‬ ‫سیاسی یا نظامی در امور داخلی ایران‪ ،‬خودداری کند‪.‬‬ ‫پس از این اقدامات اولیه و پیش از مشخص شدن نتیجه انتخابات ریاست‬ ‫جمهوری در ایران‪ ،‬ایاالت متحده باید آغاز تماس‌های رسمی در سطوح‬ ‫میانی را مد نظر قرار دهد تا به‌صورت هم‌زمان بحث‌هایی پیرامون اقداماتی‬ ‫عمومی که هر دولت می‌تواند برای تغییر لحن و بهبود روابط به‌کار گیرد‪،‬‬ ‫مجال مطرح شدن بیابند‪.‬این تماس مستقیم می‌تواند پیامدهای مطلوبی‬ ‫داشته باشد‪ :‬گش��ودن فصل جدیدی در مذاکرات پیرامون عراق‪ ،‬آزادی‬ ‫ایرانیان بازداشت‌شده در عراق‪ ،‬صدور اجازه پروازهای مستقیم میان ایران‬ ‫و آمریکا‪ ،‬کاهش محدودیت‌ها و تسهیل مسافرت‌های دیپلمات‌های ایرانی‬ ‫در نیویورک‪ ،‬تاسیس دفتر حفاظت منافع آمریکا در ایران با حضور کارکنان‬ ‫آمریکایی‪ ،‬همکاری‌های جدید در زمینه مبارزه با قاچاق مواد مخدر از مرز‬ ‫ایران با افغانستان و افزایش اقدامات صلح‌جویانه نیروهای دریایی این دو‬ ‫کشور در خلیج فارس برای اعتمادس��ازی‪(.‬اگر این نتایج حاصل نشود‪،‬‬ ‫آمریکا و ایران باز هم مشتاق به ضربه زدن به یکدیگر در خلیج فارس و نیز‬ ‫در سرتاسر مرز عراق با ایران خواهند بود؛ وضعیت خطرناکی که احتمال‬ ‫برخورد و بروز کشمکش و حتی جنگ را افزایش می‌دهد‪).‬‬ ‫اقداماتی از این دست‪ ،‬چش��م‌انداز محدودی را پدید می‌آورند و شاید در‬ ‫نگاه اول این‌طور به نظر برسد که نمی‌توانند ماهیت مخدوش روابط ایران و‬

‫‪31‬‬


‫آمریکا را تغییر دهند‪ ،‬اما از طریق این اقدامات‪ ،‬این پیام برای ایران ارسال‬ ‫می‌شود که ایاالت متحده قصد دارد استراتژی متفاوتی را نسبت به دولت‬ ‫پیش اتخاذ کند‪ .‬پس از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در ایران در‬ ‫تابستان سال آینده‪ ،‬دولت می‌تواند به‌طور خصوصی و غیررسمی‪ ،‬ایده‬ ‫برگزاری مذاکرات در سطوح باالتر را پیگیری کند‪.‬‬ ‫اتخاذ یک سیاس��ت جدید باید مالزم با تغییر لحن باشد‪.‬ایران کشوری‬ ‫پرافتخار و مغرور با تمدنی کهن اس��ت؛ اصرار ایران بر لزوم به‌کارگیری‬ ‫رفتاری توام ب��ا احترام متقابل‪ ،‬تنها نوعی لفاظی بی‌پش��توانه نیس��ت‪.‬‬ ‫تداوم رفتاره��ای تهدیدآمیز با این رژیم احتم��اال نتیجه‌ای جز افزایش‬ ‫انعطاف‌ناپذیری و ناس��ازگاری آنها در پی نخواهد داشت‪ ،‬به‌خصوص در‬ ‫زمانی که مبارزات انتخاباتی در ایران آغاز ش��ود‪ .‬ایرانی‌ها از به‌کارگیری‬ ‫عبارت “چماق و هویج” از سوی قدرت‌های بزرگ‪ ،‬خشمگین می‌شوند و‬ ‫به تعبیر آنها این طرز رفتار‪ ،‬احمقانه است و در هر صورت این‌طور می‌نماید‬ ‫که آنها می‌توانند یا با اعطای یک سری از امتیازات و یا در اثر وارد کردن‬ ‫ضربات‪ ،‬ایران را وادار به تسلیم کنند‪.‬به‌طور کلی دولت ایاالت متحده در‬ ‫صورتی می‌تواند به موفقیت دست یابد که اصل اول دیپلماسی را مد نظر‬ ‫قرار دهد‪ :‬زمانی که می‌خواهید یک وضعیت نامناسب را تغییر دهید‪ ،‬این‬ ‫روند را با سکوت کردن آغاز کنید‪.‬‬ ‫عالوه بر این‪ ،‬توهم ایرانی‌ها نسبت به آمریکا را هم نباید دست‌کم گرفت‪.‬‬ ‫اطالع دادن به دولت ایران‪ ،‬پیش از زمان‌بندی و تعیین اهداف در هر یک‬ ‫از گام‌هایی که در سطور پیش تشریح شد‪ ،‬می‌تواند از بروز واکنش‌های‬ ‫منفی جلوگیری کند‪.‬این اقدام همچنین می‌تواند بستر را برای اتخاذ یک‬ ‫رویکرد اساسی جدید در زمینه نگرانی‌های مربوط به غنی‌سازی در ایران‬ ‫و نیز مسائل مربوط به عراق و افغانستان فراهم کند‪.‬‬ ‫در مقاله دیگری در همین نش��ریه‪ ،‬ما چارچوب طرح��ی را برای اتخاذ‬ ‫رویکردی که می‌تواند برای تعامل با ایران در مساله هسته‌ای راهگشا باشد‪،‬‬ ‫ترسیم کردیم‪.‬پیشنهاد ما این بود که با حمایت ایاالت متحده‪ ،‬کشورهای‬ ‫اروپایی به همراه ایران‪ ،‬کنسرسیومی چند ملیتی برای غنی‌سازی اورانیوم‬ ‫در خاک ایران تشکیل دهند تا بدین ترتیب یک برنامه صرفا ملی تحت‬ ‫مالکیت‪ ،‬مدیریت و نظارت یک سیستم بین‌المللی قرار گیرد‪ .‬در صورت‬ ‫تحقق این پیش��نهاد‪ ،‬همه تولیدات هس��ته‌ای ایران تحت نظارت یک‬ ‫سیستم بازبینی پیشرفته انجام می‌شود؛ به‌گونه‌ای که آژانس بین‌المللی‬ ‫انرژی اتمی هم می‌تواند در آن مشارکت داشته باشد تا اطمینان حاصل‬ ‫کند که ایران در فعالیت‌های هسته‌ای خود به دنبال دست‌یابی به اهداف‬ ‫نظامی نیست‪ .‬بارها عنوان شده که ایرانی‌ها از چنین رویکردی حمایت‬ ‫می‌کنند و دولت ایران هم بارها از احتمال تاسیس یک مرکز چند ملیتی‬ ‫برای غنی‌س��ازی اورانیوم در خاک ایران‪ ،‬سخن به میان آورده است‪.‬این‬ ‫تاسیسات می‌تواند ذخایر سوخت اتمی مورد نیاز ایران برای یک برنامه‬ ‫هسته‌ای غیرنظامی و با هدف تامین انرژی را به‌صورت تضمین‌شده تامین‬ ‫کند‪.‬‬ ‫یک سیس��تم بین‌المللی با کارکنان بین‌المللی‪ ،‬به‌صورت شبانه‌روزی و‬ ‫به‌گونه‌ای موثر می‌تواند از غنی‌سازی برای اهداف نظامی جلوگیری کند‬ ‫و ایران را از دنبال کردن یک برنامه غنی‌سازی موازی یا مخفیانه‪ ،‬بازدارد‪.‬‬ ‫ایران با پذیرش این طرح‪ ،‬نه تنها با بررسی‌های دقیق بین‌المللی موافقت‬ ‫می‌کند‪ ،‬که به طور ضمنی می‌پذیرد که در صورت زیر پا گذاش��تن این‬ ‫توافق‪ ،‬خود را در موقعیت عمیقا آسیب‌پذیری قرار می‌دهد‪.‬‬ ‫دولت اوباما فرصت زیادی برای طراحی و تنظیم یک سیاست هسته‌ای‬ ‫کارآمد در قبال ایران نخواهد داشت‪.‬با بررسی اقدامات آنها تا به امروز‪ ،‬به‬ ‫نظر می‌رسد آنها در جستجوی راهی هستند که بتواند همه مطالباتشان‬ ‫را تامین کند‪ .‬اگرچه اوباما ضرورت آغاز مذاکرات را تایید کرده است‪ ،‬اما‬

‫نشانه‌هایی مبنی بر آمادگی (آمریکا) برای تداوم مذاکرات سخت‌گیرانه‬ ‫به سیاق چند س��ال اخیر و بهره‌گیری از تحریم‌های تنبیهی نیز از خود‬ ‫بروز داده اس��ت‪ .‬احتمال این‌که چنین سیاستی با موفقیت همراه شود‪،‬‬ ‫بعید به نظر می‌رس��د‪ .‬گفتن این‌که شما خواس��تار مذاکره هستید و در‬ ‫عین حال می‌خواهید همان راه همتای پیشین خود را در پیش بگیرید‪،‬‬ ‫نمی‌تواند ایران را متقاعد کند که نظارت و کنترل بر برنامه غنی‌س��ازی‬ ‫خود را که منابع ارزش��مندی را صرف آن کرده است و به‌شدت هم به آن‬ ‫می‌بالد‪ ،‬بپذیرد‪.‬مخالفان پیشنهاد ما و کسانی که نسبت به کارآمدی آن‬ ‫تردید دارند‪ ،‬در اکثر موارد تایید می‌کنند که جامعه جهانی ممکن است‬ ‫وادار به پذیرش بخش‌هایی از برنامه غنی‌س��ازی ایران ش��ود‪ ،‬اما با این‬ ‫حال مصرانه می‌گویند که تبدیل کردن این برنام��ه و انجام آن در قالب‬ ‫تاسیس��اتی بین‌المللی باید آخرین اقدامی باشد که در صورت به نتیجه‬ ‫نرسیدن همه راه‌های دیگر‪ ،‬آمریکا آن را انتخاب می‌کند‪.‬مشکل چنین‬ ‫دیدگاهی این است که بی‌شباهت به این نیست که بگوئیم یک پروژه چند‬ ‫ملیتی‪ ،‬ایده خوبی است اما با این وجود‪ ،‬ایاالت متحده نمی‌تواند بدون به‬ ‫شکست انجامیدن راه‌حل‌های دیگر ‪ -‬که عموما سیاست‌های تحریم‌محور‬ ‫هستند ‪ -‬آن را مد نظر قرار دهد‪.‬به اعتقاد ما ناکامی سیاست‌های ایاالت‬ ‫متحده محرز است و افزایش مداوم تعداد سانتریفیوژهای ایران‪ ،‬گواه این‬ ‫مدعاس��ت‪.‬آغاز کار با یک طرح کارآمد‪ ،‬بهتر از ادام��ه دادن یک رویکرد‬ ‫شکست خورده است؛ به این امید که بتوانیم موقعیت از دست رفته را در‬ ‫آینده‌ای نامشخص احیا کنیم‪.‬اگر دولت اوباما رویکردی سانتریفیوژ محور‬ ‫اتخاذ کند و شکست بخورد‪ ،‬بعید اس��ت که بتواند با اهرم‌های سیاسی و‬ ‫چانه‌زنی بیشتری از آنچه در ابتدا در اختیار داشت‪ ،‬به قضیه خاتمه دهد‪.‬‬ ‫تصور کنید که راه دیگری انتخاب شود؛ اگر ایاالت متحده به اصرار خود‬ ‫بر لزوم توقف کارکرد همه س��انتریفیوژها از سوی ایران ادامه دهد‪ ،‬یا هر‬ ‫مطالبه دیگری از این دس��ت را مطرح کند‪ ،‬دیری نخواهد گذشت که ما‬ ‫خود را در وضعیتی می‌یابیم که در آن ایران ده‌ها هزار سانتریفیوژ مشغول‬ ‫به‌کار دارد و تنها گزینه‌های باقی‌مانده‪ ،‬مایوس کننده و به‌طور غیرقابل‬ ‫باوری پرهزینه خواهند بود و با این شرایط در آن هنگام انتخاب هر گزینه‬ ‫دیگری غیرممکن خواهد بود‪.‬‬ ‫ما پیشنهاد کرده‌ایم که ایاالت متحده به‌صورت مستقیم وارد مذاکره با‬ ‫ایران شود؛ مذاکرات دوجانبه با ایران در مورد برنامه هسته‌ای این کشور‬ ‫و به‌موازات آن‪ ،‬تداوم مذاکرات چندجانبه با آلمان و اعضای دائم شورای‬ ‫امنیت سازمان ملل (گروه موسوم به ‪ .)۵+۱‬ما در این طرح‪ ،‬برای تاسیس‬ ‫یک کنسرس��یوم چند ملیتی غنی‌س��ازی در خاک ایران‪ ،‬نقش مهمی‬ ‫برای شرکای اروپایی آمریکا قائل شده‌ایم‪.‬به باور ما این رویکرد منجر به‬ ‫پیشرفت‌های چشمگیری خواهد ش��د؛ نه تنها در موضوع هسته‌ای‪ ،‬که‬ ‫برای حل دیگر چالش‌های موازی با آن‪ ،‬در عراق و افغانس��تان‪.‬باز هم در‬ ‫اینجا متذکر می‌ش��ویم که به اعتقاد ما ایران و ایاالت متحده باید به‌طور‬ ‫جداگانه و در عین حال موازی‪ ،‬مذاکرات مستقیم در مورد مسائل عراق و‬ ‫افغانستان را آغاز کنند و این مذاکرات نیز به نوبه خود باید بخشی از یک‬ ‫رهیافت چندگانه‌ی گسترده‌تر باشد که اعضای شورای امنیت و کشورهای‬ ‫همسایه در منطقه را نیز به مشارکت فرا می‌خواند‪.‬در ایاالت متحده هم‬ ‫ایجاد هماهنگی میان این سه بخش مجزا و در عین حال مرتبط به‌هم را‬ ‫وزارت خارجه بر عهده خواهد گرفت‪.‬مذاکرات کاوش‌گرانه در منطقه نیز‬ ‫پیش از هر چیز نیازمند پاسخ به این پرسش‌ها است که چه کسانی در این‬ ‫ماجرا شرکت خواهند کرد و بهترین حالت ایجاد هماهنگی در روابط میان‬ ‫آنها از چه طریقی حاصل خواهد شد‪.‬هر یک از موضوعات اصلی ‪ -‬عراق‪،‬‬ ‫افغانستان و برنامه اتمی ایران ‪ -‬باید در انجمن یا هر مسیر دیگر مختص‬ ‫خود بین ایران و دیگر بازیگران کلیدی شرکت‌کننده مورد مذاکره قرار‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫گیرد‪.‬به‌موازات آن‪ ،‬همکاری با دبیرکل س��ازمان ملل و یک گروه پوش��ا‬ ‫(چتری) هم ضروری است؛ گروهی متشکل از همه بازیگران اصلی ماجرا‬ ‫که برای ایجاد هماهنگی میان کارهای گروه‌های کوچکتر و بررس��ی و‬ ‫تصویب نتایج تشکیل می‌شود‪.‬تا زمانی که در جهان ایده‌آل واشینگتن‪،‬‬ ‫عراق یکی از نگرانی‌های موجود اس��ت‪ ،‬تهران نمی‌تواند تاثیری در امور‬ ‫عراق داشته باشد و عراق هم همچون یکی از حامیان قاطع منافع آمریکا‬ ‫و هم‌پیمانان آن در منطقه عمل خواهد کرد‪.‬ایران چنین چیزی را برای‬ ‫خود می‌خواهد؛ یعنی عراقی که در آن آمریکا نقش کم‌رنگی دارد‪ ،‬یا اساسا‬ ‫تاثیری ندارد و نیز تسلط احزاب شیعی عراقی بر دولت حاکم بر این کشور‪،‬‬ ‫چرا که آنها هم‌سویی بیشتری با منافع ایران دارند‪.‬به‌رغم این تفاوت‌ها‪،‬‬ ‫مس��ائل زیادی وجود دارند که ایران و ایاالت متحده می‌توانند در مورد‬ ‫آنها به توافق برسند‪.‬هر دو کش��ور از حفظ تمامیت ارضی عراق (به‌جای‬ ‫تجزیه شدن و تقسیم آن به مناطقی مجزا میان فرقه‌های گوناگون) و نیز‬ ‫رهبران منتخب مردم این کشور حمایت می‌کنند‪.‬در واقع اگرچه ایران‬ ‫آمادگی خود را برای حمایت از ش��به‌نظامیانی که به نیروهای آمریکایی‬ ‫حمله می‌کنند نشان داده اس��ت‪ ،‬اما هر دو کشور از دولت نوری المالکی‬ ‫حمایت می‌کنند و همچنین نمی‌خواهند ببینند که عراق میدان نبردی‬ ‫برای جنگ واسطه‌ها شده است که در آن کشورهای همسایه با حمایت‬ ‫سیاس��ی یا نظامی از گروه‌های خادم خود‪ ،‬به آن دامن می‌زنند‪.‬به‌عنوان‬ ‫مثال‪ ،‬عربستان سعودی ممکن است حمایت خود از گروه‌های سنی ‪ -‬مثل‬ ‫گروه‌های مستقر در استان عنبر ‪ -‬را افزایش دهد‪.‬اقدامی که دولت مالکی‬ ‫نگاهی به‌شدت بدبینانه و توام با سوء ظن به آن دارد‪.‬در این شرایط ایران‬ ‫ممکن است احساس کند که چاره‌ای جز تقویت شبه‌نظامیان عراقی یا‬ ‫عناصر دیگری در نیروهای امنیتی عراق ندارد‪ .‬هدف از این مذاکرات هم‬ ‫جلوگیری از بروز چنین مداخالتی است‪.‬‬ ‫ایاالت متحده می‌خواهد پس از آن‌که موفق به برقراری سطح خاصی از‬ ‫ثبات و امنیت در عراق شد‪ ،‬توانایی خارج کردن نیروهای نظامی و دیگر‬ ‫پرسنل خود از عراق را داشته باشد‪ .‬ایران هم می‌خواهد نیروهای آمریکایی‬ ‫از عراق خارج شوند و در عین حال از بروز مجدد اوضاع بحرانی و جنگ‌های‬ ‫داخلی جلوگیری ش��ود‪ .‬ایران منافع اقتصادی هم در عراق دارد و به آن‬ ‫همچون یک شریک تجاری بالقوه و هم‌پیمان اوپک می‌نگرد‪.‬‬ ‫نه آمریکا و نه ایران‪ ،‬احتماال نمی‌توانند به همه اهداف مورد نظر خود در‬

‫عراق دست پیدا کنند‪ .‬برای آمریکا‪ ،‬این یک واقعیت صلب و تغییرناپذیر‬ ‫جغرافیایی اس��ت که در حالی که نیروهایش ممکن است عراق را ترک‬ ‫کنند‪ ،‬ایران برای همیش��ه در عراق باقی خواهد ماند و مرزی مش��ترک‬ ‫با همسایه خود خواهد داشت؛ همس��ایه‌ای که گاه به رقیبی سرسخت‬ ‫بدل می‌شود‪ .‬از س��وی دیگر‪ ،‬عراق احتماال خواستار این است که روابط‬ ‫خود با ایاالت متحده را هم حفظ کند‪ ،‬حتی اگر شده فقط برای متعادل‬ ‫کردن میزان تاثیرگذاری ایران‪ .‬اکثر شیعیان عراقی‪ ،‬به‌رغم عقاید مذهبی‬ ‫مش��ترک و روابط گذرا با ایران‪ ،‬هیچ منفعتی در این‌که بازیچه دس��ت‬ ‫ایرانی‌ها باشند‪ ،‬نمی‌بینند‪.‬هم آمریکا و هم ایران‪ ،‬در صورتی که خواستار‬ ‫برقراری صلح و امنیت در عراق بودند‪ ،‬از وضعیت پدید آمده بهره می‌بردند‪.‬‬ ‫عراق کشوری اس��ت که ایران و آمریکا روابط مستحکمی با آن دارند‪ ،‬اما‬ ‫هیچ‌یک از آنها تسلط کامل بر آن ندارند‪ .‬خطرات گوناگون به اندازه کافی‬ ‫وجود دارد و پتانسیل نبردهای فاجعه‌بار نیز به‌قدر کفایت موجود است و‬ ‫همه اینها دالیل محکمی است برای این‌که این دو کشور در جستجوی‬ ‫منافع مشترک و متقابل برآیند‪ .‬همچنان‌که گروه مطالعات عراق (‪)ISG‬‬ ‫به ریاس��ت لی همیلتون و جیمز بیکر در گزارش خود در س��ال ‪۲۰۰۶‬‬ ‫تصدیق و تاکید کردند و فرماندهان نظامی آمریکایی نیز به کرات به آن‬ ‫اشاره کردند‪ ،‬نخستین چالش پیش‌روی عراق‪ ،‬چالشی سیاسی است؛ نه‬ ‫نظامی‪.‬منازعات سیاسی داخلی عراق باید توسط خود عراقی‌ها حل شود‪.‬‬ ‫اما همسایگان عراق‪ ،‬که با احزاب و فرقه‌های عراقی نیز روابط مستحکمی‬ ‫دارند هم می‌توانند به پیشرفت عراق کمک کنند و هم این قدرت را دارند‬ ‫که عراق را فلج کنند؛ یا حتی بدتر از آن‪ ،‬آت��ش جنگ داخلی را در آنجا‬ ‫روشن کنند‪.‬یک ابتکار دیپلماتیک چندجانبه (که گذشته از ایران و ایاالت‬ ‫متحده‪ ،‬عربستان سعودی‪ ،‬اردن‪ ،‬ترکیه و سوریه را هم در بر بگیرد) ایجاد‬ ‫تغییر در آرایش نیروهای نظامی آمریکایی در عراق را تکمیل و تسهیل‬ ‫خواهد کرد‪ .‬پیشنهاد تالشی مش��ابه این‪ ،‬برای نخستین بار در گزارش‬ ‫همیلتون‪ -‬بیکر به این صورت مطرح شده بود‪:‬‬ ‫در درازمدت هیچ کشوری در منطقه از وجود آشفتگی و بحران در عراق‬ ‫سودی نمی‌برد‪.‬هنوز همس��ایگان عراق برای به ثبات رسیدن اوضاع در‬ ‫این کش��ور تالش کافی نمی‌کنند‪.‬برخی از آنها حتی در راه ثبات عراق‬ ‫س��نگ‌اندازی می‌کنند‪ .‬همیلتون‪ -‬بیکر در گزارش خود خواستار یک‬ ‫“تهاجم دیپلماتیک جدید برای ایجاد اجم��اع بین‌المللی در حمایت از‬ ‫ثبات در عراق و منطقه” شدند‪.‬این گزارش همچنین پیشنهاد می‌کند که‬ ‫همسایگان عراق و دیگر دولت‌های مربوطه ‪ -‬شامل اعضای دائمی شورای‬ ‫ِ‬ ‫تقویت‬ ‫امنیت س��ازمان ملل ‪“ -‬باید یک گروه حمایتی ب��رای تحکیم و‬ ‫امنیت در عراق و نیز آشتی ملی در این کشور تشکیل دهند‪،‬چرا که عراق‬ ‫به‌تنهایی نمی‌تواند به هیچ‌یک از این دو مهم دست یابد‪ ”.‬این توصیه‌ها‬ ‫توسط دولت بوش نادیده گرفته شدند و تنها با ناکامی رویکردهای پیشین‬ ‫ایاالت متحده است که ضرورت تحقق آنها بیشتر احساس می‌شود‪.‬‬ ‫بر خالف گزارش ‪ ،ISG‬پیشنهاد ما این است که ایاالت متحده با ترغیب‬ ‫دیگر کشورها به سامان‌دهی یک کوشش دیپلماتیک بین‌المللی در عراق‬ ‫بپردازد‪ ،‬ترجیحا چنین تالشی باید تحت نظارت و توجهات سازمان ملل‬ ‫صورت گیرد‪.‬هدف از این اقدام‪ ،‬فراهم کردن یک جایگاه دیپلماتیک است‬ ‫که همه طرف‌ها بتوانند با هماهنگی تالش‌های خود در زیر چتر حمایتی‬ ‫آن به ایجاد یک دولت فدرال کارآمد در عراق‪ ،‬حفظ تمامیت ارضی این‬ ‫کشور‪ ،‬توزیع متوازن عواید نفتی و نیز بازگشت قریب به پنج میلیون آواره‬ ‫و پناهنده عراقی (که بس��یاری از آنها اکنون در کش��ورهای همسایه در‬ ‫خاورمیانه به سر می‌برند) کمک کنند‪ .‬باید بر این نکته هم تاکید کرد که‬ ‫تاکنون هیچ موسسه منطقه‌ای تاسیس نشده است که همه همسایگان‬ ‫عراق و اعضای دائم شورای امنیت را گردهم آورد‪.‬به‌جای آن هر دولتی در‬

‫‪33‬‬


‫منطقه تنها گذاشته شد تا در وضعیتی نامنسجم سیاست‌های خاص خود‬ ‫را دنبال کنند؛ بدون آن‌که با دولت‌های دیگر همکاری مشخصی داشته‬ ‫باش��ند‪ ،‬ش��اید بتوان گفت اگر هم همکاری‌ای صورت گرفته به‌صورت‬ ‫اتفاقی بوده اس��ت‪.‬پیامد این رویکرد “هرکس برای خود” کامال آشکار و‬ ‫ناخوشایند است‪ .‬ایاالت متحده در صدد توس��عه روابط خود با بسیاری‬ ‫از حوزه‌های انتخاباتی در عراق بوده اس��ت؛ طیف گس��ترده‌ای که حتی‬ ‫آن گروه‌هایی که در شورش‌ها مشارکت داشتند را نیز در بر می‌گیرد‪ ،‬از‬ ‫جمله نهضت سنی‌ها؛ نه‌تنها به‌خاطر این‌که بخشی از تالش‌های معطوف‬ ‫به ایجاد آرامش در عراق مربوط به این گروه بود‪ ،‬که به‌خاطر مقابله با نفوذ‬ ‫ایران‪.‬ایرانی‌ها از این مس��اله آگاهند و استراتژی مشابهی که خاص خود‬ ‫آنها است را هم در پیش گرفته‌اند؛از جمله وساطت در توافقات صلح میان‬ ‫احزاب شیعه و پشتیبانی از تشکیالت بدر و دیگر شبه‌نظامیان‪.‬سعودی‌ها و‬ ‫اردنی‌ها که از گرایش‌ها و نیات ایرانی‌ها بیم دارند‪ ،‬به شورشیان سنی یاری‬ ‫رسانده‌اند؛ اقدامی که با منافع هم‌پیمان آنها‪ ،‬ایاالت متحده‪ ،‬کامال در تضاد‬ ‫است‪ .‬اگر قرار است این منافع رقابتی حل و فصل شوند‪ ،‬به اعتقاد ما این‬ ‫برای دولت‌های مختلف بسیار پراهمیت است که یک انجمن دیپلماتیک‬ ‫منطقه‌ای تاسیس کنند که در آنجا بتوانند با تفاوت‌های میان خود در یک‬ ‫روند مشورتی از طریق مذاکره مداوم مواجه شوند‪.‬‬ ‫اعضای چنین انجمنی باید به نگرانی‌های همه همسایگان عراق اهمیت‬ ‫داده و برای حل آن تالش کنند‪.‬مهم‌ترین نکته این است که آنها همه توان‬ ‫خود را به کار گیرند تا منافع ملی ع��راق در اولویت توجه قرار گیرد‪.‬یک‬ ‫انجمن منطقه‌ای و شکل گرفتن مجموعه‌ای از توافقات میان همسایگان‬ ‫عراق‪ ،‬ضامن ثبات در منطقه نخواهد ب��ود‪ ،‬اگرچه می‌تواند از پیامدهای‬ ‫مصیبت‌بار جلوگیری کند و سپس‪ ،‬از آن هم فراتر رود و به حمایت از یک‬ ‫عراق امن و باثبات بپردازد‪ .‬تالش دیپلماتیکی که در اینجا پیشنهاد کردیم‪،‬‬ ‫دربرگیرنده جزئیات متعددی است‪ .‬نخست این‌که رئیس‌جمهور آمریکا‬ ‫باید نماینده ویژه‌ای را برای آغاز یک روند دیپلماتیک با همه دولت‌های‬ ‫موجود در منطقه به‌کار گیرد تا همه مسائل نگران‌کننده مربوط به عراق‬ ‫را حل کند‪.‬دبیرکل س��ازمان ملل باید یک تی��م دیپلماتیک را منصوب‬ ‫کند که به‌موازات نماینده ویژه ایاالت متحده‪ ،‬کار کند تا چنین گروهی‬ ‫تشکیل شود‪.‬آمریکا در کنار دیگر اعضای دائم ش��ورای امنیت سازمان‬ ‫ملل و همسایگان عراق باید در کنار هم کار کنند و افکار خود را روی هم‬ ‫بگذارند تا چنین ابتکاری عملی شود‪.‬رهبری آمریکا‪ ،‬انتقاد برانگیز خواهد‬ ‫بود و آمریکا نمی‌تواند ای��ن تالش را به انحصار خ��ود درآورد‪.‬اگر چنین‬ ‫کند‪ ،‬چنین برداشت خواهد شد که این هم یکی دیگر از همان پروژه‌های‬ ‫“ساخت آمریکا” است که از بیرون تحمیل ش��ده و هدف از انجام آن هم‬ ‫فقط پیش‌برد منافع آمریکا با هزینه دیگران است‪.‬مشارکت بین‌المللی‬ ‫تحت نظارت سازمان ملل‪ ،‬حقانیت الزم برای کسب موفقیت این پروژه را‬ ‫نصیب آن خواهد کرد‪.‬‬ ‫یکی از اولویت‌های نماین��دگان ایاالت متحده و س��ازمان ملل باید این‬ ‫باشد که این نکته را برای بغداد روشن سازند که اولین و مهم‌ترین هدف‬ ‫چنین ابتکاری حمایت از حق حاکمیت عراقی‌ها و ثبات منطقه است و‬ ‫هر تصمیمی گرفته و یا هر اقدامی انجام شود‪ ،‬در راستای اهداف و منافع‬ ‫خود آنها خواهد بود‪.‬این نکته مهمی است‪ ،‬چرا که هیچ طرح و برنامه‌ای‬ ‫برای عراق‪ ،‬بدون پشتیبانی خود عراقی‌ها موفق نخواهد بود‪.‬عالوه بر این‪،‬‬ ‫هیچ برنامه‌ای بدون موافقت و مش��ارکت ای��ران نمی‌تواند نتیجه‌بخش‬ ‫باشد‪ ،‬حتی اگر حمایت عراق و همسایگان سنی‌اش را هم در پی داشته‬ ‫باشد‪ .‬این انجمن هم اهداف میان‌مدت را مد نظر دارد و هم در پی تحقق‬ ‫اهداف بلندمدت است‪ .‬در ابتدا‪ ،‬نمایندگان ایاالت متحده و سازمان ملل‬ ‫با دولت‌های شرکت‌کننده دیدارهایی دوجانبه خواهند داشت که هدف‬

‫از انجام آن توافق بر سر خودداری از مداخله و یا ضربه‌زدن به دولت عراق‬ ‫است‪ .‬این انجمن به همسایگان عراق نیز این امکان را خواهد داد که وارد‬ ‫گفت‌وگو با مذاکره‌کنندگان بین‌المللی شوند و تردیدها و شکایات خود در‬ ‫مورد رفتار دیگر کشورهای منطقه را با آنها در میان بگذارند تا برای حل و‬ ‫فصل آنها راه‌های ممکن را بیابند‪.‬این تبادل اطالعات که با مواقفت سازمان‬ ‫ملل انجام می‌ش��ود می‌تواند حتی موجب بهبود بخش��یدن هماهنگی‬ ‫دولت‌های منطقه و قدرت‌های بزرگ برای حمایت‌های مادی و سیاسی‬ ‫آنها از عراق شود‪.‬‬ ‫هدف بلندمدت هم می‌تواند امضای یک توافق‌نامه رس��می باشد که در‬ ‫آن همه دولت‌های ش��رکت‌کننده متعهد می‌شوند مجموعه‌ای از اصول‬ ‫و اقدامات را بپذیرند‪:‬حمایت از تمامی��ت ارضی عراق‪ ،‬ترغیب گروه‌های‬

‫مختلف داخل عراق به آشتی ملی (بر مبنای اراده عمومی و قانون اکثریت‪،‬‬ ‫حقوق اقلیت‌ها و توزیع متوازن عواید نفتی)‪ ،‬خودداری از مداخله در امور‬ ‫داخلی عراق‪ ،‬پایان دادن به حمایت نظامی از گروه‌های خارج از دولت که‬ ‫در عراق مشغول عملیات هستند‪،‬برنامه‌ریزی برای بازگشت پنج میلیون‬ ‫عراقی که از کشور خود رانده و به نقاط دیگر پناهنده شده‌اند‪ ،‬تقویت روابط‬ ‫سیاسی و اقتصادی میان عراق و کش��ورهای همسایه و پذیرفتن حضور‬ ‫عراق در همه توافق‌‌های امنیتی منطقه‌ای که در آینده ش��کل خواهند‬ ‫گرفت‪.‬تحقق این ش��روط اهمیت ویژه‌ای برای ایران خواهد داشت‪ ،‬چرا‬ ‫که تهران می‌خواهد در طول مرزهای خود با همسایگانش شاهد ثبات و‬ ‫آرامش باشد و با آنها روابط دوستانه‌ای داشته باشد؛ یکی از آنها تحت سلطه‬ ‫اکثریت شیعه عراق است و در قلمرو خود چندان وابسته به حضور نیروهای‬ ‫آمریکایی نیست‪.‬به عالوه‪ ،‬منافع ایران با توسعه اقتصاد عراق‪ ،‬هم‌چنان‬ ‫پایدار و حیاتی خواهد ماند‪.‬ایران در گذشته از هم از تجارت با عراق منافعی‬ ‫کس��ب کرده اما هرگاه عراق بی‌ثبات بوده یا همانند دوره صدام حسین‪،‬‬ ‫مواضع تخاصم‌آمیزی داشته‪ ،‬موجب رنجش خاطر ایران هم شده است‪.‬‬ ‫همه دولت‌های خاورمیانه در جلوگی��ری از تجزیه و جنگ داخلی در هر‬ ‫کشوری در منطقه‪ ،‬منافع مشترکی دارند‪ ،‬اما این ساده‌اندیشانه است که‬ ‫فکر کنیم این رویک��رد موانع و خطراتی پیش‌روی خ��ود ندارد‪.‬به‌عنوان‬ ‫مثال‪ ،‬سعودی‌ها برای انتقام گرفتن از ش��یعیان و مقابله با نفوذ آنان‪ ،‬از‬ ‫شبه‌نظامیان سنی حمایت می‌کنند‪.‬عربس��تان سعودی نسبت به ایران‬ ‫اهرم‌های کمتری در عراق در اختیار دارد و نگ��ران نفوذ و تاثیر فزاینده‬ ‫ایران است‪.‬عربس��تان هم مانند همه کش��ورهای سنی‌نشین‪ ،‬نسبت به‬ ‫دولت مالکی احساس بیگانگی می‌کند و موضع دوستانه‌ای در قبال آن‬ ‫ندارد‪ .‬رهبران ترکیه از این هراس دارند که روابط خوب شیعیان عراقی و‬


‫‪P O L I T I C M A G A Z I N E‬‬

‫ایران با کردهای عراق‪ ،‬بدترن کابوس آنان را رقم بزند‪:‬پذیرش و به رسمیت‬ ‫شناختن استقالل کردستان‪ .‬به همین خاطر است که ترکیه از پذیرش‬ ‫چنین توافقی س��ر بازمی‌زند‪ ،‬حتی با وجود این که جمعیت کردس��تان‬ ‫چنین واقعیتی را پذیرفته‌اند و به‌وضوح از آن حمایت می‌کنند‪.‬پیشنهاد‬ ‫ما با خطرات آشکاری هم مواجه اس��ت‪ .‬یک ابتکار چندجانبه برای حل‬ ‫مسائل عراق‪ ،‬نه‌تنها ممکن اس��ت به شکست بینجامد‪ ،‬بلکه یک انجمن‬ ‫منطقه‌ای حتی می‌تواند محملی باشد برای تس��ویه حساب طرف‌های‬ ‫متخاصم و تالش یکی برای تسلط بر دیگری‪ .‬در عین حال که این یکی از‬ ‫پیامد‌های احتمالی است‪ ،‬ما معتقدیم در صورتی که همه کشورها بخواهند‬ ‫سیاست‌های مستقل فعلی خود را همچنان پیگیری کنند‪ ،‬این خطرات‬ ‫می‌تواند بسیار شدیدتر و گسترده‌تر هم باشد‪.‬بدون وجود موسسه‌ای که‬

‫بتواند منافع رقابتی آنها را تشخیص دهد و آن را مدیریت کند‪ ،‬هر یک از‬ ‫آنها به‌طور مستقل عمل خواهد کرد و نتایج آن را می‌توان در خیابان‌های‬ ‫کرکوک و بغداد مشاهده کرد‪ .‬باالخره این‌که اگر ایران رها شود تا تا بدون‬ ‫نوعی واسطه منطقه‌ای‪ ،‬خود درصدد تامین مناقعش در عراق برآید‪ ،‬به‬ ‫احتمال قریب به یقین‪ ،‬سوءظن و تخاصم میان آمریکا و ایران ادامه پیدا‬ ‫کرده و حتی افزایش می‌یابد؛ هر یک از طرفین همه مصیبت‌ها را ناشی‬ ‫از تالش‌های ط��رف مقابل می‌داند و علنا طرف دیگر را مس��بب افزایش‬ ‫خشونت و درگیری می‌داند و آن را نکوهش می‌کند‪ ،‬درست مانند افزایش‬ ‫دراماتیک وسعت جنگ در نبرد میان اسرائیل و حماس در غزه‪ .‬در چنین‬ ‫شرایطی که فقط افزایش و تعمیق خشم و بی‌اعتمادی را در پی دارد‪ ،‬حل‬ ‫و فصل مس��ائل دیگر میان ایران و آمریکا نیز بسیار دشوارتر خواهد شد؛‬ ‫مسائلی همچون آینده افغانستان و برنامه هسته‌ای ایران‪.‬‬ ‫افغانستان و همسایه به‌ش��دت در حال تغییرش‪ ،‬پاکستان‪ ،‬با معضالت‬ ‫عمیقی دست و پنجه نرم می‌کنند‪ ،‬که بسیاری از آنها ممکن است حتی‬ ‫کل منطقه را هم درگیر خود کند‪ ،‬این یک تهدید جدی است‪ .‬پاکستان‬ ‫پس از ‪ ۱۱‬سپتامبر‪ ،‬در شمال این کشور به طالبان پناه داد و به همین خاطر‬ ‫طالبان توانست حضور خود در افغانس��تان را ادامه و حتی افزایش دهد‪.‬‬ ‫پاکستان مکان امنی برای القاعده و دیگر سازمان‌های تروریستی (از جمله‬ ‫همان گروهی که در ماه دسامبر به بمبئی حمله کردند) شده است‪.‬‬ ‫گسترش حضور و نفوذ آنها از نگرانی‌های بزرگ ایران است‪ ،‬چرا که ایران‬ ‫هم با افغانستان و هم با پاکستان مرز مش��ترک دارد‪ .‬در واقع ایران برای‬ ‫اقدام بر ضد نیروهای طالبان‪ ،‬از نیروهای اتحاد ش��مالی (در افغانستان)‬ ‫حمایت کرد و در بس��یاری از جاها برای براندازی رژیم طالبان در س��ال‬ ‫‪ ۲۰۰۱‬همکاری‌های چش��مگیری از خ��ود نش��ان داد‪.‬حمایت مجدد‬

‫ایرانی‌ها‪ ،‬مثال در قالب همکاری سیاسی‪‌،‬هم‌چنان می‌تواند به جلوگیری از‬ ‫گسترش درگیری‌ها کمک کند‪ .‬بارنی روبین‪ ،‬کارشناس مسائل افغانستان‬ ‫تاکید کرده اس��ت که همکاری ایران و آمریکا ب��رای برگزاری انتخابات‬ ‫ریاست‌جمهوری که نیمه دوم س��ال جاری در افغانستان برگزار خواهد‬ ‫شد‪ ،‬بسیار ضروری و حیاتی است‪ .‬اگر برگزاری انتخابات غیرممکن باشد‪،‬‬ ‫ایاالت متحده باز هم برای سازمان‌دهی “لویا جیرگا” (یک محفل سنتی‬ ‫از رهبران طوایف مختلف در افغانستان که برای حل و فصل مسائل مهم‬ ‫سیاسی تشکیل می‌ش��ود) به کمک ایران نیاز خواهد داشت (باید روابط‬ ‫دیرپای ایران با رهبران نظامی و طایفه‌ای در افغانستان و توانایی این کشور‬ ‫در اعمال نفوذ بر آنها را در نظر گرفت)‪.‬‬ ‫تصمیم ایاالت متحده برای اتخاذ یک استراتژی جدید در قبال ایران‪ ،‬نباید‬ ‫معطل بماند‪ .‬این برگ برنده رئیس‌جمهور اوباما اس��ت‪ .‬مذاکره با ایران‬ ‫دشوار خواهد بود‪ .‬برخی از رهبران سیاسی و گروه‌های ذی‌نفع در آمریکا‬ ‫با بهبود روابط این دو کشور مخالفند‪ ،‬اگرچه نظرسنجی از افکار عمومی‬ ‫نشان می‌دهد که اکثریت مردم آمریکا برای رفع چالش‌های موجود میان‬ ‫ایران و آمریکا در مس��اله هسته‌ای و مس��ائل دیگر‪ ،‬از یافتن یک راه‌حل‬ ‫دیپلماتیک اس��تقبال می‌کنند‪ .‬به‌طور مش��ابه‪ ،‬در ایران نیز تالش برای‬ ‫مذاکره یا مصالحه با آمریکا مورد هجوم آن دسته از گروه‌هایی قرار خواهد‬ ‫گرفت که در پی کسب منافع سیاسی‌اند‪ ،‬به‌رغم آن‌که میلیون‌ها ایرانی‬ ‫امیدوارند که ایران و آمریکا راهی برای بهبود و ارتقاء روابط خود بیابند‪.‬‬ ‫تردید از هر سو بر رابطه‌ای که سابقه طوالنی شکایت و تردید دارد‌‪ ،‬سایه‬ ‫می‌افکند‪ .‬واشینگتن به صداقت ایران در اظهار اهداف هسته‌ای این کشور‬ ‫مشکوک است و تهران هم به آمریکا مشکوک است و گمان می‌کند هدف‬ ‫واقعی آن تغییر رژیم در ایران است‪.‬‬ ‫عالوه بر این‌‪ ،‬برخی از تحلیل‌گران‪ ،‬از جمله اسرائیلی‌ها‪ ،‬ایران را یک “تهدید‬ ‫ذاتی” برای اسرائیل می‌دانند‪ ،‬حمایت ایران از حزب‌اهلل را مورد انتقاد قرار‬ ‫می‌دهند و معتقدند که حمایت ایران از حم��اس‪ ،‬تال‌های این دو دولت‬ ‫برای ایجاد صلح میان اسرائیل و فلسطین را از بین می‌برد‪ .‬گذشته از این‪،‬‬ ‫پیشینه حقوق بشری ایران مخالفت بین‌المللی را برمی‌انگیزد و این کامال‬ ‫قابل‌درک است‪ .‬این نگرانی‌ها کامال بجا و ضروری‌اند‪ ،‬اما بدتر شدن روابط‬ ‫تهران‪ -‬واشینگتن تنها به تقویت تندروها در ایران می‌انجامد و بنابراین‬ ‫وضعیت حقوق بشر را هم بدتر از این خواهد کرد‪ .‬دشمنی ایران و آمریکا‬ ‫ممکن است این انگیزه بزرگ را هم به ایران بدهد که از اهرم‌های حماس‬ ‫و حزب‌اهلل برای ممانعت از تصویب هرگونه توافق صلح میان اس��رائیل و‬ ‫فلسطین استفاده کند‪ .‬به اعتقاد ما مذاکرات موفق و نتیجه‌بخش با ایران‬ ‫در مورد عراق‪ ،‬افغانستان و مساله هسته‌ای می‌تواند به مسائل دیگر هم‬ ‫تسری بیابد‪ .‬در واقع پیش��نهاد محرمانه ایران در سال ‪ ۲۰۰۳‬برای آغاز‬ ‫مذاکرات با ایاالت متحده‪ ،‬گفت‌وگو در مورد حم��اس و حزب‌اهلل و یک‬ ‫راه‌حل مرضی‌الطرفین را نیز در دستور کار داشت‪.‬‬ ‫آمریکا می‌توان��د هزینه‌هایی را به ای��ران تحمیل کند‪ ،‬ام��ا اراده خود را‬ ‫نمی‌تواند‪.‬همین مساله در مورد ایران هم صادق است‪ .‬پیشرفت‪ ،‬نیازمند‬ ‫این است که هر دو طرف بیشتر از تاکتیک‌ها‪ ،‬بر استراتژی متمرکز شوند‪.‬‬ ‫اتخاذ یک دیپلماسی جدید و یک رویکرد جامع نیازمند رهبری سیاسی‬ ‫کسانی است که اصولی عمل کنند و توانایی پذیرش ریسک‌ها را داشته‬ ‫باشند‪ .‬ممکن است در این مسیر خطرات‪ ،‬عقب‌نشینی‌ها و فرسایش‌هایی‬ ‫هم وجود داشته باشد‪ ،‬اما ایاالت متحده و ایران می‌توانند از بروز خطراتی‬ ‫که امکان برافروختن آتش درگیری نظامی را در دل خود دارند‪ ،‬جلوگیری‬ ‫کنند‪ .‬آنها می‌توانند فرصت مناسب برای پیشرفت در برخی از مهم‌ترین‬ ‫و پیچیده‌ترین چالش‌های پیش‌روی ایاالت متحده در سال‌های آینده را‬ ‫ایجاد کنند‪.‬‬

‫‪35‬‬

Iran dar Jahan N01/ 123/ March 2010  

Iran dar Jahan's magazine

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you