Page 1

Wereld Rio de Janeiro

GEWAPENDE VREDE IN DE FAVELA De Braziliaanse hoofdstad Rio de Janeiro probeert met man en macht zijn beruchte sloppenwijken schoon te vegen, met het oog op het WK Voetbal van 2014 en de Olympische Spelen van 2016. De grootste en beruchtste favela, Rocinha, werd eind vorig jaar met succes ‘gepacificeerd’. Twee maanden later bloeit de cocaïnehandel er als nooit tevoren. DOOR JAN DE DEKEN

ondagochtend 13 november 2011 hield miljoenenstad Rio de Janeiro de adem in. Al dagen van tevoren was aangekondigd dat meer dan drieduizend soldaten en elitetroepen van de politie de beruchte favela Rocinha zouden binnenvallen om het territorium op de drugsbendes te heroveren. ‘Pacificatie’ heet zoiets. Hoe vredelievend het woord ook klinkt, niemand wilde een herhaling zien van de pacificatieacties een jaar eerder, toen de bestorming van drie grote sloppenwijken uitmondde in dagenlange gevechten en tientallen doden. Euforie won het dan ook van verwarring en ongeloof toen elitetroepen nog diezelfde ochtend de Braziliaanse vlag in Rocinha plantten zonder dat er één schot was gelost. Het grootste wapenfeit van de langverwachte pacificatie van Rocinha was vier dagen eerder al geleverd, toen Antonio Bonfim Lopes, alias Nem, leider van de drugsbende ADA (‘Amigos dos Amigos’), uit de kofferbak van een Toyota Corolla werd geplukt terwijl hij de favela wilde ontvluchten. De 35-jarige Nem, een van Braziliës meest gezochte criminelen, had jarenlang de touwtjes

Z

54 ❘ 1 FEBRUARI 2012 ❘ WWW.KNACK.BE

stevig in handen in Rocinha. In een van zijn eerste politieverhoren deed Nem gedetailleerd uit de doeken hoe zijn boekhouding eruitziet. De helft van zijn inkomsten ging volgens de crimineel naar het uitbetalen van gevechtstraining, zwijggeld en beschermingspremies aan corrupte politieagenten. Nems inkomsten worden op meer dan 100 miljoen real (43 miljoen euro) per jaar geschat. Het enorme wapenarsenaal dat tijdens de pacificatie in Rocinha gevonden werd, bleek in grote mate van politiediensten afkomstig te zijn. Wat nog maar eens aantoonde hoe nauw de banden zijn tussen de drugsbendes en een deel van het politiekorps. Maar Nems verklaringen mochten de pret niet bederven. De toonaangevende, regeringsgezinde krant O Globo pakte wekenlang uit met artikels over het einde van de dictatoriale terreur van de drugsbendes en de toekomst van melk en honing die de favelabewoners van de Braziliaanse hoofdstad te wachten stond.

Teleurstelling Twee maanden na de pacificatie rijden zwaarbewapende patrouilles van het Batalhao de

De militaire politie patrouilleert in Rocinha, de beruchtste sloppenwijk van Latijns-Amerika.

Operaçoes Policiais Especiais (BOPE) in gepantserde voertuigen af en aan door de hoofdstraat van Rocinha, hun machinegeweren dreigend op de stoep gericht. Een onverwachte reeks winkelovervallen toonde aan hoe fragiel de politiecontrole in Rocinha eigenlijk is. Ordinaire caféruzies of uitstaande schuld worden steeds vaker met een mes tussen de ribben beslecht. De 25-jarige Angela bedient met Braziliaanse flair haar klanten in een lokaal pizzarestaurantje, maar over de pacificatie verwoordt ze bitter de vroege teleurstelling die bij heel wat favelabewoners weerklinkt: ‘Voor het eerst durf ik ’s avonds de straat niet meer op. Gisteren nog is een vriendin van me overvallen. Dat gebeurde vroeger niet. Diefstal was onder het bewind van de ADA-drugsbende verboden. Wie stal, kreeg een kogel in de hand of erger. Nu doet iedereen wat hij wil. Het is een grote chaos geworden.’


GF

ander kattenkwaad, zodat de laboratoria boven in de sloppenwijk uit het vizier blijven. Daar kunnen ze hun handeltje dan voorzetten, zij het wat meer verdoken dan vroeger.’ Volgens Van Buuren is ADA met de arrestatie van Nem in Rocinha tijdelijk verzwakt, maar zitten de echte kopstukken elders. ‘Ze weten zich heus wel te reorganiseren. De straat zijn de trafikanten kwijt, maar ze zullen er alles aan doen om de ondergrond te blijven domineren.’

Rijke jongeren 5 km BRAZILIË

Baai van Guanabarra

Vila Cruzeiro

RIO DE JANEIRO Christus de Verlosser Suikerbroodberg

Cidade de Deus

Rocinha Sao Conrado Ipanema Copacabana Atlantische Oceaan

Veiligheidssecretaris José Mariano Beltrame, de architect van het pacificatiebeleid in Rio, erkent dat veel favela’s na de pacificatie met meer geweld te maken krijgen, maar schuift de schuld van zich af: ‘De nieuwe Unidades de Policia Pacificadora (UPP), die we in op de drugstrafiek herwonnen wijken installeren, zijn het eerste duurzame initiatief voor favelabewoners. Maar die pacificatiepolitie lost natuurlijk niet alle problemen op. Jongeren hebben er nooit anders gekend dan de macht van het geweer. Conflicten werden opgelost door het ‘tribunaal van de drugstrafiek’. Nu de controle van de bendes wegvalt, komen onderlinge problemen bovendrijven. Dat vertaalt zich in een stijging van kleine criminaliteit, burenruzies en huiselijk geweld. Ongelijkheid, corruptie en gebrek aan onderwijs zijn slechts enkele van de oorzaken daarvan.’

De Nederlandse ontwikkelingswerker Nanko van Buuren werkt al twintig jaar in de door drugsbendes gedomineerde sloppenwijken. Volgens hem is de recente uitbraak van geweld in Rocinha geen toeval, maar een nauwkeurig uitgedokterde guerrillastrategie. ‘De drugsmaffia is een pak beter georganiseerd dan sommigen graag willen geloven. De drugshandel in Rio is nauw verbonden met de internationale wapenhandel. De FARC-rebellen in Colombia kopen hier hun wapens aan. Zij hebben geen geld en betalen in gigantische hoeveelheden cocapasta. In de favela wordt die pasta verwerkt tot de cocaïne die in Europa gesnoven wordt.’ Rocinha staat bekend als het centrum van de cocaïnehandel in Rio. Na de pacificatie slaagde de politie erin twee cocaïnelaboratoria op te doeken, maar volgens Van Buuren zijn er nog meer. ‘Bendeleden houden beneden in de favela de politie bezig met overvallen en

‘Nu de controle van de bendes wegvalt, komen onderlinge problemen bovendrijven.’

In grote favela’s als Vila Cruzeiro en Cidade de Deus lijken de drugschefs de controle over de straat nauwelijks te missen. Ze hoeven niet langer te investeren in dure wapens en hun handel heeft nooit zo goed gedraaid, nu jongeren uit de middenklasse- en rijke wijken hun weg naar de ‘veilige’, want door de politie gecontroleerde favela’s gevonden hebben om hun wekelijkse portie wiet in te slaan. De zaken gaan beter dan ooit. Het is de overheid ook helemaal niet om de drugshandel te doen, geven functionarissen op een zwak moment weleens toe. Van Buuren: ‘De perceptie is belangrijk, het moet er vooral veilig uítzien. De nachtmerrie van de overheid is dat er binnenkort weer foto’s opduiken van jongens die met AK-47’s staan te zwaaien. De politie wordt dan ook helemaal gek van de recente overvallen in Rocinha, ze dreigt ernstig gezichtsverlies te lijden.’ Met het WK Voetbal van 2014 en de Olympische Spelen van 2016 in aantocht, wil Rio de Janeiro koste wat het kost vermijden dat berichten over geweld het imago van de stad besmeuren. Controle over Rocinha is strategisch van levensbelang. Door de heuvel waarop de favela ligt uitgespreid loopt de tunnel die de rijke, toeristische zuidzone van de stad verbindt met de sportinfrastructuur in het westen. Vastgoedmakelaars en investeerders smullen ondertussen van het vooruitzicht om de onderste regionen van Rocinha in de steenrijke aangrenzende wijk Sao Conrado te integreren. Hongerig of niet, in het huidige klimaat hebben ze hun verhoopte feestdis wellicht weer even in de koelkast gezet. WWW.KNACK.BE ❘ 1 FEBRUARI 2012 ❘ 55

Profile for Sylvia Heijker

Gewapende vrede in de favela  

De Braziliaanse hoofdstad Rio de Janeiro probeert met man en macht zijn beruchte sloppenwijken schoon te vegen, met het oog op het WK Voetba...

Gewapende vrede in de favela  

De Braziliaanse hoofdstad Rio de Janeiro probeert met man en macht zijn beruchte sloppenwijken schoon te vegen, met het oog op het WK Voetba...

Profile for ibiss
Advertisement