Ibelings van Tilburg Architecten - 21 projecten uit de 21e eeuw

Page 1



21 projecten uit de 21e eeuw


Inhoud Startschot

5

Hoofdkantoor Mercedes-Benz Nederland Utrecht

7

Kantorencomplex ABN Amro Amsterdam

15

Hoofdkantoor Stater Amersfoort

21

Woningbouw Emerald Delfgauw

27

Cultuurhuis Pléiade Doorn

35

Brandweerkazerne Pijnacker-Nootdorp Pijnacker

41

Woningbouw ‘t Leliepark Gouda

47

Kantoorgebouw Facet Utrecht

55

Kohnstamm-ensemble Hogeschool van Amsterdam Amsterdam 63 ROC Mondriaan Aspasialaan Den Haag

71


De Karel Doorman Rotterdam

77

Hoofdkantoor Capgemini Nederland Utrecht

87

Parkeergebouw Leidsche Rijn Centrum Noord Utrecht

93

Hoofdkantoor met productiehal Inalfa Venray

99

Woningbouw Park Krayenhoff Uithoorn

105

Woningbouw Delftshart Delft

111

Woningbouw Complex 220 Pijnacker

119

Flagshipstore Mercedes-Benz Den Haag

125

Woongebouw Groene Vizier Pijnacker

133

Publiekshal Gemeentehuis Moerdijk Zevenbergen

139

Woongebouw De Bariton Hellevoetsluis

145

3



Startschot De afgelopen 20 jaar heeft Ibelings van Tilburg architecten een grote verscheidenheid aan klein- en grootschalige projecten in de woning- en utiliteitsbouw gerealiseerd. Projecten waar we trots op zijn. Daarom presenteren we in dit boek een overzicht van 21 projecten uit de 21e eeuw. Er is in die twee decennia veel gebeurd in de wereld, denk aan de aanval op de Twin Towers op 9/11, de kredietcrisis en recentelijk de Covid‑19‑pandemie. Gebeurtenissen met vaak grote gevolgen waaraan ook architecten niet zijn ontsnapt. Desondanks heeft ons bureau in deze periode samen met onze opdrachtgevers vele mooie projecten kunnen neerzetten. In dit boek vindt u 20 projecten uit de afgelopen 20 jaar van ons bureau, aangevuld tot 21 met het ontwerp van een woongebouw waarvan de bouw begin 2021 van start is gegaan. Een veelbelovend startschot voor de komende 20 jaar! Marc Ibelings

Van links naar rechts: Tim Schuijt Aat van Tilburg Marc Ibelings

5



Hoofdkantoor Mercedes-Benz Nederland Utrecht 7


Ingetogen en chique uitstraling

Hoofdkantoor Mercedes-Benz Nederland Utrecht In de oksel van het verkeersknooppunt Oudenrijn bij Utrecht staat het hoofdkantoor van Mercedes-Benz Nederland, oorspronkelijk ontworpen voor het destijds nog gefuseerde moederbedrijf DaimlerChrysler. Het ovale, zilverkleurige pand is duidelijk zichtbaar voor langsrijdende automobilisten. Het gebouw speelt daarop in met het rechthoekige auditorium dat door de glazen atriumgevel heen steekt en naar buiten fungeert als levensgroot billboard met wisselende reclame-uitingen.

pand past, en die het gebouw de Betonprijs 2003 opleverde.

Bekroond beton Voor de ovale atriumwand is bewust gekozen voor prefabbeton: stoer, sober materiaal dat contrasteert met de glanzende kleurige auto’s in het atrium. De ovaal is samengesteld uit twee verschillende bochtschalen, zodat er slechts twee bekistingsmallen nodig waren. Alle loopbruggen en trappen tussen de twee betonnen kantoorvleugels zijn uitgevoerd met een staalconstructie. Aan de achterzijde van het atrium zijn de tussenvloeren opgehangen aan een verdiepingshoog vakwerkspant, waardoor het atrium kolomvrij blijft. Het dak rust op stalen spanten met een maximale overspanning van 26 meter.

Communicatief gebouw De communicatieve functie van het gebouw is ook terug te zien in het interieur, waar het centrale atrium openheid uitstraalt en samenwerking tussen de verschillende onderdelen van de organisatie stimuleert. De uitvoering in beton heeft een sobere, stoere uitstraling die goed bij de gebruiker van het

Atrium als verbindend element Het hart van het gebouw wordt gevormd door het centrale atrium dat op vijf meter boven maaiveld ligt. In deze multifunctionele ruimte – waar bijvoorbeeld ook grote dealerbijeenkomsten plaatsvinden – staan verschillende nieuwe Mercedes-modellen tentoongesteld, waarmee de core business van het bedrijf wordt benadrukt. Alle verkeersgebieden, zoals loopbruggen, trappen en liften maken deel uit van dit centrale atrium, evenals presentatie- en vergaderruimten en een restaurant. De kantoren - een mengvorm van traditionele en flexibele werkplekken - liggen rondom het atrium, zodat iedereen zicht heeft op de producten van het bedrijf. Je zet geen stap in het gebouw, of je komt een auto tegen.

Ontwerpschets

Langsdoorsnede. Onder de atriumvloer bevindt zich het parkeren, de werkplaats, wasstraat en demohal

Verzonken in het landschap Onder het atrium bevinden zich nog twee bouwlagen die gedeeltelijk zijn verzonken in het landschap. Hier bevinden zich in een


Het hart van het gebouw wordt gevormd door het centrale atrium

Hoofdkantoor Mercedes-Benz Nederland Utrecht

dubbelhoge laag de demohal, wasstraat en werkplaats, en in twee lagen daarop aansluitend het parkeren. Daar omheen ligt de expeditiestraat met nog een extra ring met parkeerplaatsen, die aan het oog zijn onttrokken door het opgetilde maaiveld. In totaal kunnen zo 228 auto’s geparkeerd worden. Gunstig energieverbruik De zeer compacte vorm van het gebouw met de kantoren die rond het centrale atrium liggen, heeft een gunstig effect op het energieverbruik. Het gebouw beschikt tevens over een geavanceerd en energiezuinig klimaatsysteem dat gebruik maakt van warmte- en koudeopslag in de bodem. Gebruik van materialen als schoon beton, staal, geanodiseerd aluminium en hout geeft het hoofdkantoor een ingetogen maar chique uitstraling.

Niveau 2. Kantoorlaag met grote presentatieruimte

Een riante trap in het atrium verbindt alle niveaus in het gebouw

9



Hoofdkantoor Mercedes-Benz Nederland Utrecht 11


Schoon beton voor de atriumwand. Jury Betonprijs 2013: “Wat vooral opvalt zijn de grote open ruimtes waar het beton heel goed tot zijn recht komt”


Van Deventerlaan 50, Utrecht Opdrachtgever DaimlerChrysler Nederland bv, Utrecht Ontwerp Aat van Tilburg en Marc Ibelings Aannemer Heijmans IBC Bouw, Capelle a/d IJssel Bruto vloeroppervlakte 21.175 m² Oplevering Juli 2003

Hoofdkantoor Mercedes-Benz Nederland Utrecht

Locatie

Prijzen Betonprijs 2013

Parkeren vindt plaats uit het zicht onder het opgetilde maaiveld

13



Kantorencomplex ABN Amro Amsterdam 15


Een transparant en toegankelijk gebouw

Kantorencomplex ABN Amro Amsterdam Aan de Paasheuvelweg in Amsterdam Zuidoost, heeft Ibelings van Tilburg architecten voor ABN Amro een groot kantorencomplex ontworpen. De opdracht was om binnen een strak budget een efficiënt en flexibel gebouw te ontwerpen dat plaats biedt aan ruim 2.000 werknemers. Het resultaat is een opvallend, transparant gebouw van zeven verdiepingen met vier kantoorkernen die verbonden zijn door atriums. Een efficiënt en flexibel gebouw De kantoorverdiepingen worden gedragen door 60 ranke, beeldbepalende V-vormige kolommen van zeven meter hoog. De kantoorvloeren hebben een overspanning van 16,2 meter zonder middenkolom, wat de gebruiker van het gebouw de vrijheid geeft om elk gewenst kantoorconcept toe te passen. Het gehele complex werd in eerste instantie gebruikt door één huurder, ABN Amro. In

het ontwerp is echter al rekening gehouden met de mogelijkheid om het gebouw op te splitsen in kleine verhuurbare eenheden van 400 tot 1000 m², en sinds een aantal jaar heeft het gebouw inderdaad meerdere huurders. De vier bouwdelen hebben elk een onafhankelijk verkeers­systeem met eigen liften en trappen, die alle toegankelijk zijn vanuit de parkeergarage onder het gebouw, waar 253 auto’s en 140 fietsen kunnen staan. Atriums en centrale hal De ruimten tussen de gebouwdelen zijn overdekt met zonwerend glas en ook de voorgevels van deze atriums zijn van maaiveld tot het dak uitgevoerd in glas, waardoor de kantoren maximaal van daglicht profiteren. De profielen van de gevels in de atriums zijn gedeeltelijk met hout ingelegd. Een luchtkoelsysteem en vloerverwarming zorgt

in elk seizoen voor een aangenaam klimaat op de begane grond. Het middelste atrium vormt het hart van de centrale hal. Hier bevindt zich de hoofd­ ingang en de receptie, die voor bezoekers ook met een lift vanuit de parkeergarage bereikbaar is. De centrale hal, waarin kunstwerken uit de collectie van ABN Amro tentoon worden gesteld, strekt zich uit over een groot deel van de begane grond en geeft toegang tot de vier kantoor­kernen. Ook zijn hier een coffee corner, een broodjes­zaak en een restaurant gevestigd. Interieur Het interieur, dat eveneens door Ibelings van Tilburg architecten is ontworpen, bestaat uit flexibele werkplekken in combinatie met vaste vertrekken voor het management. In een brede midden-zone bevinden zich de

Langsdoorsnede. Vier kantoorschijven die verbonden zijn door atriums met tussenvloeren. In elk atrium bevindt zich bovenin een wintertuin


De centrale hal, waarin kunstwerken uit de collectie van ABN Amro tentoon worden gesteld

Duurzaamheidsprestaties Voor verwarming en koeling wordt gebruik gemaakt van warmte- en koudeopslag in de bodem. In de drie atriums is een halfklimaat gerealiseerd, waarbij ’s winters warmte wordt vastgehouden en ’s zomers warmte wordt afgevoerd. Hierdoor zijn de atriums niet alleen het hele jaar door prettige verblijfsruimten, met wintertuinen op de vijfde verdieping, maar vormen ze ook een klimaatbuffer voor de kantoorruimten. In 2010 heeft kantorencomplex als eerste kantoorgebouw in Europa het LEED GOLD certificaat ontvangen voor de duurzaamheidsprestaties op het gebied van onderhoud en beheer.

Niveau 3, met hier één doorlopende grote vloer van 5000 m²

Kantorencomplex ABN Amro Amsterdam

printers, ser­vice-units, dynamisch archief en lockers. Op de kruisingen van de kantoorvloeren zijn vergaderruimten, pantry’s en lounge-plekken te vinden.

Flexibele werkplekken met centraal gemeenschappelijke faciliteiten

17


Zestig betonnen V-vormige kolommen van zeven meter hoog dragen het kantoorgebouw


Paasheuvelweg 25, Amsterdam Opdrachtgever Bouwfonds MAB Ontwikkeling, Hoevelaken Ontwerp Aat van Tilburg en Marc Ibelings Aannemer Boele & van Eesteren, Rijswijk Bruto vloeroppervlakte 32.500 m²

Kantorencomplex ABN Amro Amsterdam

Locatie

(verhouding VVO/BVO: 89,3%) Oplevering November 2004

Het centrale atrium met binnenterras voor het restaurant

19



Hoofdkantoor Stater Amersfoort 21


Een dynamisch ontwerp in een groene setting

Hoofdkantoor Stater Amersfoort Het kantoorgebouw van Stater, de grootste hypothecaire dienstverlener van Nederland, is het eerste project dat in 2008 werd gerealiseerd in het KantorenPark Podium, gelegen tussen de rijksweg A28 en A1 in Amersfoort en grenzend aan het NS station Amersfoort-Vathorst. Het ontwerp van Ibelings van Tilburg architecten is meteen een echte blikvanger. De drie in hoogte ­variërende gebouwdelen liggen zo’n ­1,5 ­meter boven het maaiveld en zijn iets verdraaid ten opzichte van elkaar geplaatst, hetgeen vanaf de snelweg een steeds wisselend beeld oplevert.

ruimten en een restaurant met een groot buitenterras op de zon. Het onderlinge hoogteverschil van 9, 7 en 6 bouwlagen en de gedraaide ligging ten opzichte van elkaar zorgen voor een gevarieerde aanblik. Ook het uiterlijk van de gebouwen draagt daaraan bij. De onderste 2 bouwlagen hebben een glazen gevel. Daarboven zijn de gevels aan drie zijden voorzien van terracottakleurige keramische elementen, waarin de vensters in een gevarieerd ritme zijn aangebracht. De kopgevels zijn volledig uitgevoerd in glas met lensvormige zonwerende lamellen.

Gevarieerde aanblik Het complex is opgebouwd rondom een centrale hal van glas van waaruit de drie kantoorvolumes uitwaaieren. De hal wordt doorkruist door verbindingsbruggen tussen de gebouwen en hier zijn tevens vergader-

Een open en transparant gebouw De gebouwen zijn gesitueerd op een verhoogd podium, 1,5 meter boven het maaiveld, en zijn onderling verbonden door promenadedekken, waaronder zich de half-verdiepte parkeergarage bevindt. De

Dwarsdoorsnede over de centrale glazen hal

groene waterrijke omgeving van het complex vormt een aangenaam decor om tussen de middag een luchtje te scheppen. Het gebouw wordt centraal ontsloten via de glazen hal tussen de gebouwen, die ook via een trap en een lift vanuit de parkeergarage bereikbaar is. De wens om te komen tot een mensvriendelijk en flexibel huisvestingsconcept heeft centraal gestaan bij het ontwerp en de realisatie. Het kantoor kenmerkt zich door openheid, transparantie, flexibiliteit en efficiency. Dit is onder meer terug te zien in de rol van de centrale hal als verkeers- en ontmoetingsruimte en de combinatie van open werkplekken met kantoorkamers. Het afwerkingsniveau is doelmatig, van goede kwaliteit en weerspiegelt de zorg voor het welzijn van de medewerkers. Bijzonder aan het gebouw is dat het is ontworpen met een indelingsmoduul van


Zicht op de hoofdentree vanaf het verhoogde podium met vijver

Duurzame kostenbewuste architectuur Ook aan duurzaamheidsaspecten is bij het ontwerp veel aandacht geschonken. Zo is gekozen voor toepassing van natuurlijke materialen die mooi blijven bij veroudering en weinig onderhoud vragen, een keuze die ook naadloos aansluit bij de wens om een kantoor te creëren met allure, maar zonder overdreven luxe. De keramische geveltegels zijn hiervan een goed voorbeeld. Door toepassing van warmte- en koudeopslag voor verwarming en koeling wordt het verbruik van fossiele brandstoffen – en daarmee de CO2-uitstoot – van het gebouw sterk gereduceerd.

3e verdieping met kantoren en vergadercentrum

Hoofdkantoor Stater Amersfoort

1,5 meter in plaats van 1,8 meter, zoals gebruikelijk is. Hierdoor konden meer werkplekken worden gecreëerd, terwijl in de parkeergarage iets ruimere parkeerplekken ontstonden.

Schetsmaquette met de drie ten opzichte van elkaar verdraaide bouwdelen

23


Het gebouw feestelijk verlicht voor de oplevering


Podium 1, Amersfoort Opdrachtgever Bouwfonds MAB Ontwikkeling, Den Haag i.s.m. V.O.F KantorenPark Podium, Amersfoort (ING Real Estate Development, Heijmans Vastgoed en de Gemeente Amersfoort) Ontwerp Aat van Tilburg en Marc Ibelings

Hoofdkantoor Stater Amersfoort

Locatie

Aannnemer Waal Bouw, Vlaardingen Bruto vloeroppervlakte 17.160 m² (verhouding VVO/BVO: 87,5%) Oplevering Februari 2008

Entreehal met centrale receptiebalie

25



Woningbouw Emerald Delfgauw 27


Een rustpunt in de randstad

Woningbouw Emerald Delfgauw Het dorp Delfgauw is van oorsprong een agrarische buurtschap aan twee bebouwingslinten en de Pijnackerse Vaart. Aan de zuidkant ligt de Vinex-locatie Emerald, vlakbij Delft in de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Deze locatie omvat circa 2.000 huuren koopwoningen. Water en wilgen De locatie maakte oorspronkelijk deel uit van een veenweidelandschap, en bij het ontwerpen van Emerald is ruimte gemaakt voor de oorspronkelijke flora en fauna van dit poldergebied. Dit komt onder meer tot uitdrukking in een ecologische zone met een knotwilglaan, een appelboomgaard en rietoevers. Ook water vormt een belangrijk thema in de wijk, reden voor Ibelings van Tilburg architecten om voor het laatste deel van Emerald 24 waterwoningen aan weerszij-

den van de centrale ecologische watergang op te nemen in het ontwerp, dat in totaal 112 woningen telt. Gevarieerde woningtypen Het ontwerp van Ibelings van Tilburg architecten kent vier verschillende woningtypen. Naast de waterwoningen met terras aan het water, zijn er flexibel in te delen geschakelde herenhuizen, riante twee-onder-één-kap eengezinswoningen met studio en dakterras en een aantal kleinere, geschakelde eengezinswoningen. Uitzicht op het water De 24 waterwoningen zijn niet alleen prachtig gelegen aan weerszijden van een watergang met rietkragen en bamboe, maar bieden ook optimale flexibiliteit qua indeling, die indien gewenst telkens aan nieuwe gebruikers kan worden aangepast.

De waterwoningen zijn prachtig gelegen aan weerszijden van een watergang

Om dit te bereiken zijn alle ruimten gegroepeerd rondom een vaste middenkern. Het wonen is voorzien op de eerste verdieping, maar kan worden doorgetrokken naar de begane grond met een optionele vide, waarmee ruimte voor een woonkeuken wordt gecreëerd. De begane grond heeft aan de straatzijde een inpandige garage. Aan de achterzijde zijn begane grond en eerste verdieping verbonden door een doorlopende glazen pui. Een houten terras leidt in twee niveaus naar het water. De erfafscheidingen, grenzend aan het openbare gebied, zijn bij oplevering voorzien van kant-en-klare hagen met klimop. Ruime herenhuizen De 52 ruime herenhuizen zijn verdeeld over vier rijen. Wat vooral opvalt aan deze woningen zijn de ruime afmetingen: de woningen zijn 8.40 meter breed en 12 meter diep.

Dwarsdoorsnede over de waterwoning


Waterwoningen aan ecologische zone met rietkragen

Luxe twee-onder-één-kap De luxe villa’s hebben niet alleen een voortuin, een zijtuin en een achtertuin, maar ook een dakterras op de tweede verdieping. De villa’s hebben een inpandige berging met een toegang naar de hal van de woning. De woonkamer meet bijna 50 m² en is aan de tuinzijde 8.90 meter breed. Hier kan eventueel een tweede kamer of studeerkamer worden gecreëerd. Op het dak van de garage is een ruime studio opgenomen. Het ontwerp wordt gecompleteerd door 16 geschakelde eengezinswoningen met twee woonlagen.

Woningbouw Emerald Delfgauw

Bovendien kan de woonkamer desgewenst worden voorzien van een 2,50 meter diepe uitbouw over de gehele breedte. Aan de voorzijde bevindt zich een inpandige garage en bij de diepte van de voortuin is rekening gehouden met parkeren op eigen terrein.

Begane grond, 1e en 2e verdieping van de waterwoning

29


De ruime herenhuizen met inpandige garage aan de voorzijde en een studio op het dak


Woningbouw Emerald Delfgauw

De luxe twee-onder-één-kap woningen met dakterras en een studio op de garage

31


De 24 waterwoningen zijn gelegen aan weerszijden van een watergang met rietkragen en bamboe


Kerkmeesterstraat,Delfgauw Opdrachtgever Volker Wessels Vastgoed, Zoetermeer Ontwerp Marc Ibelings Aannemer Bouwcombi Delfgauw Oost vof, bestaande uit:

Woningbouw Emerald Delfgauw

Locatie

Dura Vermeer, Leidschendam en Boele & van Eesteren, Rijswijk Aantal woningen 112 woningen Oplevering Juli 2005

33



Cultuurhuis Pléiade Doorn 35


Nieuw hart voor de Utrechtse Heuvelrug

Cultuurhuis Pléiade Doorn Het cultuurhuis in Doorn huisvest niet alleen de gemeente Utrechtse Heuvelrug, maar biedt ook onderdak aan de bibliotheek, het Centrum Jeugd en Gezin, de VVV, de muziekschool, een grand café, ABN Amro Bank en de Doornse Oudheidskamer. Veelzijdig gebouw, harmonieus ingepast Een flexibel en multifunctioneel gebouw, dat moest worden ingepast op een cultuurhistorische plek in het centrum, direct naast de Maartenskerk. Wij maakten op verzoek van de opdrachtgever twee ontwerpen, waarop de bewoners van Doorn het laatste woord kregen. Het gekozen ontwerp voor het cultuurhuis, met een vrij uitzicht op de kerk, een nieuw plein tussen kerk en gemeentehuis, vrij zicht op de poort van de zijingang van Huis Doorn en de terugkeer van een historische beukenlaan, kreeg de enthousiaste steun

Ontwerpschets. Een plan gebaseerd op zichtlijnen

van zowel de opdrachtgever als een grote meerderheid van de bevolking. Groen dak Het gebouw is in drie bouwdelen opgetrokken rond een centrale ovale middenruimte en vormt een samenhangend geheel dat de kleinere schaal van de omgeving respecteert. Een bladvormig koperen dak, gesteund door larikshouten kolommen en spanten, bekroont de centrale publiekshal. Alle overige daken zijn voorzien van beplanting in de vorm van mos-sedum. De techniek­ruimten zijn verzonken in het dakvlak, in de vorm van techniekpatio’s. Centrale publiekshal De hoofdingang met de receptiebalie van het cultuurhuis ligt aan het plein bij de kerk. Hier gaan bezoekers de grote centrale publiekshal binnen die toegang geeft tot

alle publieksfuncties. In het achterste deel van de ovale ruimte is ook de bibliotheek gesitueerd. Centraal in de publiekshal zijn een glazen lift en een open trap geplaatst. Die geven toegang tot een galerij op de 1e verdieping die een fraai en afwisselend uitzicht biedt op de omgeving. Onder het gebouw bevindt zich een openbare parkeergarage voor 79 auto’s die rechtstreeks toegang geeft tot de centrale hal. Multifunctioneel ruimtegebruik Uitgangspunt bij het interieurontwerp was dat alle publieksruimten multifunctioneel gebruikt moeten kunnen worden. De centrale hal is tegelijk entreehal, wachtruimte en bibliotheek. Het meubilair in de bibliotheek staat op wielen, zodat de ruimte ook te gebruiken is voor grote bijeenkomsten of manifestaties. De raadzaal met zijn grote glazen gevel is theater, poppodium, film-

Begane grond met in het midden de bibliotheek en VVV


Ontwerp met een vrij uitzicht op de kerk en een nieuw plein tussen kerk en gemeentehuis

Duurzaamheid De duurzaamheid van het cultuurhuis komt tot uiting in het multifunctionele en flexibele karakter van het gebouw, dat bovendien is voorbereid op toekomstige functionele aanpassingen. Ook is bij het ontwerp gezorgd voor optimale benutting van landschappelijke en cultuurhistorische elementen. De vorm van het gebouw – waarin de ­functies zijn geclusterd rond de centrale ruimte – geeft een gunstige energiebalans, die nog versterkt wordt door toepassing van talloze energiebesparende maatregelen. De duurzaamheid van het gebouw wordt verder versterkt door toepassing van ­natuurlijke en onderhoudsarme mate­ rialen, mos-­sedum daken en gebruik van ­FSC-hout.

Cultuurhuis Pléiade Doorn

zaal, trouwzaal, feest- en conferentieruimte. Ook hier staat alle meubilair op wielen.

Langsdoorsnede over de centrale hal van het Cultuurhuis met rechts de Maartenskerk

37


Zicht vanaf de omloop op de 1e verdieping in de centrale hal met bibliotheek


Kerkplein 2, Doorn Opdrachtgever Gemeente Utrechtse Heuvelrug Ontwerp Aat van Tilburg en Marc Ibelings Aannemer

Cultuurhuis Pléiade Doorn

Locatie

Haafkens/Draisma vof, Apeldoorn Bruto vloeroppervlakte 7.230 m² Oplevering Maart 2007

Raadzaal, in het ronde houten plafonddeel is achter een luik de toneelverlichting opgenomen

39



Brandweerkazerne Pijnacker-Nootdorp Pijnacker 41


Zichtbare brandweer schept vertrouwen

Brandweerkazerne Pijnacker-Nootdorp Pijnacker De brandweerkazerne van Pijnacker-­ Nootdorp staat op een centrale plek in de snel groeiende gemeente, direct naast het politiebureau. De blikvanger van het gebouw is de remise voor de brandweerwagens, die is uitgevoerd in de vorm van een glazen kas. Zichtbaar en overzichtelijk Dankzij de transparante constructie is het rijdend materieel vanaf de straat goed zichtbaar voor de bewoners van ­Pijnacker-Nootdorp: een zichtbare brandweer schept vertrouwen. Bovendien biedt de hoge glazen ruimte een optimale inval van daglicht voor de kantoren en verblijfsruimtes die er, verdeeld over drie bouwlagen, in een L-vorm omheen liggen. Deze indeling zorgt voor korte en heldere looplijnen en geeft de brandweerlieden, waar ze zich ook in het gebouw

bevinden, altijd een goed overzicht over de remise. Ze zitten als het ware altijd ‘dicht bij het vuur’. Slim afzuigsysteem voor uitlaatgassen In de remise is plaats voor vijf uitrukwagens en de kleinere wagens voor de commandant en de officieren van dienst. Om de remise heen liggen de werkplaatsen en magazijnen, en ook de jeugdopleiding bevindt zich op de begane grond. Wat opvalt, is dat de ruimtelijkheid van de remise niet wordt verstoord door slangen en leidingen voor het afzuigsysteem voor de uitlaatgassen van de voertuigen. Die worden via kanalen in de vloer afgevoerd naar een schoorsteen naast het gebouw. Deze schoorsteen is wit met rood gekleurd – een verwijzing naar de traditionele staf van de brandweercommandant – en is ‘s avonds verlicht. Daardoor ontstaat een

Langsdoorsnede over de remise. Het dak van de remise kan gedeeltelijk open.

markant herkenningspunt dat van grote afstand te zien is. Indeling afgestemd op de praktijk Op de eerste verdieping liggen zeven slaapkamers, kantoorruimten, een moderne fitnessruimte, een woonkamer en een keuken. De keuken is HACCP-gecertificeerd om optimale hygiëne te waarborgen. Op deze verdieping zijn ook 100 linnenkastjes geplaatst, waarin elke brandweerman zijn eigen kussen en lakens bewaard. Een lange trap voert vanaf de entree direct naar de receptie en kantoren op de tweede verdieping. Hier bevinden ook zich een i­nstructiezaal met bar, die door een ­mobiele wand is op te delen in twee ruimten, en de kamers voor de commandant en zijn plaatsvervanger, die uitkijken over de remise, het voorterrein, de wasplaats en het oefenterrein.


Omloop 1e verdieping met overzicht over de remise.

Brandweerkazerne Pijnacker-Nootdorp Pijnacker

Voor het gehele gebouw geldt dat het zodanig is ontworpen dat toekomstige uitbreidingen probleemloos kunnen worden ingepast. Aluminium gevelpanelen en FSC-hout De gevelpanelen zijn uitgevoerd in licht bronskleurig geanodiseerd aluminium panelen. De kleur van het aluminium is afgestemd op het baksteen van het naastgelegen politiebureau. Ook aan de binnengevels van de remise zijn deze panelen toegepast, hier echter met gaten waarachter geluiddempend materiaal is geplaatst ten behoeve van een prettige akoestiek. De gemeente Pijnacker-Nootdorp heeft het FSC-convenant van stadsgewest Haaglanden ondertekend. Al het hout dat in de brandweerkazerne is gebruikt – ook voor de meubels – is daarom van FSC-hout, het keurmerk voor verantwoord bosbeheer.

Dwarsdoorsnede over de remise en de kantoren en verblijfsruimtes

Begane grond met de remise en werkplaatsen

43


De brandweerkazerne gezien vanaf het voorterrein, met rechtsboven de kamer van de commandant


Nootdorpseweg 4, Pijnacker Opdrachtgever Gemeente Pijnacker-Nootdorp Ontwerp Marc Ibelings Aannemer VBK, Zoetermeer Bruto vloeroppervlakte 2166 m² gebouw Oplevering Juli 2008

Brandweerkazerne Pijnacker-Nootdorp Pijnacker

Locatie

Gevelpanelen met noppen in licht bronskleurig geanodiseerd aluminium

45



Woningbouw ‘t Leliepark Gouda 47


Met respect voor de omgeving

Woningbouw ‘t Leliepark Gouda Project ’t Leliepark omvat de sloop van 144 verouderde portiekwoningen uit de jaren ’50 en nieuwbouw van 152 grotere huur- en koopwoningen, verdeeld over een appartementengebouw, 19 eengezins­ woningen en drie woontorens. Hiermee is een belangrijke eerste invulling gegeven aan de ambitie van de gemeente Gouda om de kwaliteit en ­differentiatie van de woningen in de wijk Korte Akkeren te verbeteren. Woningmix bevordert doorstroming Niet alleen bood dit project de kans om ook duurdere en kwalitatief betere woningen aan de wijk toe te voegen, maar er is tevens ingezet is op levensloopbestendige woningen en woningen voor senioren, voorzien van woonkeurlabel. Deze uitgebalanceerde mix zal een stimulerende werking hebben op de doorstroming en zal daarmee de gehele wijk ten goede komen. Daarnaast zijn in

samenwerking met de Gemiva-SVG Groep woningen beschikbaar gekomen voor licht verstandelijk gehandicapten. Landschappelijke kwaliteit Eén van onze uitgangspunten voor het ontwerp was om gebruik te maken van de landschappelijke kwaliteit van de randen van het gebied en de buurt zicht te geven op het water en de groene omgeving. Door de losse plaatsing van de drie in hoogte oplopende torens is de openheid naar de omgeving gewaarborgd en dit aspect is verder versterkt met groene taluds met boomgaarden en een lange zitbank langs de dijk van de Molensloot. Ook is er veel aandacht besteed aan bescherming van de habitat van lokale diersoorten, zoals ringslangen en vleermuizen. Enkele beeldbepalende gebouwen, zoals de Mallemolen en het gasgemaal zijn

Parkeergarage in het talud van de dijk geschoven, met een lange zitbank langs de buitenrand van de garage

gerenoveerd en geïntegreerd in het ontwerp. De loggia’s van de woontorens zijn gericht op het zuiden en kijken uit op deze historische gebouwen en de Gouwe daarachter. Harmonieuze inpassing Het stedenbouwkundig ontwerp van ­’t ­Leliepark is erop gericht om de nieuwbouw harmonieus te laten integreren met de bestaande bebouwing. Het appartementengebouw en de nieuwe eengezinswoningen sluiten aan op de bestaande eengezins­ woningen aan de rand van de wijk, en vormen zo een architectonische voortzetting van de bebouwing in de achterliggende Vogelbuurt. Aan de zuidwest-rand, langs het water, vormen de woontorens een voortzetting van de torens van het naastliggende verzorgingscentrum. Onder en tussen de woontorens is een parkeergarage opgenomen die gedeeltelijk


Woontorens zijn uitgerust met van het industriegebied afgekeerde erkers

Samen met bewoners De omwonenden zijn nauw betrokken bij het project. Er is veelvuldig gesproken met de klankbordgroep van omwonenden, wat ook daadwerkelijk heeft geleid tot aanpassing van het oorspronkelijke plan. De geluidsbelasting van het nabij gelegen industrieterrein was ook een belangrijk aandachtspunt in het uiteindelijke ontwerp. Normaal gesproken moet een op geluidsoverlast gerichte zijde van een gebouw worden uitgevoerd als ‘dove gevel’, waardoor de ramen niet kunnen worden geopend. Door appartementen uit te rusten met van het industriegebied afgekeerde erkers, konden deze geluidsbelaste gevels toch worden voorzien van ramen die kunnen worden opengezet.

Plattegrond woontorens met drie woningen per laag

Woningbouw ‘t Leliepark Gouda

in het talud van de dijk is geschoven. De garage is voorzien van een mos-sedum dak.

Het plan ligt omringd door water aan de Gouwe

49



Woningbouw ‘t Leliepark Gouda 51


De woontorens kijken uit over de Gouwe. De Mallemolen en het gasgemaal zijn gerenoveerd


Uiverplein, Gouda Opdrachtgever Woonpartners Midden-Holland, Waddinxveen Ontwerp Marc Ibelings Aannemer Heijmans Bouw, Amersfoort

Woningbouw ‘t Leliepark Gouda

Locatie

Aantal woningen 152 woningen Bruto oppervlakte 15.750 m² woningen en 3.850 m² parkeren Oplevering Augustus 2009

53



Kantoorgebouw Facet Utrecht 55


Een fonkelend kristal langs de A2

Kantoorgebouw Facet Utrecht Samen met The Wall en het Cockpit-gebouw van Hessing (tegenwoordig Louwman) vormt het kantoorgebouw Facet een bijzondere strook bebouwing langs de A2 die als geluidswal fungeert voor de woonwijk Leidsche Rijn. En net als beide andere gebouwen is Facet een opvallende constructie die een dynamisch beeld oplevert voor passerende automobilisten, dankzij de gevel die is opgebouwd uit driehoekige glasvlakken. Een gebouw als een kristal Door de vorm van het gebouw – als een kristal met geslepen vlakken – ontstaat tijdens het voorbijrijden een spel van dalende en stijgende lijnen, waarbij elk facet de lucht afzonderlijk weerspiegelt. De kristalstructuur bood ook de mogelijkheid om het 200 meter lange gebouw vloeiend in hoogte te variëren. De 39 meter hoge kop heeft een veelvormig geknikte vorm die

overgaat in het langgerekte middendeel, om te eindigen in een bijzondere staart die aansluit op The Wall. Aangenaam werkklimaat Het gebouw heeft een relatief eenvoudige basisconstructie van prefab beton en een kolomvrije overspanning van 14,4 meter, waardoor veel vrijheid ontstaat bij de indeling van het kantoor. Om de kristalvormige gevel met kantelende facetten te kunnen maken is aan de buitenzijde een stalen opbouw opgetrokken, voorzien van speciale profielen met diepe sponningen die speling in de ruiten kunnen opvangen. De transparante glazen gevel bestaat uit vier lagen glas en zorgt ervoor dat er binnen een aangenaam stil werkklimaat is. De glazen gevel gaat voor de vloerrand langs en loopt daarbij vaak schuin. Om te voorkomen dat zich warmte ophoopt achter het glas wordt

Langsdoorsnede. Het parkeren is op maaiveld achter een betonnen lamellenplint opgenomen

de lucht afgezogen via de koof langs de vloerrand. Atriums Op twee plaatsen in het gebouw is een royaal atrium ingepast. Van hieruit worden de verschillende gebouwdelen ontsloten. De atriums werken als geluidsbuffer en zijn als het ware beschutte buitenruimten, direct aan de snelweg. Rond de atriums bevinden zich de kantoren van de managers, terwijl langs de buitengevel grote open kantoor­ tuinen liggen. Beschut entreeplein Het gebouw heeft een U-vorm, met aan de stadszijde een beschut entreeplein dat toegang geeft tot de verschillende gebouwdelen. Onder het verhoogde plein liggen 450 parkeerplaatsen voor medewerkers, terwijl bezoekers op het plein kunnen parkeren.


Bijzondere loopbruggen in één van de atriums verbinden 2 niveaus met elkaar

Duurzaamheid en kwaliteit Het energielabel A geeft aan dat de energieprestatie van het gebouw uitstekend is. Dit is onder meer te danken aan een gunstige gebouworiëntatie, warmte- en koudeopslag in de bodem gecombineerd met warmtepompen en lage temperatuurverwarming. Ook is er geen CO2-uitstoot door het ontbreken van gasinstallaties.

Kantoorgebouw Facet Utrecht

De gevel rond het entreeplein is niet van glas, maar is bekleed met champagnekleurige geëtste rvs-platen die van kleur veranderen onder invloed van de lichtinval. De technische installaties zijn verzonken aangebracht in het met zilvergrijze kunststof afgewerkte dak, en ook de speciaal voor dit project ontworpen glazenwassersinstallatie is op deze manier aan het oog onttrokken, zodat niets de vloeiende daklijn van het pand verstoort.

Indeling van de 2e verdieping met links in ‘de kop’ Mediq (sinds 2016 zit hier de FNV) en rechts in ‘de staart’ Oracle

57


Facet gezien vanaf de A2 rijdend in de richting van Utrecht naar Amsterdam


Kantoorgebouw Facet Utrecht

Champagnekleurig geëtst roestvast stalen gevel aan de stadszijde met het entreeplein

59


In de avond toont het kristallijne glazen gebouw zijn interieur


Hertogswetering 159 - 163, Utrecht Opdrachtgever ING Real Estate Development, Den Haag Ontwerp Aat van Tilburg en Marc Ibelings Aannemer

Kantoorgebouw Facet Utrecht

Locatie

Bouwcombinatie Van Grunsven/Berghege, Oss Bruto vloeroppervlakte 24.600 m² (verhouding VVO/BVO 90,4%) Oplevering Fase 1: augustus 2009 Fase 2: april 2011 Prijzen Dutch Fiabci Prix d’Excellence Award 2011

Het atrium van Mediq (tegenwoordig zit de FNV hier) is bekleed met esdoorn houten latjes

61



Kohnstamm-ensemble Hogeschool van Amsterdam Amsterdam 63


Van streng belastingkantoor naar uitnodigende leeromgeving

Kohnstamm-ensemble Hogeschool van Amsterdam Amsterdam Het voormalig Centraal Belastingkantoor aan de kop van de Amsterdamse Wibaut­ straat is door ons getransformeerd tot een onderwijsomgeving voor de Hogeschool van Amsterdam (HvA). De toekomstige gebruikers - 34 opleidingen met zo’n 5200 ­studenten - zijn vanaf het begin nauw betrokken geweest bij het project. Open en uitnodigend Mede dankzij de inbreng van de betrokken onderwijsdomeinen, studenten, medewerkers en fysiek gehandicapten heeft de donkere en zware uitstraling van dit voormalige belastingkantoor plaats gemaakt voor een leeromgeving met hoge en lichte ruimtes en een open en uitnodigend karakter. Ook de omwonenden zijn, na een aanvankelijk kritische houding, blij met het eindresultaat dat voorziet in een fraai, publiek toegankelijk binnenhof.

Entreeplein als ontmoetingsplaats Het oude belastingkantoor was gevestigd in Rijksmonument het Kohnstammhuis, gebouwd in de jaren ’50 in de traditionalistische, sobere stijl van de Delftse School, en in 1970 uitgebreid met een extra vleugel, het Theo Thijssenhuis. In de loop der jaren waren de panden door verbouwingen aan elkaar gegroeid. De onderste vijf lagen van de loopbrug tussen de gebouwen zijn verwijderd om het Rijksmonument meer vrij te maken en een ruime entree naar het nieuwe binnenplein te creëren. Het verhoogde plein – eronder ligt een parkeergarage – verbindt beide onderwijsgebouwen en functioneert als ontmoetingsplaats, waar zowel studenten als omwonenden gebruik van maken. Op het plein zijn houten zitelementen geplaatst en staan zes grote bomen, die door drie gaten in het dak van de garage steken. Een nieuw paviljoen

op het plein biedt ruimte voor exposities, presentaties en debat. Functionaliteit en flexibiliteit De gevel van het Rijksmonument, inclusief de kenmerkende monumentale wapenschilden, is zorgvuldig gerestaureerd en alle nieuwe elementen zijn in nauw overleg met de Monumentencommissie uitgevoerd. In het interieur zijn karakteristieke elementen hersteld, zoals de trappenhuizen, de wandschildering van Röling en de glas-in-loodramen in het voormalige bedrijfsrestaurant. Ook is de oorspronkelijke middengang met zwart plafond teruggebracht, die de ruggengraat van het gebouw benadrukt. Hoewel het karakter en de monumentale status van de gebouwen niet is aangetast, zijn de functionaliteit en flexibiliteit van de gebouwen enorm toegenomen, onder andere door de uitbreiding van de liftcapa-

Nieuwe situatie met in het binnenhof een verhoogd entreeplein met daaronder parkeren


Centraal belastingkantoor in 1958, tegenwoordig een Rijksmonument

Kohnstamm-ensemble Hogeschool van Amsterdam Amsterdam

citeit, het ruim bemeten klimaatsysteem en de inrichting van verschillende multifunctionele ruimtes. Zo is een onderwijsomgeving gecreëerd die respect uitstraalt voor het Rijksmonument, maar ook de sfeer ademt van hoogwaardig onderwijs en ruimte biedt voor ontmoeting en samenwerking. Energielabel van G naar A De keuze om het Theo Thijssenhuis niet te slopen, maar ingrijpend te renoveren, levert op zich al een enorme milieuwinst op. Deze duurzame lijn is consequent doorgetrokken bij de renovatie van het gehele Kohnstamm-ensemble. Door toepassing van een reeks energiebesparende maatregelen als warmte- en koudeopslag, hoogwaardige isolatie, PV-panelen, een mos-sedumdak en ledverlichting heeft het ensemble nu een GPR-score van 7,3 gekregen. Het energie­ label is gestegen van G naar A.

Binnenhof met Kohnstammhuis en Theo Thijssenhuis

Plattegrond parkeergarage

65


De entreehal aan de zijde van de binnenhof heeft hoge, lichte ruimtes en een open en uitnodigend karakter


Kohnstamm-ensemble Hogeschool van Amsterdam Amsterdam

De volledig gerenoveerde entreehal aan de zijde van de Wibautstraat

67


Zicht vanuit de parkeergarage door één van de vides in het dek


Wibautstraat 2-4, Amsterdam Opdrachtgever Hogeschool van Amsterdam Ontwerp Aat van Tilburg Marc Ibelings Florian von Behr Aannemer Ballast Nedam Noordwest, Amsterdam Bruto vloer oppervlakte 35.200 m² Oplevering In fasen t/m mei 2012

Kohnstamm-ensemble Hogeschool van Amsterdam Amsterdam

Locatie

Wat vroeger een parkeerplaats was is nu een plein met verblijfskwaliteit geworden

69



ROC Mondriaan Aspasialaan Den Haag 71


Sfeervol en duurzaam bamboe

ROC Mondriaan Aspasialaan Den Haag Een van de eerste dingen die opvalt aan het ROC Mondriaan in Leidschenveen is de manier waarop de binnenzijde van het gebouw verbonden is met de omgeving. Het atrium is als een wigvormige uitsparing in het gebouw geplaatst, met grote glasvlakken, waardoor het daglicht diep in het gebouw kan doordringen en open zichtlijnen ontstaan op het nabijgelegen station en de doorgaande hoofdweg die langs de school loopt. Omgekeerd heb je van buiten zicht op het atrium als ‘kloppend hart’ van de school, waar leerlingen van alle opleidingen elkaar ontmoeten. Transparantie Met deze transparantie is niet alleen een aangename en toegankelijke leeromgeving gecreëerd, maar wordt ook een bijdrage ­geleverd aan de sociale veiligheid in de directe omgeving van de school.

Eén van de eerste ontwerpschetsen

Overzichtelijk Vanuit de entreehal op de begane grond, met de receptie en een informatiebalie, gaan de 1900 leerlingen en 150 docenten en medewerkers via een toegangscontrole naar het hoger gelegen atrium in het hart van het gebouw. Vanaf hier ontsluit een brede doorgaande trap de drie verdiepingen met leervloeren voor de zeven mbo­ opleidingen die in dit gebouw zijn gehuisvest. Elke leervloer presenteert zich aan de atriumzijde met een duidelijke toegang en zichtbare praktijkruimten. Daarnaast bevat het gebouw een restaurant, diverse open leercentra, simulatielokalen, skills-ruimten en een musisch-creatief centrum. De buitenruimte met tuin op het zuiden ligt op dezelfde hoogte als de atriumvloer. Betonnen zitelementen en een groene ‘lig­heuvel’ zorgen voor een aangenaam verblijfsgebied. Aan de achterzijde van

het ­gebouw bevinden zich, verborgen in een groen talud, de parkeergarage voor 113 ­auto’s, een fietsenstalling en de expeditie met opslag. Duurzame keuzes Over de toekomstige exploitatie van het gebouw is goed nagedacht, bijvoorbeeld door de oriëntatie van de grote glasvlakken op het noorden, flexibel in te delen vloeren en toepassing van een groot aantal energiebesparende maatregelen. Deze duurzame keuzes worden versterkt door toepassing van natuurlijke en onderhoudsarme materialen, waarbij vooral het gebruik van bamboe opvalt. Wanden, kozijnen, ramen en deuren in het atrium zijn uitgevoerd in geperst bamboe. Dit materiaal is niet alleen een ecologisch v­ erantwoorde vervanger voor hardhout, maar door het harde en gladde oppervlak kan het ook

1e verdieping met atriumvloer boven de parkeergarage


De ROC Mondriaan gezien vanaf het perron van de Randstadrail

Hoge toekomstwaarde Het energieverbruik van het gebouw is zoveel mogelijk beperkt door de volgende maatregelen: hogere isolatiewaarden voor gevels en dak dan vereist in het Bouw­ besluit, HR++ glas, verlichting met daglichtregeling, ­aanwezigheidsdetectie, individuele regeling binnenklimaat, balansventilatie met warmteterugwinning, en nacht­ventilatie. Samen met de duurzame bouwkundige keuzes – locatie (bij openbaar vervoer), gebouworiëntatie, flexibele indeling en het materiaalgebruik – hebben deze maatregelen mede geleid tot een gemiddelde GPR-waarde van 7,8: een duidelijke indicatie van de hoge kwaliteit en toekomstwaarde van het gebouw.

ROC Mondriaan Aspasialaan Den Haag

tegen een stootje. De neutrale kleur zorgt bovendien voor een rustige en chique uitstraling.

Doorsnede over het atrium, waarop de doorgaande brede trap over alle verdiepingen goed te zien is

73


Het atrium is uitgevoerd in geperst bamboe. De neutrale kleur zorgt voor een rustige en chique uitstraling


Aspasialaan 19, Den Haag Opdrachtgever John van den Heuvel namens ROC Mondriaan, Den Haag Ontwerp Aat van Tilburg en Marc Ibelings Aannemer De Vries en Verburg, Stolwijk Bruto vloeroppervlakte 16.776 m²

ROC Mondriaan Aspasialaan Den Haag

Locatie

(Verhouding vvo/bvo 89,8%) Oplevering Juni 2012

Daglicht kan overal diep in het gebouw doordringen

75



De Karel Doorman Rotterdam 77


Onconventioneel met respect voor traditie

De Karel Doorman Rotterdam De Karel Doorman staat midden in het winkelhart van Rotterdam en is een bijzondere combinatie van restauratie en nieuwbouw. Bovenop het Ter Meulen winkelgebouw – een monument van de wederopbouw ontworpen door architectenbureau Van den Broek en Bakema – werd een extreem lichte constructie in staal en hout geplaatst. Voor de toelomst behouden Met deze voor Nederland onconventionele bouwmethode kon een 70 meter hoog ‘glazen’ woongebouw worden gerealiseerd dat ruimte geeft aan 114 woningen en 156 parkeerplaatsen. Zo blijft een bijzonder Rotterdams gebouw voor de toekomst behouden terwijl tegelijkertijd op een schier onmogelijke plek in het centrum nieuwe woningen zijn neergezet die bijdragen aan de leefbaarheid en sociale veiligheid in dit gebied.

Respectvolle benadering ‘Slopen of bewaren?‘ Met die vraag gingen wij in 2001 aan de slag met het gebouw Ter Meulen. Het pand werd in 1948 gebouwd, door aannemer Dura uit Rotterdam als winkelgebouw voor Ter Meulen, Wassen en Van Vorst, en met zijn grote glaspartijen blonk het gebouw destijds uit in transparantie. Vijftig jaar later leidde het vele malen verbouwde gebouw echter een kwijnend bestaan. Niet alleen is het winkelgebouw weer zoveel mogelijk in zijn oude luister hersteld, maar op initiatief van ons ook ‘opgetopt’ met nieuwbouwwoningen, waar in Rotterdam een groot tekort aan is. Het nieuwe woongebouw ligt terug ten opzichte van de rooilijn van het winkelpand waardoor het Ter Meulen gebouw vanaf de straat bezien veel van zijn oorspronkelijke karakter heeft behouden. De tweede etage van het winkelgebouw is voorzien van een

7e t/m 13e verdieping met in het midden de studio’s van 45 m²

extra tussenlaag waardoor 156 parkeerplaatsen voor de bewoners konden worden gecreëerd. Lichte constructie De nieuwbouw is letterlijk op de kolommen en fundering van het bestaande gebouw geplaatst. Dit was mogelijk door extra draagvermogen vrij te maken in het bestaande gebouw in combinatie met een extreem lichte constructie van staal en hout voor de nieuwbouw, die vijfmaal zo licht is als bij een traditioneel appartementengebouw. Dit bood het aanvullende voordeel dat het gebouw in grote elementen geprefabriceerd kon worden die direct van de vrachtwagen opgehesen en gemonteerd werden. Een grote bouwplaats was daardoor niet nodig, wat in het centrum van de stad een groot pluspunt is. De woningen hebben een houten gevel met


Doorsnede over de gemeenschappelijke daktuin

Flexibiliteit Het woongebouw telt zestien lagen met 114 appartementen. De appartementen zijn verdeeld over zeven aaneengesloten lagen, met daarop twee torens van negen en zes lagen. Tussen deze twee torens bevindt zich op 40 meter hoogte een beschutte daktuin. De woningen variëren in grootte van 45 m² tot 124 m². Het gekozen bouwsysteem van stalen kolommen, scheidingswanden van gips en houten vloeren is niet alleen licht, maar biedt bovendien veel flexibiliteit. Tijdens de bouw zijn sommige woningen nog gesplitst

in twee afzonderlijke woningen en werden ook enkele woningen samengevoegd. Duurzaamheid Door te kiezen voor ‘optoppen’ werd sloop en de afvoer van 15.000 ton beton vanuit het centrum van de stad voorkomen. Bovendien wordt de beschikbare ruimte intensief gebruikt, wat bijdraagt aan een duurzame stedelijke ontwikkeling. De flexibiliteit en eenvoudige aanpasbaarheid door opsplitsing of samenvoeging van appartementen verhoogt de toekomstbestendigheid van het gebouw. De lichte bouwmaterialen zijn recyclebaar en zorgen voor een lage milieubelasting, bijvoorbeeld tijdens vervoer. Galerijen en loggia’s met een overstek van 2,4 meter beschermen tegen opwarming door zonnestraling en de woningen zijn aangesloten op stadsverwarming.

De Karel Doorman Rotterdam

daaromheen langs de galerijen een tweede huid van gehard glazen platen. Het glas is voorzien van een zeefdruk met kleine puntjes, zodat de loggia’s en galerijen van buitenaf deels aan het zicht worden onttrokken.

14e verdieping met op 40 meter hoogte de beschutte daktuin

79


De Karel Doorman staat midden in het winkelhart van Rotterdam en is een bijzondere combinatie van restauratie en nieuwbouw


De Karel Doorman Rotterdam

Het pand werd in 1948 gebouwd als winkelgebouw voor Ter Meulen, Wassen en Van Vorst

81


Op deze bouwfoto van juli 2011 is goed te zien dat het gebouw grotendeels uit hout bestaat


De Karel Doorman Rotterdam

Een lichte staalconstructie met houtskeletbouwgevels, houten vloeren, metalstud/gipsen binnenwanden en voor de stabiliteit twee betonkernen

83


Tussen de twee ‘torens’ van negen en zes lagen bevindt zich op 40 meter hoogte een beschutte daktuin


Karel Doormanstraat 386, Rotterdam Opdrachtgever WM Projectontwikkeling en DW Nieuwbouw, Rotterdam Ontwerp Aat van Tilburg en Marc Ibelings Aannemer

De Karel Doorman Rotterdam

Locatie

Van Wijnen, Dordrecht Aantal woningen 114 appartementen Bruto vloeroppervlakte 26.950 m² Oplevering November 2012 Prijzen Publieksprijs BNA Gebouw van het Jaar 2013 Publieksprijs Nederlandse Bouwprijs 2013 Publieksprijs en 2e prijs Houtprijs 2014 Fiabci Prix d’Excellence 2013 Een glazen buitenhuid met daarop aangebracht een vitrageachtige print

85



Hoofdkantoor Capgemini Nederland Utrecht 87


Een gebouw met twee gezichten

Hoofdkantoor Capgemini Nederland Utrecht Bij de ontwikkeling van het hoofdkantoor van Capgemini is Het Nieuwe Werken een belangrijke leidraad geweest. Dit is terug te zien in de kolomvrije werkvloeren met flexplekken, uitwisselbare gemeenschappelijke ruimtes en een centraal atrium als aangename verblijfplaats en netwerkplein. Ook in de binnentuin, die direct verbonden is met het atrium, kan op mooie dagen worden gegeten en gewerkt. Gemaakt voor Het Nieuwe Werken Op de kantoorvloeren wordt de open werk­ ruimte onderbroken door vergaderruimten, waardoor voor de werknemers toch meer kleinschalige werkplekken ontstaan. Op elke etage bevinden zich drie ankerpunten, waar je koffie kan halen, even rustig kan zitten en elkaar informeel kan ontmoeten. De trappen tussen de kantoorvloeren zijn zo transparant mogelijk uitgevoerd om de verdiepingen

als het ware te laten ‘communiceren’ en je uit te nodigen de trap te nemen.

uitstraling, die passanten uitnodigt om naar binnen te kijken.

Twee gezichten De locatie van het kantoor, parallel aan de A2 en direct naast het NS-station, heeft een grote rol gespeeld in het ontwerp van het gebouw. Naar de snelweg toont het pand een glazen gevel met drie accenten – door de opdrachtgever toepasselijk betiteld als ‘spoilers’ – die het gebouw een dynamisch uiterlijk geven. Aan de stadszijde is gekozen voor een meer klassieke gevel in twee tinten kalksteen met een hardstenen plint en bronskleurige aluminium kozijnen. Op straatniveau zijn auditoria met foyers, vergaderruimten en een design center te vinden. Samen met de hoofdentree – die op de eerste verdieping in open verbinding staat met het atrium – zorgen deze functies voor een levendige en transparante

Race tegen de klok Toen we eind 2011 werden gekozen voor dit project, begon een race tegen de klok. Capgemini wilde dat het gebouw in mei 2013 werd opgeleverd. Elke vertraging zou betekenen dat de 1.800 werknemers vanaf dat moment zonder werkplek zouden zitten. Bovendien werd op het laatste moment de oorspronkelijke locatie afgekeurd en vervangen door Leidsche Rijn. Binnen drie dagen konden we echter een nieuw voorstel presenteren en twee maanden later lag er een voorlopig ontwerp. Dat moest vervolgens door de Welstandscommissie worden geloodst terwijl het stedenbouwkundig plan voor Leidsche Rijn nog niet was vastgesteld. Ondanks deze hindernissen en de krappe bouw- en ontwikkeltijd kon Capgemini hun

Langsdoorsnede over het atrium en de patio met daaronder twee lagen parkeren


Centraal atrium als aangename verblijfplaats, restaurant en netwerkplein

Duurzaamheid Ook duurzaamheid stond hoog op de agenda van de opdrachtgever. Om die reden is het gebouw zo ontworpen dat het in de toekomst opgesplitst kan worden in meerdere kantoren. Hiervoor zijn aan de stadszijde een aantal extra entrees opgenomen. Andere duurzame aspecten van het pand zijn de goede daglichttoetreding via het ­atrium en de patio, warmte- en koude­ opwekking, energiezuinige verlichting, warmterugwinning uit ventilatielucht en toepassing van materialen die mooi blijven bij veroudering en weinig onderhoud vragen. Dit alles heeft ertoe geleid dat de Dutch Green Building Council het BREEAM-­ certificaat ‘Very Good’ aan het gebouw heeft toegekend.

Hoofdkantoor Capgemini Nederland Utrecht

nieuwe hoofdkantoor op de afgesproken datum betrekken.

3e verdieping met open kantoorlandschap

89


Snelwegzijde van het gebouw. Achter de twee bijzondere ramen in de plint bevindt zich het auditorium van Capgemini


Reykjavikplein 1, Utrecht Opdrachtgever AM Real Estate Development, Utrecht Ontwerp Marc Ibelings Aannemer BAM Utiliteitsbouw, Utrecht Bruto vloeroppervlakte 24.738m² (verhouding VVO/BVO = 85%) Oplevering

Hoofdkantoor Capgemini Nederland Utrecht

Locatie

Mei 2013

91



Parkeergebouw Leidsche Rijn Centrum Noord Utrecht 93


Gebouwd op de groei

Parkeergebouw Leidsche Rijn Centrum Noord Utrecht Leidsche Rijn Centrum Noord in Utrecht is een gebied dat momenteel volop in ontwikkeling is. Toen duidelijk werd dat Capgemini zich op deze nieuwe locatie wilde gaan vestigen, is tegelijk met het n ­ ieuwe hoofdkantoor ook een parkeergebouw ontwikkeld, mede om tijdelijk in de aanvullende parkeerbehoefte van C ­ apgemini te voorzien. Gebouw verandert mee met het gebied De gemeente Utrecht en Capgemini hebben afgesproken dat het parkeergebouw na tien jaar – als het gebied volledig tot ontwik­keling is gekomen – een openbare parkeergarage zal worden met winkels op de begane grond. De opdracht was om een parkeergebouw te ontwerpen dat op deze gedeeltelijke omschakeling van parkeren naar commerciële ruimte is voorbereid.

Fraai uiterlijk Omdat het gebouw in de uiteindelijke situatie prominent aan een centraal in het gebied gelegen parkje komt te liggen, is het gebouw ontworpen met een metselwerk gevel. Stalen raamkaders die in een regelmatig patroon in de gevel zijn geplaatst, zorgen voor natuurlijke ventilatie van het parkeergebouw. De gevel van de begane grond, die later winkelpuien zal bevatten, is uitgevoerd in antracietkleurig natuursteen. Het dak, dat tevens het bovenste parkeerniveau is, is voorzien van een prefab betonnen pergola met geïntegreerde verlichting, waardoor het gebouw ook vanuit de toekomstige omliggende hoogbouw een fraai afgewerkt uiterlijk heeft. Overzichtelijk parkeren Het gebouw is ontworpen met een zo efficiënt mogelijke logistiek voor een

snelle verkeersafwikkeling. Dankzij een split level-opzet kunnen 714 auto’s op een eenvoudige manier compact geparkeerd worden. Door te kiezen voor een dubbele split level-variant rijden bestuurders zowel omhoog als omlaag in dezelfde richting. Een betonnen prefabconstructie met kolom­vrije overspanning zorgt ervoor dat de garage overzichtelijk is, wat het parkeren, de routing én de veiligheid ten goede komt. Bovendien zorgt deze constructie voor snelle montage en een korte bouwtijd. De hoofdentree voor voetgangers, met trap en lift, ligt aan de oostzijde van het gebouw, bij de doorgang onder het spoor naar Leidsche Rijn Centrum. De in- en uitrit voor auto’s, gemarkeerd door een vlucht­ trappenhuis in de vorm van een glazen torentje, bevindt zich aan de noordwest­zijde. De twee torentjes worden bekroond met een lantaren met ‘s avonds een verlichte P.

IN UIT

UIT IN

Situering parkeergebouw

Door een dubbele split level rijden bestuurders zowel omhoog als omlaag in dezelfde richting


Op de voorgrond in de kopgevel de hoofdentree voor voetgangers met trap en lift

Parkeergebouw Leidsche Rijn Centrum Noord Utrecht

Voorbereid op de toekomst Het parkeergebouw beslaat het oostelijk deel van de kavel in de stedenbouwkundige lay-out. In het ontwerp is er rekening mee gehouden dat de westelijke punt van de kavel in de toekomst nog moet worden ingevuld. Het parkeergebouw eindigt aan die zijde met een doorgaand metselwerkvlak zonder raamkaders, die een latere toevoeging aan de westzijde van het bouwblok eenvoudig mogelijk maakt. Om te laten zien dat het gebouw in de nabije toekomst uitgebreid gaat worden, is de westgevel bekleed met een tijdelijke gevelbekleding. De gevelopeningen op de begane grond zijn nu ingevuld met stripstaal. Bij de geplande omschakeling naar een commerciële functie kunnen deze eenvoudig worden vervangen door winkelpuien. Van de oorspronkelijke 714 parkeerplaatsen blijven er dan 638 over.

Links situatie nu. Rechts de mogelijke situatie in de toekomst. De begane grond wordt dan gedeeltelijk ingevuld met commerciële ruimten

95


De entrees worden gemarkeerd door twee glazen torentjes met een in de avond verlichte P op de top


Stockholmplein 3, Utrecht Opdrachtgever AM Real Estate Development, Utrecht Ontwerp Marc Ibelings Aannemer Bam Utiliteitsbouw, Utrecht Bruto vloeroppervlakte 16.280 m² Capaciteit 714 parkeerplaatsen Oplevering Mei 2013

Parkeergebouw Leidsche Rijn Centrum Noord Utrecht

Locatie

97



Hoofdkantoor met productiehal Inalfa Venray 99


Gestroomlijnde architectuur

Hoofdkantoor met productiehal Inalfa Venray Inalfa Roof Systems is een van de grootste leveranciers van schuifdaken voor de automobielindustrie en het gestroomlijnde nieuwe hoofdkantoor met productiehal en magazijn weerspiegelt de activiteiten van het bedrijf. De voorgevel van het kantoor is rond met een markante entree die doet denken aan de grill van een auto. Vloeiende lijnen Direct achter het kantoor ligt de grote hal waarmee het een vloeiend geheel vormt. De ronde hoeken, doorlopende raamstroken en fijn geprofileerde aluminium gevelbekleding geven het gebouw een dynamische verschijning. Aan de voorzijde van het kantoor zijn 488 parkeerplaatsen aangelegd in een groene setting met bomen en beplanting, waardoor het aangename werkklimaat voor de 700 werknemers wordt doorgetrokken naar de ruimte om het gebouw.

Prijsvraagontwerp, dat nog één verdieping lager was

Communicatief gebouw Als bezoeker nader je het kantoor over een licht stijgend entreepad en ga je over een brug het gebouw binnen. Via de lobby met receptie bereik je het centrale atrium, dat op de eerste verdieping ligt en als showroom fungeert voor de producten van Inalfa. Deze multifunctionele ruimte kan ook worden gebruikt voor grote bijeenkomsten en festiviteiten. Rond het atrium liggen, verdeeld over 4 verdiepingen, de kantoren. Daaronder, op de begane grond, zijn enkele productie­ gerelateerde functies gehuisvest. De compacte opzet van het gebouw en het atrium in het hart van het gebouw stimuleren onderlinge contacten en toevallige ontmoetingen tussen de medewerkers. Op de kop van het atrium tegenover de entree is het restaurant te vinden, dat ook beschikt over een zonnig terras op het dak van de hal.

Blikvanger De werkvloeren bestaan uit grote open kantoorvloeren die zijn ingericht op Het Nieuwe Werken. Centraal in het gebouw, bij de lift en trappen en aangrenzend aan het atrium, zijn vergaderplekken ingericht die door alle afdelingen kunnen worden gebruikt. Op de bovenste verdieping zijn de afdelingen Group en Europe gehuisvest in een meer traditionele kantooromgeving. Op deze verdieping is een omloop om het atrium opgenomen die een fraai zicht biedt op het atrium en de daarin tentoongestelde producten. Centraal bovenin, op de ronde kopgevel van het gebouw die naar de snelweg gericht staat, is een grote conference room geplaatst. Deze ruimte, die iets boven het gebouw uitsteekt, vormt aan de buitenzijde een blikvanger, die de aandacht naar het logo van Inalfa trekt dat in de glazen gevel is opgenomen.

Eerste verdieping met entree , atriumvloer en Skywalk


Impressie van het hoofdkantoor met productiehal

Hoofdkantoor met productiehal Inalfa Venray

Overzichtelijke bedrijfshal De hal achter het kantoor is 144 meter lang en 105 meter breed en biedt onderdak aan het magazijn en de productieafdeling van Inalfa. De vrije hoogte in de hal is overal 9 meter en over de gehele lengte van de hal, op 5,4 meter hoogte, loopt een mezzanine met ‘Skywalk’ die aansluit op de eerste verdiepingsvloer van het kantoor. Op en onder de mezzanine hebben verschillende functies een plaats gevonden, zoals Maintenance, CMM Room, Quality Room en de Curing Area. Op de mezzanine zijn ook toiletten, douches, lockers, kleedruimten en het personeelsrestaurant te vinden. De ‘Skywalk’ geeft toegang, via twee trappen, tot de begane grondvloer waar de productie en opslag plaatsvindt. Aan de achterzijde van de hal liggen de laad- en loskuilen, aan het zicht vanaf de weg ontrokken door een groenblijvende haag van twee meter hoog.

Langsdoorsnede over de entree en het atrium met kantoren en de productiehal. Helemaal aan de rechterzijde de expeditie

101


De ‘warme’ esdoorn houten gevelbekleding contrasteert fraai met de ‘koele’ zilvergrijze gestroomlijnde aluminium buitengevel


De Amfoor 2, Venray Opdrachtgever Van der Heijden, Schaijk namens Inalfa Roof Systems, Venray Ontwerp Marc Ibelings Aannemer Van der Heijden, Schaijk Bruto oppervlakte Kantoor 14.500 m² Hal 12.000 m²

Hoofdkantoor met productiehal Inalfa Venray

Locatie

Oplevering December 2015

Productiehal met ‘Skywalk’ die aansluit op de eerste verdiepingsvloer van het kantoor

103



Woningbouw Park Krayenhoff Uithoorn 105


Gevarieerd wonen dichtbij de natuur

Woningbouw Park Krayenhoff Uithoorn Op het in ongebruik geraakte voormalig IBM-terrein aan de rand van Uithoorn is de afgelopen jaren Park Krayenhoff verrezen, een ruim opgezette, parkachtige woonwijk met 298 woningen. Daarvan bestaat een derde uit sociale huurwoningen, de rest zijn koopwoningen. Er is een grote verscheidenheid aan woning­typen, van appartement en rijwoning tot vrijstaande woning, en in het midden van de wijk is het bestaande kantoortorentje van IBM behouden en getransformeerd tot drie loft-appartementen met uitzicht rondom. Prachtige ligging optimaal benut De locatie van Park Krayenhoff grenst aan de Vuurlijn, dat onderdeel is van de als werelderfgoed aangewezen Stelling van Amsterdam. Deze prachtige ligging is optimaal benut en waar je je ook bevindt in de wijk, er is overal een doorkijk naar de

Vuurlijn met daarachter het open en waterrijke landschap. Open stedenbouwkundig ontwerp Bij het maken van het stedenbouwkundig ontwerp hebben we ons laten leiden door de ligging naast de Vuurlijn, waardoor de wijk zich opent naar het landschap. Tegelijkertijd keert het zich enigszins af van de voormalige provinciale weg, die langs de tegenoverliggende zijde van het terrein loopt. Parallel langs de weg liggen zeven gesloten gevelwanden die ten opzichte van elkaar licht verspringen, terwijl aan de parkzijde de vijf blokken een meer open structuur hebben. Het hart van de wijk wordt gevormd door een langwerpige parkzone met waterpartij, met daarin het markante IBM-torentje. De bebouwing langs de Vuurlijn kent een losse

opzet met bouwblokken die loodrecht op de Vuurlijn staan. Aan de parkzijde is de bebouwing voorzien van bijzondere kopgevels. Voortbouwen op traditie De architectuur van Park Krayenhoff zet een woningbouwtraditie voort die haar wortels heeft in de jaren 20 en 30, maar vormt tevens een eigentijdse stap in de verdere ontwikkeling van deze traditie. Om de verscheidenheid te bevorderen is de helft van de woningen van onze hand en zijn de andere woningen ontworpen door Spring architecten. Om eenheid in de verscheidenheid te waarborgen is een aantal simpele stedenbouwkundige spelregels toegepast, en is terughoudendheid in acht genomen in het materiaalgebruik. Alle woningen hebben een combinatie van roodbruin en zilver­grijze baksteen in de gevels en daken die zijn

Park Krayenhoff grenst aan de Vuurlijn, dat onderdeel is van de als werelderfgoed aangewezen Stelling van Amsterdam


Doorsnede over de tot drie loft-appartementen getransformeerde IBM-toren

Vele duurzame aspecten De EPC-waarde van de woningen ligt 10% lager dan vereist, door een optimale oriëntatie van de woningen op het zonlicht en toepassing van zonnepanelen en energiezuinige installaties. De duurzaamheid van het project is ver­der versterkt door hergebruik van een deel van de oorspronkelijke bebouwing. Zo is de karakteristieke IBM­­-toren ge­transformeerd tot luxe appartementen en is het souterrain van de voormalige kantine en computerruimte verbouwd tot parkeergarage van een appartementengebouw. Bij de bouw is gewerkt met een gesloten grondbalans en het bouwpuin is hergebruikt als ondergrond voor de nieuwe wegen. Langs de Vuurlijn is een tien meter brede ecologische zone aangelegd.

Woningbouw Park Krayenhoff Uithoorn

afgewerkt met dezelfde vlakke antracietkleurige dakpan.

Bij de IBM-toren konden de bewoners samen met de architect een eigen indeling bepalen

107


Centraal in park Krayenhof staat als herkenningspunt de karakteristieke tot drie loft-appartementen getransformeerde IBM-toren


Geometrielaan, Uithoorn Opdrachtgever UBA Projectontwikkeling, Uithoorn Woningstichting Eigen Haard, Amsterdam Ontwerp Aat van Tilburg Marc Ibelings Florian von Behr Aannemer UBA Bouw, Uithoorn

Woningbouw Park Krayenhoff Uithoorn

Locatie

Aantal woningen 298 woningen Oplevering In fases t/m september 2017

Sociale rijwoningen in Park Krayenhoff

109



Woningbouw Delftshart Delft 111


Wonen op een eiland

Woningbouw Delftshart Delft Op tien minuten fietsen van het c­ entrum van Delft ligt de nieuwe woonwijk Harnasch­polder. De wijk is opgebouwd uit ruim 20 wooneilanden die van elkaar zijn gescheiden door nieuw gegraven polder­ sloten. Het ontwerp van drie van deze eilanden is van onze hand. Geborgenheid van een klein dorpsplein De woningen op elk eiland zijn in twee licht gebogen rijen geplaatst die een centraal open binnengebied met veel groen omarmen. Hierdoor ontstaat voor de bewoners een geborgen gezamenlijke verblijfsplek die aanvoelt als een klein dorpsplein. Op elk van de eilanden is gekozen voor een ander type bomen in de voortuin, die respectievelijk wit, geel en roze bloeien. De woningen zijn steeds twee aan twee geschakeld, met de entree aan een gemeenschappelijk pad dat doorloopt naar de ach-

Type A (130 en 180 m²), woning met tuitgevel

tertuin met berging. Door de afwezigheid van bergingen aan de voorzijde is er plaats om een auto voor de deur neer te zetten, terwijl er ook ruimte overblijft voor een voortuin. Zo kunnen de bewoners kiezen of ze voor het huis gaan zitten – en bijvoorbeeld meteen een oogje kunnen houden op spelende kinderen op het binnenplein – of in de royale achtertuin, die uitkomt op de sloten rondom het eiland.

Voor bezoekersparkeren zijn haaks op de straat meerdere ‘parkeerkoffers’ voorzien.

De auto is ‘te gast’ De bestrating langs de huizen is zo smal mogelijk uitgevoerd, zodat duidelijk is dat de auto hier ‘te gast’ is. Parkeren kan bij de woningen, maar om het beeld van een parkeerstrook te vermijden zijn deze parkeerplekken omkaderd door een combinatie van betonnen zitelementen en groen. Op die manier blijft de auto een ondergeschikt element in het openbare middenhof.

Dorpse uitstraling met vier woningtypes Op de eilanden staan vier verschillende woningtypen, A tot en met D. Alle woningen richten zich op het groene hof waaromheen de woningen zijn geplaatst. Type A zijn herenhuizen in twee rijen van zes woningen. In type B, dat één keer als vrijstaande woning is uitgevoerd, kan de woonkamer of de keuken aan de achterzijde, maar ook aan de voorzijde worden gesitueerd. Woningtype C is het grootste van de vier en beschikt over een garage met daarop een studio. De vrij in te delen zolder biedt extra ruimte door een prominente dakkapel die uitkijkt op het binnengebied. Deze dakkapel vinden we ook terug in het wat compactere woningtype D. Alle woning zijn uitgevoerd zonder gasaansluiting.

Type B (230 m²), met flexibele indeling

Type C (308 m²), de grootste van de vier


Woningtype B, een grote schuifpui geeft toegang tot de voortuin

Type D (174 m²), de compacte woning

Woningbouw Delftshart Delft

Ingetogen en gevarieerde architectuur Qua architectuur zijn de verschillende woningtypen duidelijk verwant. Als gevelmateriaal is gekozen voor twee tinten baksteen. Naast elkaar gelegen twee-onder-één-kapwoningen worden afwisselend in gemêleerde blauwrode en gemêleerde rode steen uitgevoerd. Diep geplaatste kozijnen liggen 18 centimeter terug in de gevel, wat de huizen een stoere aanblik geeft. De doorgemetselde dakkapellen voegen hier een statig accent aan toe. Om nog meer variatie in het straatbeeld aan te brengen hebben type C en D een dakoverstek gekregen en type A en B niet. De daken worden voorzien van vlakke keramische pannen in een lichte leisteengrijze toon. Samen geven deze elementen de woningen een ingetogen en afwisselende uitstraling, passend bij de woonhof-sfeer van de eilanden.

Een gezamenlijke verblijfsplek die aanvoelt als een klein dorpsplein

113



Woningbouw Delftshart Delft 115


De woningen zijn in twee licht gebogen rijen geplaatst die een centraal open binnengebied omarmen. Op de voorgrond woningtype D


Glaskloksingel, Venlokas, Eenruiter en Druivenmuur, Delft Opdrachtgever Ontwikkelcombinatie Harnaschpolder C.V. (AM en Volker Wessels Vastgoed) Ontwerp Marc Ibelings

Woningbouw Delftshart Delft

Locatie

Aannemer Bébouw Midreth, Mijdrecht Aantal woningen: 131 woningen Oplevering In fases t/m november 2019

Diep geplaatste kozijnen liggen geeft de huizen een stoere aanblik

117



Woningbouw Complex 220 Pijnacker 119


Kwaliteitsvolle sociale huurwoningen

Woningbouw Complex 220 Pijnacker Pijnacker Noord is een typische naoorlogse woonwijk: open bebouwing met veel licht, lucht en groen, van oudsher gericht op gezinnen. De afgelopen jaren heeft de wijk een flinke kwaliteitsinjectie gekregen, waarbij een van de doelstellingen was om te komen tot meer differentiatie in het woningbestand. Betaalbare woningen voor jong en oud Woningcorporatie Rondom Wonen heeft hier invulling aan gegeven door langs de Thorbeckelaan in Pijnacker Noord drie woongebouwen te realiseren met in totaal 66 kleinere, betaalbare huurwoningen voor 1- en 2-persoonshuishoudens, geschikt voor jong en oud. Van Wijnen Stolwijk kreeg van Rondom Wonen de opdracht de woningen te bouwen, en Ibelings Van Tilburg tekende voor het ontwerp, waarin binnen de beperkte budgetten die gelden

Hoofdopzet bouwblok

voor sociale woningbouw een hoge kwaliteit is bereikt qua leefbaarheid, architectuur en duurzaamheid. Aandacht voor sociale veiligheid De drie identieke woonblokken bevatten elk 22 woningen, waarvan 15 driekamerwoningen en 7 tweekamerwoningen. De gebouwen hebben vier woonlagen, met op de begane grond bij elke woning een terrasje en op de verdiepingen per woning een balkon. Elk gebouw heeft op de begane grond een gemeenschappelijke stalling voor fietsen en scootmobielen. Dit heeft als voordeel ten opzichte van separate bergingen dat op deze manier ruimte ontstaat voor drie extra woningen, terwijl tegelijkertijd op de begane grond een meer open en levendige plint ontstaat die de sociale veiligheid bevordert. Om toch te zorgen voor voldoende

bergruimte is in elke woning een grotere berging voorzien. Daglicht in de centrale hal De entree van elk gebouw wordt gevormd door een aangename centrale hal. De entreehal heeft een vide over de volledige hoogte en wordt geflankeerd door twee trappenhuizen die overal in de hal zorgen voor daglicht en aan twee kanten van het gebouw uitzicht geven op de omgeving. Om de drie gebouwen een eigen identiteit en uitstraling te geven, heeft elke entreehal over de volle hoogte een eigen kleur die van buiten goed zichtbaar is, zeker wanneer de hal ’s avonds verlicht is. De gevels van de drie appartementengebouwen zijn gemetseld in een lichtgele gemêleerde baksteen, waarin met dieper liggende bruin gemêleerde baksteen ­reliëfstroken zijn aangebracht.

Begane grond met 4 woningen en fietsenstalling


De drie appartementengebouwen zijn CO2-neutraal

Bijdrage aan klimaatdoelstellingen De drie gebouwen van Complex 220 zijn CO2-neutraal. Naast beperking van het energieverbruik door vergaande isolatie van de gebouwschil, wordt dit bereikt door het resterende verbruik in te vullen met hernieuwbare energiebronnen, waarbij een belangrijke rol is weggelegd voor aardwarmte. Rondom Wonen werkt samen met Ammerlaan The Green Innovator voor de levering van aardwarmte aan woningen, en ook de 66 woningen in dit project worden op deze wijze verwarmd en voorzien van warm tapwater.

Woningbouw Complex 220 Pijnacker

In de betonnen entreeluifel is met uitgespaarde letters de naam van elk gebouw zichtbaar. De drie gebouwen liggen aan de Troelstralaan, Schaepmanlaan en De Savornin Lohmanlaan en heten respectievelijk Raadsheer, Doctor en Advocaat.

wijk/woningen 75°C

warmtewisselaar

warm water wordt omhoog gepompt

2 kilometer afstand

35 - 40°C

het afgekoelde water wordt teruggepompt

2300 m diepte productieput

1e, 2e en 3e verdieping met elk 6 woningen

injectieput

Toepassing van aardwarmte

121


In de betonnen entreeluifel is de naam van elk gebouw zichtbaar, respectievelijk Raadsheer, Doctor en Advocaat


Troelstralaan 50-71, Schaepmanlaan 50-71, Savornin Lohmanlaan 50-71, Pijnacker Opdrachtgever Van Wijnen, Stolwijk namens Rondom Wonen, Pijnacker Ontwerp Marc Ibelings en Tim Schuijt Aannemer

Woningbouw Complex 220 Pijnacker

Locatie

Van Wijnen, Stolwijk Bruto vloeroppervlak 5.616 m² Aantal woningen 66 woningen Oplevering In fases t/m februari 2019

Elk van de drie entreehallen heeft over de volle hoogte een eigen kleur

123



Flagshipstore Mercedes-Benz Den Haag 125


Eerste Europese flagshipstore

Flagshipstore Mercedes-Benz Den Haag Wie op de A4 langs het Forepark in Den Haag rijdt, zal niet naast de compleet vernieuwde Flagshipstore van Mercedes-Benz kunnen kijken. Het bestaande gebouw – in 1999 ontworpen door architecten­bureau Van der Valk – is ingrijpend aangepast om zowel functioneel als qua uitstraling invulling te geven aan het nieuwe store concept van Mercedes-Benz en het moeder­bedrijf Daimler AG. Nieuw store concept De verkoop en het onderhoud van grote vrachtwagens is verhuisd naar een andere locatie, terwijl de werkplaatsen opnieuw moesten worden ingericht. Hierdoor ontstond ruimte voor een uitnodigende showroom, direct aan de opgang van het terrein en goed zichtbaar vanaf de openbare weg. Een nieuwe glazen showcase van vier verdiepingen over de hele breedte van het

pand vormt een opvallende blikvanger langs de snelweg A4. Uitnodigende entree en showrooms De entree voor klanten is volledig vernieuwd, met een nieuwe showroom op drie niveaus. Een volledig glazen pui rondom zorgt binnen voor veel licht en geeft bezoekers die het terrein oprijden meteen een aantrekkelijke blik op de showroom. Wat direct opvalt, is de riante luie trap met aangrenzende helling, die ook vanaf buiten duidelijk zichtbaar is. De trap en helling vormen een visueel aantrekkelijke verbinding tussen de begane grond en de eerste verdieping waar het AMG-center is gehuisvest. Een tweede luie trap met hellingbaan leidt omhoog naar de showroom voor tweedehands modellen. Op de begane grond, onder de AMG-vloer, bevinden zich lange doorlopende beeldschermen voor

digitale productpresentaties en is plaats ingeruimd voor exclusieve ruimten voor aflevering van auto’s aan klanten. Alle vloeren in de showrooms zijn afgewerkt met Stone Carpet in de tinten zwart en donkergrijs, een materiaal dat associaties oproept met asfalt. Blikvanger langs de snelweg Naar de snelweg toe toont het gebouw een vier lagen hoge showcase over de volledige breedte van het pand. Hierin worden auto’s gepresenteerd aan de langsrijdende automobilisten. De verdiepingen van deze markante etalage worden ontsloten door een autolift waarop het logo van Mercedes een prominente plek krijgt. Om de auto’s zo goed mogelijk te kunnen zien is de showcase zeer transparant uitgevoerd met glas dat een minimale reflectie geeft. Om de transparantie verder te versterken w ­ orden

Langsdoorsnede met links de nieuwe showroom over drie lagen en helemaal rechts een nieuwe glazen showcase als opvallende blikvanger langs de snelweg


De Consultancy Zone ingericht volgens de nieuwe huisstijl van het bedrijf

Flagshipstore Mercedes-Benz Den Haag

de glazen panelen van 5,1 x 2,5 meter kozijnloos bevestigd. Verbindend dak De verschillende gebouwdelen zijn met elkaar verbonden door één gezamenlijk dak, dat rondom een overstek heeft van 6,5 meter. Deze dakrand vormt als het ware een kraag rond het hele gebouw en geeft het een geheel nieuw uiterlijk. Boven de entree naar de showroom en werkplaatsen komt het dak ruim 22 meter naar voren waardoor een comfortabele en beschutte plek voor klanten ontstaat als ze hun auto komen afleveren of ophalen. Het terrein rondom het gebouw is heringericht met aan de lange zijden van het pand ruimte voor beplanting en bomen. Samen met een lage haag en een voorrijstraat naar de showroom en werkplaatsen vormt dit een uitnodigende klantvriendelijke entree.

Begane grond nieuwe showroom

1e verdieping met AMG-center

2e verdieping met tweedehands modellen

127



Flagshipstore Mercedes-Benz Den Haag 129


De trap en helling vormen een visueel aantrekkelijke verbinding tussen de begane grond en de eerste verdieping van de showroom


Donau 42, Den Haag Opdrachtgever Mercedes-Benz Dealer Bedrijven, Den Haag Ontwerp Marc Ibelings en Tim Schuijt Aannemer Van Mierlo, Maasdijk Bruto oppervlak Oorspronkelijke gebouw

Flagshipstore Mercedes-Benz Den Haag

Locatie

12.793 m² Nieuwe gebouw 14.570 m² Oplevering Mei 2019

131



Woongebouw Groene Vizier Pijnacker 133


Aangename en duurzame starterswoningen

Woongebouw Groene Vizier Pijnacker Aan de rand van de nieuwe wijk Keijzershof in Pijnacker Zuid heeft Ibelings van Tilburg architecten voor woningcorporatie Rondom Wonen een woonblok met 30 appartementen voor één- en tweepersoonshuishoudens ontworpen. Vriendelijke en kleinschalige uitstraling Het compacte gebouw oogt vriendelijk en kleinschalig, dankzij de opdeling in vijf kleinere volumes die om en om zijn uitgevoerd in zandkleurige en bruine aardetinten metselwerk. De toegang van de woningen bevindt zich aan een ruime en lichte middencorridor over de lengte van het gebouw, waardoor een intieme en veilige sfeer ontstaat. De groene ligging van de woningen aan de ingang van het wijkpark Groene Vizier versterkt de prettige uitstraling van het complex.

Balkonkaders bieden speelse aanblik Het gebouw bestaat uit drie woonlagen met 2-kamerwoningen van respectievelijk 45,7 m² en 55,0 m². Omdat de woningen ­ontworpen zijn voor starters, is er gekozen om geen lift te plaatsen en de etage­ woningen met drie trappen te ontsluiten. Het ontwerp biedt wel ruimte om later alsnog een lift te installeren. Door het gebouw te ontsluiten via een middencorridor zijn er geen galerijen aan de buitenzijde van het gebouw, waardoor het aan alle vier de zijden een aantrekkelijke buitengevel heeft gekregen. Het daglicht in de gang komt binnen door de glazen puien op de koppen en bij de entreehal in het midden. Centraal in de corridor is een vide opgenomen met daarboven een groot daklicht, die de verschillende verdiepingen visueel met elkaar verbindt. De woningen hebben Franse balkons die

helemaal opengezet kunnen worden en voor veel licht in de woning zorgen. Verspreid over de gevels, zijn een aantal van deze balkons voorzien van kaders met geïntegreerde plantenbak die voor een fleurige en speelse aanblik zorgen. Op de zuidhoek van het gebouw, met uitzicht op het buurtpark, is een gezamenlijk buitenterras opgenomen. Duurzame woningen Door vergaande isolatie is de energiebehoefte van de woningen beperkt. De woningen worden verwarmd met warmtepompen in combinatie met vloerverwarming. Zonnepanelen op het dak voorzien in de energie voor de algemene voorzieningen van het gebouw. De woningen hebben bovendien geen gasaansluiting. Daarnaast is de hemelwaterafvoer van het gebouw ontkoppeld van het riool waardoor

Verspreid over de gevels is een aantal kaders opgenomen met een Frans balkon en een geïntegreerde plantenbak


Volumes zijn om en om uitgevoerd in zandkleurig en bruine aardetinten metselwerk

Woongebouw Groene Vizier Pijnacker

het ten goede komt aan het grondwater. En als ‘finishing touch’ zijn een aantal zwaluwkastjes in de gevel geïntegreerd. Gezamenlijke fietsenberging Op de begane grond, direct naast de entreehal, bevindt zich een gemeenschappelijke fietsenberging. Daarnaast zijn onder het overstek fietsbeugels opgenomen voor de fietsen van bezoekers. Dankzij het compacte ontwerp van het gebouw, was er bovendien genoeg ruimte voor 36 parkeerplaatsen (1,2 per woning) op eigen terrein. De parkeervakken, die zijn uitgevoerd in waterdoorlatende bestrating, worden omzoomd door een haag van een meter hoog en om de zes vakken is een boom geplaatst.

Door de middencorridor zijn er geen galerijen aan de buitenzijde

Tweede verdieping met tien woningen en een gemeenschappelijk buitenterras

135


Door het gebouw te ontsluiten via een middencorridor zijn er geen galerijen aan de buitenzijde van het gebouw


Zilverreigerdreef, Pijnacker Opdrachtgever Van Wijnen, Stolwijk namens Rondom Wonen, Pijnacker Ontwerp Marc Ibelings en Tim Schuijt Aannemer Van Wijnen, Stolwijk Bruto oppervlakte

Woongebouw Groene Vizier Pijnacker

Locatie

Totaal 2.103 m² BVO Aantal woningen 30 woningen Oplevering Oktober 2019

137



Publiekshal Gemeentehuis Moerdijk Zevenbergen 139


Een gastvrije ruimte voor de inwoners van Moerdijk

Publiekshal Gemeentehuis Moerdijk Zevenbergen De gemeente Moerdijk ontvangt jaarlijks zo’n 30.000 bezoekers in de publiekshal van het gemeentehuis. Problemen met de vloer van deze hal, die stamt uit 1998, vormden voor de gemeente aanleiding om ook de v­ ersnipperde inrichting van de hal en de aanliggende ruimtes onder de loep te nemen. Overzichtelijke ruimte met warme sfeer Ons nieuwe ontwerp voor de ‘huiskamer van de gemeente’ creëert een multifunctionele, overzichtelijke ruimte met een warme sfeer. Het groene karakter van de gemeente komt duidelijk terug in de nieuwe inrichting, die tevens recht doet aan de diversiteit en de geschiedenis van Moerdijk als fusiegemeente. Een plek dus waar álle bewoners van Moerdijk zich thuis kunnen voelen. Ons plan voor de hal hebben we gepresenteerd aan de hand van tien verbeterpunten.

Aangename hal voor dienstverlening Bij binnenkomst biedt de publiekshal meteen een groene aanblik dankzij een visueel van buiten naar binnen doorlopende groenpartij. Inwoners en professionals kunnen comfortabel op hun afspraak wachten op de rand van grote beplantingselementen waarop kuipstoelen zijn geplaatst. Of ze kunnen ervoor kiezen om aan de leestafel plaats te nemen, waar ingebouwde touchscreens informatie over de gemeente bieden en stroompunten zijn voorzien voor laptop of telefoon. Een aantal hanglampen zorgt voor extra sfeer. Hier is ook het servicepunt met faciliteiten voor koffie en thee, kopiëren en het maken van pasfoto’s. De groene, rustige uitstraling wordt versterkt door de met essenhout beklede receptiebalie en publieksbalies met spreekkamers. De nieuwe vloer – waar het allemaal mee begon – krijgt een afwerking in twee lichte tinten grijs rubber.

De grijstinten vormen grote cirkels in het midden van de hal, waardoor de vorm van de hal wordt benadrukt. Een plek die de inwoners verbindt Het trappenhuis uit de parkeergarage komt uit in de centrale hal en wordt omgeven door een opgehangen vitrine met een totale lengte van 20 meter. In deze vitrine worden aan de hand van belangrijke beelden, wapens, vondsten en historische voorwerpen de verschillende kernen verbeeld waaruit de gemeente Moerdijk is ontstaan. Zo transformeert het trappenhuis van een obstakel in de ruimte tot het informatieve hart van de hal, en een feest van herkenning voor alle inwoners van Moerdijk. De centrale hal is zo ontworpen dat deze zich naast de gemeentelijke dienstverlening ook heel goed leent voor allerlei ontmoetingen en tentoonstellingen.

Tien verbeterpunten voor de hal 2 Publieksbalies 3 Vergunningenbalie 4 Wachten inwoners ck of

9

ba

5 Servicepunt met koffie en leestafel 6 Wachten professionals

7

8 Vitrine

6 1 8

5

9 Vloer kantoor

griffie

a the

politie trouwzaal BOA’s

4 7

l

aa

z ter

7

2

7 Groenelementen

10 Werk-lunchruimte

10

3

fic e

met infowand en speelhuisje

7 keuken

raadzaal

1 Receptie


Het groene karakter van de gemeente komt duidelijk terug in de nieuwe inrichting

Publiekshal Gemeentehuis Moerdijk Zevenbergen

Een prettige en flexibele werkomgeving Ook de kantine wordt in de transformatie betrokken en wordt omgevormd tot een werk-lunchruimte die de hele dag kan worden gebruikt. De werk-lunchruimte is dé ontmoetingsplek van het gebouw. De sfeer is informeel, en ontspannen, wat de ruimte bij uitstek geschikt maakt voor het samenwerken met collega’s en externe gasten. Doelmatig gebruik van publieke middelen Het ontwerp laat zien dat een fraaie uitstraling en doelmatig gebruik van publieke middelen heel goed samengaan. Dat wordt enerzijds bereikt door de materiaalkeuze en anderzijds door hergebruik van bestaand materiaal, zoals bestaande beplanting, de kuipstoelen, de onderstellen van de publieksbalies en de scherven van de oude vloertegels, die als mozaïek worden toegepast in de rand van de groenelementen.

Ontwerp voor de publiekshal met aangrenzende ruimten

Hergebruik van scherven van de oude vloertegels als mozaïek

141


Leestafel waar touchscreens informatie over de gemeente bieden en stroompunten zijn voorzien voor laptop of telefoon


Pastoor van Kessellaan 15, Zevenbergen Opdrachtgever Gemeente Moerdijk Ontwerp Marc Ibelings Aat van Tilburg Tim Schuijt Projectmanagement en directievoering IGG Bouweconomie, Den Haag Aannemer Sprangers Bouwbedrijf, Breda Bruto vloeroppervlakte

Publiekshal Gemeentehuis Moerdijk Zevenbergen

Locatie

1850 m² Oplevering Mei 2020

Zicht vanaf de verdieping op de receptiebalie en een deel van de publieksbalies

143



Woongebouw De Bariton Hellevoetsluis 145


Een veelstemmig en harmonieus woongebouw

Woongebouw De Bariton Hellevoetsluis Met de transformatie van het gebied rond de Sportlaan wil de gemeente Hellevoetsluis in het hart van de gemeente ruimte maken voor nieuwe woningbouw. Door de bestaande bedrijfsmatige bebouwing terug te dringen ontstaat ruimte voor herontwikkeling van het gebied met een nieuw recreatief zwembad, een sportcomplex, een Integraal Kindcentrum (IKC) gecombineerd met woningbouw, groen en water. Een levendige mix Direct naast het nieuw sportcomplex en het IKC wordt het woningbouwproject Acapella Wonen gerealiseerd met in totaal 90 woningen. Hiervan worden 60 woningen ingevuld door Ibelings van Tilburg architecten met het woningblok De Bariton, dat bestaat uit een mix van kleinere en grotere appartementen, penthouses en herenhuizen. In de plint

langs een van de zijden zijn commerciële ruimtes voorzien. Alle woningen beschikken over een riant dakterras of balkon op het zuiden en/ of westen. Balkons, dakterrassen en galerijen zijn voorzien van geïntegreerde bloem­bakken in de balustraden. Een voor het publiek toegankelijke binnenhof met drie groen­elementen met enkele bomen en zitmogelijkheden completeert het groene ontwerp. Hiermee ademt De Bariton ‘buiten zijn’. Gevarieerd woningaanbod Het woongebouw De Bariton bestaat uit vijf delen met in totaal 48 appartementen, acht herenhuizen en vier maisonnettes. Verschillende woningtypen, variërende hoogte en toonvariaties in het metselwerk geven elk gebouwdeel een eigen identiteit. Tegelijkertijd presenteert het complex zich

Een mix van kleinere en grotere appartementen, penthouses en herenhuizen

door de aaneengesloten bebouwing met krachtige lijnen ook als een architectonische eenheid. Die eenheid wordt geaccentueerd door de semi-openbare groene binnenhof die een natuurlijke ontmoetingsplaats voor de bewoners vormt, mede omdat alle woningen (en ook de commerciële ruimten) het binnenhof ‘delen’, via de ingang of een achterdeur, of via balkon of terrastuin. De verhoogde binnenhof ligt op het dak van de half verdiepte parkeergarage onder het gebouw. Die biedt plek aan 72 auto’s van bewoners en ook de bergingen zijn hier te vinden. Bezoekers parkeren op straat. Ook aan de fietsers is gedacht: die hebben een eigen toegang die gescheiden is van de auto’s. De parkeerkelder is kleiner dan het bouwblok, zodat aan de randen ruimte is voor de entrees naar de woningen, trappartijen

Semi-openbare groene binnenhof als ontmoetingsplaats


Ruime appartementen met overhoekse balkons

Woongebouw De Bariton Hellevoetsluis

naar de binnenhof en voor commerciële voorzieningen. Dit zorgt er tevens voor dat de garage niet vanaf het openbaar gebied zichtbaar is, behalve bij de entrees. Groen van buiten, groen van binnen De woningen zijn voorzien van warmte­ pompen die aangesloten zijn op een ­gesloten lussensysteem in de bodem. Met dit systeem kunnen de woningen in de winter milieuvriendelijk worden verwarmd door warmte te onttrekken aan de bodem, en in de zomer worden gekoeld, waarbij weer warmte wordt afgegeven aan de bodem. Het systeem wordt bovendien gebruikt voor het leveren van warm tapwater, waarmee een gasaansluiting overbodig is geworden. Een gebalanceerd mechanisch ventilatiesysteem met warmteterugwinning draagt op energiezuinige wijze verder bij aan een gezond en aangenaam binnenklimaat.

Penthouse op de hoek van het hoogste bouwdeel

Dwarsdoorsnede over de herenhuizen en parkeergarage

147


De gedeeltelijk over de parkeergarage heengebouwde herenhuizen


Anton Geesinkstraat, Hellevoetsluis Opdrachtgever Nederland Ontwikkelt, Rotterdam Ontwerp Marc Ibelings en Tim Schuijt Aannemer Stout, Hardinxveld-Giessendam Bruto Oppervlakte 12.190 m²

Woongebouw De Bariton Hellevoetsluis

Locatie

Aantal woningen 60 woningen Start bouw Maart 2021

De voor publiek toegankelijke groene binnentuin

149


Medewerkers vanaf het jaar 2000 Aat van Tilburg

Gerrit de Vries

Margot van Bekkum

Agostino Bubbico

Guus Smit

Martin Jager

Alexander Pastoors

Hans Hoogenboom

Martin Schoenmakers

André Schenk

Hans van Rinkem

Martine van Wijngaarden

Annalot Brockhoff

Isabel le Pair

Ralph van de Donk

Bas Kolff

Jan Bijl

Rindert Gerritsma

Bastiaan Harbers

Jeroen Haers

Rob Grauwmeijer

Chengzhi Ye

Jessica Scholtes

Robert Schneijderberg

Danny Rigter

Leon Sebregts

Rosanne van Tilburg

Edwin Ridderinkhof

Liesbeth de Fouw

Sebastiaan Bom

Emma Tanis

Luc Vreugdenhil

Silvia Monteiro Martinho

Erik Linsen

Maarten Caspers

Stefan van der Padt

Erik van Zanten

Marc Ibelings

Suresh Debidin

Erik Brummelhaus

Marcel Sluis

Theo Delissen

Evert van Knotsenburg

Marcel Vermeer

Thomas Been

Florian von Behr

Marco van Zelst

Tim Schuijt


Colofon Beeldverantwoording pagina Andreas Secci 10-11 Arthur Schotman 23 Christian Richters 14-15, 17, 19 Dirk Verwoerd 90-91 DPI 144-145, 147, 148, 149 Gaby Jongenelen 4 Iemke Ruige 29, 34-35, 38, 39, 49, 89, 112-113, 116, 117 J.F.H. Roovers 81 boven Luuk Kramer 20-21, 25, 40-41, 44, 45, 54-55, 57, 58, 59, 61 Marc Ibelings 32-33 Marcel van Kerckhoven 18

Dit boek is een uitgave van Ibelings van Tilburg architecten, Den Haag © 2021 Vormgeving Paul Roos, Delft Tekst .DOC, Den Haag Druk- en bindwerk Wilco, Amersfoort

Marcel Vogel 43 Mixed Design 37 Ossip van Duivenbode 76-77, 80 Petra Appelhof 26-27, 30, 31, 46-47, 50-51, 52-53, 62-63, 66, 67, 68, 69, 70-71, 73, 74, 75, 86-87, 92-93, 95, 96-97, 98-99, 102, 103, 107, 108-109, 110, 111, 118- 119, 121, 122, 123, 132-133, 135, 136-137, 138- 139, 141, 142, 143 Rob ‘t Hart 9, 13 Rob Hoekstra 60, 84, 85 Ronald Tilleman 82, 83, 124-125, 127, 128-129, 130-131 Vincent Boon 12 3DV 104, 105 Wij hebben geprobeerd alle rechthebbenden van de beelden te achterhalen. Als u een foto aantreft zonder verantwoording, dan kunt u contact met ons opnemen.

151


Ibelings van Tilburg architecten Krooneendstraat 14 2492 NG Den Haag T 010 202 19 00 info@ibelingsvantilburg.nl www.ibelingsvantilburg.nl



Hoofdkantoor Mercedes-Benz Nederland Utrecht Amersfoort Delfgauw

Kantorencomplex ABN Amro Amsterdam Cultuurhuis Pléiade Doorn

Woningbouw Emerald

Kantoorgebouw Facet Utrecht

Brandweerkazerne Pijnacker-Nootdorp Pijnacker Gouda

Hoofdkantoor Stater

Woningbouw ‘t Leliepark

Kohnstamm-ensemble Hogeschool van Amsterdam Amsterdam

ROC Mondriaan Aspasialaan Den Haag

De Karel Doorman Rotterdam

Hoofdkantoor Capgemini Nederland Utrecht Centrum Noord Utrecht

Parkeergebouw Leidsche Rijn

Hoofdkantoor met productiehal Inalfa Venray

Woningbouw Park Krayenhoff Uithoorn

Woningbouw Delftshart Delft

Flagshipstore Mercedes-Benz Den Haag

Woningbouw Complex 220

Pijnacker

Woongebouw Groene Vizier Pijnacker

Moerdijk Zevenbergen

Publiekshal Gemeentehuis

Woongebouw De Bariton Hellevoetsluis

ibelingsvantilburg.nl


Millions discover their favorite reads on issuu every month.

Give your content the digital home it deserves. Get it to any device in seconds.