Issuu on Google+

EGUTEGIA Azaroa: 3.

Zarraparra eta Narcissus (Durangoko kafe antzokian) 9.

Anje Duhalde (Zornotzan)

10.

- Bekatu festibala (BEC-en, Berri txarrak, esne beltza, zea mays)) - Ohian Vega (Zornotzan) - Sermond`sen kontzertua

2012ko urria 49. zenbakia

16. Pirritx, Porrotx eta Marimo totx (Durangoko Kafe Antzokian.)

18.

Katamalo (Durangoko Kafe antzokian)

22-24. Trukaldia Durango-Iru単ea.

Abendua: 2.

Antzerkia "Goenkale Markesaren Erretratua" (San agustin kultur gunean)

3.

Euskararen eguna.

5-9.

Durangoko artisautza azoka (Azokan)

6-9.

Durangoko liburu eta disko azoka.

21.

San Tomas. Ane Sarrionandia, Katerin Urain eta Mirari Zugazartaza

32

Baina ez klasean!


2012-13 1. alea

K-ZRIAK

Denborapasak

Aurkitu zazpi desberdintasunak:

AURKIBIDEA

ERANTZUNAK:

Editoriala .............................................................................. ......3. or Berri Laburrak...................................................................... .............4 or

Asmakizun matematikoa

R- portaiak............................................................................ ......5. or Iritzia ..................................................................................... .....9. or Gomendioak...15.or Hi haiz hi............................................................................... ..........16. or Kuxkuxeroak.. ...................................................................... ...........18. or

Ognenehelaztnuhaneztrahud, etsebnaedlaiztu ate nikeraostoneztluzti ad, aztnuhaiztu ate aguxtelneztrahud, aguxtelnikeraostonetzuud ate neraztnuhalaibnetaoj ad.

Bitxikeriak.............................................................................................20. or Kulturaren Txokoa....22.or Elkarrizketa.....26.or

Maria Carcamo, Maialen Bego単a eta Leire Conde

Sexulapikoa.................................................................................................28. or Denborapas....30. or Egutegia...32.or

2

Babesleak:

31


DENBORAPASAK Asmakizun matematikoa

Artzain batek otsoa, ahuntza eta letxugak errekaren beste aldera pasatu behar ditu. Txalupa osoan bera eta beste bat baino ezin daitezke joan, eta otsoa eta ahuntza bakarrik uzten baditu, otsoak ahuntza jango du, eta ahuntza eta letxugak bakarrik uzten baditu, hark ere urazak jango ditu, nola lortuko du denak pasatzea, elkar jan gabe? Sudokua:

EDITORIALA IRAKURRIXU ta goza ezazu! Hemen gara berriro Irakurrixuko lan-taldea.Hasteko, ongi etorri irakurle berriei, batez ere aurten gure ikastola honetan hasi zareten ikasleoi eta goraintziak aurretik gure aldizkaria irrikaz jarraitzen duzuenoi.Badakigu asko zaretela eta!Zer izango litzateke gure Irakurrixua irakurle leial horiek gabe! Beste behin ere,ikasturte hasierarekin batera gure lehen alea loratu zaigu. Lore ederra aurrean duzuena, 1B eta 2B geletako ikasleek beraien lan txukunarekin aurkezten digutena.Ez da lan erraza izan, baina lan gogorrak beti ematen ditu fruituak, eta oraingoan ere horrela izan da.Beraz, goza ezazue lehen ale honekin. Hala ere, tamalez, gure editorial hau ezin dezakegu bukatu bizi dugun egoerari aipamenik egin gabe.Krisia,murrizketak,)ez dira sasoi gozoak bizi ditugunak eta etorkizuna ilun ageri zaigu.Negu gorriak luze joko duela dirudi, eta ez da udaberririk ikusten..Krisi larrian murgildu da gizartea, nahiz eta gutxi batzuk sortu duten, askok pairatzen eta pairatuko duguna. Gure eremua den hezkuntza ere ez dago salbu, horren adibide argiak dira urtea hasi denetik dagoeneko bi greba izan ditugula Ibaizabalen; bata, irakasleen partetik eta, bestea, ikasleek antolatua.Arrazoirik ez zaie falta, murrizketek eragin zuzena izango baitute beraien etorkizuneko ikasketetan.Mamuak ageri dira eta murrizketak hasi baino ez dira egin.Ez dakigu guzti honek nola bukatuko duen, baina argi dagoena da hezkuntza duin baten jabe izan nahi badugu hemendik aurrera, beste arlo batzuetan bezala, gogor borrokatu beharko dugula gure eskubideen alde,bai irakasleok,bai ikasleok. On egin dagizuela ale honek!

Irakurrixuko Lan Taldea 30

3


2012-13 1. alea

BERRI LABURRAK

sex.

IBAIZABALen Anbotoko zuzendaria Ibaizabalen Irailaren bukaeran anboto astekariko zuzendariak gure ikastola bisitatu zuen eta aldizkariaren aurkezpena egiteaz gain, kazetaritzako testu-generoei buruzko azalpena eman zigun.

• BIKOTEKIDEAK BESOETAN OHERA ERAMATEA =15 cal •

EREKZIOA IZATEA= 3 cal

• KITZIKATZEA BIKOTEKIDEAK HARREMANAK IZATEKO ESATEAN =235 cal • GALDUTAKO EREKZIOA BERRESKURATZEA = 150 cal

Berriako Gotzon Hermosilla ikastolan Irailaren 28an etorri zen kazetaria ikastolara, eta albiste batek egunkarian argitaratu aurretik egiten duen ibilbidea zein den azaldu zigun. Bestalde, berria egunkaria egoera zailean dagoela esan zigun. Izan ere, nahiz eta berriak interneten bidez, inoiz baino irakurle gehiago izan, diru-sarrerak gero eta urriagoak dira eta proiektua bera kolokan egon daiteke. EUSKAL HERRIAn..

Horrez gain, burukomina kentzen dizu, tentsioa erlaxatu, hortzetako plaka sahiesten du eta . TRISTEZIAREN AURKAKO BOTIKA BIKAINA DA!!

Hauteskundeak EAE-n

Urriaren 21ean, Legebiltzarrerako hauteskundeak izan genituen Euskal Autonomia Erkidegoan. Emaitzak,ondorengoak izan ziren: EAJ-k 27 eserleku, EH-bildu-k 21, PSOE-k 16, PP-k 9 eta UPD-k 1. Beraz, datozen 4 urteetan Legebiltzar berria izando dugu eta ,aspaldiko partez, gizarteko sentsibilitate politiko guztiek ordezkariak izando dituzte bertan. Gainera, ezusterik ezean hurrengo Lehendakaria Iñigo urkullu jeltzalea izango da.

Paule Barrenetxea, Alazne Sanchez eta Ane Gabilondo

Markel Susaetaeta Ibai Zurinaga 4

29


SEXULAPIKOA

R-PORTAIAK ONDO PASATZEKO MODU ALTERNATIBOAK

SEXU-LAPIKOA: KIROLA ZERTARAKO? Argaltzeko edozer probatu dutenentzat)pasioa eta ahosabai bikaina edukitzea soilik behar dute. Pierre Durand izeneko medikuaren aburuz, 20 minutuko sexu harreman batean 560 kaloria erretzen dira, 30 minutuz spining klase batean bezalaxe. Gainera) •

BIKOTEKIDEA BILUZTU=250 cal

ORGASMO IRREAL BAT= 160 cal

ORGASMO ERREAL BAT= 30 cal

MUSU GRINATSU BAT= 60 cal

LAZTAN BEROAK= 30 cal

• SEXU HARREMANETAN POSTURA ALDATZEAK= 240400 cal • ORDU ERDIKO SEXU HARREMANA + JOLAS EROTIKOAK =170 cal

Azken aldi hontan gazteen artean droga kontsumoa handitzen ari da. Drogomedia erakundeak egingiko azterketa baten arabera gazteen %71,7ak alkohola kontsumitzen du eta %91,8ak nozbait dastatu du. Gazteak 13-14 urterekin hasten dira edaten, lehengo aldietan taldean, lagunartean egiten dute, eta ondorengo aldietan ere kontsumoa lagunartean egitea da arruntena. Ondo pasatzea eta entrenitzea izaten dute helburu nagusia. Alkohola kontsumitzeko era arruntena edatea da baina azken urteotan gazteek gauza berriak probatzeko asmoz, oso arriskutsuak diren beste era batzuk asmatu dituzte. Horren adibide argia “eyeballing” da. Metodo honek alkohola begietara botatzean datza. Bestalde, alkohola sudurretik sartzen dutenak ere badira eta tanpoi bat alkoholaz busti eta baginatik sartzen dutenak ere, azken metodo hau erabiltzen duten jende kopurua oso txikia da baina, herrialdee berdinetan zehar zabaltzen ari dela ikusi dute adituek. Modu berriak sortzearen arrazoi nagusia gazteek arinago mozkortu nahi dutela da, eta era horiei esker helburua lortzen dute, horiei esker alkohola zuzunean odolera joaten baita. Portzentai horiek goraka doazela ikusita hainbat erakundek gazteen droga kontsumoa galaraztearen alde agertu dira. Horretarko hainbat hitzladi eta ekitaldi martxan jarri dituzte drogomenpekotasunaren inguruan. Bertan gazteak egiten dutenaren inguruan kontzientziatu eta denbora librerako zenbait ekintza ezeberdin antolatzen dituzte. Ekintza guzti horiek gazteen drogen kontsumoa murriztuko dutela uste dute eta horren alde borrokan jarraituko dutela diote. Izaro Zamalloa eta Iratí Mendibe

28

5


2012-13 1.alea

r-portaiak

2012-13 1 alea

GAZTE LOKALAK Gaur egungo gazteek aldarrikatzen duten espazioa Gaur egungo gazteek ez dute elkarrekin egoteko leku egokirik. Negu hotzaren aurrean nora ezean ibiltzen dira horietako asko. Arazo horren aurrean, lokala aurkitzea erabakitzen dute gazte askok. Izaro eta Iratik duela lau hilabete hartu zuten lokala Zornotzan, bertan 30 bat lagunek igarotzen dute beraien aisialdiko denborarik gehiena. Neguari begira hartu zuten lokala, eta gainera, Zornotzan gaztetxerik ez dagoenez, ez zitzaien beste aukerarik geratu. Lokaleko denbora-pasa batzuk honako hauek dira: telebista ikusi, lagunekin elkarrizketak izan, jolastu, abestu, musika entzun) Aldiz, Enara eta Juleneren kasuan Durangon ez dute lokalik aurkitu, beraz, beraien aisia kalean pasatzen dute. Eguraldi txarra dagoenean, adibidez, gazteek zinera joatea saihesten dute, oso garestia delako, eta ez dira dirua horretan xahutzeko garaiak. Lokala aurkitzea ez da lan erraza, izan ere, debekatuta dago adin txikikoei lokalak alokatzea. Horregatik, gazte askok lokal ilegalak hartzen dituzte, baldintza txarretan daudenak. Horiek jabearekin zuzenean kontaktua izateko aukera ematen diete. Higiezinen enpresetan ere badago lokalak alokatzeko aukera, baina normalean, jabeek ez dute gazterik nahi izaten. <<Lokal asko ditugu baina ez ditugu alokatzen , jabeek ez dutelako gazteek alokatzea nahi izaten>> dio higiezinetako andreak. Era askotariko iritziak jaso ditugu kalean. Gazteek beraientzako leku bat behar dute, baina ona al da, ordea, gazteak lokaletan sartuta egotea? Zer egingo dute gazteek kalean?

6

7.

Txokolote zuria, beltza edo marroia?

Beltza 8. Egon zaren leku guztietatik zein da gehien gustatu zaizun herriladea? Zergatik? Zelanda Berria, oso lasaia delako, oso berdea 9. Nora gustatuko litzaizuke joatea? Ahal izango banu, Brasilera joango nintzateke. Kultura ezagutzen, egoten 10. Zaletasunen bat ba al duzu? Hizkuntzak ikastea 11. Zenbat hizkuntza dakizkizuz? Hamar. swahilia, ingelesa, gaelikoa, gaztelania, euskara, frantsesa, portuguesa, katalana, galegoa eta alemaniera 12. Zein da hizkuntzarik zailena? Euskara 13. Zuri buruzko datu interesgarririk? Kenyan jaio nintzen, 14 urtez bertan bizi izan nintzen. M a lahuin, Argentinan, Frantzian, Katalunian, eta Euskal Herrian bizi izan naiz. MAMBO VIIPI, ASANTE SANA! (Ondo ibili eta eskerrikasko suajilieraz) Jone Uribelarrea, Ainhoa Errasti, Iria Arrese , Irene Loizate eta Hilargi Macho

27


ELKARRIZKETA BEN POTTER 1. Nondik zatoz eta zergatik edo norgatik?

2012-13 1.alea

r-portaiak

Mertxek nagusien txokoekin egiten du konparaketa. Berak dioenez, gauza bera da, baina gazteek ez dutenez hainbeste diru, ez daude hain ondo prestatuak.

Ingalaterratik nator eta neska lagunagatik etorri nintzen hona.

Atzerrian Ingalaterran, adibidez, ez dago horrelako lokalik. Benek alde onak eta txarrak ikusten ditu. Alde batetik, ondo deritzo gazteak lokalak izateari, egoteko leku bat behar baitute. Baina porroekin ere lotzen ditu lokalak.

2. Deskriba ezazu zure neskalaguna

Zer egingo dute gazteek kalean?

Bermeokoa da eta Eider deitzen da. Liverpooleko unibertsitatean ezagutu genuen elkar, bera Erasmus bidez zebilen ikasten. Duela bi urte ezagutu genuen elkar eta orain dela urtebete etorri naiz. 3. Ikastolako zein irakaslerekin edukiko zenuke errollotxoa? Eta zein ikaslerekin?

Tabirako parkean aurkitu genituen aitita-amamek euren garaian, korrika, borroka, frontoian jolasten, etab. aritzen zirela azaldu ziguten . Gure aitita-amamen garaia eta bizi dugun hau ez dira berdinak. Aisialdia pasatzeko modua ere ez da berdina, eta gaur egungo gazteek beste zerbait behar dute.

Alaznerekin, dudarik gabe. Ikasleekin errollorik EZ! Hilargi ta Irenez aparte, noski... 4. Basqueseko neska asko zure atzetik dabiltza. Nola daramazu hori? Ez nekien ezer ere, baina berdin dit. 5. Baduzu beste lanen bat? Elorrioko akademia batean egiten dut lan arratsaldetan. Elorrioko ikastolan, institutuan eta Eroskin ingeleseko klaseak ematen ere bai. 6. Zein da zure ametsetako lana?

Ainhoa Amantegi eta Katalin Garaita

Itzultzailea izatea. 26

7


2012-13 1. alea

r-portaiak

2012-13 1.alea

K.t

DURANGOKO JAIAK Konturatu barik, aurten ere joan dira Durangoko jaiak. Urriaren 11n, txosna-gunean Pantxikarekin batera festei hasiera eman zioten eta 6 bat egunez, hainbat kontzertu, kalejira, parranda eta lehiaketa bizitzeko aukera izan genuen. Kontzertuen artean, besteak beste; Dirty Brothers, Poliputos, Ghertzainak, Los chicos del maiz, Zarraparra eta Kruders egon ziren txosnetan. Lehenengo zapatua, urriaren 13a, San Fausto eguna izan zen eta urtero lez, Mañaria errekako jaitsiera antolatu zuten Txosna batzordeko hainbat kidek. “Mile abots, garrasi bakarra” lelopean ospatu genuen Gazte eguna eta aurten, lehenengo aldiz, mozorro egunarekin batera izan zen, gaia zinea zelarik. Egunari hasiera emateko, eguerdiko 13:00ean gazte poteo animatua egin zen alde zaharretik, 15:00etan bazkaria txosnagunean eta arratsaldean tribiala eta olinpiadak ospatu ziren. Iluntzean, “Akodas Bozine” elektrotxaranga izan genuen eta gabez Luhartz eta Afu taldeek beraien kontzertuaz gozatzeko aukera eman ziguten, beste sorpresa batzuen artean. Oso ondo kuadrillaka, mozorrotuta etortzera animatu zineten guztioi.

Zuen abots barik ez zan bardine izengo MILE ABOTS, GARRASI BAKARRA! 8

Aitziber Arandia eta Edurte Landaluze

Taldea Shawn Crahan-ek eta Paul Gray-k sortu zuten, "The Pales Ones" izenarekin eta gero Joey Jordison sartu zen taldean. 1995eko abenduan beraien lehenengo kontzertua jo zuten eta horretarako aurpegia margotu zuten, geroago maskarekin hasteko. 1999. urterako partaide guztiak zeuden taldean eta Slipknot izenarekin jotzen hasi ziren. Kaleratu zuten lehen diskoa "Slipknot" deitu zuten eta lortu zuen arrakastak Ozzfest kontzertuan jotzeko aukera eman zien. Bigarren diskoa "Iowa" deitzen zen eta aldizkari askotan kritika oso onak izan zituen; Kerrang, Rolling Stone eta Billboard, besteak beste. 2003 tik 2010era "Vol. 3: (The Subliminal Verses)" eta "All Hope Is Gone" diskoak kaleratu zituzten, horrela mundu mailan ospe handia lortu zuten. Gainera maskarak aldatu eta orain dituztenak sortu zituzten.Nu metal taldeak arrakasta lortu zuen. Slipknot taldeak kritika asko jaso ditu satanikoak direla eta ez direla, maskara, abesti eta logoagatik, baina taldeko partaide guztiek hori ezeztatzen dute. Beraien hitzetan: "Maskarak ez dira gure aurpegia ezkutatzeko modu bat, gure barrualdea erakusteko modua baizik" Corey Tailor ( abeslaria ) munduko heavy abeslari onenen zerrendan agertzen da eta Joey Jordison ( Bateria ) azken 25 urteetako bateria onena izendatu zuten.

Asier Larrea 25


2012-13 1.alea

K.t

IRITZIA ZERBAIT EGIN BEHARKO DA, BEHINGOZ!

Musika talde bat...

Slipknot Estatu Batuetako Heavy Metal taldea da, 1995ean sortua Iowan. 9 partaide ditu: Chirs Fenh, Corey Tailor, Craig Jones, James Root, Joey Jordison, Mick Thomson, Shawn Crahan, Sid Wilson eta Paul Gray, baina azken hau 2010ean hil zen, morfina sobredosi baten erruz. Taldeak duen bereizgarria da maskarekin jotzen dutela: bakoitzak maskara berezi bat dauka eta kontzertu guztietan beraiek jantzita jotzen dute. Maskara guztiak ezberdinak dira eta denborarekin aldatzen joan dira: pailazo satanikoak, vudu edo pintxodun maskarak, burezurrak... Slipknot, "nu metal" musika talde barruan sartzen da, heavy berriaren generoa, eta besteak veste, bi gitarra, bajo bat, bi perkusio tresna, bateria, samplerra eta dj mahaia erabiltzen dute.

Jakin badakigu hau Euskal Herria dela, baina, tamalez, oraindik ere eragiten diguten erabaki asko Madrilen hartzen dira. Murrizketak bizitzen ari gara momentu honetan, oraindik gehiago Estatuko hauteskundeen ondoren. Beraz, argi dago, gazte izanik geroari begira zalantza handiak sortzen zaizkigula. Euskaldunok, herritarrok, erantzunak nahi ditugu Herriak nora doan jakiteko eskubide osoa dauka etorkizunari begira, eta zoritxarrez, inork ez dizkigu erantzunak ematen. Ekonomialariak , politikariak eta bankariak dira gaur egungo egoeraren arduradun nagusiak. Bat-batean sistema ekonomikoak eztanda egin zuen ondorio latzak ekarriz: langabezi tasa izugarria eta poltsiko gehienetan diru gutxi, besteak beste. Historian zehar begirada bat botatzen badugu, krisi ekonomiko sakonak egon direla konturatuko gara. Batzuek krisi ekonomikorik jasan ez dugun urte horietan, hau da, egoera normalean egon garen urte horietan poltsikoak ondo bete dituzte eta orain ez dute diruaren beharrik. Bitartean milaka eta milaka pertsona langabezian geratu dira, milaka familia jatekorik gabe) Badirudi oraindik ez direla konturatu egoera horren larritasunaz, erraza da zuek egin dituzuen aldaketa guztiak egitea, sinpleena, lanean ari direnei soldata murriztea edota lana izan dutenei kentzea. Zuek bizi zaitezte lasai besteon kontura, eta poltsikoak diruz ondo bete!

Amaia Carregal eta Maialen Aldape 24

9


2012-13 1. alea

iritzia

OTXANDIORA IRTEERA Irailaren 25ean Otxandiora irteera izan genuen. Bertan ikusitako jarrerek, gazteon portaeraz zer pentsa eman ziguten. Iritzi testu honen helburu bakarra ikasleok irteeran izandako jarrerari buruzko bigarren gogoeta bat egitera bultzatzea da. Ohartu ez bagara ere, irteera honen helburuak elkar ezagutzea, partaidetza, euskara bultzatzea, eta ondo pasatzea izan ziren, eta hau guztia talde bezala burutzea nahi zela argi izan behar dugu. Baina ez da posible izan, dibertsioa taldeko ekintzetan aurkitu beharrean, plan indibidualetan oinarritu delako. Adibide bezala mendi ibilaldiko partaidetza falta aipa dezakegu. Horrez gain, agerian gelditu da ikasleon heldutasun maila, ohera joateko orduan irakasleen laguntza behar izan genuen eta, ume txikien antzera. Bestalde, kontuan izatekoa da irakasleek ekintza hauek antolatzeko esfortzu extra bat egiten dutela, gure onura beraien helburu nagusitzat harturik. Beraien konfiantza beharrezkoa dugu eta oraingo honetan guztiz galdu dugu. Gure ondorio pertsonala da nahiko nagusiak garela ardura eta betebehar batzuk gure gain hartzeko, horrenbeste eskatzen ditugun eskubideak lortu ahal izateko.

2011-12 1. alea

k.t.

UNA FRACCION DE SEGUNDO Mozkor egun bat lanegun batean. Tipo bat etxera itzultzen ari da kale arriskutsuetan zehar, topaketa arraro batek alde eginarazten dionean. Baina hori izan al da gertatutakoa?

RIS, RAS Gauerdian, taberna batetik ateratzerakoan, Migel lapur batzuen artetik korrika ateratzen da, lapur biak harrapatu nahian. Dena kontrolpean duela uste duenean zerbait gaizki ateratzen zaio) PIEL DE PLATANO Bideojoko enpresa batean lan egiten duen gazte bat larritu egiten da kaleetako segurtasun eza ikusita. Baina era berean joko batekin duen obsesioa gero eta larriagoa da. CONTRA LA PARED Metroko erabiltzaile bat norbaitek trenbidera bultza egin eta bertan hiltzeko beldurrarekin edo paranoiarekin bizi da. Beldur hori kentzea lortzen du prozesu luze baten ostean. Edo hori uste du berak) Y TODO POR MIRAR Bidaiari batek bere bizitzan trenean egindako bidaia guztiak gogora ekartzen ditu eta trenetan gertatutakoak. Bitxiena da, batez ere berarentzat, tren batean hil ostean kontatzen dituela . ALEXANDER METAKRILATOV Ez dakigu nor den; bakardadeak, inkomunikazioak, eta marjinazioak bere zorotasunaren mamuak atera dituzte. Eta hauek asko daukate kontatzeko)

Jokin Garcia Paule Solagaistua eta Elene Landia 10

23


KKULTURAREN TXOKOA Liburu bat... PIEL DE PLATANO

Egilea: Jose Manuel Gonzalez Reinoso Argitaletxea: Edicones la discreta Orrialde kopurua: 160 Argitaratze urtea: 2011 Generoa: nobela beltza

LABURPENA â&#x20AC;&#x153;Piel de platanoâ&#x20AC;? hainbat istorio batzen dituen liburua da, hasieratik biolentziari buruz eta honek dituen nortasun asmaezin, irristakorrei (liburuaren titulua eta istorio baten izena den platano azala bezala) buruz hausnartzera bultzatzen du. Amildegi ertzean dauden hainbat pertsonaia (drogak, alkohola, bakardadea)), hainbat egoera deseroso bezain dibertigarriak eta idazkera estilo, lasai, astun eta ezberdina batzen dira obra beltz hau osatzeko. ISTORIOAK EL CIELO MAS AZUL Drogen eraginez suntsituta dagoen gizon bat, baina puntu bat arte buruargia, bere heriotzaren unearen zain dago. Erritual bat ematen duen hilketa familiar saihestezina, hiltzailearen eta hildakoen askatasunaren unea heltzeko beharrezkoa.

2012-13 1.alea

iritzia

BIHOTZAK MARTXAN Imajina ezazue klasean zaudetela, irakasleak bihotz geldialdi bat izaten duela, eta lurrera ziplo erortzen dela guztion muturren aurrean, konortea galduta, zer egingo zenukete? kanpora korrika irtengo den horietakoa ez zaretela kontuan hartuta,laguntza eman nahi izango zeniokete. Anbulantziari deituko genioke lehenik, baina zer egin hau etorri bitarteko 10 minutuetan? Ba, erantzun egokia, Bihotz Biriketako Bizkortzea (BBB) egin beharko geniokeela da; lehenik jakin egin behar baina, eta nor da gai hau egiteko? Gure ohiko hezkuntzak,behintzat, ez digu jakintza hau irakasten. Bihotz Biriketako Geldialdia (BBG) gertatzen denean, bihotza eta ondorioz birikak gelditzen direnean, odolaren zirkulazioa eten egiten da, eta ez da oxigenorik iristen gorputz ataletara, eta batez ere oxigeno premiarik handiena duen burmuinera. Neuronak hiltzen hasten dira onen ondorioz, izan ere, hauek oxigenoa beharrezkoa dute bizirik irauteko. Lau bost minututik aurrera buruan arazo larriak sortzen dira, heriotzara iristeraino. Bihotz biriketako bizkortzea egiten ez den minutu bakoitzeko, %12 jaisten da biziraupenerako aukera. 10 minutu igaro direnean, ia ezinezkoa da bihotza berriro ere martxan jartzea. Beraz, oso garrantzitsua da anbulantzia etorri bitarteko une hautan, gure ingurukoen bizitza salbatu bahi badugu, Bihotz eta Biriketako Bizkortzea nola egin jakitea.

NUESTRA SEĂ&#x2018;ORA DE LOS NARANJOS Bikote baten bizitza aspergarriak izugarrizko aldaketa egiten du, emazteak bere senarraren hiltzeko ahaleginei ihes egiten dienean. 22

11


2012-13 1. alea

iritzia

Euskal Herrian, urrenez urren, urtean bataz beste 1700 ospitalez kanpoko bihotz geldialdi gertatzen dira. Duela urte batzuk eginiko azterketa baten arabera, hauek presentziatu dituzte lekukoen % 12k soilik daki bihotz biriketako berpiztea egiten, eta honek, bihotz geldialdia jasaten dutenen berpizteko aukerak nabarmen jaisten ditu. Kasu hauetan beraz, garrantzitsuena da lekukoek bihotz biriketako bizkortzea momentuan bertan egiten jakitea. Ez da batere zaila, ez konplikatua hau egiteko teknika ikastea, gure partetik gogoa, interesa eta jakin-mina baino ez dira behar; eta bestalde baita irakatsiko digun norbait ere, eta hau ez da hain erraza topatzen. Oso onuragarria litzateke ikastolan hau ikasteko aukera ematea, aukerako ikasgaien artean, adibidez.

2012-13 I. alea

Bitxikeriak

5.-Estatu Batuetako Wyoming unibertsitatean, ikasle batek bere zakilean erredurak izan ditu bere Playstationari txiza egiteagatik. Mutilak Playstation 3a erosi bezain pronto erabaki zuen jadanik ez zuela behar, baina, ez zituen arriskuak aurreikusi eta ospitalean eman zuen gaua.

6.- Errusiako Novomoscovsk herrian, 23 urteko gazte bat atxilotu zuten etxe batean lapurtzeagatik. Lapurra leihotik sartu zen etxeko andrea (82 urteko atsoa) lotan zegoela. Baina, lapurtzen zebilela, amama esnatu egin zen. Orduan, lapurra ohe azpian sartu zen, andrea berriz lokartuko zelakoan, baina, denboratxoa pasatu zen eta azkenean lapurra loak hartu eta zurrangaka hasi zen , amama ohe azpian zegoela konturatu eta poliziari deitu zion.

Irene Loizate I単igo Undagoitia, Andoni Goioaga eta Ane Busto 12

21


2012-13 1. alea

BITXIKERIAK

iritzia

ZELULA AMAK 1.-Alexander Bagrovek, errusiar zientzialari ak, lurretik ilargirainoko igogailu bat eraiki nahi du. Karga eramateko balioko duen eta karbonoz osatutako nanohodi batzuekin eginda dagoen igogailua izango da. 2.- Zergatik da horrelakoa farmaziako ikurra? Kultura grekoan medikuntzaren jainkoa Ascleipo zen, eta bere alaba, Higea. Emakume horrek garaiko botikak prestatzen zituen. Jainkosa hori beti irudikatzen zuten suge batekin, honen pozoia kopa batean izurtzen zuelarik. Denbora pasatu ahala, irudia sinplifikatu egin da, eta sugea eta kopa baino ez dira gelditu.

3.-1940.urtean Chileko futbol talde batek ligako partida bat jokatu zuen 2 atezain besamotzekin. Azkenean talde horrek 2-1 irabazi zuen partida.

4.- 2005. urtean gizon bat atxilotua izan zen Estatu Batuetan, 3 hilabetez heriotzaz mozorrotuta, zahar-etxe baten aurrean pasatzen zituelako arratsaldeak, atso- agureei begira. egin zen. Orduan, lapurra ohe azpian sartu zen, andrea berriz lokartuko zelakoan, baina, denboratxoa pasatu zen eta azkenean lapurra loak hartu eta zurrangaka hasi zen , amama ohe azpian zegoela konturatu eta poliziari deitu zion. 20

Minbizia izakia hiltzen duen gaixotasun kaltegarrienetako bat da. Gaixotasun hau edukitzeak, gorputzeko zelula kopurua oso azkar desegiten dela esan nahi du edota sortutako zelula kaltegarri berriak oso arin ugaltzen direla , eta horren ondorioz gure organoek ezin dute ondo funtzionatu. Gaixotasun horren aurrean gure gorputzak hainbat immunitate sistema ditu, hala nola, odolean ditugun antigorputzak, txertoen bidez sartzen ditugunak eta laborategian aktibatzen diren T linfozitoak. Hauek, zelulari zuzenzuzenean injektatzen zaizkie eta patogenoen aurka egiten dute.Baina zoritxarrez gehienetan immunitate sistema hauek ez dute funtzionatzen.

Hau ekiditeko hainbat zientzialari lanean daude orain dela urte askotik. Hauek, zelula amekin lanean dabiltza gorputzean sartu ahal izateko, izan ere, gorputzeko edozein zelula-mota bihurtzeko edo edozein ehun garatzeko ahalmena dute. Orain arte bi metodo garatu dituzte zelula ama hauek sortzeko, baina alderdi erlijiosoek lekua kendu eta metodo hauek baliogabetu dituzte. Zelula amak lortzeak enbrioia suntsitzea edo hiltzea eragiten duelako. Erlijioaren eta zientzialarien borroka hau baino lehenago , aurretik aipatu dudan bezala, bi metodo ikertzen hasiak ziren; metodo klasikoa eta nukleo-transferentzia metodoa.

13


2012-13 1. alea

iritzia

1/ Metodo klasikoa: Metodo honetan gizonaren eta emakumearen sexu-zelulak (espermatozoidea eta obozitoa) batu ondoren ernaldutako obulua sortzen da. Ernaldutako zelula hori, pixkanaka- pixkanaka banatzen hasten da eta zortzi zelulako multzo batean bilakatzen da, blastomeroa izenekoa. Horrekin batera blastozito izeneko egitura sortzen da. Metodo klasikoan, blastozitoaren zelulako kopiatu egiten dira eta hazkuntza-ingurunean eduki ondoren, zelula amak lortzeko aukera dago. Blastozistoari “ezarri daitekeen enbrioia” ere deitzen zaio, emakumearen umetokian sartzen bada enbrioi berri bat sortzeko gai delako. Beraz blastozistoaren zelulak kopiatzek galarazi egiten du ume bat sortzeko aukera.

2/Nukleo-transferentzia: Metodo honetan berriz, ez da espermatozoiderik erabiltzen. Abiapuntua ernaldu gabeko obozito bat da. Obozito honi nukleoa kendu eta zelula heldu baten nukleoa sartzen zaio. Horrela, nukleo berri horretan, zelula amak sortzeko beharrezkoak diren kromosoma guztiak egongo dira. Gainera, nukleo-transferentziaren bidez lortzen diren zelula amek nukleoaren material genetiko berdina dute. Hori dela eta, zelula ama horietatik sortutako ehunak bateragarriak izango dira gorputzean. Momentuz ikerketekin segitzen dute, prozedura honek, onurak ekartzean gain beste hainbat kalte sortu ditzakeelako gure gorputzean. Baina azkenean hau posible bihurtzen bada alzheimerra, leuzemia, parkinsona eta beste hainbat eta hainbat gaixotasun sendatzeko baliagarriak izango dira. Beraz, nire ustez hau ikertzen duten laborategiei behar duten material eta diru guztia prestatu beharko litzaieke etorkizunean aurrerakuntza ugari ekarriko dituelako seguru nago.

14

Aitziber Arandia

2012-13 1. alea

kuxkux

BEÑAT ELIAS: Uda honetan exitoa izan duzula diote) Gaztainerren AITOR SOPELANA: Aitor pentsetaot ordue dala Ane Tranchori nirekin bai? NIk eskatukotzut. fitxak sartzen uzteko, beste bat AKASUSO: Zure ezjakintasunak topaubikozu. oso bero jartzen nau. ENARA ETA LEKERIKA: Ibaizaba- SAN CRISTOBAL: Elcano gustuko duzu? leko pareja barrie!! Oier “pepi”: Uxueren aurrean abu- AKASUSO: Zure ezjakintasunak rra erortzen zaizu) babero bat oso bero jartzen nau. nahi? MIREN FERNANDEZ: Denok daARITZ MEABE: Noizko hurrengo kigu zu eta Txomiñer artien zeuzer makropoteoa? dauela, noz ingozue publiko? MIREN FERNANDEZ: Denok daki- ELENE ETA SILVANO: Hotza gu zu eta Txominen artien zeuzer egiten zuen leku batean gau bero bero bat pasau zenduela enterau dauela, noz ingozue publiko? gara, PILLINES!!! ELENE ETA SILVANO: Hotza egiten zuen leku batean gau bero bero LEKERIKA: Neska danak txoro bat pasau zenduela enterau gara, txoro dituzu, baina zure arrotasunak atzera botatzen gaitu!!! PILLINES!!! LEKERIKA: Neska danak txoro BEÑAT ALONSO: Berriz piztuko txoro dituzu, baina zure arrotasunak al da zornotzako jaietan Ane Gabilondo eta zure artean sortu zen atzera botatzen gaitu!!! sua? BEÑAT ALONSO: Berriz piztuko al da zornotzako jaietan Ane Gabilon- LEHENENGO MAILAKO NESKEN MEDIA NEGATIBOA DA!!! do eta zure artean sortu zen sua? ANDERE: Udan zeinekin ibili zara? ANDERE: Udan zeinekin ibili zara? ANDER LARRUS: Elene bueltau da ta berandu ibili zara beraz. Beste ANDER LARRUS: Elene bueltau batekin joan da!Baina badakizu) da ta berandu ibili zara beraz. Esperantza da galtzen den azkena! Beste batekin joan da!Baina badakizu) Esperantza da galtzen den ATXOTEGI: Espabila Miren libre azkena! dau ta! Beñat Iturbe , Josu Gereta,

Amaia Eguren eta Txomin19 Marañon


KUXKUXEROAK LANDER CANO: Abesti hau zuretzako eginda dago: Una Maite loca que me lleva a la gloria, nunca he sentido nada como esto en mi vida, ella me desfoga cuando estamos a solas)

GOMENDIOAK ASIER PONCE: Ez izan hain serioa! Irribarre egin guapo! XENKI: ZEr ibili zinen Amorebietako tabernan Hilargi eta Aneseri perreetan? Hori ez da legala. DELINCUENTE!

MARKET ETA HILARGI: Ez ein hainbeste berba autobusean watsapetik eta liau zaitezte ia, gure dozuena da eta) ANIMOOO jajajajaja

XABI ERDOIZA: Zure hitz zeta galderek zoratzen naute! Maitemindurik naukazu!

GARAZI ESKUZA: Badakigu Ander De Regil gustuko duzula, baina hau MAITEMINDURIK dago!

LANDER ETXEITA: Igertzen da neska amerikarrak gustuko dituzula, baina adi! Larrus etsaia duza ta!

MAIALEN 1. BATXI: Zabaldu be- BEÑAT ALONSO: Otxandion gixek, 1. batxin mutil guapuek dauz gertatutakoa ez duzu kontatu ta! nahi ala? Jakin jada ibaizabal osoak dakiela, pillin! MAITE SAN CRISTOBAL: Lehenengo Cano, gero Ander Erdoiza, HILARGI: Bilboko jaietan mutil hurrengoa nor? Zer zoaz lorez lore? batekin zeundela zintu-poltsa Zutaz kantsatu gara! Jajajajaja galdu zenuen, zertarako kendu zenuen ba ta ez zenuen arropa APERRI: Ez nekien Madrildarrak ere galdu? gustuko zenituenik. (Etxeita) MIREN FERNANDEZ: Badakigu UXUE: Espabilau, Pepi zoratute leginak bero bero jartzen zaituedekozule. la. LANZATU! UXUE ETA OIER: Mesedez hurrengoan aukeratu abesti egokiago bat perreatzeko, “Negua joan da eta EZ!”. ANES BAÑOS: Zure uda honetakoak, oso potenteak izan dira.

Ted pelikula gomendatzen dizuegu pelikula barregarriak gustatzen bazaizkizue, pelikula umoretsua baita. Mutil baten bizitza kontatzen du 10 urte zituenean pelutxezko hartz bat oparitzen diotenetik bere emakumearekin ezkonduko den arte. Hartza oparitzen diotenean desio bat eskatzen du eta pelutxeak bizia hartzen du. Ezin dizuegu ezer gehiago kontatu bestela pelikulak grazia galduko luke.

Soziedad Alkoholika-ren “mala sangre” cd-a gomendatzen dizuegu, gure uztez SAren diskarik hoberena delako.Abesti oso kaineroak ditu eta horregatik musika gogorra gustatzen zaionari diska hau asko gustatuko zaiolakoan gaude.

EUNATE: Fijatu gara zelako begiradarekin begiratzen duzun Larrus! Bera libre dago eeee!!!!! ARITZ MEABE: Ez begitu hainbeste Xenkin ipurdie!

bat topaubikozu.

LEKERIKA: Hauts magiko bat bota nahi dizut!

18

.

Jon Zorrilla eta Lander Cano 15


HI HAIZ HI!

2012-13 1. alea

h.h.h

Xabi (GGB1) 1. Ibaizabaleko zein irakasle ikusten dituzu bikote moduan? 2. Nolakoak dira zure puzkerrak? 3. Zerk ematen dizu beldurra? 4. Azaldu zuretzat zein den momentu erromantikoa. 5. Zein da Brasileko hiriburua?

1. Xenki eta Alazne 2. Luzeak, gogorrak eta usan finekoak 3. Karlosek. 4. Anaren klase bat. 5.

Goiaz (GGB1) 1. Ben eta Alazne 2. Txikiak 3. Iluntasunak eta bakardadeak

emmmm..... jajajajajja!

Hilargi (GGB2) 1. Samu eta Mireia)..iguel Iratxe ta Karlos be bai.

4. Egunsentia

2. Ba).normalak)eztakit! ze galdera tipo da hau?

5.

3. Alturek

Brasilia (Nerea Alaiagoikoa: ez da Rio de Janeiro?)

4. Erutie Zaldibarrera motorrien (hilargi Zaldibarrekue da) 5. Rio de Janeiro)jajajajaj SAMBA DO BRASIIIIL!!

Iker (Irakaslea)

Miren (GGB2)

1.

Mireia eta Samu, Xenki eta Iratxe)

1. emmmm, Samu eta Iratxe)”yo que se!”

2.

Momentuaren araberakoak; usaintsuak edo isilak

2.

3.

Hurbileko norbait galtzea

Egunaren arabera) gehienetan oso usaintsuak ( ez dago usain bako puzkarrik))

4.

Afari eder bat ardo on batekin

3. Ba)tipo).alo). istripu bat izango dudala imajinatzea.

5.

Brasilia

4. Kebab bat jatea “ez dakit tio” 5. Rio de Janeiro (ziur?) bai (zerbait jokatuko zenuke?) bai

16

Andere Erezkano, Paule Barrenetxea, Ivan Martin, Mikel Yarza, Iratz Urkiza, Maitane Mariño, Iker Hernaez eta17 Nagore Romero


2012-2013ko 1. irakurrixu alea