Page 1

RELAZIUN DL ANN FINANZIAR 2008

2008


STIMÀ MËMBRI DLA CASSA RAIFFEISEN VAL BADIA L’ann 2008 jarà tla storia por la crisa dla finanza y dles banches. Döt à metü man cun la crisa imobiliara y di imprësć subprime ti Stać Unis ćiamò tl ann 2007. Credić gnô dà fora massa ala lisiera y tla finada ne n’é gran pert de chisc nia plü gnüs paià zoruch. Tröc de chisc credić é gnüs venüs inant a d’atres banches, Istituziuns Finanziares y privać n pü sura döt le monn sot forma de obligaziuns. Tröp él spo gnü spicolé sön chisc produć finanziars y che à spo contribuì a ingrandì le fenomenn te na manira imprescionënta. Le falimënt dla cuarta gran banca d’afars di Stać Unis, la Lehmann Brothers é spo stè la bomba che à fat tremorè dassënn le sistem finanziar. Sön chësta él gnü sö na gran desfidanza danter les banches, che ne s’imprestâ nia plü i scioldi öna cun l’atra. Chësc à portè a na gran crisa de licuidité che ma les banches zentrales y i guerns de mez le monn à podü indô mëte a post cun sü intervënć. Propi te chisc momënć de dificolté se desmostra les Casses Raiffeisen ćiamò plü stersces y afidables. I ne depenun nia dala licuidité di marćià finanziars, o ma en picia pert. Nosta licuidité vëgn dai deponimënć de os mëmbri y da nüsc tliënć. I credić vëgn conzedüs do n prozès definì indortöra ćiaran dantadöt ala capazité che le debitur à da paié zoruch. Ma le 5% de düć i credić po gnì conzedüs foradecà, i conesciun bun insciö nüsc tliënć y i savun cun che che i ùn da fà. Nosta Cassa ne po bele por statut nia fà spicolaziuns finanziares y de conseguënza se smendrëscel dassënn le risch da perde scioldi. N’atra garanzia é dada dal sistem de solidarieté Raiffeisen che saltass atira ite tl momënt che al foss debojëgn da daidé na

Cassa en dificolté. Döt chësc ti porta stabilité economica y patrimoniala a nosta Cassa Raiffeisen che é na segurëza por os mëmbri, por i tliënć y por nüsc colaboradus. Le bilanz 2008 se stlüj jö cun de bones zifres, por ći che reverda la reditivité y inće por incremënć che é stà sön döta l’ativité de banca y dles assiguraziuns. Por le 2009 él preodü ćiamò dificoltês a livel global, nia ma dal punt de odüda finanziar mo dantadöt por la rezesciun economica. Nüsc raiuns indere pëia ia da na situaziun sterscia respet a d’atri posć. I ùn na ocupaziun plëna, le turism rapresentëia na bona garanzia por mirit de nostes infrastrotöres y dla belëza dla natöra. La jënt à vëia de fà y à competënza te düć i seturs economics y soziai de nüsc paîsc. Te chësc contest se à la Cassa Raiffeisen Val Badia davagné “n rode fondamental” y de importanza primara. La vijiun dla Cassa Raiffeisen Val Badia romagn chëra de sostignì inant l’economia de nüsc raiuns, de dè sorvisc finanziars y assiguratifs a secunda dl bojëgn di mëmbri y di tliënć. I rengraziëii chilò os mëmbri y düć i tliënć por la crëta che i desmostrëis te nosta Cassa; le consëi de aministraziun por la bona colaboraziun y le consëi de control che fej so dovëi cun gran responsabilité. N reconescimënt particolar ti va ala direziun y a düć i colaboradus, nosc gran punt de forza, che fej so laûr cun responsabilité y cun profescionalité mo dantadöt cun gran ligrëza. Le presidënt

Raj. Alfons Pezzei


LA CRISA FINANZIARA LA CRISA FINANZIARA Y ECONOMICA La crisa finanziara atuala é na crisa bancara y finanziara, che à metü man ti pröms mëisc d’isté dl 2007 cun la crisa imobiliara americana (inće crisa subprime). Chësta crisa à ciafè espresciun sura döt le monn te na seria de pordüdes y de insolvënzes d’aziëndes tl setur finanziar. Chësc é gnü influenzè dassënn da prisc imobiliars stagnënć o che é tomà ti USA, che s’â svilupé do che al ê tres y tres indô gnü aumentè i prisc te na flocora imobiliara. Tl medem tëmp ne podô tres de plü debiturs nia plü paié jö sües rates de credit, en pert porvia che al alzâ tres deplü i fić, en pert ajache ai ne davagnâ nia assà. Impröma él gnü tochè da chisc problems dantadöt i credićsubprime tl setur imobiliar american, che ê gnüs dà ia dantadöt a debiturs cun püćia solvënza. Cun la crisa subprime él pié ia la crisa finanziara permanënta sura döt le monn. De otober dl 2008 minâ le IWF, le fonds de

valüta internazional che al saltass fora pordüdes por le sistem finanziar de indöt 1,4 biliuns de US-Dollar. Chësc corespogn a 2,58% dl produt lordo al ann sura döt le monn (BIP) tratan le 2007, che à arjunt 54,347 biliuns de US-Dollar. La Bank of England se tëm che la crisa finanziara desdrüjes ma ti USA, tl raiun europeich y tla Gran Bretagna le valur de incër 2,8 biliuns de US-Dollar. Dan da püch s’à la crisa finanziara inće trasformè te na crisa economica. Chësta ciafa espresciun sura döt le monn te fenomenns de rezesciun, fić che s’arbassa, prisc dles materies prömes che toma adöm y svilups regressifs di indesc di prisc da consum. Porvia dl livel bas di fić à les tlasses cun n davagn bas podü se pormëte na süa ćiasa. Incorajades dala politica ti à les banches americanes dè credić cun na spana de fić variabla a debiturs cun na solvënza mesana.

ESTENJIUN DLA ASSEGNAZIUN DE CREDIĆ TI STAĆ UNIS D’AMERICA Porvia dl livel bas di fić ê les rates tl pröm basses. Le risch de n aumënt di fić ê pro i debiturs, che ne se rendô gonot nia cunt de chësc. Porvia che al gnô damanè tres deplü él aumentè i prisc di imobii y insciö inće so valur sciöche segurëzes de credit. Les banches à sfruté chësc svilup por ti vëne ai debiturs credić suplementars. Implü él gnü dè ia credić a tliënć cun na stleta solvënza. Cun i prisc imobiliars che aumënta tres deplü pol gnì venü l’imobiliar a n prisc de marćé plü alt, sce ara ne va nia da paié jö les rates. Les banches â sües garanzies cun i prisc che aumentâ tres deplü y i debiturs minâ de podëi vëne inant süa ćiasa cun n davagn sce ara ne foss nia plü jüda. L’aumënt imobiliar à portè insciö a n aumënt dla industria dl fabriché y dla domanda de consum. Por rové pro le capital che jô debojëgn por

credić che gnô tres indô laprò él gnü garantì por scrit n gröm de ghiranzes de credit y venü inant a d’atres banches y investidus. Chësc à dè la poscibilité de slarié fora dassënn le volum de credit tl marćé imobiliar american. L’indeblimënt economich ti USA plü o manco a pié ia dal 2005 y l’aumënt dedô di fić US ćina a 5,25% de jügn dl 2006 à fat pié ia na reaziun a ćiadëna. Debiturs che â ma n pice davagn n’ê nia plü bogn de paié jö les rates che ê alzades por sü credić cun n fit variabl y messâ vëne süa ćiasa. Porvia che al gnô venü tres de plü imobiliars é i prisc dles ćiases tomà adöm – le punt culminënt é stè de messè dl 2006 – y cun le valur tomè di imobiliars â les banches y i investidus tres de plü ghiranzes de credit nia assigurades. L’incapazité de paié di debiturs ti à portè ales banches y ai investidus ma pordüdes.


CRISA DE CRËTA SÖN LE MARĆÉ INTERBANCAR Les pordüdes pro les banches d’investimënt à portè a n smendrimënt dla desponibilité de risch de investidus privać y istituzionai. Sön chëra s’à chisc tut fora te cört tëmp de gran somes fora dl marćé di capitai. Sön chëra n’ê les banches inće danter ëres nia plü a öna,

da arlungé les linies de licuidité partides fora denant te na gran mosöra a d’atres banches o da nen dè de nöies. Le gran bojëgn de licuidité pié ia insciö cun la crisa s’à respidlé sön le marćé economich cun n aumënt di fić di scioldi. Ćiara Euribor.

EURIBOR 5,4%

4,9%

4,4%

3,9%

3,4%

2,9%

2,4%

31 .1 2 29 .99 .0 5. 26 00 .1 0 25 .00 .0 3 22 .01 .0 8 19 .01 .0 1 18 .02 .0 6 15 .02 .1 1 14 .02 .0 3 11 .03 .0 9 08 .03 .0 2 07 .04 .0 7 04 .04 .1 2 03 .04 .0 5 30 .05 .0 9 27 .05 .0 2 27 .06 .0 7 24 .06 .1 2 23 .06 .0 5 20 .07 .1 0 19 .07 .0 3 16 .08 .0 8 13 .08 .0 1. 09

1,9%

CUNTRAMOSÖRES COORDINADES DLES CASSES ZENTRALES Ai 18 de dezëmber dl 2008 à les casses zentrales pité sura döt le monn te na manira conzentrada plü co 180 miliarć de US-Dollar, chësc por alisiré les tenjiuns sön le marćé economich. Tla cassa zentrala europeica podô tó sö les casses en jöbia, ai 18 de setëmber dl 2008, ćina 40 miliarć de US-Dollar por n dé. Ai 8 de otober dl 2008 à te öna na aziun conzentrada set dles plü gran casses d’emisciun, danter chëstes la FED, Federal Reserve System, la EZB, la Banca Zentrala Europeica, la BOE, Bank of England y la SNB, Banca Nazionala Svizera, arbassè sura döt le monn sü fić. La BOJ, Bank of Japan, n’à nia arbassè i fić, mo à sostignì l’aziun. La EZB, Banca Zentrala Europeica, à arbassè ai 6 de novëmber dl 2008 cun faziun di 12

3M 6M 12 M EZB Leitzinssatz (spana di fić generala)

de novëmber dl 2008 le fit de d’atri 0,5 punć porcentuai a 3,25% y ai 4 de dezëmber ćiamò n iade de 0,75 punć porcentuai a 2,50%. La BOE, Bank of England à inće arbassè ai 6 de novëmber sü fić de 1,5 punć porcentuai a 3,00% - le livel plü bas dal 1954 incà – y ćiamò n iade ai 4 de dezëmber de n punt porcentual a 2,00%. La SNB, Banca Nazionala Svizera, à smendrì ai 6 de novëmber la stricora de travert por süa spana di fić de trëi mëisc de 0,5% a 1,5% ćina a 2,50%, ai 20 de novëmber de n punt porcentual a 0,50 ćina 1,50% y ćiamò n iade ai 11 de dezëmber de 50 punć de basa a 0,00 ćina 1,00%. La Banca Nazionala Daneja à smendrì sü fić de novëmber de 0,5 punć porcentuai a 5,0%. Ai 4 de dezëmber él gnü arbassè i fić de 75 punć de basa a 4,25%.


6,50

5,25 4,75

FAZIUN SÖN I VALURS PATRIMONIAI Les malsegurëzes sön la segurëza dl sistem finanziar y les aspetatives de conjuntöra che se piorëia tres deplü à fat pié ia na fasa de gran volatilité sön les plazes dla börsa. Ma tla secunda edema de otober dl 2008 à i indesc de dötes les gran plazes dla börsa pordü danter le 20 y le 25 porcënt de so valur. Inće sön i marćià dles materies prömes éson jüs dër zoruch. Le US-Dollar à davagné dassënn de valur respet a d’atres valütes.

2,00

1,00

SVILUP DI FIĆ TL RAIUN EUROPEICH / USA Rata Funds USA 0-0,25 - > Strisciora de travert (ultim vare di fić por l’ann 2008: 16.12.2008)

Fit EZB 2,50 (ultim vare di fić por l’ann 2008: 04.12.2008)

7,00 6,50 6,00 5,25 5,00 4,75 4,00

3,00

2,00

2,00

1,00

1,00

20

00

20

01

20

02

20

03

20

04

20

05

20

06

20

07

20

08

20

09


FAZIUN SÖN LA ECONOMIA REALA Tratan l’ann 2008 à la crisa finanziara albü tres na maiù faziun sön la economia reala. Impröma àn sintì i efeć ti USA, spo tl’Europa ozidentala y tl Iapann sciöche inće da d’altonn dl 2008 incà sura döt le monn. De conseguënza registrëia i cursc dles aziuns sura döt le monn da otober dl 2008 incà, do da na pröma desfata porvia dla crisa finanziara, n secundo gran regrès por la tëma dles conseguënzes sön la economia reala. La maiù pert di produturs de auti d’Europa à lascè alsavëi dala fin de otober/i pröms de novëmber incà che ai mëss taié dassënn sön la produziun, por reagì ales desfates dl marćé te na grandëza da döes nules. Aladô dla esperiënza dl ofize federal de statistica é i Paîsc Todësc do dui cuartai cun rates de chersciüda negatives da otober incà te na rezesciun. Al é ri da sciazè la dorada y la intensité dla faziun dla crisa finanziara sön la economia reala a livel mondial. La comisciun europeica tëgn cunt do na prognosa por le 2009 ti paîsc dl raiun europeich ma plü de dër na picia chersciüda dl 0,1%. Le

IWF, Fonds de valüta internazional, s’aspeta te süa prognosa al mëteman dl 2008 por le 2009 la pröma rezesciun a livel mondial dala secunda vera dl monn incà; ti Paîsc Todësc dess le rendimënt economich, mosoré sön le produt lordo, jì zoruch dl 0,8 porcënt (de otober dl 2008 s’â le IWF, fonds de valüta internazionala, aspetè ćiamò por i Paîsc Todësc na rata de mudaziun dl 0,0 porcënt). Ai 9 de dezëmber dl 2008 à la Banca Mondiala arbassè süa prognosa por döta la chersciüda economica mondiala por l’ann che â da gnì. Ara s’aspeta ma plü na chersciüda globala dl 0,9 porcënt, respet al 2,5 porcënt dl ann 2008. IWF: An dess s’aspetè la crisa plü grana dala gran depresciun di agn 1930. Dlungia le regrès dl volum dl comerz a livel mondial déssel gnì tochè dantadöt les poscibilitês d’esportaziun por i paîsc de svilup ti stać plü rić. A livel nazional vëgnel laurè fora te tröc paîsc programs de conjuntöra.

G-20 A pié ia dala sëra di 14 de novëmber dl 2008 él gnü metü a jì na pröma incuntada di rapresentanć plü importanć di 20 G-stać (adöm cun i Paîsc Basc y la Spagna sciöche inće rapresentanć dl IWF, Fonds de valüta internazional y dla Banca Mondiala) a Washington, por s’aconsié sön les fondamëntes de na reforma di marćià finanziars internazionai. La incuntada de piza nia programada se refej a na scomenciadia dl presidënt franzesc

Nicolas Sarkozy y dl Pröm Minister britanich Gordon Brown. Travert dess ester - aladô de relaziuns dla stampa - n regolamënt internazional metü jö deboriada, por evité n’atra crisa de chësta sort. Al é gnü aprovè n catalogh cun 47 mosöres singoles. 28 de chëstes mosöres singoles dess gnì metüdes en pratica ćina i 31 de merz, i atri punć te n tëmp mesan. Te n’atra conferënza ćina i 30 de aurì dl 2009 déssel gnì trat n bilanz intermesan. I partezipanć à detlarè tlermënter de ester a öna cun i prinzips dl marćé lëde, de n comerz davert y marćià finanziars regolà efetivamënter. Danter l’ater él gnü fissé chëstes mosöres: - N control plü sterch dles agentöres rating - Na regolamentaziun plü sterscia dl fonds hedge speculatif sciöche inće te d’atri produć finanziars nia regolà ćina ćiamò - determinaziun de diretives de valutaziun por produć finanziars plü complesc - Aumënt dla neutralisaziun de capital personal dles istituziuns finanziares - Armonisaziun y elaboraziun dles regoles de balanzamënt - Orientamënt di sistems de manajadus por arjunje traverć mesans - Sconanza da concursc nia leai tres oases de cutes - Renforzamënt dl IWF, fonds de valüta internazional - Na miù sconanza di anuzadus tres informaziuns trasparëntes Vigni paîsc de partezipaziun s’obliëia de mëte en pratica les mosöres tl dërt nazional.


TLIMA ECONOMICH Dal 1981 incà damana le IFO, l’Istitut de inrescida economica dla université de Minca, te n turnus de vigni chert dl ann, esperć de n gröm de paîsc sciöche ara va cun le svilup dla conjuntöra y cun d’atri dać economics te so raiun d’osservaziun. Tl ultim azertamënt de otober dl 2008 àl tut pert 1.001 esperć de 91 paîsc. La inrescida é gnüda fata en colaboraziun cun la ICC,Ćiamena de Comerz Internazionala de Paris y é formada dala valutaziun dla situaziun atuala y dl svilup che an s’aspeta por i proscims sis mëisc. Cun le meso aritmetich de trami i resultać vëgnel dè dant le tlima economich. Aladô dla inrescida nominada s’à le tlima economich piorè tl cuarto cuartal dl 2008 por le cuinto iade indolater. L’indicadù é jü jö al livel plü bas da passa 20 agn. La regresciun à sües raîsc dantadöt tla valutaziun metüda mal

dla situaziun economica atuala, mo inće les aspetatives por i proscims sis mëisc é gnüdes plü scöres. Dai dać relevà vëigon che i sun te na rezesciun globala. Le desfridamënt dl tlima economich mondial à tochè en chësc iade nia ma les gran regiuns economiches dl’America dl Nord, dl’Europa ozidentala y dl’Asia, mo inće dl’Europa zentrala y orientala, dla Ruscia, dl’America Latina y dl’Australia. Tl’Europa ozidentala s’à le tlima economich indô piorè plü o manco te düć i stać. Dantadöt i iudizi sön la situaziun economica atuala s’à mudé dassënn jöpert. Al momënt vëgn la situaziun economica valutada particolarmënter negativa tla Spagna, tla Talia, tl Belgio y tl’Irlanda. Tl’Asia é sides i iudizi sön la situaziun economica atuala co inće les aspetatives por i proscims sis mëisc gnüs comedà jöpert.

ECONOMIA INTERNAZIONALA RATES DE CHERSCIÜDA ECONOMICA DL 2008 Mudaziun dl BIP respet al ann da denant (real)

13% 11% 9,4%

9% 7%

6,3%

5% 3%

2,5% 1,4%

1%

1,1%

0,5%

1,4%

1,9%

1,9%

1,8% -0,4%

-1% -3%

MONN

USA

IAPANN

CINA

A

INDIA

RAIUN DL EURO

PAÎSC AUSTRIA SVIZERA TODËSC

B

TALIA

SÜDTIROL

C

Fontana: Banca Mondiala (A) – OECD, Organisaziun por la colaboraziun y le svilup economich (B) – WIFO, Istitut de inrescida economica dla Ćiamena de Comerz da Balsan (C) Retrat: Economia mondiala – rates de chersciüda economica dl 2008, livel de dezëmber (A) y novëmber dl 2008 (B) y (C).


Dl 2009 se pioraràl en general le contest internazional. Dai arać y dales proieziuns dla Banca Mondiala vëigon che la economia mondiala chersciarà dl 0,9%. Sides le raiun europeich (-0,6) co inće i USA (-0,5%) y le Iapann (-0,1) dess vire n svilup regressif. La Cina dess altamo crësce ćiamò dl 7,5% y l’India dl 5,8%. Aladô dla prospetiva economica nominada dla OECD, Organisaziun por la colaboraziun y le svilup economich, dess la chersciüda economica di cater stać Paîsc Todësc, Austria, Svizera y Talia se mudé insciö: 0,8%, -0,1%, -0,2% y -0,1%. Te chësc contest dess la chersciüda te Südtirol bëgn gnì arferada, mo aladô di arać dl WIFO, Istitut de inrescida economica dla Ćiamena de Comerz da Balsan, arjunje impò ćiamò le 1,4%. Al svilup sön le marćé dles materies prömes ti ćiàron te na manira

positiva: i prisc dles materies prömes à la tendënza indô da jì jö. Chësc ô dì che la inflaziun s’arbassarà inant tratan l’ann che vëgn. Le curs dl euro che à la tendënza de s’arbassè miorarà la capazité de concurs di esportadus europeics. I istituć de inrescida internazionala fej i cunć che la situaziun nia stabila sön i marćià finanziars internazionai restarà insciö almanco ćina a mez l’ann 2009.

ECONOMIA INTERNAZIONALA RATES DE CHERSCIÜDA ECONOMICA DL 2009 Mudaziun dl BIP respet al ann da denant (real)

13% 11% 9%

7,5%

7%

5,8%

5% 3% 1%

0,9%

1,4% -0,5%

-0,1%

USA

IAPANN

-0,6%

-0,8%

-0,1%

-0,2%

RAIUN DL EURO

PAÎSC TODËSC

AUSTRIA

SVIZERA

-1,0%

-1% -3%

MONN

CINA

A

INDIA

B

TALIA

SÜDTIROL

C

Fontana: Banca Mondiala (A) – OECD, Organisaziun por la colaboraziun y le svilup economich (B) – WIFO, Istitut de inrescida economica dla Ćiamena de Comerz da Balsan (C) Retrat: Economia mondiala – rates de chersciüda economica dl 2008, livel de dezëmber (A) y novëmber dl 2008 (B) y (C).


LES GRAN OSCILAZIUNS PRO I PRISC DL PETRÖRE Le petröre é alzè ti pröms sis mëisc dl 2008 extra dassënn. Sce n barjel de petröre dla sort Brend costâ ala fin dl 2007 ćiamò ca 98 US-Dollar (66 euro), spo é le prisc aumentè ti pröms sis mëisc zënza lascè do y à arjunt ai 30.06.2008 le livel storich plü alt de 146,19 US-Dollar (92,74 euro). Chësc corespogn a n aumënt dl prisc de 49,2% (en US-Dollar) o 40,5% (en euro) tl tëmp de ma sis mëisc. Tles edemes dedô s’à la situaziun man man relassè. Les cuotaziuns ê ai 16 de dezëmber dl 2008 incër 47 US-Dollar (ca. 34 euro), chël ô dì incër le 52,0% demanco co al mëteman dl ann (en euro: -48,5%) y incër le 67,9% (en euro: -63,3%) demanco co ai 30.06.2008.

ECONOMIA INTERNAZIONALA SVILUP DI PRISC DL PETRÖRE Prisc por 1 n barjel = 159 litri de petröre

160 30.06.08: 146,19 USD - 92,74 EUR

140 120 100 80 60 40 20

01

.0 1 01 .20 .0 04 01 3.20 .0 04 5 01 .20 .0 04 01 7.20 .0 04 01 9.20 .1 04 1 01 .20 .0 04 01 1.20 .0 05 01 3.20 .0 05 01 5.2 .0 00 7 5 01 .20 .0 05 9 01 .20 .1 05 01 1.2 .0 00 1 5 01 .20 .0 06 01 3.20 .0 06 01 5.20 .0 06 01 7.20 .0 06 01 9.20 .1 06 1 01 .20 .0 06 01 1.20 .0 07 3 01 .20 .0 07 01 5.20 .0 07 01 7.20 .0 07 01 9.20 .1 07 01 1.20 .0 07 01 1.20 .0 08 01 3.20 .0 0 01 5.20 8 .0 08 7 01 .20 .0 08 01 9.20 .1 08 1. 20 08

0

Prisc dl petröre en USD

Prisc dl petröre en EUR

Fontana: WIFO, Istitut de inrescida economica dla Ćiamena de Comerz da Balsan. Retrat: Economia mondiala – svilup di prisc dl petröre


LE FLOCORAMËNT NÜ DLA INFLAZIUN Nü tl scenar internazional é stè dl 2008 le flocoramënt de na inflaziun. An ne s’à pa nia propi fat demorvëia por chësc fat, inće ajache les firmes messâ bele da n pü de tëmp dlotì aumënć di cosć da cumprè ite. Alimentades é gnüdes les tendënzes dla inflaziun dantadöt dai prisc dla energia y di alimentars (blâ, lat, y i.i.). Cun la normalisaziun dl svilup di prisc sön i marćià dles materies prömes, chël ô dì plü o manco a pié ia da d’agost, à les tendënzes dla inflaziun indô lascè do. Porimpò tomarà fora la inflaziun tla mesaria anuala plü alta co ćiamò dl 2007.

SVILUP DL INDESC DI PRISC DA CONSUM ARMONISÀ (HVPI) TL RAIUN EUROPEICH 4,00% 3,75% 3,50% 3,25% 3,00% 2,75% 2,50% 2,25% 2,00% 1,75% 1,50% 1,25% 1,00%

09 20

08 20

07 20

06 20

05 20

04 20

03 20

02 20

01 20

00 20

19

99

0,75%

Svilup dl indesc di prisc da consum armonisà (HVPI) tl raiun europeich (Euro 15) Fontana: BZE, banca zentrala europeica. Economia tl raiun europeich – svilup dl indesc di prisc da consum armonisà


LES GRAN PORDÜDES DL CURS TLES BÖRSES INTERNAZIONALES Dai pröms mëisc dl 2003 incà vëgnel ma dant un n trend te dötes les börses internazionales importantes: söpert. Da d’altonn dl 2007 àn fat na ota, chësc sciöche conseguënza di pröms efeć dla “flocora imobiliara US”. I cursc é tendenzialmënter tomà tratan döt le

2008 y de setëmber ési propi tomà adöm, do les ones de concurs de “Lehman Brothers Holdings Inc.” Dal mëteman dl ann ćina i 11.11.2008 à le Dow Jones pordü le 33,35% de so valur, le DAX le 40,10% y le MIBTEL le 41,94%.

ECONOMIA INTERNAZIONALA INDESC DE BÖRSA Indesc: 1 jenà 2000 = 100

140 120 100

76 68 61

80 60 40 FLOCORA IMOBILIARA

11 SETËMBER 2001

20 “NEW ECONOMY BUBBLE”

Dow Jones

Dax

Mibtel

Fontana: WIFO, Istitut de inrescida economica dla Ćiamena de Comerz da Balsan Retrat: Economia mondiala – indesc dla börsa

08 20

07 20

06 20

05 20

04 20

20

03

02 20

01 20

20

00

0


CURS DL EURO Y DL DOLLAR Le jore alt dl euro, che tëgn pormez dal 2006 incà, respet al US-Dollar é jü inant ti pröms set mëisc dl 2008. Sce n euro costâ ala fin dl 2007 ćiamò 1,47 Dollar, spo à l’euro davagné ia por l’ann vare do vare ćiamò de plü valur y à arjunt ai 15 de messè le livel storich plü alt de 1,60 Dollar. Chësc corespogn a n aumënt dl valur de 8,84%. Sciöche conseguënza àl metü man te n iade na svalutaziun, che à portè te ma püćes edemes a

cuotaziuns incër le valur de 1,24 (inultima ai 13 de novëmber). Chësc fat foss bëgn stè positif, porvia che al foss stè plü saurì por les firmes dl raiun europeich y porchël inće por chëres de Südtirol d’esportè a chësc livel te paîsc che à sciöche valüta le dollar (sambëgn a condiziun che al vëgnes damanè do assà). Dal’atra pert indere foss i imporć, che foss gnüs paià en dollar, plü ćers (da recordè chilò dantadöt les materies prömes).

ECONOMIA INTERNAZIONALA CURS D'INGIAMIA EURO/US-DOLLAR US-Dollar nezesciars por 1 Euro

1,80 1,60

15.07.2008: 1,60

1,40

16.12.2008: 1,37

1,20 1,00

Fontana: WIFO, Istitut de inrescida economica dla Ćiamena de Comerz da Balsan Retrat: Economia tl raiun europeich – Curs d’ingiamia Euro/US-Dollar

09 20

08 20

07 20

6 20 0

05 20

4 20 0

03 20

20 02

20 01

0 20 0

19 9

9

0,80


ECONOMIA TE

Le WIFO, Istitut de inrescida economich por la Ćiamena de Comerz da Balsan à da püch coiü adöm la situaziun de davagn tl secundo semester dl 2008 y les aspetatives de davagn por le pröm semester dl 2009. I resultać dles inrescides é gnüs publicà tl codejel gnü fora ai 24 de novëmber dl 2008 “Barometer economich, resultać provisori dl 2008, prospetiva por le 2009”.

ECONOMIA DE SÜDTIROL TE N CONFRUNT INTERNAZIONAL Indesc dl tlima di consumadus Austria

Paîsc Todësc

Talia

UE

Südtirol

10

I consumadus – posiziun y aspetatives: Les cater domandes, che é gnüdes tutes en conscidraziun por calcolè le tlima di consumënć: - la valutaziun dla situaziun economica che an à instësc - la situaziun dla economia de Südtirol - le svilup dla dejocupaziun - les poscibilitês de sparagné scioldi

0

-10

-10,34

-20

08 20

07 20

20

06

05 20

04 20

03 20

02 20

01 20

00 20

19

ECONOMIA DE SÜDTIROL TE N CONFRUNT INTERNAZIONAL Tlima di consumadus: situaziun economica ti proscims mëisc Austria

Paîsc Todësc

Talia

UE

Südtirol

10

0

-10 -16,14

-20

08 20

07 20

06 20

05 20

04 20

03 20

02 20

01 20

00 20

99

-30

19

Ti proscims mëisc fej i consumadus de Südtirol i cunć cun n pice pioramënt dla situaziun economica. Sce an confrontëia indere les valutaziuns cun chëres de d’atri paîsc, spo s’intënon che la jënt de Südtirol arata che le pioramënt dla situaziun de Südtirol sides cotan manco dramatica de sciöche al ne vëgnes fat mesanamënter te düć i atri paîsc dla Uniun Europeica.

99

-30

Le tlima di consumadus de Südtirol é gnü por le secundo iade n pü plü turgher. L’indesc dl tlima di consumadus de Südtirol é ćiamò dassënn sura le valur mesan dla Talia y dla Uniun Europeica y mostra n andamënt che ti somëia al tlima di consumadus todësc. Le tlima di consumadus dl’ Austria toma fora en confrunt damì.


SITUAZIUN DL DAVAGN. SLOGAN: LÖNA PESO CO LA SITUAZIUN Sce an ti ćiara ai davagns realisà spo mostra les valutaziuns dles aziëndes che la situaziun de davagn s’à piorè y chësc por le terzo iade indolater. I davagns, che é gnüs realisà tla ultima secunda pert dl ann, vëgn valutà en chësc iade dal 17% de chi che à dè jö süa minunga pro la inrescida cun bun, le 55% sciöche da ester contënć y le 28% sciöche mal.

Le positif: al nen é tres ćiamò le 72% de chi che à fat davagns positifs. Le negatif: dan da n ann y mez ê chësta pert ćiamò incër l’88%. Sciöche le grafich mostra ê l’indesc de davagn ti “bogn agn” feter incër 90, ti “stleć agn” (p.ej 1993) incër le 70. Cun d’atres parores: les valutaziuns di davagns atuai é ma plü püch dalunc dal livel storich bas (ćiara grafich).

ASPETATIVES DE DAVAGN. SLOGAN: NA GRAN MALSEGURËZA PRO LES AZIËNDES Te n contest de malsegurëza generala à inće les aziëndes de Südtirol comedé jöpert sües aspetatives de davagn, y chësc fora y fora por düć i seturs. L’indesc dles aspetatives de davagn s’à arbassè da 83 dl ann passè a ma plü 70. Concretamënter ô chësc dì che 11% dles aziëndes, che à respognü ales inrescides, s’aspeta por la pröma pert dl ann 2009 de bogn davagns, le 59% davagns mesans y le

30% de stleć davagns. Te chësc contest él da recordè che la inrescida dl WIFO, Istitut de inrescida economica dla Ćiamena de Comerz de Balsan é gnüda fata tl mëis de otober – te n tëmp, olache la crisa finanziara y economica internazionala à arjunt so punt culminant por le momënt – y che le fatur psicologich à zënzater albü na gran importanza te chësta inrescida.

ECONOMIA CO C O O DE S SÜ SÜDTIROL Ü O EN G GENERAL Situaziun y aspetatives p dl davagn g dles aziëndes tl decurs dl tëmp p Indesc = pert dles aziëndes cun valutaziun positives, en porcënt

1990 II 1990 1990.II 1991 1991.I 1 991 I 1991 1991.II 1 991 II 1992 1992.I 1 992 I 1992 1992.II 1 992 II 1993 1993.I 1 993 I 1993.II 1993 1 993 9 9 II 1994.I 1994 1 994 I 1994.II 1994 1 994 II 1995.I 1995 1 995 I 1995.II 1995 1 995 II 1996.I 1996 1 996 I 1996.II 1996 1 996 II 1997.I 1997 1 997 I 1997.II 1997 1 997 II 1998.I 1998 1 998 I 1998 1998.II 1 998 II 1999 1999.I 1 999 I 1999 1999.II 1 999 II 2000 2000.I 2 000 I 2000 2000.II 2 000 II 2001 2001.I 2 001 I 2001 2001.II 2 001 II 2002 2002.I 2 002 I 2002 2002.II 2 002 II 2003.I 2003 2 003 0 03 I 2003.II 2003 2 003 II 2004.I 2004 2 004 I 2004.II 2004 2 004 II 2005.I 2005 2 005 I 2005.II 2005 2 005 II 2006.I 2006 2 006 I 2006.II 2006 2 006 II 2007.I 2007 2 007 I 2007.II 2007 2 007 II 2008 2008.I 2 008 I 2008 2008.II 2 008 II 2009 2009.I 2 009 I

90 90 85 85 80 80 75 75 70 70 65 65 60 60 55 55 50 50 45 45 40 40

S tu Situaziun uazz un d dll da davagn ava agn n ttl tëm tëmp mp d dè èd dant an nt

I = pröma prö p öma pert per p d dl a ann ann, nn,,

Asp Aspetatives peta at ves s de e davagn da ava agn n por po or le e tëmp tëm mp dè dant da an II = s secunda sec ec cund nda da p pert ert d dl ann n


SITUAZIUN DL DAVAGN ALADÔ DE SETURS Les cooperatives da paur dà dant te düć trëi i seturs analisà (economia dla ordöra, dl vin y dl lat) extra n bun svilup di prisc che vëgn paià fora (al cënt porcënt positifs). La situaziun dl davagn vëgn sciazada da pert dl turism y di artejans (vignun davagns positifs dl 78%) en

relaziun damì respet ala industria, ai prestadus de sorvisc y ala industria dl fabriché, che é cun plü o manco le 70% avisa tla mesaria de Südtirol. Na situaziun de davagn che sta chita él le comerz alingrossa y al detail che dà dant, plü avisa dl 66% o dl 63%.

ASPETATIVES DL DAVAGN ALADÔ DE SETURS L’otimism por i proscims sis mëisc é relativamënter gran pro les cooperatives da paur, pro i prestadus de sorvisc y tl turism. L’artejanat é plü o manco tla mesaria de Südtirol. Plü turgheres é les previjiuns tla industria dl fabriché, tl comerz alingrossa, tla industria y tl comerz al detail. Sce an confrontëia les sciazaziuns dades jö cun chëres dl ann passè, spo vëigon che les aspetatives de davagn s’à arbassè te düć ot i

seturs. Le plü dassënn él sozedü tla industria, tl comerz alingrossa y tl artejanat. Inće i prisc de venüda podess restè aladô dla maiù pert de chi che é gnüs damanà (52%) anfat, 28% fej i cunć cun n aumënt di prisc, le 20% cun n arbassamënt di prisc. Confrontè cun inrescides da denant él jü sö cotan demanco la tendënza di prisc, ći che lascia ponsè che les sbürles dla inflaziun podess lascè do ti pröms sis mëisc dl 2009.

ECONOMIA DE SÜDTIROL EN GENERAL Aziëndes cun aspetatives de davagn positives Indesc (100 = dötes les aziëndes, 0 = degöna aziënda

90 80 70 60

91

90

85

82 65

71

50 40

65

88 79

81

69 59

57

56

30 20 10 0 INDUSTRIA

Dan da n ann

ARTEJANAT

Incö

INDUSTRIA DL FABRICHÉ

COMERZ ALINGROSSA

COMERZ AL DETAIL

Mesaria dla economia de Südtirol: 70

TURISM

PRESTADUS DE SORVISC


PROSPETIVES POR LE 2009 Tl cheder dla malsegurëza generala à inće les aziëndes de Südtirol arbassè sües aspetatives de davagn – y chësc fora y fora por düć i seturs. L’indesc dles aspetatives de davagn s’à smendrì da 83 dl ann passè a oramai 70. La segurëza é dër sterscia pro les cooperatives da paur, tl turism y pro i prestadus de sorvisc relativamënter sterscia. N resultat mesan él i artejans che s’aspeta. Chësc po gnì motivé insciö, che de pices aziëndes artejanales é manco tocades dales oscilaziuns de conjuntöra internazionales y che ares nen ressënt dles conseguënzes en caje impormò plü tert. Plü turghera é l’atmosfera tla industria, inće sce al mëss gnì desfarenzié chilò danter i singui seturs. Ćiamò plü turghera sarà la

situaziun tl comerz alingrossa y al detail sciöche inće tla industria dl fabriché. La inrescida pro i consumënć de Südtirol mostra che al vëgn inće chilò aratè che le svilup sides dër ri tl ann che vëgn. Dal cheder general che an po fà cun les analises vëigon che le ralentamënt dla dinamica economica jarà inant por Südtirol dl 2009. Plü bas sarà dantadöt le contribut de chersciüda che vëgn dal marćé talian y internazional por Südtirol. La economia de Südtirol po dal’atra pert se basè sön na dinamica autonoma sterscia, insciö che l’indeblimënt economich po gnì tignì ite. Sce an tëgn cunt de düć i faturs importanć röion por le 2009 por la economia de Südtirol bonamënter a na chersciüda dl 1,4%.

AZIËNDES – NUMER STAGNËNT, DE MANCO CONCURSC Ai 30 de setëmber êl scrit ite tl register dl comerz avisa 56.969 aziëndes (-0,1% respet al medem dé de referimënt dl ann da denant); 39.551 de chëstes comerziales (-0,3%). N pice püch él inće jü zoruch le numer dles aziëndes artejanales (da 13.460 a 13.426, chësc fej fora -0,3%). Aumentè é indere dantadöt le numer di prestadus de sorvisc privać (+1,7%). Inće sce al pê che al sides na crisa crëscel tres ćiamò le numer dles aziëndes tla industria dl fabriché. Ti pröms diesc mëisc dl ann 2008 êl

58 prozedöres de concurs davertes. L’ann denant nen êl tl medem momënt 78. Pro les 58 aziëndes se tràtera dantadöt de de pices aziëndes cun püć dependënć. Ma te ca 10 caji se tràtera de aziëndes cun plü co 10 dependënć. Indöt podéssel gnì tochè diretamënter incër 350 dependënć dala “ona de concurs”.

MARĆÉ DL LAÛR – INANT BUN DE TÓ SÖ, RATA DE DEJOCUPAZIUN BASSA Le numer de chi che laôra é chersciüda ti pröms sis mëisc dl 2008 a 232.401 (mesaria dl ann). Chësc corespogn a na chersciüda dl 2,9% en confrunt al medem tëmp dl ann da denant. Plü de chël che an ne s’aspetâ él chersciü l’ativité dles ëres. Le numer de chëres che laôra sot a patrun fej fora mesanamënter ti pröms ot mëisc dl ann 188.017 (+1,9% respet al medem momënt dl ann da denant). Numeri

d’ocupaziun en aumënt vëgnel dant en particolar tl comerz (+4,4%), tl turism (+3,8%) y tl ćiamp dles prestaziuns de laûr (3,0%). Por le pröm iade é le numer jü zoruch pro chi che laôra autonomamënter tla industria dl fabriché (-2,1%). La rata de dejocupaziun statistica resta inant sön n livel alt, chël ô dì al 2,6%.


ECONOMIA DE SÜDTIROL EN GENERAL Svilup dl numer de chi che laôra autonomamënter 60.000

Agricoltöra

50.000

Setur publich

40.000

Prestadus de sorvisc privać

30.000 Industria dl fabriché

20.000 Artejanat

10.000 Comerz Turism

20

08

07 20

06 20

05 20

04 20

03 20

20

02

0

PRISC DI CONSUMADUS GRAN ONA DL AUMËNT DI PRISC ĆINA DE MESSÈ DL 2008, RELASSAMËNT DA AGOST INANT Tl tëmp danter setëmber dl 2007 y messè dl 2008 parôl che l’indesc di consumadus por les families di lauranć y di dependënć (laprò inće le tabach) alzass dassënn a Balsan. Te püć mëisc é la rata d’aumënt dl indesc di prisc di consumadus relevè vigni mëis jü sö dal 2,4% (setëmber 2007) al 4,7% (messè 2008). Da d’agost inant à la sbürla di prisc indô lascè

do. L’aumënt di indesc di prisc di consumadus à fat fora ti mëisc da jenà ćina otober 2008 mesanamënter 4,0%. Inće sce la tenjiun à lascè do ti ultims mëisc sarà la rata d’aumënt di indesc di prisc di consumadus por la cité de Balsan dl 2008 bonamënter incër l’1,5% punć porcentuai sura le livel dl 2007 (2,4%).

ECONOMIA DE SÜDTIROL EN GENERAL Svilup di prisc di consumadus 12

indesc general

10 8

abitaziun, ega, energia, combustibli

6

hotelaria

4

alimënć, boandes zënza alcol

2

trasport

-2 -4

2001/1 2001/4 2001/7 2001/10 2002/1 2002/4 2002/7 2002/10 2003/1 2003/4 2003/7 2003/10 2004/1 2004/4 2004/7 2004/10 2005/1 2005/4 2005/7 2005/10 2006/1 2006/4 2006/7 2006/10 2007/1 2007/4 2007/7 2007/10 2008/1 2008/4 2008/7 2008/10

0


AL À DÈ DO LA FLÖM DE TURISĆ TI MËISC DA D’ALTONN TE SÜDTIROL L’ ann turistich 2007/2008 (da novëmber dl 2007 a otober dl 2008) registrëia respet al medem tëmp dl ann da denant n plü dl 2,4% di ghesć che é rovà adalerch y dl 1,7% di pernotamënć. Chësc svilup é lié dantadöt ai resultać positifs dla sajun da d’invern 2007/2008 che à registré sides pro i ghesć che é rovà adalerch co inće pro i pernotamënć n gran aumënt (respetivamënter +5,5%). La sajun da d’isté indere n’à nia portè de bogn resultać de pernotamënt, ći che é da odëi dantadöt ti ultims mëisc dl isté (agost -1,4%, setëmber -5,5%, dać provisori otober -1,5%).

Tl mez ann da d’isté dl 2008 (da mà a otober) él gnü registré respet al medem tëmp dl ann da denant valurs stabii pro i ghesć che é rovà adalerch (+0,2%) y valurs lisiermënter plü basc pro i pernotamënć (-0,8%). I resultać de chësta sajun da d’isté s’arlontanëia cun incër 16,5 miliuns de pernotamënć, do cater agn de chersciüda regolara, indô dal record de incër 17 miliuns de pernotamënć dl 1995. Le Tirol dl nord à registré tl medem tëmp n aumënt dl 3,2% pro i ghesć rovà adalerch y dl 1,8% pro i pernotamënć.


AUTOSTRADA A22 TRAFICH PLÜ O MANCO STABIL

BILANZ PUBLICH DL 2008 DLA PROVINZIA AUTONOMA DE BALSAN-SÜDTIROL

Ti pröms nü mëisc dl ann à le trafich sön la A22 respet al medem tëmp dl ann da denant indöt tut jö (-0,2%). Le regrès à da nen fà en pröma linia cun le trafich lisier (-0,6%). Le trafich pesoch é aumentè lisiermënter (+1,3%).

Le bilanz publich dl 2008 dla Provinzia Autonoma de Balsan-Südtirol é a 5.025,9 miliuns de euro. Respet al ann da denant (4.606,0 miliuns de euro) corespogn chësc a n aumënt de 419,9 miliuns de euro (9,1%).

-0,2%

2008

BILANZ PUBLICH DL 2008 Les entrades aladô de süa provegnënza (en miuliuns de euro)

106,5

2,1%

Entrades patrimoniales

202,4

4,0%

Suraplü

444,0

8,8%

Contribuć dl stat, dla regiun, dla Uniun Europeica

450,0

9,0%

Imprësć

3.823,0 76,1% Entrades da cutes y tribuć


BILANZ PUBLICH DL 2008 Sudivijiun dles spëises aladô dles funziuns (en miliuns de euro)

180,2 3,6% Fabriché alisiré

148,4 33,8 3,0% 0,7%

Trasport y Proteziun zivila comunicaziuns y cuntra le medefüch

353,5 7,0% Mosöres por la promoziun economica

1.431,4 28,5% Mosöres tl ćiamp dl’ativité soziala (assistënza publica, sanité publica y ocupaziun)

396,7 7,9% Laûrs publics, urbanistica y ambiënt

507,9 10,1% Finanzes locales

721,3 14,4%

599,8 11,9% Aministraziun y sorvisc en general & cataster y liber fondiar 11,9%

Formaziun y cultura

652,9 14,4% Prestaziuns de sorvisc finanziares, resserves, sorvisc che ne po nia gnì assegnà


TURISM TLA VAL BADIA

TURISM ISTÉ – INVERN

PRESËNZES TURISTICHES TLA VAL BADIA 2.525.000 2.275.000 2.025.000 1.775.000 1.525.000 1.275.000 1.025.000 775.000 525.000 275.000

06 20

04 20

02 20

00 20

98 19

96 19

94 19

92 19

90 19

88 19

86 19

84 19

82 19

80 19

78 19

76 19

74 19

19

72

25.000


PRESËNZES TURISTICHES VAL BADIA ANN 2008 NOVËMBER OTOBER MÀ AURÌ JÜGN SETËMBER DEZËMBER MESSÈ MERZ AGOST JENÀ FORÀ 0

100.000

200.000

300.000

PRESËNZES TURISTICHES VAL BADIA 2.650.000 2.600.000 2.550.000 2.500.000 2.450.000 2.400.000 2.350.000 2.300.000 2.250.000 2.200.000 2.150.000 2.100.000

2008 2007 2005 2003

2004 2006

2002

PRESËNZES TURISTICHES FODOM 390.000 380.000

2008

370.000

2007

360.000

2005 2004

350.000 340.000 330.000 320.000 310.000 300.000 290.000

2006 2002 2003

400.000

500.000

Al n’é nia de nü sce an dij che le turism rapresentëia por nosc raiun la usc economica plü sterscia. Düć i atri seturs, dal artejanat al comerz al setur privat depënn en gran pert da chësta fontana de davagn. Inće le davagn de de plü lüsc da paur é ultimamënter lià tres l’agriturism al turism. Inćina ćiamò ùnse odü che chësc setur é tresfora chersciü. Les statistiches sön les presënzes le desmostra tlermënter. Mo al é inće stè de plü mudaziuns. Ti ultims agn s’àl ascortè i tëmps de sojornanza, da döes edemes a öna n’edema cun n gröm de domandes por la fin dl’edema. Chësta tendënza se sleria fora dantadöt ti mëisc da d’isté. N iade ê le personal de hotel dantadöt dl post, deperpo che ti ultims agn é passa mez le personal jënt che vëgn da d’atri raiuns dla Talia y da d’atri paîsc che alda o che n’alda nia pro la comunité europeica. Inće la provegnënza dl turist é man man mudada tl tëmp. Ti agn setanta y ti pröms agn otanta gnô i sciori dantadöt dai Paîsc Todësc, spo êl scialdi sciori talians. Ti ultims agn registrëion de gragn aumënć por ći che reverda i paîsc dl’Europa dl est. Nostes strotöres turistiches y implanć portamunt é stades bones te düć chisc agn de ti jì do a chëstes mudaziuns cun sacrifizi y cosć nia da püch: al é gnü ćiarè dantadöt dla cualité dles infrastrotöres y di sorvisc pità. Chësc nes pormët de ti ćiarè al dagnì cun otimism moderè inće sce la crisa tëgn te smorzia la economia mondiala.


92 /9 3

94 /9 5

99 /0 0

04 /0 5

07 /0 8

08 /0 9

EVOLUZIUN IMPLANĆ PORTAMUNT DOLOMITI SUPERSKI

CABINOVIES AG. AUTOMATICH

22

28

40

49

58

60

172,73%

SENTADOIES AG. AUTOMATICH

23

31

59

77

92

94

308,70%

SENTADOIES FISSES

142

136

139

140

128

129

-9,15%

SCILIFĆ

248

243

198

154

141

140

-43,55%

25

26

21

23

22

21

-16,00%

460

464

457

443

441

444

-3,48%

FUNIVIES INDÖT

% en confrunt al 92/93

trend

99 /0 0

04 /0 5

07 /0 8

08 /0 9

CABINOVIES AG. AUTOMATICH

9

12

12

14

19

19

111,11%

SENTADOIES AG. AUTOMATICH

1

4

5

5

5

5

400,00%

SENTADOIES FISSES

10

5

5

3

1

1

-90,00%

SCILIFĆ

12

10

10

8

6

5

-58,33%

0

0

0

0

0

0

0,00%

32

31

32

30

31

30

-6,25%

99 /0 0

04 /0 5

07 /0 8

08 /0 9

92 /9 3

94 /9 5

EVOLUZIUN IMPLANĆ PORTAMUNT PLAN DE CORONES

FUNIVIES INDÖT

% en confrunt al 92/93

trend

94 /9 5

92 /9 3

EVOLUZIUN IMPLANĆ PORTAMUNT ALTA BADIA % en confrunt al 92/93

CABINOVIES AG. AUTOMATICH

1

1

2

7

8

8

700,00%

SENTADOIES AG. AUTOMATICH

5

7

7

9

11

11

120,00%

SENTADOIES FISSES

14

19

19

15

13

14

00,00%

SCILIFĆ

33

28

26

14

13

13

-61,00%

2

2

2

0

0

0

-100,00%

55

57

56

45

45

46

-16,36%

FUNIVIES INDÖT

trend


DOLOMITI SUPERSKI RESULTAĆ DE VENÜDA Dis skipass venüs DOLOMITI SUPERSKI y valada Extra: cherta da punć: 200.000 unitês por sajun

8 /0

Foto: Gustav Willeit

07

7 /0 06

6 /0 05

4 /0 03

3 /0 02

2 /0 01

1 /0 00

0 /0 99

9 /9 98

7 /9 96

6 /9 95

5 /9 94

4 /9 93

92

/9

3

10.500.000 10.000.000 9.500.000 9.000.000 8.500.000 8.000.000 7.500.000 7.000.000 6.500.000 6.000.000 5.500.000 5.000.000 4.500.000 4.000.000


INFORMAZIUNS DALA UNIUN DI PAURS


LÜSC DA PAUR TLA VAL BADIA, SITUAZIUN 2008 La tendënza por i agn che à da gnì é chëra de smendrì les aziëndes da lat y de passè a aziëndes che tëgn vaćes da videl o d’atri tiers. Do che al é gnü portè ite la premia por la sconanza dla contrada vëgnel inće sié y mantignì tres de plü pra da munt. Por mirit dla lezitënza de nüsc paurs vëgnel mantignì le cheder dla contrada de nosta patria, che vëgn adorè por tröp retlam (te vigni setur). Por che le paur ne mësses nia fà n secundo laûr, ciafa le setur “vacanzes sön le lüch da paur” tres de plü importanza. Tl ann 2008 él gnü stlüt jö y jü en forza la lege Uab che an s’aspetâ bele dî. Cun la merscia “ial cöce” ti vëgnel dè al ghest na impormetüda de cualité tlera. Cun la restrotoraziun y la otimisaziun dles mascinns de inrescida intensives dl portal www.roterhahn.it àl podü gnì arjunt de gragn aumënć. En general s’à la uniun di paurs de Südtirol

engajè dassënn te chëstes chestiuns: proprieté di paurs, lege sön l’espropriaziun, cutes da frabiché, contribuć d’urbanisaziun, cutes sön i imobii de comun ICI, l’agricoltöra da munt, les lîtes provinziales y les lîtes dla uniun di paurs, responsabilitês por i trus da jì cun la roda, ćiacia, sconanza dles eghes, acordanzes en cunt dles pistes y tröp d’ater ćiamò laprò. Piada ia bun é la sozieté GmbH “Agrag-Maschinenringservice” de Südtirol. Sciöche aziënda afiliada dl cërtl de mascinns de Südtirol éra da odëi sciöche punt danter les organisaziuns publiches y privates y les paures y i paurs. Le fin é chël de ćiarè d’abiné sorvisc y de ti garantì insciö ai paurs n davagn implü. Na importanza zentrala tla politica dla uniun reverda dl 2008 les lîtes dla uniun di paurs. Al é gnü lité danü sides a livel local co provinzial. De plü inovaziuns y laûrs dla uniun di paurs de Südtirol podëise lì sön la plata internet: www.sbb.it Uniun di paurs Bornech

LÜSC DA PAUR tl register provinzial

LÜSC DA PAUR cun tiers

AZIËNDES che dà jö lat

PRA DA MUNT zënza tiers

San Martin de Tor Corvara Mareo Badia La Val


INFORMAZIUNS DAL ARTEJANAT

ARTEJANAT TLA VAL BADIA L’artejanat é sciöche te Südtirol inće tla Val Badia un di seturs tradizionai y caraterisé da aziëndes cun de pices strotöres y n numer plütosc bas de dependënć. La media di dependënć pro azienda tla Val Badia é de 3,13, nia dl döt 3 era a livel de provinzia. Indöt ùnse tla Val Badia apresciapüch 466 dites artejanales cun apresciapüch 1.460 dependënć. L’artejanat é caraterisé da na gran varieté de mistiers (bëgn plü de 80) de chisc é la gran pert tla produziun sciöche le tistler, muradù, moler, montêr, pech y bocà mo inće tl setur di sorvisc sciöche frisers, mechanics, y.i.i. L’ann 2008 é ćiamò stè n ann che à stlüt jö bun y é gnü tochè ma marginalmënter dala crisa mondiala ; co che le dagnì sarà él dër ri da preodëi inće sce la sajun da d’invern è stada tla mesaria di ultimi agn. Cun 468 dites y apresciapüch 1.500

dependënć à l’artejanat tla Val Badia realisé n faturé de ca. € 85.011.728 cun na mesaria de € 181.649 por dita. Interessant él inće da odëi les cutes paiades dales dites artejanales tla Val Badia che fej fora ca. € 21.888.941 (IRPEF, CVA, IRAP), oress dì ca € 46.771 por dita. Condizionè dala picia strotöra aziendala é l’artejanat dantadöt presënt sön le marćé de valada o alplü tles valades dlungia. Al é insciö bun da pité posć de laûr dezentralisà cun gran cualité y flessibilité y n raport diret cun le cliënt. LVH/APA Bornech/Pedraces


DITES ARTEJANALES Y DEPENDËNĆ

FATURÉ POR COMUN

450

Corvara Mareo

400

Badia 350 300

S. Martin de Tor

250

La Val

200 150

Corvara - 4.993.530 € Badia - 18.390.788 € La Val - 16.685.682 € S. Martin - 29.230.392 € Mareo - 15.711.336 €

100 50 Dependënć Dites artejanales

0 Corvara

Badia

La Val

San Martin de Tor

Mareo

FATURATO POR DITA Y DEPENDËNĆ

Cutes por comun (IRPEF, CVA, IRAP)

Corvara

350.000

Mareo 350.000

Badia 300.000

S. Martin de Tor

250.000

La Val

200.000 150.000 100.000 50.000 por dita por dependënć

0 Corvara

Badia

La Val

San Martin de Tor

Mareo

Corvara - 1.575.894 € Badia - 4.924.260 € La Val - 4.048.495 € S. Martin - 6.900.755 € Mareo - 4.439.537 €


ZIFRES DLA CASSA RAIFFEISEN VAL BADIA


SVILUP DL PATRIMONE

45.000.000 2008 40.000.000

2007 2004

35.000.000

2006 2005

2003 2002

30.000.000

2001

25.000.000 20.000.000

1997

15.000.000 1993 10.000.000 1989 5.000.000 1973

1977

1981

1985

0

SVILUP DL DAVAGN

4.000.000 1993

3.500.000 3.000.000

2008

2004

1997 2001

2.500.000

2007 2002 2006

2.000.000

2005

1.500.000

2003 1989

1.000.000 500.000 0

1973

1977

1981

1985


SVILUP DI DEPONIMËNĆ EN MILIUNS DE EURO

COMPOSIZIUN DI DEPONIMËNĆ AI 31.12.08

260 250

4%

240 230

29%

220 210 200 190 180

58%

3%

170 160 150 140 130 120 110 100 2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

SVILUP DL SPARAGN AMINISTRÉ Y GESTÌ EN MILIUNS DE EURO

obligaziuns y CD libri dl sparagn cunć corënć d'atres formes

COMPOSIZIUN DL SPARAGN AI 31.12.2008

65

2%

60

12% 9%

55 50 45 40

40%

35

37%

30 25 20 15 10 5 0 2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

aziuns fonds de investimënt titui de obligaziuns fonds de ponsiun d’atres formes


SVILUP DI CREDIĆ EN MILIUNS DE EURO

DESTRIBUZIUN DI CREDIĆ POR SETUR ECONOMICH

250 240

8%

230 220

21%

19%

210 200 190

10%

180

39%

170

3%

160 150 140 130 120 110 100 2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008

AUTOMAZIUN EN MILIUNS DE EURO

privat turism agricoltöra comerz artejanat atri

COMPOSIZIUN DL AUTOMAZIUN ANN 2008

240 220

15%

200

28%

180 160

57%

140 120 100

pos online banking bancomat

80 60 2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008


ASSIGURAZIUNS, TOTAL DLES PREMIES INCASSADES EN MILIUNS DE EURO

5,5

5,0

4,5

4,0

3,5

3,0 2003

2004

2005

2006

2007

2008

VOLUM D'AFARS CUN TLIËNĆ EN MILIUNS DE EURO 550

500

450

400

350

300

250 2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007

2008


BILANZ DLA CASSA RAIFFEISEN VAL BADIA

USC DL ATIF Cassa y desponibilité licuida Ativitês finanziares arjuntes por sciacarada Ativitês finanziares desponibles por la venüda Credić ti confrunć dles casses Credić ti confrunć di tliënć Partezipaziuns Ativitês materiales Ativitês fiscales a) Corëntes b) Antizipades D’atres ativitês

Total dl atif

USC DL PASSIF Y DL PATRIMONE NETTO Debić ti confrunć dles casses Debić ti confrunć di tliënć Titui en zircolaziun Passivitês finanziares de sciacarada Passivitês finanziares sciazades al fair value Passivitês fiscales b) Desvalies D’atres passivitês Tratamënt de fin de raport dl personal Fonds por riscs y obliaziuns b) D’atri fonds Resserves de valutaziun Aziuns che po gnì remborsades Resserves Suraprisc de emisciun Ütl (Pordüda) d’eserzize (+/-)

Total dl passif y dl patrimone netto

2008

2007

2.921.145 3.471.209 2.508.263 18.665.845 19.905.903 13.727.358 29.401.516 12.762.511 246.832.444 223.874.439 76.885 47.705 6.373.018 6.460.659 666.776 978.921 185.722 488.297 481.054 490.624 1.137.616 934.228

309.823.565

280.922.875

2008

2007

11.478.977

2.017.430

108.604.473 97.610.986 120.379.953 100.331.029 48.238 303.145 21.456.457 34.660.344 272.025 564.956 272.025 564.956 6.282.858 6.509.946 1.382.671 1.348.264 22.866 2.795 22.866 2.795 270.342 373.360 4.582 4.546 36.994.532 34.903.722 34.629 33.785 2.590.963 2.258.567

309.823.565

280.922.875


CUNT ECONOMICH DLA CASSA RAIFFEISEN

USC

2008

2007

17.583.943 (8.917.800)

14.593.528 (6.514.775)

Ur de interès

8.666.143

8.078.753

Comisciuns atives Comisciuns passives

2.376.752 (225.610)

2.310.147 (210.082)

Comisciuns netto

2.151.142

2.100.065

Interesc atifs y davagns assimilà Interesc passifs y davagns assimilà

Dividendi y davagns valis Resultat netto dl’ativité de sciacarada Ütl (Pordüdes) da desmetüda o cumpra danü de: b) Ativitês finanaziares a desposiziun da vëne d) Passivitês finanziares Resultat netto dles ativitês y passivitês finanziares sciazades al fair value Ur de intermediaziun Mudaziuns/surantutes dl valur netto por deterioraziun de a) Credić Resultat netto dla gestiun finanziara

233.428 75.324 (168.797) (583.459) (48.550) (28.762) (67.230) (26.971) 18.680 (1.791) (219.773)

25.777

10.613.593

9.667.698

-404.199

105.543

-404.199 10.209.394

105.543 9.773.241

Spëises aministratives (7.130.308) (6.898.191) a) Spëises por le personal (4.043.859) (3.967.711) b) D’atres spëises aministratives (3.086.449) (2.930.480) Mudaziuns/surantuta dl valur netto sön ativitês materiales (509.008) (427.714) Mudaziuns/surantutes di valurs netto sön ativitês nia 0 (955) materiales D’atri davagns de gestiun 487.796 462.290 Cosć operatifs

(7.151.520)

(6.864.570)

Ütli (Pordüdes) dles partezipaziuns Ütli (Pordüdes) porvia che al é gnü dè sö investimënć Ütli (Pordüda) dla operativité corënta al lordo dles cutes

(45.820) (1.502) 3.010.552

(26.297) (27.085) 2.855.289

Cutes sön le davagn dl eserzize dla operativité corënta Ütl (Pordüda) dla operativité corënta al netto dles cutes

(419.589) 2.590.963

(596.722) 2.258.567

2.590.963

2.258.567

Ütl (Pordüda) d’eserzize


Assiguraziuns (Relaziun 2009) Al n’é nia dagnora saurì da d’assiguré indortöra. Al sozed che an stlüj jö na poliza che ne vëgn spo nia adorada. Al sozed de paié na premia massa alta porvia che val’ limit de ćiaria o val’ garanzia ne va nia bun. Al sozed che la compagnia ne paia nia pro val’ inzidënt. A che él pa da ti dè la colpa? Denant che damanè na proposta por na poliza d’assiguraziun él da valuté indortöra le risch da d’assiguré o da d’analisé damì i risć a chi che na porsona fisica o iuridica é sotmetüda y por chi che ara mëss respogne. Canche an baia de risch (tl lingaz dles assiguraziuns) mìnon la poscibilité che al sozedes n evënt de dann te certes situaziuns, che l’assiguradù se crüzia de paié cun la indenité odüda danfora tl contrat. Al é porchël de gran importanza che an capësces bele tl momënt che an ciafa la proposta ći risch che an ô assiguré y a ći condiziuns. Mo chësc ne basta nia, al mëss inće gnì dè dant avisa les gaujes che po portè a chësc risch, sciöche inće le tëmp (por tan dî ôn pa assiguré) y le post olache l’evënt po gnì a se le dè. Propi porchël él important che an analisëies avisa döt cant, inće por se rënde cunt dl fat che n contrat d’assiguraziun ne po nia curì düć i risć che po manacè la porsona y sües cosses, por na curidöra che va bun y che ne desplej nia sce al ess da sozede valch. Sciöche risć prinzipai podunse definì: - risch de perde le patrimone (medefüch) - risch finanziar (assunziun de finanziamënć, entrades che manćia por gauja de n inzidënt) - risch ti confrunć de terzi (responsabilité zivila por dagns gaujà a terzi) An ne mëss nia, ater co por i mesi stradai, assiguré cuntra chisc risć mo al depënn dal patrun/responsabl dl risch sce al ô se sconè o manco. Le risch dl medefüch de na ćiasa vëgn aratè a ca. le 0,10% al ann. Ejëmpl: por na

ćiasa d’abitaziun che à n valur de 300.000,00 euro messess le patrun tignì a desposiziun na soma valia al import por se sconè da na pordüda eventuala dl patrimone y chësta soma podess costè, por ći che reverda les finanzes, cotan deplü de n’assiguraziun, curidöra che po costè en cunt d’assiguraziun sön i 130,00 euro al ann. Inće le risch finanziar ne n’é nia da sotvaluté. Tó sö n finanziamënt por la costruziun de na ćiasa se damana l’impëgn de le rembursè sciöche al é gnü fat fora tl contrat de finanziamënt. Tl caje de mort o de invalidité permanënta podéssel gnì a manćé les entrades che va debojëgn por paié jö les rates dl imprëst. Cun n’assiguraziun pol gnì curì le risch y sconè la familia da chisc inconvegnënć. Ejëmpl: sce an stlüj jö na poliza sön la vita tl caje de mort por n mascim de euro 200.000,00 y na eté mesana de 35 agn fej fora la premia relativa 217,00 euro al ann. La Cassa Raiffeisen Val Badia pîta d’atres curidöres por le risch finanziar, sciöche la poliza sön le cunt tl caje de inzidënć, a condiziuns resservades por sü tliënć. La lege pretënn che les porsones fisiches y iuridiches sides responsables por dagns gaujà zënza orëi a terzi y porchël de paié le terzo danejè. Ponsun ala vita da vigni dé te familia, tl laûr, canche an fej sport y i.i., la probabilité de gaujè dagns ne vëgn nia stlüta fora y porchël val debojëgn de na sconanza por se instësc y por la familia. Ejëmpl: na poliza por la responsabilité zivila dla familia cun n import mascim de euro 2.000.000,00 costa sön i 73,00 euro al ann.


MËMBRI En colaboraziun cun “Carta Si” él gnü ponsè da ti dè ai mëmbri che adora chertes de credit na cherta da n logo particolar. La Cassa Raiffeisen Val Badia s’à bele chirì fora dan da tröc agn La Crusc y Sas dla Crusc sciöche retrat te chël che döta la Val Badia s’identifichëia. Le pinsier de Raiffeisen dl autoaiüt y dla uniun se respidlëia tla identificaziun che po ester te nosc caje n post sciöche La Crusc.

SVILUP MËMBRI 1973 1977 1981 1985 1989 1993 1997 2001 2002 2003 2004 2005

473 544 627 662 732 846 1204 1466 1526 1562 1644 1701

2006

1726

2007

1762

2008

1776


CONTRIBUĆ Y SPONSORISAZIUNS EN DÖT 609.000,00 EURO

7,55% 7,55% 14,91%

24,81%

26,71% 18,45%

Sozial Cultural Sport Asoziaziuns economics Retlam D'ater

SVILUP MËMBRI Inće tratan l’ann 2008 à la Cassa Raiffeisen indô sostignì ativamënter lies culturales, uniuns sportives, sciöche inće manifestaziuns de de vigni sort. I recordun cun plajëi n momënt particolar, tratan la festa de inaudaziun dl nü Istitut Ladin Micurà de Rü a San Martin, olache la Cassa Raiffeisen à sponsorisé adöm cun le Comun da San Martin, le tlavier; Alessandro Trebo à sonè te na manira sublima la ćiantia “Bel lingaz dla uma cara” en onur dl diretur Raimund Irsara y dl ombolt Pepi Dejaco. Sön le retrat le momënt “magich”.

Da man ciampa a man dërta: le diretur dla Cassa Raiffeisen Val Badia Raimund Irsara, le presidënt dl Istitut Ladin Hugo Valentin, l’ombolt Pepi Dejaco y le diretur dl Istitut Ladin Leander Moroder.


SPONSORING SPORTIF Les manifestaziuns sportives é importantes por fà conësce ćiamò deplü nüsc bi raiuns. La Cassa Raiffeisen Val Badia sostëgn chëstes scomenciadies.

Gara de copa Europa a Al Plan de Mareo

La Maratona dles Dolomites

“Salt de Sas”, gara da saltè sö munt.

Gara internazionala dles liöses a Lungiarü


Hockey Club Alta Badia

La gara de paslunch a San Ćiascian por i campionać europeics Gara copa dl Monn de schi a La Ila

Giro dla Talia


INFORMAZIUN ÜTLA POR SPARAGNÉ CUTA CUN LE MIORAMËNT ENERGETICH Ći lege regolamentëia pa la detraziun fiscala? Le stat talian à bele dl 2007 aprovè tres la lege finanziara art. 1, coma 344 y 349 lege n. 296/2006 na prozedöra interessanta y inovativa por trà jö le 55% dles spëises sostignides tres la recualificaziun energetica di fabricać.

Ći spëises pon pa trà jö? Gran pert dles spëises detraibles reverda la recualificaziun dl sparagn energetich de na ćiasa cun valur mascim de detraziun de euro 100.000,00 (coma 344). Chilò él da dì che an mëss arjunje n zertificat ćiasa tlima y desmostrè n sparagn energetich de almanco le 20% respet ala situaziun vedla dl fabricat. Por isolaziuns dl fabricat pon s’anuzé de na detraziun mascima de euro 60.000,00 (coma 345). Por l’istalaziun de panei che sfrüta l'energia dl sorëdl por la produziun d’ega ćialda vêlel na detraziun de euro 60.000,00 (coma 346). Por baratè fora en pert o daldöt de vedli implanć de scialdamënt cun implanć nüs a condensaziun unse na detraziun mascima de cuta fissada te euro 30.000,00. Tles spëises che an po trà jö él inće la sostituziun de de vedles finestres y d’atres spëises spezifiches liades al intervënt de recualificaziun energetica di fabricać.

Sön tan de agn pon pa trà jö la cuta? Ćina le 2008 dê l'aministraziun finanziara la poscibilité de trà jö le 55% di cosć sostignis por la recualificaziun energetica dl fabricat da 3 a 10 agn. Aladô dla cuta che le contribuënt â da paié y le credit potenzial de cuta da trà jö podôl se chirì fora sce al orô trà jö da 3 a 10 agn. Cun la finanziara 2009 él gnü tlarì che la detraziun dl 55% restarà por i agn dal 2009 al 2010, mo da trà jö la cuta sön 5 agn.

Pon inće ciafè contribuć provinziai tres l'ofize dl sparagn energetich? La novité che vëgn dant tla finanziara 2009 é chëra che le zitadin mëss por chisc intervënć de recualificaziun energetics di fabricać tó la

dezijiun de s’anuzé dl’agevolaziun statala o dl contribut provinzial. O un o l'ater. Al é da dì che sce un n’à nia n davagn y insciö cuta da paié pol s’anuzé dla domanda ala Provinzia – ofize dl sparagn energetich che dà de norma n contribut dl 30% sön les spëises reconesciüdes (implant de panei a sorëdl, isolaziuns de mürs etc: p.ej. degun contribut provinzial por baratè fora i vidri). Aladô dl potenzial de cuta da paié él por tröc interessant da s’anuzé dla detraziun dl 55% sön 5 agn. An po bëgn dì chilò che por mez le cost dl intervënt fat gnaràl paié demanco cuta sön i proscims 5 agn. Laprò mësson calcolè le sparagn di cosć energetics (scialdamënt etc.) y le contribut che an dà por l'ambiënt.

Aspéton ćiamò scialdi dî denant che al vëgnes paié fora n contribut provinzial? Chilò él da dì che an é indô de oramai dui agn y mez cun i tëmps da fà i decreć y da paié fora, porvia dles tröpes domandes de contribut y dla manćianza de scioldi sön le capitul. Cun la lege statala dl 55%, che é te tröc caji plü interessanta, s’aspeta la Provinzia che al pois gnì smendrì le numer dles domandes de contribuć provinziai ti proscims trëi agn.

Saràl mo tröpes porsones che s’anuzëia dl’agevolaziun statala? Podëi trà jö le 55% dla cuta por le ressanamënt energetich dl fabricat é na cossa straordinara. Tröc d’atri stać nes invidiëia por chësta sbürla. Implü él na sbürla unica por l'economia te n tëmp de crisa sciöche chël che i ùn śëgn, olache i gragn laûrs da fabriché é scialdi chîć. Vignun de nos se fej indere n pinsier por isolè damì so fabricat, por baratè fora de vedles finestres, instalè panei che sfrüta l'energia dl sorëdl y i.i. por sparagné insciö cosć energetics y de scialdamënt y/o por ciafè por so fabricat na zertificaziun de ćiasa tlima.


A+ A B C D E F G

< 15 kWh/m2 ann

< 30 kWh/m2 ann

< 50 kWh/m2 ann

< 70 kWh/m2 ann

< 90 kWh/m2 ann

< 120 kWh/m2 ann

< 160 kWh/m2 ann

< 160 kWh/m2 ann


I JOGN

Tl retrat le momënt canche al ti é gnü surandè la medaia y le diplom a Stefanie adöm cun i geniturs da pert dl presidënt y dl diretur dla Cassa Raiffeisen (concurs internazional de dessëgn)

LAÛR CUN I JOGN Le contat cun i jogn rapresentëia por nosta organisaziun n punt fondamental. Nüsc colaboradus plü jogn se dà jö cun suzès y sodesfaziun cun chësta ativité. L’edema dl sparagn dl mëis de otober é la ocajiun prinzipala por incuntè i mituns y i jogn. Le concurs internazional de dessëgn (Raiffeisen-Jugendwettbewerb) dl 2008 é gnü organisé tles filiales de San Martin y La Val por les scores elementares y la scora mesana da San Martin. L’argomënt dl concurs ê “le

Le dessëgn dla medaia de brom de Stefanie Miribung

sport liëia – adöm zënza confins”. Te na bela manifestaziun tignida a San Martin él gnü premié i trëi dessëgns plü bi por vigni tlassa chiris fora da na iuria competënta che ne n’à zënzater nia albü na inćiaria saurida. I dessëgns che à davagné à spo tut pert a livel europeich olache na iuria internazionala à premié cun la media de brom le laûr de Stefanie Miribung.


I JOGN

Sön le retrat, nosta colaboradëssa Helga Rubatscher, che se dà jö cun n grup de scolari.

IMPËGN COSTANT CUN LA SCORA La Cassa s’impegnëia da sostignì la cultura y la educaziun di jogn. Le contat tresfora inće cun les scores elementares, mesanes y altes é deventè n apuntamënt anual. Les tlasses vëgn inviades a gnì a ti ćiarè a nostes filiales cun gran interès da pert di mituns. I ćiarun de sensibilisé i jogn al sparagn, cossa nia saurida tla sozieté consumistica da śëgn.


ETHICAL BANKING

Cun le 2008 à la Cassa Raiffeisen Val Badia tut pert, adöm cun tröpes d’atres Casses Raiffeisen de Südtirol, al proiet Ethical Banking. Ethical Banking é n sorvisc zënza davagn, che à sciöche fin chël de curì i cosć y nia la mascimaziun dl profit. L’etica é na gran provocaziun, le proiet Ethical Banking ô svilupé stromënć finanziars orientà al dagnì y che corespogn ai bojëgns ecologics, soziai y culturai de nosta sozieté. La vijiun d’investimënt se basëia sön le pinsier de Friedrich Wilhelm Raiffeisen, che dijô “aiüt por aiüt” zënza petlè. Le sparagnadù po se chirì fora tres na deponüda de sparagn a ći proiet che al ô tó pert: comerz balanzè y solidal por le terzo monn, de manco Handicap, energia che po gnì renovada, “Bäuerlicher Notstandsfond”, agricoltöra biologica. Ël instës po se chirì fora la spana di fić che va al momënt da 0 al 1,50%. Cun le sparagn coiü adöm vëgnel conzedü credić cun n fit alisiré por scomenciadies ti singui proieć nominà chilò dessura. La spana di fić por chisc imprësć vëgn dada dant dala mesaria di fić aplicà sön düć i deponać Ethical Banking de dötes les Casses Raiffeisen che tol pert, al é tler che mënder che le fit che le sparagnadù s’à chirì fora é y mëndra che la mesaria sarà. Al é n sistem responsabl y solidal de investì inće ma na picia pert di sparagns che an à. Tres le sit internet www.ethicalbanking.it vëgnel dè la maiù trasparënza che ara va sön i proieć finanzià insciö che le sparagnadù po gnì informè sön la destinaziun de sü sparagns. Chilò n ejëmpl concret: Sce an investësc por n comerz plü balanzè y solidal dëidon finanzié l’ativité produtiva y soziala de passa 100 organisaziuns tl’Africa, tl’Asia y tl’America Latina. Le cafè UCIRI vëgn da coltivaziuns biologiches de de pici paurs Indios dl Messico. Le consorz ctm altromercato se fistidiëia dla importaziun dl cafè diretamënter a n prisc balanzè. Insciö vëgnel finanzié cursc de formaziun y consulënza tecnica ai zidladus. UCIRI (Union de Comunidades Indigenas de la region de Istmo) é na cooperativa gnüda sö dl 1983. Denant messâ vigni paur ti vëne süa racoiüda a grossisć dl post a n prisc che ne curî gnanca i cosć de produziun. UCIRI vëgn gestì te na manira democratica da plü o manco 3000 families de 60 paîsc desvalis. Sciöche te tröpes cultures indios messicanes, ne n’é la tera nia tles mans de privać, mo dl paîsc. Reuniuns coletives regolares se fistidiëia de ti surandè indô la tera a vigni familia aladô de sües capazitês de laurè. Chësc cafè de alta cualité se desfarenziëia por la merscia de garanzia Transfair, che sostëgn le comerz balanzè y solidal y laôra adöm cun ctmaltromercato.


valbadiaonline.it CHIRÌ Y CIAFÈ Le portal www.valbadiaonline.it à metü man so cuarto ann de vita digitala y inće tl ann che é passè él gnü pormez tröpes novitês.

STATISTICHES

300.000 283.265

275.000

RAIFFEISEN.IT POR LADIN

250.000 225.000

La presënza tl monn virtual dla rëi internet de nosta Banca se è amplié tl ultimo ann, por mirit dla traduziun tl ladin de na gran pert dl portal finanziar www.raiffeisen.it, le portal ofizial dla Federaziun Raiffeisen. Insciö à orü la Cassa Raiffeisen Val Badia despartì la pert istituzionala y finaziara, dala plaza virtuala de www.valbadiaonline.it. I dui portai sarà complementars un cun l´ater y insciö podarà le navigadù ciafè plü atira les informaziuns che al chir tla iesta y forma plü apropriada.

200.000 175.000 150.000 125.000 100.000 79.261

75.000 50.000

ROL-WEBMAIL LADIN Le sistem de posta elettronica nü sön internet dla Raiffeisen OnLine, l´”webmail” à mudé iesta. Nia ma na grafica nöia él da ciafè, mo inće tröpes funziuns nöies é gnüdes pormez, sciöche le calënder, la gestiun de listes de cosses da fà o la majera poscibilité de se personalisé chësta cassëta dla posta virtuala. Döt cant é inće gnü portè te nosc lingaz dla uma, por mirit de n gran laûr dla Cassa Raiffeisen Val Badia, po i anuzadus ladins adorè chësc sorvisc nü inće por badiot.

vijites 08

plates ćiarades 08

CURIOSITÊS Plates indöt 315 Manifestaziuns 1.759 Evënć 7.755 News 325 *i numeri se referësc al total dles informaziuns inserides ćina ai 31.12.08

dezëmber

novëmber

otober

setëmber

agost

messè

jügn

aurì

merz

0 forà

Na pert dl portal é ponsada y dedicada sciöche plaza virtuala por le teritore de Fodom. Ala misciun internet www.fodomonline.it él da ciafè notizies de Fodom y la plata dla ploania. Sön chësta misciun internet vëgnel inće publiché le boletin dl decanat da Fodom "Le nuove del Pais" che vëgn dè fora sis iadi al ann. Te chësc foliet él da ciafè de vigni sort de informaziuns y de notizies sura la vita dla comunité da Fodom

25.000

jenà

FODOMONLINE.IT


www.valbadiaonline.it


AL SE RÖIA NA ERA “AUTORITÉ Y FIGÖRA ZENTRALA CUN N ĆE FRËSCH” Le diretur dla Federaziun Raiffeisen Konrad Palla ti surandà la direziun a n manajamënt nü. “Autorité y figöra zentrala cun n će frësch” La storia dla Federaziun Raiffeisen de Südtirol ne po nia gnì despartida da so diretur Konrad Palla. Le surastant Heiner Nicolussi-Leck à splighé te süa laudatio sü mirić dër avisa, denant che al ti surandass l’aodla d’or por la onù dla Raiffeisen.

Al é nasciü a porsenù, Konrad Palla y sëgn pol ti ćiarè zoruch a na cariera ërta. Dl 1965 él stè le diretur dla Federaziun Franz Kemenater che se l’à tut de val’ vers fora dl istitut tecnich por le comerz y l’à condüt tl sorvisc de revijiun, sorvisc che le colaboradù jonn y plëgn de gaissa – al n’â gnanca ćiamò trënt’agn – à tosc metü man de manajè.

LAÛRS DE COSTRUZIUN Dl 1978 é Konrad Palla gnü cherdè a ester le suzessur dl diretur Paul von Guggenberg. Le zënter de elaboraziun dać (Rechenzentrum) cherié dl 1970 s’à tosc svilupé te n zënter de prestisc dla familia Raiffeisen y é deventè le retrat dla organisaziun dezentrala dla Raiffeisen. Dl 1990 à Palla metü sö le sorvisc dles assiguraziuns Raiffeisen sciöche agentöra

generala dl partner talian Assimoco. “Sce la Raiffeisen rapresentëia incö tla provinzia le partner d’assiguraziun plü important, spo é chësc dantadöt mirit de tüa vijiun y de tüa fremëza”, à dit le surastant Heiner Nicolussi-Leck te süa laudatio.

TRAVERĆ TLERS “T’às dagnora albü n travert tler dan dai edli: trasformè la Federaziun cun la cualité de sü sorvisc te n’autorité chirida y aprijada te nüsc raiuns. Implü ti àste dagnora dè na gran importanza al fat de tignì dalunc la Federaziun da jüć politics, ći che t’é garatè dër bun”, à dit le surastant. Te süa laudatio él inće jü ite sön les carateristiches carateriales dl onorè: “Tö es stè na figöra zentrala, che à tres agì cun le će frësch y de bogn argomënć, datrai àste inće amonì, sce ara nen jô p.ej. de tignì cunt di indebitamënć en aumënt”. Tlermënter tochè à l’onorè rengrazié i ghesć presënć y süa familia: “I me sënti dër

onorè. Imprömadedöt mëssi rengrazié mia familia, che é tres stada dlungia mè.” “Döt à so tëmp. I à albü la fortüna de crësce sö do la Secunda Vera dl Monn y i à albü la gran oportunité de ciafè chësc laûr dignitus a sorvisc dla cooperativa Raiffeisen. I sun sigü, che la Federaziun sarà inant te de bones mans”, à dit Palla te so pice discurs de rengraziamënt, do che le surastant Heiner Nicolussi-Leck ti à albü surandè l’aodla d’or por la onù dla Raiffeisen.


Konrad Palla (amez) y i dui direturs nüs Norbert Nicolussi (a man ciampa) y Paul Gasser (a man dërta).

Le surastant Heiner Nicolussi-Leck ti taca a Konrad Palla l’aodla d’or por la onù dla Raiffeisen sön le śamare – l’onoranza plü alta, che la Federaziun Raiffeisen surandà.


NÜSC AMBASCIADUS

NÜSC "AMBASCIADUS" Chilò orunse ti dediché na plata a nüsc jogn sportifs che é bogn d’arjunje cun spirit de sacrifize y dediziun resultać a livel internazional. Al é nüsc “ambasciadus” fora por le Monn. I ti fajun n gran complimënt y i ti dijun dilan.

Manuela y Manfred Mölgg da Al Plan cun la copa dl monn de slalom Alessandro Ploner da San Ćiascian campiun mondial de deltaplan


Michael Moling da Colfosch tol pert a gares internazionales de “jì cun les pels”

La jona Debora Agreiter da La Ila plü co na “impormetüda” tl sport dl paslunch

Florian Clara da Lungiarü adöm cun so compagn Patrik Pigneter campiuns mondiai dla liösa dopla a Moos/Passeier

Erlacher Meinhard da Al Plan campiun de Snowboard.

Hannes Clara da Longiarü vizecampiun europeich


Dot. Florian Mussner: I sun dla convinziun che i ùn arjunt n bun livel en general. Tröpes infrastrotöres publiches y privates te nostes valades ladines é gnüdes realisades ti ultimi 10/15 agn. I podun scialdi dì che i ùn arjunt na bona cualité de vita y n bun bëgnester economich. Śëgn nen vara de ćiarè da mantignì chësta cualité de vita arjunta, miorè olache ara va, fajon de plü atenziun a cosć y spëises. Chësc mess valëi sides por les aministraziuns publiches co por i privać. Cassa Raiffeisen Ći provedimënć à pa tut la Provinzia a sostëgn dla economia en cunt dla rezesciun economica odüda danfora che se fej aldì bel plan inće te Südtirol?

Dot. Florian Mussner: Intervista cun l'assessur ladin dot. Florian Mussner

Cassa Raiffeisen: Assessur Mussner, Osc suzès personal albü dales ultimes lîtes provinziales é inće früt de Osc impëgn albü por la Val Badia. Ći se tolëise pa dant por chësta legislatöra?

Dot. Florian Mussner:

I toli l'ocajiun por dì n bel dilan a dötes chës persones dla Val Badia che m’à sostignì dales ultimes lîtes provinziales. Le bun resultat personal arjunt tla Val Badia é stè por mè personalmënter na gran sodesfaziun y na gran motivaziun por portè inant mi laûr y mi impëgn politich a bëgn dla jënt. Priorité à le sostëgn ala scora y cultura ladina. Na bona colaboraziun cun les aministraziuns de comun, les istituziuns y les lies desvalies y i zitadins dla Val Badia portarà pro che i podarun arjunje deboriada i traverć y i debojëgns por le dagnì. N ater punt de gran importanza é la colaboraziun cun nüsc comuns ladins vijins da Suramunt, olache al é bele preodü val’ proiet sides tl ćiamp cultural co inće d’informaziun. Por ći che reverda la pert di laûrs publics, é le fin prinzipal la realisaziun dl’entrada nöia dla Val Badia, mo sambëgn inće i provedimënć o sce an po dì insciö, i pici laûrs d’esigënza di comuns.

Cassa Raiffeisen:

I debojëgns en general vëgn tres deplü, mo é pa chësc n tëmp olache le messëi sparagné è fatibl?

Sambëgn laôra inće te Südtirol la politica por podëi afrontè chësta crisa economica. Al vëgn laurè fora n “pachet” de mosöres de prevenziun, che à le fin da dè sostëgn atira por afrontè la rezesciun, mo inće provedimënć a dorada lungia, che adora mudaziuns tres leges provinziales. Le program di laûrs publics é gnü aumentè. Les firmes che consegnëia regolarmënter i laûrs ne dess nia plü aspetè tan dî al paiamënt. I contribuć publics dess gnì aprovà tl dagnì plü debota cun decret dl assessur competënt y nia plü tres na delibera dla junta provinziala. En general orésson smendrì la burocrazia olache ara va por deventè plü efiziënć y sparagné cosć. Mo na aministraziun publica mëss inće ester realistica; ara po ma sovenzionè aladô de sües poscibilitês finanziares realistiches. Mosöres interessantes


che po daidé te n tëmp de rezesciun economica é zënzater inće les leges statales che agevolëia cun n sparagn de cuta dl 55% por les operes de mioramënt energetich di frabicać. Fora por l'isté podess inće la junta provinziala aprovè na lignora de provedimënć che à inom „ćiasa“; che podess dè la poscibilité de n aumënt de cubatöra a chës ćiases che fajarà intervënć de ressanamënt energetics. Plü concretamënter podéssel gnì a se le dè la poscibilité de alzè de 60 cm le sottët a condiziun che le frabicat vëgnes ressanè a livel de sparagn energetich. Chisc provedimënć é ma poscibli, por mirit de nosta autonomia. Mo al ne dess nia ester mosöres zënza regoles, chësc suradöt por evité speculaziuns.

Cassa Raiffeisen: Co odëise pa le svilup dla economia locala?

Dot. Florian Mussner: Respet ala rezesciun che i ùn a livel mondial, pon bëgn dì che i s’un stun ćiamò scialdi bun. Chësc dessigü po rmirit dl’impostaziun economica sön chëra che nostes generaziuns à costruì. Al se trata de n marćé che laôra te de plü ćiamps, dal’agricoltöra, al artejanat y le turism, che é dessigü la forza trainënta. Chësc conzet va porchël mantignì inant, laurè fora y renforzè olache al é ćiamò ressurses. Al nes aspeta n tëmp nia tan saurì, porchël él inće important chirì formes de cooperaziun nöies por podëi „ti ester“ ales ghiranzes dl marćé. La profescionalité damanada ti seturs desvalis vëgn tres plü grana, ara se trata porchël de „imparè inant“ por ester competitifs sön le marćé. Nostes valades arà inće tl dagnì la forza economica tl turism. Nosc compit é śëgn chël de ciafè na mosöra balanzada che nes dà inant bëgn economich y cualité de vita te düć i seturs y suradöt ales porsones che vir te nostes valades.

Cassa Raiffeisen: Co odëise pa la gran crisa finanziara mondiala?

Dot. Florian Mussner: Por agn alalungia n’él nia gnü tignì ite les regoles sa-

nes de n 1 + 1 che fej 2. La gran finanza a livel internazional dantadöt te America à dè fora trö’ massa saurì finanziamënć. Döt chësc à portè pro che les gran banches à albü de gran pordüdes y à messü spo inće stlüje. Les conseguënzes dla gran svalüta di prisc dles ćiases y di marćià azionars à peiorè la crisa finanziara cun de gran pordüdes. Tla Talia pon dì che la situaziun é scialdi miù. Tl tëmp dles fujiuns dles banches a livel internazional, é chës talianes restades scialdi dla medema grandëza y autonomes. Chësc à portè pro che ares n’é nia gnüdes trates ite tan dassënn tles gran pordüdes di marćé. Propi te chësc tëmp é les pices banches locales, pro chëres che al alda les Casses Raiffeisen, gnüdes renforzades y revalutades cun süa politica finanziara. Ares tol sö i scioldi sön le post sot a desvalies formes de sparagn da pert de sü sozi y tliënć, y conescion bun la realté locala i dares indô fora sot a na forma de credić desvalis, che porta insciö a n bun svilup dl’economia locala. Chësta forma cooperativa danter i sozi po ćiarè a n dagnì sann y che portarà früć y garanzia por n bun svilup dl'economia locala. Iö sun dla opiniun che les banches, anfat tan granes, dess laurè inant do le prinzip dla pröma banca Raiffeissen de Südtirol metüda sö a Rina, l’ann 1889, olache la regola dijô, che an podô ma dè fora tan de finanziamënć che an ciafâ. Chësc prinzip, dl ploan da Rina siur Ujöp Dasser da Peraforada dessura fondadù dla pröma Cassa Raiffeisen te Südtirol che â surantut i prinzips cooperatifs y de sussidiarité aladô dla orentè de Friedrich Wilhelm Raiffeisen. Chisc prinzips é do 120 agn dala fondaziun dla banca Raiffeisen a Rina plü co mai atuai.

Cassa Raiffeisen Stimé dot. Mussner, i Ves dijun bel dilan y i Ves audun inant ligrëza y sodesfaziun por Osc laûr!


T T T T T T T T T T T

0471 0471 0471 0471 0471 0471 0471 0474 0474 0436 0471

831 400 831 450 831 500 831 560 831 520 831 540 831 590 524 100 506 869 79 382 831 570

F F F F F F F F F F F

0471 0471 0471 0471 0471 0471 0471 0474 0474 0436 0471

836 836 836 847 839 843 843 523 501 793 847

849 295 524 680 904 249 305 465 685 88 695

corvara@raiffeisen.it corvara@raiffeisen.it colfosco@raiffeisen.it lavilla@raiffeisen.it badia@raiffeisen.it laval@raiffeisen.it pederoa@raiffeisen.it sanmartin@raiffeisen.it alplan@raiffeisen.it arabba@raiffeisen.it assiguraziun@raiffeisen.it

Editur Cassa Raiffeisen Val Badia - Grafica www.misign.it – Traduziuns Istitut Ladin Micurà de Rü – Stamparia Castaldi

Corvara - sënta Corvara - portina Calfosch La Ila Badia La Val Pidrô San Martin Al Plan de Mareo Reba Sorvisc d'assiguraziun


Reuniun Generala Cassa Raiffeisen Val Badia  

Reuniun Generala Cassa Raiffeisen Val Badia

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you