HM201705

Page 1


Hollands Maandblad 2017 – 5

thomas bersee (1957) – Historicus en onderwijs- en bibliotheekadviseur. Winnaar van de Hollands Maandblad Schrijversbeurs 2003-2004 (Essayistiek) voor zijn eerdere publicaties in Hollands Maandblad. Maandblad jan-willem dijk (1985) – Dichter; studeerde aan de Schrijversvakschool Groningen. Ontving in 2016 de Tine Clevering-Meijer Prijs van het Prins Bernhard Cultuurfonds en ontving de Hollands Maandblad Aanmoedigingsbeurs 2016-2017 voor zijn eerdere publicaties van poëzie in Hollands Maandblad. jack druppers (1962) – Wijkagent & inspecteur van politie te Amsterdam. Is ook actief als acteur. Publiceerde eerder in het politievakblad Blauw en als ‘korpsblogger’. Voor zijn project ‘Politiekids’ ontving hij de lpb Award voor het beste buurtproject en werd hij genomineerd voor de Hein Roethofprijs. eva gerlach (1948) – Ontving de Lucy B. & C.W. van der Hoogt-prijs (1981), de A. Roland Holstpenning (1988), de Jan Campertprijs (1995), de Zilveren Griffel en de P.C. Hooftprijs (2000). Debuteerde in 1977 in Hollands Maandblad Maandblad. In 2016 verscheen haar recentste bundel Ontsnappingen. philip huff (1984) – Schrijver, scenarist, vertaler. Schreef onder meer de romans Dagen van gras (2009), Niemand in de stad (2012) en Boek van de doden (2014). Ontving de Hollands Maandblad ((proza). proza). proza ). In 2015 verscheen de essaybundel Het verdriet van anderen. Schrijversbeurs 2010-2011 (proza esther krijgsman (1967) – Is freelance journaliste; schrijft literair proza en poëzie. iris le rütte (1960) – Beeldend kunstenaar en dichter. Exposeert in binnen- en buitenland. Onlangs verscheen de vierde druk van haar dichtbundel met tekeningen Ik dicht je bij me, alsook haar oeuvrecatalogus Schaduwplaats – Sculpturen, openbare ruimte, tekeningen, gedichten; zie: www.irislerutte.nl. erik wietse rietkerk (1985) – Werkt als hovenier en verhuizer. Publiceerde eerder diverse verhalen in Hollands Maandblad Maandblad. Ontving de Hollands Maandblad Aanmoedigingsbeurs 2015-2016 (proza ((proza). proza). proza). f. starik (1958) – Dichter, schrijver, kunstenaar. Publiceerde tien dichtbundels, waarvan staat (2015) voorlopig de laatste is. Non-fictie: De eenzame uitvaart (2005), Een steek diep (2011) en Moeder doen (2013); recente fictie: De gastspeler (2010), Bijna alle meisjes (in voorbereiding). frans stüger (1946) – Debuteerde in 1975 met de roman De gedachte; daarna verschenen o.m. Sporen in de winter (2001), Weerloos (2003) en in ‘de schrijfbibliotheek’ Personages, conflict, perspectief (2011). h.l. wesseling (1937) – Emeritus-hoogleraar Algemene Geschiedenis aan de RU Leiden en auteur van onder veel meer De man die nee zei; Charles de Gaulle 1890-1970 (2012) en La Grande Nation (2014). Onlangs verscheen Scheffer– Renan–Psichari; een Franse cultuur- en familiegeschiedenis, 1815-1914.

Redactie: Bastiaan Bommeljé Redactieraad Redactieraad: Gerard van Emmerik, Beatrijs Ritsema, Mark Boog en Willemijn Lindhout Vormgeving: Steven Boland Copyright: Auteursrecht voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd en/of openbaar gemaakt, door middel van druk, fotokopie, microfilm of op welke andere wijze ook, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Deze uitgave werd mede mogelijk gemaakt door subsidie van het Nederlands Letterenfonds en het Prins Bernhard Cultuurfonds.


HOLLANDS

Ma and b lad inhoud no. 5 – 2017

Redactioneel * Deze maand – 4 Thomas Bersee

* Een slavenhouder aan de muur – 5

Eva Gerlach * Ottersaat – 15 Frans Stüger * Er gaat iets niet goed – 17 Philip Huff * Gedichten – 19 H.L. Wesseling * De scrabble-universiteit – 22 Jan-Willem Dijk * Gedichten – 28 F. Starik * Paradijs Appelding – 31 Jack Druppers Esther Krijgsman

* Integer – 37 * Gedichten – 39

Erik Wietse Rietkerk * Bergerac en terug – 41

De tekeningen zijn gemaakt door Iris Le Rütte


Ma and b

Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

HOLLANDS

2015 – 1

Ma and b lad

HOLLANDS

zes-en-vijftigste jaargang • nummer 806 januari 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Ma and b lad

2014 – 10

HOLLANDS

HOLLANDS

2015 – 5

Ma and b lad

HOLLANDS

zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 810 mei 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Ma and b lad

H.L. Wesseli Philip Huff ✳ Antoi Robbert Welagen ✳ Ma Thomas Heerma v Dorien de W

Ma and b lad Bregje Hofstede Maarten ’t Hart Frederik Philip Kuethe Marieke Rijneveld Emma Crebolder Kitty Pouwels Wim Brands

F. Starik Emma Burns

Eva Gerlach

Jan C. Molenaar

HOLLANDS

L.Th. Lehmann

2015 – 12

Ma and b lad

Frans Pointl

HOLLANDS

holl ands maandbl ad aanvullende honoraria 2016-2017

zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 817 december 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Rob van Scheers Delphine Lecompte

Ma and b lad

* * *

NDS

2015 – 11

blad

HOLLANDS

nummer 816

Ma and b lad

K.L. Poll. blad.nl

H.L. Wesseling f J.M.A. Biesheuvel Vrouwkje Tuinman f Pieter Kranenborg Anne van Amstel f Willem Thies f Wim Brands

Dankzij de steun van het R.O. van Gennep Fonds is de Stichting Hollands Maandblad in staat jaarlijks prozaschrijvers, dichters, essayisten en grafisch kunstenaars die meewerken aan Hollands Maandblad ten behoeve van de verHOLLANDS dere ontplooiing en bestendiging van hun werk een financiële aanmoediging Ma and b lad te bieden in de vorm van het Hollands Maandblad Aanvullend Honorarium. zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 819 februari 2016 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

HOLLANDS

Ma and b lad

Alexis de Roode | Marieke Rijneve

Ba sj e

n

n orma Do

Est her P

jn eli orc

Fra ns Po in

L.Th . Le hm a

Maar te

nn

tl

e ne d toi An ooij .A. M J.J

Kom

2016 – 1

OLLANDS

a and b lad

Wuck

Charlotte Goulmy

F. Starik

Heerma van Voss

Geert van der Kolk & zijn dossie

over de verdampte biografie van Renate Rubinstein

acht-en-vijftigste jaargang • nummer 823/824 juni/juli 2016 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

H.L. Wesseling Ivo Victoria Daniëlle van Versendaal Dorien de Wit Frans Pointl Jabik Veenbaas Maarten ’t Hart Marieke Rijneveld

dorien de wit – proza marieke rijneveld – poëzie erik wietse rietkerk – proza małgosia briefjes – tekeningen karen opstelten – tekeningen berry de haas – tekeningen pieter kranenborg – proza jack druppers – proza sander meij – poëzie delphine lecompte – poëzie

er Bo

Breyten Breytenbach – Afsch

2015 – 8/9

H O L L A N D SPhilip Huff | Iris Le Rütte | Marc

M a a n d bMH Ola aaLnLddA bNlDa Sd

*

HOLLANDS

Ma and b

Eva Gerlach

en ag n el W re rg t ee bo er Sch en an bb e Kr Ro Ank ter Dijk em Pie -Will n Ja oij J.J.A. Mo

zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 813/814 augustus/september 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Ma and b lad

HOLLAN

A.L. Snijders – Zeven Zeer Korte Verhalen Antoine de Kom Ivo Bonthuis Philip Huff Maarten Doorman Marieke Rijneveld

Ma

Het Bestuur van de Stichting Hollands Maanblad en de redactie hebben het genoegen mede te delen dat de volgende auteurs, dichters en kunstenaars uit jaargang  van Hollands Maandblad in aanmerking komen voor een jaarlijks in het voorjaar vastgesteld en uitgereikt Hollands Maandblad Aanvullend Honorarium:MH Oa aLnL dA bNlDa Sd

2014 – 12

2016 – 10

2016 – 2

HO

acht-en-vijftigste jaargang • nummer 827 oktober 2016 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

*

Willem Wansink

e Rietkerk J.M.A. Biesheuvel de Wit Wim Brands

OLLANDS Het Aanvullend Honorarium is bedoeld als materiële steunMHin en a a nde d b l arug, d niet als een prijs in de zin van de drie Hollands Maandblad Schrijversbeurzen die jaarlijks worden uitgereikt door de Redactieraad voor de beste bijdrage in de categorieën Poëzie, Proza en Essayistiek. Het gaat om een donatie aan HOLLANDS medewerkers van wie de bijdragen M a a n d b l a d in de afgelopen jaargang door het StichHOLLANDS tingsbestuur in het bijzonder werden opgemerkt. M a a nDe d bleeftijd l a d van de medewerkers, de continuïteit van hun band met Hollands Maandblad en de mate H O L Lrelevantie ANDS van van de ondersteuning, speelt bij de nominatie mede een rol. Ma and b lad zes-en-vijftigste jaargang • nummer 804 november 2014 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

2014 – 11

HOLLANDS

Ma and b lad HOLLANDS

M a aBiesheuvel nd b lad J.M.A

H

acht-en-vijftigste jaargang • nummer 822 mei 2016 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

M

Robbert Welagen

2015 – 3

zes-en-vijftigste jaargang • nummer 808 maart 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

2017 – 2

acht-en-vijftigste jaargang • nummer 831 februari 2017 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

HOLLANDS

HOLLANDS

Ma and b lad zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 820 maart 2016 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

HOLLANDS J.M.A.

Montijn Grunberg

er s k rs

Ileen Arnon

Max Niematz * Paul Gellings A.L. Snijders * Anne van Amstel

O*LGerry L A van ND derSLinden Philip H Huff

M a aMARK n d b l aBOOG d

& WillemGrunberg Wansink Eeke van der Veen Arnon zeven-en-vijftigste jaargang nummer 821

Fredie Beckmans DeSNIJDERS zorg als wurggreep A.L. - VIER ZEER KORTE VERHALEN Delphine Lecompte •

april 2016 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Roman Helinski

PHILIP HUFF

2016 – 4

HOLLANDS

Ma and b lad

HOLLANDS

M a aHnOdLbLl Aa dN D S Ma and b lad

Vrouwkje

2016 – 11 2015 – 10 Guus Luijters

HO HLOLLALN AD NSD meS

MM a aanadnbdlba lda d

en

acht-en-vijftigste jaargang • nummer 828 november 2016 zeven-en-vijftigste jaargang Opgericht in 1959 door K.L. Poll. • nummer 815 oktober 2015 www.hollandsmaandblad.nl Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

t

n

s

HO

Ma

met Zes Zeer Korte Verhalen

ar rt t

g

aa rt l al

t

ar

Ma and b lad

Olga Kortz

Wim Brands

Ronald H

Vrouwkje Tuinman * Delphine Lecompte Guus Luijters * Iris Le Rütte * Fleur Bourgonje A.L. Snijders

Biesheuvel

pp pe ru rup i A.H.J. Dautzenberg k D k D ar i k Jac Jac F. St . Star F a t H Rijneveld Marieke 2015 – 4 n ’ n ’t H n e t r e xxx nd da aa rt x xxx M Maa erse der xxxx Weiden xxx sen xxxx Marianne van n V er i n xxxx xxx xxx va n V l xxxx le va esse eli n g xx xxx iëliëlle nxx x over liefde in H n x e W x eesrs&tleed g DaDan xxx egeen .L .rLu. pWp en ’ t H a x t x s x x H e ’ . x xxx re Jac x rt kn kHD eg g xx xxxx kD xx J o s eVrest Jac aa arrtieoer-roman de ste e lign xxxxx M ru er stee g . Sata xxxx Jos V 2015 – 2 sseslein F pp V M x x x e x xx s ers x Jo Hs aVrer xxxx . Wes F. S xx J o xx xxxxx H . L. W ch n ’tJo ta r Ma ch xtxxxx rlach xxx s VersDte ik arte art H.L anegen xarxrtx Gerla a a rla Ma en iël xxxxxx x’txtHxHa E va Ge xxxx end Ge ach xx’xx le v t Hxx ers Eva Gerl xxxx E va eegernteenn’ H . L. x Jack V an a x x n r x x t a t te Wesselin p DVeru rsM aaart JaJck rrupp xx x e va xxxx Envag Veup ll x x o s Dr x sen e r s H. grupxxxxxx ië x p s li M er g x e L i x da Dan E va ess k D. We F.tar xxxxxx elinrikk al r .W Gerlach xrrxssx ess ta ri Jac .sSse Star i k F St F. Ha Sta H.L x tW F. S ta xxpxpee M xx Fxx li n H aM H . L . ar i kF. S n ’t xxrxuupp l x xx arataxx xxgt xx aaal arte n ch k DDr enrten ’ten ’ xx MD xxx Maarte Ma ndda a ar t Hart d etrlaJ Jaacck ’taH ege n n ’tvH xxx e r ante G e s tx r a a ’t ste iënll sr E Hartx a a r t en Joes va Har Ver Vere V s rs Ven VeMxxxxxx ’t Daniëll xx n Jo e n n aa rst rsen n V e van Ve arte e ev xv xxx S e d n r

HOLLANDS

Ma and b lad

J.M.A. B Wytske

HOLLANDS

Ma and b lad

Marc Tritsmans

HOLLANDS

Ma and b lad

ff Philip Hu

zes-en-vijftigste jaargang • nummer 808 maart 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

2015 – 6/7

Ma and b lad

zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 811/812 2016 – 3juni/juli 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Iris Le Rütte

l

OLLANDS

g

aa

l

ar

t

t

k

er

s

a and b lad

H . L . W e s se L i n g e va g e r L ac H J.M.a. B i e sH e u v e L M a r k Boog

J.M.A. Bie she

uvel

Erik Wiet

R I E T K E Rse


blad HOLLANDS

2017O – 4L L A N D S H

Ma and b lad

2015 – 1

HOLLANDS

Ma and b lad

HOLLANDS

zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 816 november 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Ma and b lad

HOLLANDS

Ma and b lad H.L. Wesseling f J.M.A. Biesheuvel

2015 – 2

Ma and b lad zes-en-vijftigste jaargang • nummer 807 februari 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

ing ine de Kom arco Kamphuis van Voss Wit

2015 – 11

Ma and b lad

HOLLANDS

acht-en-vijftigste jaargang • nummer 833 april 2017 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Vrouwkje Tuinman f Pieter Kranenborg

HOLLANDS

Ma and b lad

n arno berg grun

ton rozeman

iris le rütte

pim te bokkel vrouwkje tuinman

marieke rijneveld eva maria staal

F. Starik Emma Burns

Anne van Amstel f Willem Thies f Wim Brands

o iv uis h nt bo

A.H.J. Dautzenberg Gerry van der Linden Margriet de Koning Gans

H.L. Wesseling

Thomas Heerma van Voss

Wytske Versteeg Philip Huff

hollands maandblad beurzen 2016-2017 Frans Pointl

Bert Boelaars

over de Geheime Zoon van Gerard Reve

* * *

OLLANDS Redactie, redactieraad en uitgever van Hollands Maandblad, MHtezamen a a n d b l a d met het bestuur van de Stichting Hollands Maandblad, hebben het genoegen mede te delen dat tijdens een feestelijke bijeenkomst te Amsterdam op 2016 /2017 2016/ /2017 14 juni 2017 de Hollands Maandblad Beurzen 2016/2017 zullen worden uitgereikt aan de laureaten. Op voordracht van redactieraad & redactie werden de volgende medewerkers HOLLANDS van Hollands Maandblad aangewezen als winnaars: Ma and b lad

2017 – 3

LLANDS

acht-en-vijftigste jaargang • nummer 832 maart 2017 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

NDS

blad

HOLLANDS

nd b lad

2016 – 12

Ma and b lad

-en-vijftigste jaargang • nummer 829 december 2016 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Arnon Grunberg

met het lichaam van zijn moeder speelt

heid van André Brink

eld

c Tritsmans

Hollands Maandblad Aanmoedigingsbeurs – Categorie poëzie HOLLANDS jan-willem dijk Ma and b lad

*

2016 – 6/7

ers bij BVD, Stasi & FBI

HOLLANDS

Ma and b lad

2015 – 12

B.S. Veldkamp – K arel

van het

HOLLANDS

r eve

pe t e r v e r s t e g e n * ph i l i p h u f f d or i e n de w i t * de l ph i n e l e c om p t e * s a n de r m e i j r e nsk e va n de n broe k h.l . w e s se l i ng Over Nederlandse oorlogsmisdaden

*

Fredie Beckmans

chrijverijscho Sc ar de S ol gaat na oorman Krijn Peter Hess elink rten D M aa van Voss Delphine eerma Leco H s mp ma te To

en de computer

2015 – 10

HOLLANDS

zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 815 oktober 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Ma and b lad

Hollands Maandblad Aanmoedigingsbeurs – Categorie proza gerda blees

Arnon Grunberg | Delphine Lecompte

Ma and b lad

Sylvie Marie | Marieke Rijneveld

*

Willem Wansink | Hans Schoots M. De Koning Gans – J onge

s chri chriJJvers vers en hun onbehagen

J.M.A. Bie she

uvel

se De Hollands Maandblad Beurzen worden jaarlijks uitgereikt aan jonge c.q. REriI EkTWKiet ERK debuterende auteurs die in de voorafgaande jaargang in Hollands MaandbladIRISLER TTE F.Starik ov er hebben gepubliceerd. De beurzen zijn beschikbaar voor elk der drie terreiOLLANDS Poll in nen waarop Hollands Maandblad zich sedert de oprichtingMHdoor a a n d b l K.L. ad HOLLANDS 1959 (als toen nog Hollands Weekblad) Weekblad een vooraanstaande plek in het Neder- M a a n d b l a d landse literaire landschap heeft verworven: proza, poëzie en essayistiek. De Aanmoedigingsbeurzen en Schrijversbeurzen van Hollands Maandblad zijn Bregje Hofstede Maarten ’t Hart behalve als bewijs van waardering ook bedoeld om in materiële zin het schrijFrederik Philip Kuethe Marieke Rijneveld verschap van de bekroonde auteurs te stimuleren en tevens bij te dragen aan Emma Crebolder de bestendiging van de band tussen de laureaten en het Hollands Maandblad Maandblad. KittyWimPouwels Brands Marc Tritsm Thomas Ber ans see Ü

Joost Zwa

german

2015 – 5

A.L. Snijders – Zeven Zeer Korte Verhalen Antoine de Kom Ivo Bonthuis Philip Huff Maarten Doorman Marieke Rijneveld Eva Gerlach

zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 810 mei 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

Jo

s

Ve rs

H

tee gen

aG

in g

HOLLAN . L .D S

*

Ev

M a a n d b l Waedssel zes-en-vijftigste jaargang • nummer 809 april 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

erl

De Hollands Maandblad Beurzen worden mogelijk gemaakt door de Stichting Hollands Maandblad en de Stichting R.O. van Gennep Fonds.

2016 – 5

xxx

xxx xxx

2015 – 4

HOLLAND

M

ach xxx xxx aa g rte xxx eeen n’ xxx resteg Jac F. tH xxx o sSta kD J o s eVrest art Verrs ru xxx ik Jos V pp teege e x x ac e s x n xx rs . We F. S xxx xxxx xxx Jo H. k D H . L. W L . Wrup ta r Ma xxx xxxx s Ve D esspee ik rste xx art H.L x anegen lirsng en iël xxxxxx E va G xxx xxxx E xx’xx le v t Hxx a n va G xxx xxx E va H . L. Jack an art erla iël x W D V ch x p es r JaJck rrupp seling p eru le x Veu o s Dr xxxx s e H. ru xxxxxx xxxx L M van V i exnd ar s xxxx E va a art er k D. We F.tar al Gerlach en ’tsen Jac .sSse Star i k F S F. Hadrt M xx Fxx li n H aaxx aM H.L. xx arataxx xxgt l xxxx F. S enrten ’ten ’ xx x xxx tarik MD M aa rten ’t a ar ’ rt H a r t d ante iënll E Hartx ataH Joe’ts va a r t sen xxxx x Ja c Ven VeMxxxxxx xxx Daniëll xx er k Dru rst rsen n Vxx e van Ve xx ee vda a a l rsen ppers xx F. StarikH li n g elen xx xxxx .L . Wxxxxxx lx sse xxxx xxx ë e e i ss x neli W x Eva t H H.L. Wesseli xxJ a ck Dr Da Da n g .L . en G n up n’ xx H eg arlaars n iëll x Mepe g rt rte xx chexx xx e van ste nxx xx eeaa aa ’t xx g stM H a rxt xx rten ’t Veorss Ver M er xx lin Ha J end xsx xx sV aal esse Jo x x o J V x x D x erste x a n iël xx C os Jo ege .W le x Ve Wo rsh e g e ch txx van Versenda n H.L dsm lac ute sma rla ar al x er Ge xx tH aG xx E va n’ Ev Exva xx G xx rte e x a rl ax Eva Gerla Ma xxch x c x h sx rik er x Sta pp F. l ru aa kD nd se Jac er V n va le iël Dan

Ma and b la

J

HOLLANDS

xxx

xxx x

J

Ma and b lad

ar

t

k

er

s

D

* * *

Biesheuvel • Max Niematz • F. Starik e Versteeg • Mark Boog • Philip Huff

and b lad

Havenaar * Du Perron, Camus en wij

HOLLANDS

Ma and b lad zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 811/812 juni/juli 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

2015 – 6/7

HOLLANDS

Ma and b lad

HOLLANDS

Ma and b lad acht-en-vijftigste jaargang • nummer 830 januari 2017 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

2017 – 1

HOLLANDS

Ma and b lad HOLLANDS

Tuinman * Delphine Lecompte * Iris Le Rütte * Fleur Bourgonje A.L. Snijders

et Zes Zeer Korte Verhalen

MARK BOOG

Arnon Grunberg

Fredie Beckmans Delphine Lecompte PHILIP HUFF

H .L. W ess eli n g ov er c u lt u u r & b es c h av i n g

aa

g

t

HOLLANDS

Ma and b lad H.L. Wesseling Ivo Victoria Daniëlle van Versendaal Dorien de Wit Frans Pointl Jabik Veenbaas Maarten ’t Hart

Eva G er lac h | F. Sta r i k | M a r k B o o g | M a r i ek e R ij n ev eld I v o B o n t h u i s | Fr ed er i k P h i li p Ku et h e

ar

2015 – 8/9

Ma and b lad zeven-en-vijftigste jaargang • nummer 813/814 augustus/september 2015 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

A.L. SNIJDERS - VIER ZEER KORTE VERHALEN

Roman Helinski

en

OLLANDS

l

Verdere informatie over de Hollands Maandblad Beurzen is te vinden op www.hollandsmaandblad.nl.

2015 – 3

P i et er K r a n en b o rg Zo vo o r d eli g ko m t d e d o o d u i t C h i n a


Deze maand Er zijn maanden waarin de beker van het bestaan zo rijkelijk gevuld is, dat men alleen al door ernaar te kijken, bevangen raakt door een gelukzalige beneveling. Dan schuimt de moderne werkelijkheid, overvloedig gekruid met het menselijk tekort, zonder ophouden over de rand, en wij kunnen niet anders dan zelfs de droesem tot de bodem opdrinken. Dit was zo’n maand. Wat rest, is de euforie van dieper inzicht, en de lichte hoofdpijn van een overbelast begripsvermogen. Hadden wij immers onze blik nog niet gewend naar de Amerikaanse president met zijn pathologische babbelziekte en eigenliefde, of onze ogen werden getroffen door het voor niemand anders dan politici onverwachte mislukken van de kabinetsformatie te onzent, en moesten wij ons afvragen of de natie zich ‘op hellend vlak’ bevindt nu 27.500 scholieren klaagden over het eindexamen Nederlands dat deze voor hen klaarblijkelijk onbegrijpelijke uitdrukking bevatte. Gelukkig bleek de chaos bijeengehouden te worden door de bindende onderstroom van deze tijd. Men kan erover twisten hoe die onderstroom omschreven dient te worden, maar zeker is dat het hier gaat om een nieuw verschijnsel, dat te maken heeft met de verdringing van het geschreven woord (met de neiging tot verbale argumentatie) door het beeld (met de neiging tot visuele egalisatie). Het heeft geen zin hierover te lamenteren. Voor de verbetering van de maatschappij, de tuchtiging van de rijken en de redding van de misdeelden, staat dit blad immer pal, maar als het geschreven woord zichzelf niet kan redden, is het geen knip voor de neus waard. Nu ja, waar het om gaat, is dat het vocabulaire krimpt – van Amerikaanse presidenten evenzeer als van Nederlandse politici en examenkandidaten in het Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs. En een krimpend vocabulaire betekent onherroepelijk ook een krimpend wereldbeeld. Wij zijn gewend geraakt aan de ‘low-level dishonesty’ in de beperkte woordenschat van managers en bestuurders (‘inspiratie’, ‘ambitie’, ‘uitdaging’, ‘uitrolstrategie’ en dan vice versa). Maar waar wij wellicht nog aan moeten wennen is wat een onderzoek van LJS Media Research en de Vrije Universiteit duidelijk maakte, namelijk dat het vocabulaire van journalisten evenzeer krimpt. De digitalisering wordt als oorzaak aangewezen voor het ‘imitatiegedrag’ en de napraatziekte. Het was in elk geval treffend dat de beslissende momenten van de Nederlandse verkiezingsstrijd zich voordeden in babbelprogramma’s als Pauw & Jinek, RTL Late Night, Tijd voor Max en Koffietijd, Koffietijd met hun inwisselbare oriëntatie op human interest. Dit verklaart ook waarom Donald Trump alle debatten verloor, maar de verkiezingen won, en waarom Geert Wilders zich Privé vrijwel beperkte tot interviews in Story en Privé. Onlangs stelde de Autoriteit Consument & Markt (acm) (acm) dat de overname van de Telegraaf Media Groep door het Vlaamse Mediahuis ‘een positief effect’ heeft op de Nederlandse dagbladsector, die nu voor 88 procent in handen is van twee Belgische mediabedrijven. Men constateerde dat de uitgevers van dagbladen door de digitalisering immers ‘vrijwel geen mogelijkheden hebben om de kwaliteit te verlagen’. Dat kan waar zijn; wie de moderne journalistiek een beetje volgt, weet dat wij reeds enige tijd de droesem tot de bodem opdrinken. – bb 4


Een slavenhouder aan de muur De politieke iconografie van Donald Trump door Thomas Bersee Op dinsdag 24 januari 2017, drie dagen nadat hij als 45ste president van de Verenigde Staten het Witte Huis had betrokken, liet Donald John Trump in de Oval Office een portret ophangen. Het was zijn tweede volle werkdag en ook de dag dat hij de ‘executive actions’ tekende om de weg vrij te maken voor de Keystone xl en Dakota Access oliepijplijnen, maar Trump liet geen tijd verloren gaan om het schilderij te laten halen uit het kunstdepot van het Witte Huis en het op te laten hangen op de plek waar onder president Obama een werk hing van Norman Rockwell met een afbeelding van het Vrijheidsbeeld. Het ging om een portret van Andrew Jackson, de generaal, senator en zevende president van de VS tussen 1829 en 1837. Jackson was ook medeoprichter van de Democratische Partij, maar dat zal Trump misschien minder hebben aangesproken in het werk van de bekende portretschilder Ralph E.W. Earl, die het vak in Londen en Parijs leerde, trouwde met Jacksons nichtje en eindigde als volgzame huisvriend van de president. Het was Trump erom te doen dat Jackson als ‘de eerste populistische president’ bijna twee eeuwen geleden ook als relatieve buitenstaander werd gekozen met de leus dat hij de rechten van ‘de gewone man’ zou stellen boven de macht van de ‘corrupte aristocratie’, waarmee hij de politieke en culturele elite in Washington en New York bedoelde. De betekenis van het schilderij, dat zodanig is opgehangen dat Jackson over Trumps linkerschouder meekijkt als deze aan de ‘Resolute Desk’ zijn presidentiële decreten tekent, buitenlandse leiders belt en in beraad is met zijn topadviseurs, is niet te onderschatten. Hoewel er ook tijdens de presidentschappen van Lyndon Johnson, Ronald Reagan, George H.W. Bush en Bill Clinton een portret

van Jackson in de Oval Office hing (een bekender portret door Thomas Sully, afkomstig uit de National Gallery of Art), werd in de Amerikaanse pers – en zelfs in kunsthistorische vakbladen – niet voor niets opgewonden gereageerd op het symbolische gewicht van de rentree van een man die tegenwoordig geldt als een van meest controversiële presidenten uit de geschiedenis van de Verenigde Staten. Tot op heden is de kwestie grotendeels aan Nederland voorbijgegaan, in tegenstelling tot de gouden gordijnen die Trump liet ophangen (die overigens al gebruikt waren door Bill Clinton).1 De geagiteerde discussies aan gene zijde van de oceaan zijn echter niet verwonderlijk, want de overeenkomsten, paralellen en raakpunten tussen de twee omstreden presidenten Jackson en Trump zijn voor de ene helft van de Amerikanen uitermate hoopgevend en voor de andere helft bijzonder verontrustend. Een in het oog springende, hoewel misschien oppervlakkige, overeenkomst tussen de zevende en de vijfenveertigste president is een zekere mate van bombast en ijdelheid waarmee beiden behept zijn. Zo lijkt niet alleen Jacksons gepeperde retoriek, maar ook zijn haardos opmerkelijk veel op die van Trump, al zijn diens achterovergekamde manen niet witgrijs maar geblondeerd en slikt hij medicatie tegen haaruitval. Geen enkele president heeft zichzelf meer laten portretteren in olieverf dan Jackson. Hij was de eerste president die met Earl een fulltime kunstschilder in dienst nam, zoals tegenwoordig het Witte Huis een vaste fotograaf heeft. Vandaar dat er meer dan dertig portretten in olieverf van Jackson zijn.2 Ook Trump is verzot op zijn eigen beeltenis. Zijn werkkamer in de Trump Tower in 5


Drie gedichten Philip Huff –i– Je las ergens ‘Je kijkt in je hoofd’ en knikte maar je denkt nu met welk oog Je gelooft niet in een grotere macht wel in het grote geheel – en een groots gebaar Je hoorde iemand zeggen ‘Ik hou mijn adem in tot het trillen begint’ Je weet niet anders dan dat je er altijd was Je weet niet anders dan dat Je stond op één been en stak je voet in een broekspijp het trilde voor je ogen – het werd zwart een ander zwart dan in slaap vallen een ander zwart dan de nacht

philip huff – drie gedichten

Het is geen toeval dat er niets te begrijpen valt

19


De scrabble-universiteit Of: het mysterie van de verdwenen vrouwelijke professoren door H.L. Wesseling Nederland, zo lezen we vaak, heeft relatief weinig vrouwelijke hoogleraren. Met relatief wordt dan bedoeld: vergeleken met andere landen. Wij bungelen met 18 procent vrouwelijke hoogleraren ergens onderaan de lijst van Europese landen, als vierde van onderen om precies te zijn, net boven maar angstig dichtbij – lees en huiver! – Cyprus. Nu kun je je afvragen hoe belangrijk zo’n lijstje is. Iemand moet immers de eerste en dus moet ook iemand de laatste zijn. Er zijn ook veel lijstjes waarop wij hoog scoren: weinig corruptie, grote tolerantie, de gelukkigste mensen, na de Scandinaviërs natuurlijk, die met hun eeuwigdurende winters en eeuwig zingende bossen – wat een lawaai moet dat zijn – altijd en eeuwig de besten zijn. Wij hebben ook de gelukkigste kinderen met redelijk goede Pisa-toetsen, zij het niet zo goed natuurlijk als de Aziaten met hun geterroriseerde kinderen. En die 18 procent is al beter dan de 9 procent vrouwelijke hoogleraren die Nederland in 2003 had (hoewel minder goed dan de minimaal 25 procent die we volgens het Lissabon Akkoord al in 2010 hadden moeten hebben). De universiteiten zelf lijden kennelijk niet erg onder het gemis aan vrouwelijke hoogleraren. Hun bestuurders verkondigen immers dag in dag uit hoe goed ze wel niet zijn, en dat is weliswaar een beetje opschepperig, maar niet volkomen onjuist, zoals blijkt uit internationale ranglijsten. Ze moeten uiteraard de Angelsaksische universiteiten laten voorgaan – wij kennen nu eenmaal geen topuniversiteiten – maar nemen toch te midden van de rest een heel fatsoenlijke plaats in. In vrijwel alle van de vele ranglijsten staan ze allemaal wel bij de eerste 200 en een stuk of wat bij de eerste 100. Die lijsten zijn vooral gebaseerd op wetenschappelijke publicaties en citaties in

de bèta- en medische wetenschappen. Doorgaans blijven alfa- en gammawetenschappen, waarin Nederland af en toe uitstekend presteert, buiten beschouwing. Maar de bètavakken doen het zelf goed genoeg, zoals ook blijkt uit de vele Europese subsidies die Nederland verwerft en uit sommige prijzen, waaronder sporadisch een Nobelprijs. Oppervlakkig gezien zou je dus denken dat er weinig reden tot klagen is, maar toch wordt er geklaagd, en niet alleen door vrouwelijke wetenschappers die geen hoogleraar zijn geworden, dat ligt voor de hand, maar ook door hen die het wel zijn geworden. Die zouden graag meer ‘zusters’ onder hun collega’s zien. En het is ook wel vreemd dat van de afstudeerders meer dan vijftig procent vrouw is, maar dat bij elke stap op de academische ladder het percentage vrouwen drastisch afneemt, om maar te zwijgen over het feit dat vrouwelijke hoogleraren minder blijken te verdienen dan hun mannelijke collega’s. Hierover moppert de pers en ook het parlement, en nu tevens de minister van Onderwijs, die vijf miljoen euro wil uittrekken om wat aan die achterstand te doen. Zij wil meer vrouwelijke universitaire hoofddocenten (uhd’s) tot hoogleraar laten benoemen. Voor dit probleem bestaat echter een veel eenvoudiger oplossing: niet meer vrouwen tot hoogleraar benoemen (doorgaans een vrij omslachtige weg), maar gewoon meer uhd’s hoogleraar noemen. Dat heeft dan wel de schijn van oplichterij, maar dat is het niet. Er is immers een precedent. Met ingang van 1 januari 1980 werden alle universitaire lectoren die daartegen geen bezwaar maakten, collectief benoemd tot hoogleraar. Slechts een enkeling protesteerde en bleef tot zijn of haar pensioen lector, een ambtelijke rang die 22



Paradijs Appelding

f. s ta r i k – pa r a d i j s a p pe l d i n g

door F. Starik Wij zijn vermoedelijk de saaiste mensen ter wereld en we schamen ons daar niks voor. Eens per jaar nemen we vakantie. We begonnen veertien jaar geleden met acht dagen, maar in de loop van de tijd zijn daar drie dagen bijgekomen, want ook wij hechten aan vooruitgang, hoe marginaal ook. Veertien jaar geleden begonnen we op het eerste eiland, het grootste, van onze subtropische archipel. Dat is zo’n eiland waar je voor acht dagen driehonderd euro kwijt bent aan reis en verblijf, en dat is te merken. Er komen jongeren. Ze hebben er proppers om de buitenlanders de horeca binnen te drijven en voor bijna elk restaurant staat een binnensisser, een hengelober: You, my friend, where you from? We have special price for you. Op het strand klinkt de hele dag het naargeestige roepen van de ambulante limonadeverkoper, fantalimoncocacola, van de man met de stapel hoeden op zijn hoofd, van de ebbenhouten horlogeventers en zonnebrilverkopers. En ’s nachts wordt dat alles overstemd door het hitsige, dronken gelal van de groepen puberale testosteronbommen, het flikkerende neonlicht van discotheken met hun bonkende muziek, de walmende snackbars met hun friet en frikandellen. Zo’n eiland. We probeerden dus een tweede eiland, en daarna een derde, dan een vierde, telkens iets kleiner, telkens iets stiller, iets kalmer, iets duurder. Ten slotte kwamen op ons geheime eiland, de definitieve parel die we aan ons snoer van eilanden regen. Het laatste waar je rechtstreeks op kunt vliegen. Wil je nog kleiner en exclusiever, dan zul je ofwel een privéjet moeten nemen of moeten overstappen, op een boot dan wel zo’n klein vliegtuigje dat door propellers wordt aangedreven. Dat overstappen smeekt om vertragingen, onderhoudsjongens die met kauwgum de propeller repareren, verdwaalde koffers, moeilijkheden. Gaat allemaal van je tijd af. En die staat nu al onder druk. Er vliegt maar één maatschappij op ons eiland, twee keer per week kun je erheen en ook weer terug. Het nadeel en ons voordeel daarbij is dat je voor de prijs die men hiervoor vraagt tien keer naar Rome op en neer kunt vliegen. Zoiets stoot mensen af. En dan moet je het appartement ook nog zelf betalen. Eenmaal aangekomen op ons vulkanisch uitgebarsten Waddeneiland, maar dan met lekker weer, brengt een taxi ons in drie kwartier dwars door de bergen naar de westkant. Dat is de goede kant. Het vliegveld ligt aan de oostkant, de zon komt er een uur vroeger op maar gaat ook een uur vroeger weer onder. De regen komt daar aangewaaid, op die zeldzame momenten dat het regent, maar het lukt de wolken niet over de bergen heen te zweven. Aan onze westkant hebben ze niet eens een apart woord voor regen, ze noemen het daar bij gebrek aan beter ‘vallend water’. De meeste toeristen nemen genoegen met de oostkant, en die laten we achter in de hoofdstad, een plaatsje met een stuk of twintigduizend inwoners, toeristen niet meegeteld. Ons dorp wordt door nog geen duizend mensen bewoond. In de zomer dan, in de winter zal het de helft zijn, aangevuld met wat toeristen. En dat zijn er niet overmatig veel. Er liggen nooit meer dan pakweg vijftig mensen op het zeshonderd meter lange strand, waar een stuk of dertig ligbedden staan die nooit 31


Integer door Jack Druppers ‘Speciaal voor de sterke arm is deze lekkernij vandaag vijf euro!’ roept de koopman op de Dappermarkt met een knipoog en schuift een zak met tien grote gevulde koeken in mijn richting. Voor mij bestaat er niets lekkerder dan een verse gevulde koek. De geur doet mij al watertanden. Talloze keren heb ik zo’n zak gehaald voor de wijkagentenkamer. Ik weet dus heel goed dat tien gevulde koeken niet vijf, maar tien euro kosten. ‘Dat is erg vriendelijk van u, maar ik wil graag het normale bedrag betalen’, zeg ik tegen de man. Zijn blik verstrakt en hij zegt; ‘Geeft nu maar gewoon een vijfje, meneer de agent, dan zijn ze nog lekker warm als je naar je bakkie gaat. Het is echt goed zo.’ Ik geef geen krimp: ‘Even goede vrienden, maar ik betaal het normale bedrag, of ik koop helemaal niets.’ Aan mij is ‘naggen en dalven’ niet besteedt. Ik ben een agent van de lichting bij wie in de opleiding voor het eerst aandacht werd besteed aan integriteit. ‘Je moet aan het einde van de dag in de spiegel kunnen kijken,’ werd ons voorgehouden, en dat leek mij altijd al een goede levenswijsheid. Er zijn echter tijden geweest waarin het ook voor Nederlandse politieambtenaren heel normaal was om korting en erger te krijgen bij de lokale middenstand. Als jonkie hoorde ik al die verhalen. Op de Warmoesstraat werd bijvoorbeeld in de jaren zeventig de jongste agent rond de feestdagen erop uitgestuurd om kerstpakketten te verzamelen bij de winkeliers rondom de Wallen. Vlak voor Kerst stond het kantoor van de wijkteamchef dan bomvol met feestpakketten, die onder het personeel werden verdeeld. En aan de Pieter Aerszstraat, het toenmalige Bureau De Pijp, stonden in de jaren zestig en zeventig inbeslaggenomen voertuigen gestald. Geregeld werd daaruit dan brandstof overgeheveld in de eigen auto’s van de dienders. Toen ik mijn carrière in Rotterdam startte, werden wij als studenten ook getrakteerd 37

op dergelijke verhalen. Mijn ouwe brigadier vertelde bijvoorbeeld dat toen hij net begon bij de politie op bureau Maashaven, hij zijn ploegchef regelmatig naar een vast adresje op Katendrecht moest brengen om hem na dertig minuten later weer op te pikken. ‘Ik zie hem nog naar buiten komen, zijn uniformbroek half aan het ophijsen en zijn haren fatsoenerend.’ Het gratis bezoek aan de dames van lichte zeden gebeurde niet eens heimelijk, gewoon in uniform, gebracht en gehaald in een politieauto. En toen ik zo’n vijfentwintig jaar geleden stage liep in Rotterdam was het gebruikelijk om de bestelling Chinese maaltijden bij de achterdeur van het etablissement voor een kwart van de prijs af te halen. Enige voorwaarde was dat je wel dienst moest hebben en dus in uniform moest komen. Zo gebeurde het vaak dat dienders in hun vrije weekend in uniform naar de Chinees gingen om voor de hele familie eten op te halen. Bij elk bureau in Rotterdam werd er trouwens elke dag een stapel gratis AD’s naar binnen gegooid, in Amsterdam was er De Telegraaf en in Utrecht het Utrechts Nieuwsblad Nieuwsblad. Voor iedereen, van hoog tot laag, was zo’n gratis krant de normaalste zaak van de wereld. Ik weet nog dat ik kort na mijn installatie in de Maasstad in uniform een bestelling voor zo’n tien collega’s deed bij een grote hamburgerketen op de Coolsingel. Ik had uitgerekend dat ik zo’n vijfenzestig gulden zou moeten afrekenen, en dat bedrag verscheen ook op de kassa. Op het moment dat ik het geld uit mijn uniformbroek graaide, drukte de jongeman achter de counter echter een blauwe knop in op de kassa en ineens verscheen het bedrag van € 32,50. De helft. Ik besefte niet goed wat er gebeurde, betaalde het bedrag en sjeesde met de lauwe burgers retour richting bureau. Voor dienders van mijn lichting was dat allemaal heel verwarrend, en in het begin


Bergerac en terug

erik wietse rietkerk – bergerac en terug

door Erik Wietse Rietkerk Fabian wordt wakker van het getril op zijn bovenbeen. De mobiel in zijn broekzak. Hij reageert niet en houdt zijn ogen gesloten. Met zijn vuist wrijft hij over zijn oogleden. Kootjes en knokkels raken zijn misvormde neusbrug. Hij beseft dat hij in de trein naar Rotterdam zit, en hij vervloekt zijn moeder. Hij heeft maar kort geslapen, toch heeft het kleine beetje rust iets geholpen. De afgelopen weken heeft hij geen oog dichtgedaan. Zijn hoogbejaarde vader ligt op sterven. Vanmorgen nog zei de dienstdoende arts, een Indische man met vriendelijke ogen, dat hij hem hooguit nog een paar dagen gaf. ‘Gaat u daarover?’ had Fabian geagiteerd aan de man gevraagd. ‘Hoe bedoelt u?’ ‘Gaat u over het aantal dagen?’ ‘Ik begrijp u niet.’ ‘U zegt net dat u hem nog een paar dagen te leven geeft. Waarom zo weinig?’ De arts had Fabian vertwijfeld aangestaard. ‘Meneer, ik geef hem die dagen niet. Ik verwacht dat hij nog zoveel dagen heeft.’ ‘Dat zal best, maar u zegt net “ik geef hem hooguit een paar dagen”, alsof u persoonlijk met levensdagen in de rondte strooit.’ ‘Ik weet wat ik gezegd heb. Het spijt me zeer dat u het zo opvat, en ik voel met u mee. Maar ik bedoelde dus, dat ik verwacht dat uw vader nog enkele dagen te leven heeft.’ ‘Kunt u hem niet meer dagen geven?’ ‘We kunnen helaas niets meer voor hem doen,’ had de arts geantwoord, waarna hij uit de deuropening was gestapt en met snelle passen over de gang verdween. ‘Jezus, idioot, maak het die man niet zo lastig, Faab,’ had Julian gezegd, die naast het ziekenbed zat en de hand van hun vader vasthield. Hij had zijn broertje van de stoel moeten rukken en zelf naast het bed moeten gaan zitten, maar in plaats daarvan is hij nu op weg naar Rotterdam Airport om naar Bergerac te vliegen. Zijn moeder, de ex-vrouw van zijn vader, zal hem daar opwachten met haar auto. Ze wil naar Nederland gereden worden. Fabian ziet haar hooguit twee keer per jaar. Hij bleef na de scheiding bij zijn vader in Oostzaan, zijn broertje verhuisde met hun moeder mee naar Oud-Zuid, waar volgens haar slechts ruimte voor één zoon was. Hij haalt zijn telefoon uit zijn zak. Het was inderdaad zijn moeder geweest die hem wakker had gebeld. Ze wacht maar even. Hij staart naar het voorbijzoevende Hollandse landschap en ziet een koe opkijken. Het beest staat in de schaduw van een boom, maar keek hem duidelijk aan. Op een naastgelegen fietspad trotseren zes racefietsers in groepjes van twee de wind. Misschien stond de koe niet in de schaduw, maar in de luwte van de boom. Uit het weiland steekt om de zoveel honderd meter een elektriciteitsmast omhoog, strak en onbewogen. Vroeger beklom hij met vrienden de stalen constructies van die masten om ergens bovenin knetterstoned te worden. Niet te dicht bij de draden, maar wel 41


HOLLANDS

Ma and b lad negen-en-vijftigste jaargang • nummer 834 mei 2017 Opgericht in 1959 door K.L. Poll. www.hollandsmaandblad.nl

2017 – 5 R Redactioneel – Deze maand Thomas Bersee – Een slavenhouder aan de muur Eva Gerlach – Ottersaat Frans Stüger – Er gaat iets niet goed Philip Huff – Gedichten H.L. Wesseling – De scrabble-universiteit Jan-Willem Dijk – Gedichten F. Starik – Paradijs Appelding Jack Druppers – Integer Esther Krijgsman – Gedichten Erik Wietse Rietkerk – Bergerac en terug Tekeningen Iris Le Rütte

Redactiesecretariaat: Hollands Maandblad • p/a Willem Fenengastraat 2-a • 1096 bn Amsterdam • Tel. 020-4213830 info-hm@uitgeverijpodium.nl (niet voor kopij) Uitgever: Uitgeverij Podium in samenwerking met Stichting Hollands Maandblad, Willem Fenengastraat 2-a • 1096 bn Amsterdam Abonnementen: 12 nummers per kalenderjaar, prijs per jaargang € 79,50 Proefabonnement (3 nummers): € 20,Abonnementen die niet één maand voor afloop van de abonnementsperiode zijn opgezegd, worden automatisch verlengd Opgave: S.P. Abonneeservice • Postbus 105 • 2400 ac Alphen aan den Rijn Telefoon tijdens werkdagen van 9.00-17.00 uur: 0172-476085 Een acceptgiro voor betaling volgt Losse nummers: Prijs € 7,50. Verkrijgbaar bij de boekhandel of door bestelling bij Uitgeverij Podium dan wel via www.hollandsmaandblad.nl – HollandsMaandblad@spabonneeservice.nl