Page 1

Sommige gebeurtenissen zijn zo ingrijpend dat ze je leven compleet op zijn kop zetten. Traumatische ervaringen die gepaard gaan met enorme angst en machteloosheid, zoals seksueel misbruik, oorlogsgeweld of een gewelddadige overval, laten diepe sporen na. Ongeveer 10% van de mensen heeft na een traumatische ervaring moeite om weer greep op hun leven te krijgen. Zij worden geregeld overspoeld door emoties en beelden van het traumatische moment, zijn voortdurend op hun hoede en beleven aan weinig dingen nog plezier. Voor mensen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS) is het trauma geen verleden tijd; zij beleven het steeds opnieuw. Zoals Sandra het verwoordt: PTSS is verschrikkelijk. Niemand kan zich voorstellen hoe het is om dagelijks het trauma weer mee te maken, alsof je er weer bent, weer die angst en pijn te voelen alsof het je daadwerkelijk weer overkomt. [..] Telkens weer, telkens weer...

Voor Trauma ervaringen interviewde Kitty van der Heijden mensen met PTSS en hun naasten. Hun eerlijke antwoorden laten zien hoe veel­om­ vattend de impact van traumaklachten op het dagelijks leven kan zijn. Zij vertellen over de eenzaamheid, het onbegrip, maar ook over de verwerking ervan. De indrukwekkende en aangrijpende verhalen bieden behalve her­ kenning en troost, ook tips om met PTSS om te gaan. Ki tt y van de r He ijde n studeerde psychologie en communicatie­

wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Eerder verscheen van haar Borderline belevenissen met ervaringsverhalen van mensen met borderline en hun naasten.

ISBN 978 90 79729 52 4

Kit t y van der Heijden T r au m a er va r i n g en

Kit t y van der Heijden

Tr auma ervaringen Verhalen van mensen met PTSS en hun naasten

9 789079 729524 w w w. h o g r e f e . n l


Trauma ervaringen

Verhalen van mensen met

ptss en hun naasten

Traumaervaringen.152.1511 3

Kitty van der Heijden

22-11-11 15:33


Inhoud

1

Naastbetrokkenen

12

Opzet en opbouw van dit boek

12

2

Inleiding

Kennismaking met ervaringsdeskundigen

9

15

Ge誰nterviewden met ptss

15

Naastbetrokkenen

21

Professionals

22

3

Psychotrauma en ptss

25

De symptomen

26

Herbelevingen

26

Vermijding van prikkels of afgestompte reacties

27

Verhoogde prikkelbaarheid

27

Verschillende typen ptss

Risicofactoren

33

ptss is soms moeilijk te herkennen

37

4

Herbelevingen

41

Vermijding of afgestompte reacties

45

Verhoogde prikkelbaarheid

49

Andere veelvoorkomende klachten bij ptss

50

Traumaklachten

27

41

Schuld- en schaamtegevoelens

51

Gedachten aan su誰cide

52

Zelfbeschadiging

53

Drugs- en alcoholmisbruik

54

Onverklaarbare lichamelijke klachten

54

Traumaervaringen.152.1511 5

22-11-11 15:33


5

De gevolgen van ptss

57

Ontregeling van het dagelijks leven

57

Eenzaamheid

59

Wantrouwen

60

Vooroordelen en onbegrip

61

6

Herinneringen wegduwen tot je jezelf niet meer herkent: het verhaal van politieagente Lisette

71

7

Opgroeien met een vader met ptss

80

Partner van een man met ptss

82

Ouders van een dochter met ptss

85

8

Wanneer hulp bieden?

88

Wanneer hulp vragen?

90

De gevolgen van traumaklachten voor relatie en gezin

Behandeling van ptss

79

87

Behandelmethoden: exposure en emdr

92

Ervaringen met emdr

94

Ervaring met exposure

Exposure via onlinetherapie

99 100

Behandeling van complexe ptss

105

Medicatie

107

Betrokkenheid van familie bij de behandeling

Helpende en belemmerende factoren tijdens traumatherapie 112

9

10

109

Verwerkte trauma’s en betekenisgeving

117

Op de vlucht voor je jeugdtrauma’s: het verhaal van Rob

123

11

Tips voor mensen met ptss

133

Zoek hulp

133

Praten

135

Zoek een uitlaatklep

136

Contact met lotgenoten

137

Traumaervaringen.152.1511 6

22-11-11 15:33


12

Hulp zoeken

140

Luisteren en begrip tonen

141

Geduld

144

Grenzen aangeven

Tips voor naastbetrokkenen

139

145

Tijd voor jezelf

147

Contact met lotgenoten

148

13

Meer informatie

Traumaervaringen.152.1511 7

149

22-11-11 15:33


1

Inleiding

Lisette: ‘In het gebied waar ik als politieagente werkte, zorgde een groep jongeren voor problemen. Hun agressieve en intimiderende acties waren eerst gericht tegen buurtbewoners, maar al snel verplaatsten ze hun aandacht richting politie. Toen ik een keer na een late dienst in mijn eentje midden in de nacht naar huis reed, merkte ik dat ik gevolgd werd. De bestuurder, in een auto zonder kentekenplaten, kwam naast me rijden en sneed me de weg af. Om de auto te ontwijken moest ik vol op de rem staan en mijn auto de berm in sturen. Nadat ik twee bomen had kunnen ontwijken stond ik stil. De auto die me had gesneden blokkeerde mijn weg. Ik zag de deur aan de passagierskant opengaan. Iemand zette zijn been buiten de auto, en ik zag een wapen. Op dat moment dacht ik alleen maar: nu is alles voorbij. Het is klaar met mij en ze vinden me binnenkort hier ergens in de bosjes. De angst die ik toen voelde is niet te beschrijven. Dat moment zal me de rest van mijn leven bijblijven.’

Op het eerste gezicht loopt het incident voor Lisette goed af. De achtervolgers besluiten toch door te rijden. Lisette belt haar leidinggevende en rijdt onder begeleiding van een politieauto naar huis. De volgende dag gaat ze gewoon aan het werk, en ze probeert zo snel mogelijk haar dagelijkse leven weer op te pakken. Lisette is een positief type dat zich niet zo snel uit het veld laat slaan. Maar de enorme angst die ze voelde laat sporen na. De dreiging van de groep jongeren in haar werkgebied houdt aan en er worden allerlei

Traumaervaringen.152.1511 9

22-11-11 15:33


10

trauma ervaringen

veiligheidsmaatregelen getroffen voor Lisette en haar collega’s. Haar huis wordt beveiligd met rolluiken en camera’s, en ze moet zich melden als ze haar huis verlaat en weer terugkomt. Ze voelt zich steeds meer een gevangene in haar eigen huis. Ze wordt somberder, krijgt last van stemmingswisselingen en huilbuien. Als ze een tijdje rust moet nemen, stort ze in. Een psycholoog constateert dat haar klachten veroorzaakt worden door onverwerkte herinneringen aan het moment waarop Lisette letterlijk in doodsangst verkeerde. De ingrijpende gebeurtenis van die nacht is voor Lisette een traumatische ervaring. Het woord ‘trauma’ betekent letterlijk ‘wond’. Bij een traumatische ervaring wordt meestal een figuurlijke wond bedoeld: diepe sporen die in je ziel achterblijven als je iets afschuwelijks is overkomen. Je leven verandert fundamenteel, bijvoorbeeld door het overlijden van een dierbare, een echtscheiding of ontslag. Vrijwel iedereen maakt in zijn leven een of meer traumatische gebeurtenissen mee. Na zo’n ervaring heb je tijd nodig om te herstellen. De geestelijke wond, het ‘psychotrauma’, moet genezen, net als een lichamelijke wond. Meestal gebeurt dit vanzelf, na verloop van tijd. De sterke emoties die je voelt bij de herinnering aan het trauma worden langzaam minder. Sommige traumatische ervaringen gaan gepaard met een enorme angst. De angst om dood te gaan, om ernstig gewond te raken of je lichamelijke integriteit te verliezen. Dat zijn gebeurtenissen waarbij je je als slachtoffer compleet machteloos voelt. Je hebt geen controle over de situatie. Als je onder bedreiging van een pistool beroofd wordt, ligt je leven in handen van ander. Een verkrachter overschrijdt jouw fysieke grenzen en maakt je weerloos. Wat je meemaakt is zo ingrijpend, en staat zo ver af van je normale leven, dat je gewoonweg niet kunt bevatten wat er op dat moment allemaal met je gebeurt. Als de angstige ervaring voorbij is en je weer veilig bent, nemen de angstgevoelens normaal gesproken langzaam weer af. Het gevaar is weg, het is verleden tijd. Je komt weer tot rust en probeert de nare gebeurtenissen te verwerken. Bijvoorbeeld door er met

Traumaervaringen.152.1511 10

22-11-11 15:33


inleiding

11

anderen over te praten. Na verloop van tijd pak je de draad van je leven weer op. De herinnering aan je trauma kan pijnlijk blijven, maar beheerst niet je leven. Bij sommige mensen gaat er echter iets mis in het verwerkingsproces na een trauma. De angst neemt niet of nauwelijks af, ook al zijn ze weer veilig. Lichamelijk zijn ze uit die gevaarlijke situatie, maar geestelijk zitten ze er nog middenin. Ze zijn continu alert op gevaar en voelen zich geen moment rustig of ontspannen. Als ze terugdenken aan wat er is gebeurd, voelen ze weer diezelfde angst en machteloosheid. Pogingen om er dan maar niet aan te denken mislukken, want de herinneringen aan het trauma dringen zich ongevraagd op in nachtmerries of flashbacks. Ze slapen slecht, zijn prikkelbaar en hebben steeds minder plezier in hun leven. Als je na een angstaanjagende traumatische gebeurtenis psychische klachten krijgt die niet meer vanzelf weggaan en die je leven ernstig belemmeren, kan er sprake zijn van een ‘verwerkingsstoornis’, oftewel een posttraumatische stress-stoornis (ptss). Ongeveer 10 procent van de mensen die een psychotrauma meemaken waarbij ze overweldigd worden door angst en machteloosheid, ontwikkelt ptss. De psychische klachten drukken een groot stempel op hun dagelijks leven. Slapeloosheid kan leiden tot concentratieproblemen op school of op het werk. De prikkelbaarheid zorgt voor irritaties in het gezin. Tv-kijken of de krant lezen wordt steeds moeilijker, omdat een filmscène of nieuwsbericht de herinneringen aan het trauma oproepen. Het contact met andere mensen raakt verstoord, omdat mensen met ptss zich onbegrepen voelen en hun met niemand angst kunnen delen. Want anderen zeggen: ‘Je bent nu toch veilig? Het is voorbij, denk er maar niet meer aan.’ Het is moeilijk voor te stellen hoe het voelt om steeds weer door die enorme angst overspoeld te worden. Dat kan een heel eenzaam gevoel geven. Terwijl ze zeker niet alleen zijn: in Nederland hebben naar schatting 900.000 mensen ooit ptss gehad, volgens onderzoek van Giel-Jan de Vries en Miranda Olff (zie hoofdstuk 13). Een deel van hen zal nog steeds met klachten rondlopen. Een van de manieren om de eenzaamheid na traumaklachten wat te verlichten, is de wetenschap dat anderen hetzelfde mee-

Traumaervaringen.152.1511 11

22-11-11 15:33


12

trauma ervaringen

maken. Het doel van dit boek is dan ook om ervaringen te delen van mensen die na een traumatische ervaring last blijven houden van psychische klachten. De ervaringen van anderen helpen je niet je trauma’s te verwerken, maar het kan wel een geruststelling zijn dat anderen met dezelfde angst leven, en misschien ook met schuld- en schaamtegevoelens worstelen. Als je huizenhoog opziet tegen behandeling omdat je juist niet wilt terugdenken aan wat er is gebeurd, is het hoopvol om te lezen dat therapie je kan helpen om je trauma’s te verwerken. In dit boek vertellen mannen en vrouwen met ptss over hun leven met traumaklachten en wat hen heeft geholpen om weer plezier in het leven te krijgen.

Naastbetrokkenen

Traumaklachten hebben ook gevolgen voor de mensen die dicht bij degene met ptss staan. Ze zien hoe een opgeruimde, positieve partner verandert in een angstig persoon die de deur nauwelijks meer uit gaat. Het korte lontje veroorzaken grote spanningen in huis. Traumaklachten zorgen voor afstand, omdat iemand met ptss zich onbegrepen voelt. Hierdoor kunnen ook naastbetrokkenen zich heel eenzaam voelen. Ze proberen van alles om hun partner of ouder te steunen. Dit boek besteedt daarom ook aandacht aan de ervaringen van naastbetrokkenen. Zij vertellen hoe ze iemand met traumaklachten steunen en hoe ze voorkomen dat ook hun leven door het trauma wordt beheerst.

Opzet en opbouw van dit boek

De focus van de verhalen in dit boek ligt vooral op het leven met ptss, en in mindere mate op de traumatische gebeurtenis die heeft geleid tot psychische klachten. De details van een psychotrauma zijn meestal zo specifiek, en zo persoonlijk. Een vrouw die psychische klachten heeft door het seksueel misbruik in haar jeugd zal

Traumaervaringen.152.1511 12

22-11-11 15:33


inleiding

13

weinig herkenning vinden in de oorlogsbeelden die een veteraan ’s nachts uit zijn slaap houden. Wat zij wél gemeen hebben, zijn de gevolgen van het trauma in het dagelijks leven. De vermoeidheid door slapeloosheid, het isolement dat steeds groter wordt en het onbegrip van mensen die vragen: ‘Het is nu al zo lang geleden, ben je daar nog steeds niet overheen?’ Die herkenning biedt hopelijk troost. De ervaringen van mensen met ptss en naastbetrokkenen zijn aangevuld met de expertise van een aantal professionals. Zij hebben ervaring in het begeleiden van mensen met traumaklachten. Sommige van hen zijn ook betrokken bij wetenschappelijk onderzoek naar ptss. Uit de interviews met mensen met ptss, naastbetrokkenen en professionals zijn interviewfragmenten geselecteerd die in thematische hoofdstukken zijn gebundeld. Op deze manier is het voor de lezer eenvoudig om ervaringen over een bepaald onderwerp te vinden. In hoofdstuk 2 worden alle geïnterviewden kort geïntroduceerd. Daarna volgen drie thematische hoofdstukken: in hoofdstuk 3 wordt beschreven wat ptss is, wat de symptomen zijn en welke risicofactoren de kans op het krijgen van ptss vergroten. Een beschrijving van traumaklachten door mensen met ptss is opgenomen in hoofdstuk 4 en de gevolgen van ptss in het dagelijks leven staan centraal in hoofdstuk 5. Hoofdstuk 6 bevat een uitgebreidere beschrijving van het trauma van Lisette, de politieagente uit het fragment aan het begin van deze inleiding. Haar verhaal laat zien hoe een traumatische ervaring in korte tijd voor steeds meer psychische problemen kan zorgen. Therapie heeft haar geholpen om er weer bovenop te komen. Hoofdstuk 7 beschrijft de invloed van ptss op de relatie en het gezin, en de ervaringen van een partner, ouder en kind van iemand met traumaklachten. In hoofdstuk 8 staat de behandeling van ptss centraal. Twee veelgebruikte behandelmethoden worden beschreven en mensen met ptss vertellen hun ervaringen met traumaverwerkingstherapie. Hoofdstuk 9 gaat over verwerkte trauma’s: wanneer heb je je trauma’s verwerkt en hoe kijken mensen met ptss terug op hun afschuwelijke ervaringen?

Traumaervaringen.152.1511 13

22-11-11 15:33


14

trauma ervaringen

Hoofdstuk 10 bevat het verhaal van Rob. Hij heeft zijn jeugdtrauma’s verwerkt en beschrijft onder meer hoe hij moest wennen aan een leven zonder angst en stress. In de daaropvolgende twee hoofdstukken geven ervaringsdeskundigen tips: in hoofdstuk 11 voor mensen met ptss en in hoofdstuk 12 voor naastbetrokkenen. Tot slot vind je in hoofdstuk 13 informatie over genoemde organisaties, websites, boeken en wetenschappelijke artikelen.

Traumaervaringen.152.1511 14

22-11-11 15:33


Sommige gebeurtenissen zijn zo ingrijpend dat ze je leven compleet op zijn kop zetten. Traumatische ervaringen die gepaard gaan met enorme angst en machteloosheid, zoals seksueel misbruik, oorlogsgeweld of een gewelddadige overval, laten diepe sporen na. Ongeveer 10% van de mensen heeft na een traumatische ervaring moeite om weer greep op hun leven te krijgen. Zij worden geregeld overspoeld door emoties en beelden van het traumatische moment, zijn voortdurend op hun hoede en beleven aan weinig dingen nog plezier. Voor mensen met een posttraumatische stressstoornis (PTSS) is het trauma geen verleden tijd; zij beleven het steeds opnieuw. Zoals Sandra het verwoordt: PTSS is verschrikkelijk. Niemand kan zich voorstellen hoe het is om dagelijks het trauma weer mee te maken, alsof je er weer bent, weer die angst en pijn te voelen alsof het je daadwerkelijk weer overkomt. [..] Telkens weer, telkens weer...

Voor Trauma ervaringen interviewde Kitty van der Heijden mensen met PTSS en hun naasten. Hun eerlijke antwoorden laten zien hoe veel­om­ vattend de impact van traumaklachten op het dagelijks leven kan zijn. Zij vertellen over de eenzaamheid, het onbegrip, maar ook over de verwerking ervan. De indrukwekkende en aangrijpende verhalen bieden behalve her­ kenning en troost, ook tips om met PTSS om te gaan. Ki tt y van de r He ijde n studeerde psychologie en communicatie­

wetenschap aan de Universiteit van Amsterdam. Eerder verscheen van haar Borderline belevenissen met ervaringsverhalen van mensen met borderline en hun naasten.

ISBN 978 90 79729 52 4

Kit t y van der Heijden T r au m a er va r i n g en

Kit t y van der Heijden

Tr auma ervaringen Verhalen van mensen met PTSS en hun naasten

9 789079 729524 w w w. h o g r e f e . n l


Millions discover their favorite reads on issuu every month.

Give your content the digital home it deserves. Get it to any device in seconds.