Page 1

achtergrond

Stof tot nadenken Door Harmen van der Meulen

Tijdens werkzaamheden aan de Keulse Noord-Zuidlijn stortte het gehele stadsarchief in een diepe bouwput. Twee studenten archiefwetenschap hielpen er met de schoonmaak en registratie van stukken. Dat er dingen mis kunnen gaan bij grote bouwprojecten hoef je geen Amsterdammer te vertellen; de aanleg van de Noord/Zuidlijn verloopt niet bepaald van een leien dakje. Een catastrofe als in Keulen op 3 maart jongstleden, waar het gehele stadsarchief in een tientallen meters diepe bouwput viel, bleef ons echter tot nu toe bespaard. En dat terwijl het stadsarchief van Amsterdam zich bevindt op een steenworp afstand van de verzakte huizen aan de Vijzelgracht. Maar wat bevat zo’n stadsarchief nu eigenlijk? Masterstudenten archiefwetenschap Eline de Graaf en Linda Folkers, beiden 22, vertellen. EdG: ‘In het archief ligt eigenlijk de hele geschiedenis van de stad, en over families vind je bijvoorbeeld veel dingen. Gegevens van de burgerlijke stand; geboorteaktes, overlijdensaktes, dat soort dingen.’ LF: ‘Het archief in Keulen bevat ook veel gegevens over Nederland.’ EdG: ‘Omdat het een heel belangrijke handelsstad was.’ LF: ‘En er zat een universiteit in de buurt waar veel Nederlanders hebben gestudeerd, daar hebben ze ook heel veel materiaal van.’ Hoe moeten we ons dat dan concreet voorstellen, allemaal stukken papier? EdG: ‘Grotendeels, en stukken perkament, van dierenhuiden gemaakt.’ LF: ‘Maar ook maquettes, en onderscheidingen, nog in het doosje. Al had ik op een gegeven moment een doos zonder onderscheiding erin.’ Hoe komen dingen eigenlijk bij zo’n archief terecht? LF: ‘Je hebt particulieren die dingen heel lang bewaren. Die denken op een gegeven moment: als ik

Eline de Graaf (r) en Linda Folkers: ‘Hopelijk heeft Amsterdam iets van Keulen geleerd’

pompt en met dat grondwater is het zand onder het archief weggepompt. Daardoor zijn de palen onder het archief geknakt en is het archief in de put van de metrolijn gestort.’ LF: ‘Wij gingen helpen de stukken schoon te maken die uit het puin gehaald zijn. Dat laatste deed de brandweer. Wij hebben die stukken afgestoft en geregistreerd, zodat het archief later gereconstrueerd kan worden.’ EdG: ‘Wij zijn er terechtgekomen via Blue Shield, het

‘Wij zijn in Keulen terechtgekomen via Blue Shield, het Rode Kruis voor cultureel erfgoed’ doodga wordt het weggegooid. Dus brengen ze het naar een archief.’ Bewaren archieven dan alles wat ze krijgen? EdG: ‘Nee, zeker niet. Er wordt een selectie gemaakt van wat interessant zou kunnen zijn. Als je alles zou bewaren dan kun je torens tot in de hemel bouwen, maar dan heb je nog niet genoeg ruimte.’ In Keulen is het stadsarchief ingestort, hoe kwam dat, en hoe zijn jullie in Keulen terechtgekomen? EdG: ‘Bij werkzaamheden aan de Noord-Zuidlijn die ze daar aanleggen is er te veel grondwater wegge-

18 | Folia 34

Rode Kruis voor cultureel erfgoed, zoals het ook wel wordt genoemd. Zij zetten zich in bij rampen, dat kan een oorlog zijn, maar ook natuurrampen, wanneer cultureel erfgoed in gevaar is. Ik kende het via het Nationaal Archief, waar ik op het moment stage loop.’ Het is nu maanden later, het zal vast geregend hebben, zijn er niet veel stukken verwoest? EdG: ‘Nee, ze hebben een dag of drie na de ramp een groot dak over de put geplaatst, waardoor alle stukken droog bleven. De bibliotheek was vrij goed gebleven,

dus daar vonden we vrij veel compleet materiaal van. Soms ligt het door elkaar. Dan moet je het in de goede volgorde krijgen. En soms zijn het gewoon snippers. Daar kun je dan niet zoveel mee, behalve goed afstoffen en in een grote bak verzamelen.’ LF: ‘Ik had wel een boek dat zo kromgetrokken was dat het een rondje was geworden. Het was net een ro­lodex.’ Zijn jullie nog bijzondere dingen tegengekomen? EdG: ‘Een charter, een stuk perkament met een zegel eraan, waarin Napoleon stadsrechten aan Keulen verleent.’ LF: ‘Ik heb een verzameling brieven uit 1942 en 1943 gezien, van een jongen aan zijn ouders, over hoe het met hem ging. Dat waren brieven uit allemaal verschillende landen, dus ik denk dat het een soldaat was. Het laatste kaartje dat erbij zat was een rouwkaart. Dat vond ik wel indrukwekkend.’ De instorting was een gevolg van werkzaamheden aan de Noord-Zuidlijn. Is er een kans dat jullie binnenkort in Amsterdam aan het werk kunnen? EdG: ‘Ik hoop dat ze wel iets van Keulen geleerd hebben.’ LF: ‘Ik heb thuis nog een pak liggen, dus ik kan zo aan de slag. Maar wat ik heb begrepen is dat de archieven van Amsterdam en Keulen nu heel nauw contact hebben. Dus als er wat meer bekend wordt over wat er mis is gegaan in Keulen dan wordt dat direct doorgespeeld aan Amsterdam.’ l

Archiefetenschap  

pompt en met dat grondwater is het zand onder het archief weggepompt. Daardoor zijn de palen onder het archief geknakt en is het archief in...