Page 1

#04 plus >

si arum aut exeruptument optat Ga. Cest, occus exceria sini sequo hiv vereniging eossimin est fugiae conectur sum 2017 blaborehenis susdame nis nossit voorjaar vidita dercia doluptat utae molore ut eate quiditatet eium harum dite oditia cum quasim volupta sit et, susapis et idest, qui reium qui et pos il mi, verehenti berae sum conseque excestio. Name licimo quam ressinu llaborro modion blabori cus vero corem eosam peria dolla quos ex et prescia ratature rem ant ad es eos am testemp oreperspis quatusandes quuntium non ea quia ad eum dolore et quam non cum qui re verum, qui desectas ditat eossinvendam facessitas explab exceperum labore, quasped ium est, quatem non ex experchit, minum corem volut excercim ventur aut andanducima eum et ullandese nobis es eturectiati inus dolum eumquam et velitam conseniae et quam qui vel mincto voloratur a sime soluptur? Qui et voles et venimagnist in cor a sunt laborum, occulparitam ipsam est, officiis cus autemporere aut ducim doloria tiusdaest, venim audisti reces et ut utempori dit, si dolorate nobit, imi, cus et ut lit sam viduciam, custio. Sed milique perovit laut qui nat et untiatem elis inveleni sime mincti nus sunturitis aute eum nis estibea tureptiaest, quat earit, oditinus untinctatis quaerum dolorehenim quo viti porerferum aut porissit es et apernat usdantius enihil magnatio evereptas vendit rere si optat. qui re dolorepre dolupta temperum Busciet quasper natiae volendebis etur as pa ducipsae ommoluptur eum sam audiate mporest repellant volorru mquiberum hilit, essimincte aut que volore nullam comnimillore ditatet uremqui fugitis as plita quam faces des nonse nem que occus, cum enducipsam sequis aut et mi, quidessi sequis doluptius dis omnihil iatiam, as nihicillam, odi nonserspel eatiatur? beaquiam, sum es eos quibus Evel mil iliquiscim ium quam, ma nobis et excerem fuga. Nam optaturem nestium aut as eosant, aut reiustrum quat eatibus quia volo impore nosto volor ad apienem velicti onsenia tenimint quae rae re volorer spelestrum vendendam et endae sanimporis digenimus ati dolorepel ium eos iunt repeligent laboreped reperatia nectur ad quo berchitio quiscid usciam unt voloreces et beatur, quia aut omnitium re ullendia ea nimo voluptation rerum alia volore sam, con eatiorro et magnis iur re iumquo escimin nimo dem sollaborum conse destionet qui ut voluptaqui omnis magniat atempor epuditat eum estiistiora nulparum adis aliam quasim Summa College: Genezing: droom AIDS 2018 57 x 190 et explignis simo escimi, ofapeditia werkelijkheid? hiv positief in beeld in Amsterdam

Bang voor de tandarts?

American legend Greg Louganis

Nieuw leven voor Regio Limburg

Hiv in de media

1


#4 plus> verenigingsblad van de Hiv Vereniging voorjaar 2017 redactieraad Buchlarham, Toralt Deinum, Wim Don, Tim Kramer, Jacqueline van Laarhoven, Henk-Jan Meppelink, Pauline Moret, Sien van Oeveren, Sander van Oorsponk, Paul van de Wal, Nicole Willems ontwerp RogĂŠrio Lira, Dirk Peters

57 x 190

57 x 190

plus> #4 voorjaar 2017

vereniging


26

4

kort

14

American legend Greg Louganis, de beste schoonspringer aller tijden, is een inspiratiebron voor velen.

31

6

column Columnist Loek Elsenburg over hiv in de media.

genezing van hiv Er is nog geen middel dat hiv geneest, maar de onderzoekers komen wel steeds dichterbij.

11

column Columnist Joep Heldoorn over N=N.

12

nieuw leven voor Regio Limburg In Limburg timmeren Nikki, Sabine en Chris aan de weg voor 57 x 190 mensen met hiv.

bang van de tandarts? Goede mondzorg is belangrijk, juist ook als je hiv hebt. Maar vertel je je tandarts dat je positief bent?

32

positief in beeld Eerstejaars mbo-studenten Verpleegkunde verdiepten zich tien weken lang in hiv en aids.

aids 2018 De Hiv Vereniging wil een grote rol spelen bij de Wereld Aids Conferentie in 2018, met de inzet van veel vrijwilligers. .

24

kort

18

vragen Het antwoord op vragen van lezers.

36 37

agenda

3


kort Voorbereid naar het hiv-behandelcentrum “Dat had ik nog willen vragen!’ Het gebeurt iedereen wel een keer. Ben je voor controle in het ziekenhuis geweest en heb je toch een paar dingen vergeten te vragen. Of je voelde je overvallen door vragen van de internist of hiv-verpleegkundige. Op www.hiv-leeftijd.nl/checklist vind je een overzicht van onderwerpen die je tijdens het consult kunt bespreken. Denk dan aan je gezondheid of medicatie maar ook je leefstijl, nachtrust en hoe je naar de toekomst kijkt. De checklist kun je uitprinten en daarop jouw aandachtspunten schrijven.

Let op. Deze gedachtegang van de apotheker klopt niet. De verwarring ontstaat omdat de hivbehandeling bestaat uit meerdere, meestal drie, medicijnen die je tegelijkertijd moet slikken. Omdat sommige combinaties daarvan in één pil zitten, worden de kosten van de “losse’ medicijnen bij elkaar opgeteld. Resultaat: een hoger bedrag dan de toegestane € 1.000,-. Drie combinatiemedicijnen geeft het bedrag € 3.000,-.

Medicatie voor meerdere maanden Nog steeds komen berichten binnen over problemen rondom medicatieverstrekking bij de apotheek. Soms geeft de apotheker slechts voor een maand hiv-remmers mee omdat de verzekering dit als voorwaarde stelt. De reden die zij geven: de medicatie is duurder dan € 1.000,per maand.57 Voorxde apotheker een 190 reden om maar voor een maand mee te geven.

plus> #4 voorjaar 2017

57 x 190


kort

Op zoek naar nieuwe voorzitter

Leg daarom je apotheker uit dat het bij jouw recept gaat om twee of drie verschillende medicijnen. En dat jij dus feitelijk twee of drie medicijnen mee kunt krijgen die ieder op zich niet meer kosten dan die â‚Ź 1.000,-. Blijf je problemen houden, neem dan een kopie mee van dit artikel en meld het aan het Servicepunt. Andere mogelijkheden: neem een andere apotheek, bijvoorbeeld een Plus-apotheek of de apotheek van je hiv-behandelcentrum.

AGEhIV-studie: ouderdomsziekten komen vaker voor Uit onderzoek blijkt dat mensen met hiv vaker en soms op jongere leeftijd ouderdomsziekten krijgen zoals hart- en vaatziekten, suikerziekte of nierproblemen. Vroegtijdige behandeling van hiv, stoppen met roken en een gezonde leefstijl geven betere vooruitzichten. Lees op hivnet.org/ medischnieuws uitgebreide informatie over57 hetxonderzoek en 190 waar mensen met hiv op kunnen letten.

In november 2017 treedt onze huidige voorzitter af omdat zijn bestuurstermijn is afgelopen. Daarom gaan wij op zoek naar een nieuwe voorzitter. Een sterke leider en verbinder die oog heeft voor de belangen van iedereen die leeft met hiv. Om daar goed vorm aan te kunnen geven, heeft het bestuur de voorkeur voor een kandidaat die zelf leeft met hiv. Op www.hivnet.org/vacatures staat de functieomschrijving. Ben je geĂŻnteresseerd, of ken je iemand die je geschikt vindt, bekijk dan de vacature.

5


GENEZING VAN HIV

DROOM OF BIJNA WERKELIJKHEID? 57 x 190

plus> #4 voorjaar 2017

57 x 190


medisch

Sinds de ontdekking van het virus wordt gezocht naar een middel om hiv te genezen. Onderzoekers over de hele wereld zetten telkens weer kleine stapjes in de goede richting, waardoor er hoop blijft op een definitieve genezing van hiv. Met de huidige medicijnen is het hiv-virus goed onder controle te houden en is de levensverwachting van mensen met hiv nauwelijks anders dan die van mensen zonder hiv. Toch blijkt uit onderzoek van Fred Verdult (voorjaar 2012) dat driekwart van de mensen met hiv het ontzettend belangrijk vindt dat er een geneesmiddel komt. Als redenen worden onder meer de bijwerkingen van de infectie en de medicatie genoemd, maar ook het negatieve gevoel over de eigen gezondheid, de vermoeidheid, het stigma en het leven met een geheim spelen een rol hierbij. Naast deze en andere individuele motieven zijn er ook economische redenen om te zoeken naar een manier om hiv te genezen. Investeren in de genezing van hiv is op de lange termijn namelijk goedkoper, omdat (dure) medicijnen niet meer of veel minder nodig zijn. Reservoir Dat er nog geen geneesmiddel is, komt door een belangrijke eigenschap van het virus: het nestelt zich in ons menselijk DNA. De huidige medicijnen 57 xzorgen 190 er weliswaar voor dat het virus zich niet kan vermenigvuldigen, maar heb-

ben nauwelijks effect op het virus zelf dat zich ergens in de cellen in ons lichaam “verstopt’. Om hiv te kunnen genezen, is het heel belangrijk om te weten waar het virus zich schuilhoudt. Bekend is dat het virus zich ophoudt in de lymfeklieren, de darmen en de hersenen, maar niet duidelijk is in welke cellen het virus exact zit. Onderzoekers van het UMC Utrecht doen hier momenteel onderzoek naar. Zij kijken bij een groep langdurig behandelde patiënten naar het reservoir. Van deze patiënten zijn ook oude data beschikbaar, waardoor kan worden gekeken hoe hun reservoir zich heeft ontwikkeld in de loop der jaren. Ook wordt onderzoek gedaan naar de hersenen van overledenen met hiv, om te zien waar het virus zich verstopt en in welke soort cellen dat dan is. Vroege behandeling Een bekende casus rondom genezing is de welbekende Mississippi-baby. Het kind is geïnfecteerd geraakt tijdens de zwangerschap en na de geboorte is binnen dertig uur gestart met het toedienen van medicijnen. Helaas raakt de moeder uit zorg en verdwijnt de baby daardoor uit

7


Mississippi-baby. Maar hun reservoir is kleiner - er zijn minder cellen geĂŻnfecteerd - dan bij patiĂŤnten die in een later stadium met therapie zijn gestart. Vroege behandeling is dus geen strategie om hiv te genezen, maar het is wel een manier om het reservoir beperkt te houden. Bovendien is het goed voor je gezondheid, zorgt het ervoor dat je het virus niet kunt overdragen en heeft het een positief effect op de hoeveelheid hiv in je lichaam. Ook is het een goed uitgangspunt als in de toekomst een methode voor genezing beschikbaar komt. zicht. Als de moeder later weer wordt gevonden, blijkt dat ze na achttien maanden is gestopt met de behandeling van haar kind. Na zeer uitgebreid testen blijkt het virus bij het kind echter niet te vinden; daarmee lijkt het genezen te zijn. Totdat na nog eens een aantal maanden het virus toch weer opduikt. De Mississippi-baby mag dan wel niet genezen zijn, de casus heeft de onderzoekers geleerd dat vroege behandeling een gunstig effect heeft. Dat is bevestigd door een studie in Frankrijk, waarin mensen zijn onderzocht die nog maar zeer recent waren geĂŻnfecteerd. Een deel van hen is na drie jaar gestaakt met therapie en bij hen is het virus niet meer teruggekomen in het bloed. Toch zijn ze niet echt57 genezen: x 190met andere testen kun je hiv nog wel terugvinden in de cellen, net als bij de

plus> #4 voorjaar 2017

Stamcellen De Berlin Patient is een andere bekende casus rondom genezing. Timothy Brown is, inmiddels alweer tien jaar geleden, echt genezen van hiv. De gevolgde strategie is echter heel drastisch:

het uitschakelen van alle cellen in het bloed met chemotherapie en het vervangen van het beenmerg door beenmerg van een donor. 57 x 190 Stamceltransplantatie dus. De arts heeft voor Timothy cellen gebruikt


medisch

van een donor met een “foutje’ in de genen, namelijk zonder R5receptor die het hiv-virus juist nodig heeft om op aan te haken. Na de transplantatie zijn alle nieuwe cellen niet toegankelijk voor hiv en keert het virus dus niet terug bij Timothy. Toch zitten er waarschijnlijk nog wel hiv-positieve cellen in zijn brein; die zijn namelijk niet te vervangen. Maar als er geen andere cellen met de R5-receptor zijn, is dat niet erg. Omdat stamceltransplantatie riskant is, met een hoge kans op overlijden, is het niet de oplossing voor genezing van hiv voor de grote massa. Een andere genezingsstrategie zou kunnen zijn om het reservoir te ledigen. Dat kun je doen door de cellen te activeren waardoor ze het virus gaan uitstoten. Door ondertussen gewoon medicatie te blijven slikken, voorkom je dat andere cellen geïnfecteerd raken. Uit onderzoeken blijkt vooralsnog dat het wel lukt om de cellen te activeren zodat ze hiv gaan uitstoten, maar er is nog niet aangetoond dat het reservoir zelf ook afneemt. Dit onderzoek wordt gedaan in kleinschalige studies met patiënten die heel goed worden gemonitord. Anders dan bij vroegere medicijnstudies, waarbij in het laboratorium al was vastgesteld dat die goed zouden werken, is dit onderzoek namelijk niet zonder risico. Gentherapie Gentherapie is 57 ook x een mogelijke 190 strategie voor genezing waarmee al ervaring is opgedaan. Zo zijn bij

Gary Steinkohl cellen uit zijn lichaam gehaald waarin vervolgens de R5receptor is vernietigd. Na terugplaatsing in zijn lichaam kan het virus die cellen dus niet meer

gebruiken. Deze toepassing werkt, maar heeft twee nadelen: je bereikt niet alle cellen in het lichaam en het effect is tijdelijk, omdat er ook steeds weer nieuwe cellen worden aangemaakt die die gentherapie niet hebben gehad. Gary kan weliswaar zonder medicatie leven, maar heeft wel een detecteerbare (lage) virale load en zou daarmee het virus kunnen overdragen.

9


Niewe technieken Dan zijn er enkele nieuwe technieken. In het UMC Utrecht is een soort schaartjes ontwikkeld, “crispers’ geheten, die in het laboratorium “getraind’ zijn om het hivvirus te herkennen. Deze schaartjes kunnen het genetisch materiaal van het virus doorknippen, waardoor het zichzelf niet meer kan vermenigvuldigen. Het virus wordt daardoor ongevaarlijk, maar er is ook een risico op resistentie, net als bij medicatie. Door meerdere schaartjes te gebruiken, kun je hiv echt uit het DNA knippen waarmee het definitief is uitgeschakeld. In een laboratoriumsetting werkt dit heel goed. De vraag is echter hoe deze techniek kan worden toegepast bij patiënten. Daar buigen de onderzoekers zich nog over. Ook het AMC in Amsterdam heeft recent een mogelijke genezingsstrategie bekendgemaakt. In ons lichaam zit een eiwit dat het virus “versnippert’. Bij sommige mensen werkt dit eiwit 57 zo x effectief 190 dat zij niet geïnfecteerd raken. In het AMC is in het laboratorium onderzocht

plus> #4 voorjaar 2017

of het mogelijk is om in bepaalde cellen dit eiwit te “activeren’. Het is, alhoewel alleen nog in het laboratorium toegepast, een spannende ontwikkeling. Zeer recent berichtte Nature over Amerikaans onderzoek onder apen die geïnfecteerd zijn met de dierlijke variant van hiv (shiv). Door de apen een combinatie van twee immuunsysteemversterkende middelen te geven, bleek bij de helft van dieren het virus gedurende een halfjaar tot meer dan een jaar te zijn verdwenen.

Kortom, hiv zal niet in de zeer nabije toekomst al te genezen zijn, maar de genezing van Timothy Brown heeft laten zien dat het mogelijk is. Dat niet alleen 57geeft x 190 de mensen die leven met hiv, maar ook de onderzoekers hoop.


column

AMC BEWIJST HIV-PREVENTIE SLECHTE DIENST Beeld: Jan van Breda · Hello Gorgeous

Mensen met hiv die succesvol worden behandeld kunnen geen hiv meer overdragen. De medicatie maakt het virus NIET detecteerbaar en NIET overdraagbaar. N=N is een simpele boodschap die effectief kan worden ingezet om hiv te normaliseren. Het stigma dat aan hiv kleeft, berust immers in hoge mate op de angst voor virusoverdracht. Helaas houden veel hiv-behandelaren liever een slag om de arm. Zo ook het AMC dat weigert brochures te verspreiden waarin N=N wordt toegelicht. “De kans van overdracht bij een ondetecteerbare viral load is erg klein, maar aangeven dat er geen kans is, gaat ons te ver’, aldus het hiv-team. Statistisch 57 x 190 gezien heeft het AMC gelijk, maar het is het

gelijk van ufo-jagers en cryptozoölogen. Of het nou gaat over hiv-overdracht of aliens; honderd procent zekerheid bestaat niet in de wetenschap. Je weet maar nooit of zich bij de servicebalie van het AMC op enig moment niet tóch een mekkerend ruimtewezen met heimwee meldt – E.T. phone home. Het is in ieders belang dat de N=N-brochure wordt verspreid en gelezen. Allereerst omdat N=N de (zelf-) acceptatie van mensen met hiv enorm ten goede komt. Aanvaarden dat je hiv hebt, is toch nét wat eenvoudiger als je niet bang hoeft te zijn het virus door te geven. Maar zeker zo belangrijk: de boodschap N=N kan nieuwe infecties

voorkomen. Mensen zullen zich eerder durven laten testen als ze eenmaal weten dat hiv niet gelijk staat aan levenslange infectiositeit. En meer testen leidt tot meer en eerder behandelen en daardoor uiteindelijk tot minder hiv. De weigering van het AMC om N=N actief uit te dragen, is dan ook onacceptabel. Zonder adequate onderbouwing is het plaatsen van kanttekeningen bij N=N net zo onzinnig als het reserveren van parkeerplekken voor ruimtewezens. En een stuk schadelijker voor de volksgezondheid bovendien.

Joep Heldoorn, blogt en schrijft over hiv; @joepheldoorn op Google+, Twitter en Linkedin

11


NIEUW LEVEN VOOR REGIO LIMBURG

tekst: tim kra

tekst: Nikki Veldhuizen

In Limburg hebben Sabine, Nikki en Chris het initiatief genomen om activiteiten te gaan organiseren voor mensen die leven met hiv in die regio. Daarmee krijgt de Hiv Vereniging er een regio bij. en Chris hebben zelf ervaren dat juist kort na de diagnose het hebben van contact met anderen zo belangrijk is en vaak ontbreekt.

Chris

Twee jaar geleden is het idee opgevat om ook in de regio Limburg “iets’ op te zetten voor mensen die leven met hiv. Een van de initiatiefnemers is Sabine. Zij heeft via de Hiv Vereniging een oproep gedaan of er mensen zijn die samen met haar activiteiten in Limburg zouden willen opzetten. Hierop reageerde Nikki. Zij heeft zelf geen hiv, maar door haar werkervaring bij Soa Aids Nederland en het Aids Fonds heeft zij veel affiniteit met mensen die leven met hiv. Een aantal maanden later meldde Chris zich. Hij wil graag iets betekenen voor met name de jongeren in de regio en met 57zijnx ervaring 190 jongeren ondersteunen die net gehoord hebben dat ze hiv hebben. Sabine

Gezamenlijk doel Sabine, Nikki en Chris hebben een gezamenlijk doel voor ogen: de regio Limburg van de grond krijgen en een mooie, vertrouwde en vooral stabiele groep neerzetten. Het drietal streeft ernaar dat er een veilige plek komt waar mensen met hiv en hun naasten elkaar kunnen ontmoeten. Het idee is dat mensen die leven met hiv in Limburg in contact kunnen komen met lotgenoten voor vragen en gesprekken over leven met hiv, maar ook voor praktische zaken, bijvoorbeeld meegaan naar een afspraak in het behandelcentrum mocht hier behoefte aan zijn. Het uiteindelijke doel is dat mensen

57 x 190

plus> #4 voorjaar 2017 Nikki


vereniging

amer met hiv in Limburg stevig in hun schoenen staan en zelfredzaam worden.

Sabine

Lotgenotencontact Op dit moment is in de regio Limburg lotgenotencontact mogelijk met Sabine en met Chris. Na het horen van de diagnose kunnen mensen last hebben van een gevoeld stigma en schaamtegevoel. Een aantal gesprekken met een lotgenoot die je wegwijs maakt na het horen van de diagnose en ervaringen over het leven met hiv deelt, kan dan veel opluchting geven. Daarnaast is Sabine ook peer-counselor. Een peer-counselor loopt een tijdje mee met mensen met hiv die nog grote moeite hebben om de weg te vinden. Sabine heeft hiervoor een training gevolgd bij de Hiv Vereniging. Chris volgt een training om straks voorlichting te kunnen gaan geven op onder meer scholen. Mogelijk gaat hij ook de training volgen tot peer-counselor. Nikki is coĂśrdinator: zij is verantwoordelijk voor57 het x netwerken 190 en de organisatie en zij is het aanspreekpunt voor de Hiv Vereniging. Twee jaar geleden is het idee eerste

Activiteiten In juni wil de regio de eerste inloopbijeenkomst houden in Sittard. De bijeenkomst is bedoeld voor mensen die leven met hiv, hun familie en vrienden, maar ook voor professionals die te maken hebben met mensen die leven met hiv. Daarnaast streven Sabine, Nikki en Chris ernaar om voldoende aanmeldingen te krijgen voor de workshopreeks Positief leven, zodat deze kan plaatsvinden in de regio Limburg. Het drietal richt zich verder op netwerken, om bekendheid te creĂŤren in de regio. Ze willen in de regio het vertrouwen winnen van de behandelaars en de andere organisaties die te maken hebben met mensen die leven met hiv. Door met hen samen te werken, staat de regio Limburg sterker en kunnen Sabine, Nikki en Chris een stabiele basis neerzetten. Facebook Je kunt op de hoogte blijven door de Facebook-pagina van de regio Limburg te volgen: Hiv Vereniging Regio Limburg. Hier worden de details van de inloopbijeenkomst in juni bekendgemaakt en worden ook andere activiteiten van de regio aangekondigd. Ook op de website van de Hiv Vereniging staan de activiteiten van de regio Limburg op de agenda. Woon je in Limburg en heb je interesse om je aan te sluiten of heb je tips voor Sabine, Nikki en Chris, stuur dan een e-mail naar hvn-limburg@hivnet.org.

13


AMERICAN LEGEND

tekst: Fred Verdult

Hiv kan fysieke vermoeidheid en pijn met zich meebrengen waarvoor niet altijd een57 duidelijke iets x 190 oorzaak is. Er is meestal wel57 xaan 190te doen. Overleg tussen hiv-behandelaar en patiĂŤnt, en tussen patiĂŤnt en psychologische hulpverlener lijkt goed te werken.

plus> #4 voorjaar 2017

Tekst: Peter J. Smit Beeld: Flickr.com


internationaal

Greg Louganis is “an American Legend’: de beste schoonspringer aller tijden, die in zijn leven hoge toppen en diepe dalen heeft gekend. Niet alleen als schoonspringer heeft Greg power en mentale veerkracht ontwikkeld, maar ook als mens. Greg Louganis was eregast bij de jaarlijkse bijeenkomst rond Wereld Aids Dag in Koninklijk Theater Carré én bij de speciale vertoning in filmhuis Rialto van de documentaire over zijn leven Back on Board, die werd georganiseerd door de Long Term Survivors van de Hiv Vereniging. Zijn mentale veerkracht en zijn openheid over persoonlijke onderwerpen als homoseksualiteit in de topsport, psychische problemen en leven met hiv, zijn een inspiratie voor velen. Greg groeide op in een adoptiegezin. De band met zijn adoptievader was zeer slecht en Greg werd ook door hem mishandeld. Toen Greg drie jaar was, ging hij op gymles en op z’n tiende begon hij met schoonspringlessen. Met een geweldig succes: op z’n zestiende won hij een zilveren medaille op de Olympische Spelen. 57 x Desondanks 190 zat hij als tiener zo met zichzelf in de knoop, dat hij twee keer heeft

geprobeerd om een eind aan zijn leven te maken.

Gouden medailles Het was een enorme teleurstelling dat hij niet kon meedoen aan de Olympische Spelen van 1980 in Moskou, omdat die door Amerika werden geboycot. Maar bij de Olympische Spelen van 1984 in Los Angeles won hij twee gouden medailles. Bij de Olympische Spelen in Rio in 2016 waren er meer dan vijftig deelnemers die openlijk gay waren, maar in de jaren tachtig was Greg een van de eerste atleten die uitkwamen voor hun homoseksualiteit. Hierdoor kreeg hij bij lange na niet dezelfde heldenstatus als andere topatleten.

Schoonspringer met aids Het kwam wereldwijd in het nieuws dat hij tijdens de Olympische Spelen van 1988 in Seoul keihard met zijn achterhoofd tegen de duikplank sloeg en hevig bloedde. Hij had kort voor die Spelen gehoord dat hij aids had en alleen zijn coach was daarvan op de hoogte. Maar Greg herpakt zich en wint vijfendertig minuten later een gouden medaille, en een paar dagen later nog een. Terwijl hij op dat moment aids heeft, is hij de eerste schoonspringer in de geschiedenis die zijn Olympische titels met succes verdedigt.

Uit de kast met hiv Na zijn sportieve successen belandde Greg in een zeer diep

15


dal. Als homo was hij in die tijd niet welkom in de sportwereld, zijn relatie verliep rampzalig en financieel raakte hij aan de grond, waardoor hij bijna uit zijn huis werd gezet.

“Met honden ben ik in mijn comfortzone, bij mensen ben ik altijd op mijn hoede.” In 1995, toen er nog geen goede behandeling was voor hiv, is hij in een zeer openhartig televisieinterview bij Oprah Winfrey uit de kast gekomen als homo met hiv. Greg Louganis: “Mensen noemden me toen al een long-term survivor. Dat was de tijd dat veel vrienden en geliefden overleden aan de gevolgen van aids. Wat ik indertijd met veel andere long-term survivors gemeen had, is dat wij een heel actief leven leidden. De hiv-medicatie van toen had zeer zware bijwerkingen en was heel belastend voor het lichaam. Ik denk dat fysieke inspanning en het vermijden van zorgen en stress ertoe 57 xbijdragen 190 dat de opname van de medicijnen verbetert. Ik ben er tot de dag

plus> #4 voorjaar 2017

van vandaag mee doorgegaan. Sporten is een onderdeel van mijn gezondheidsregime: yoga, spinning, joggen. Dat is goed voor mijn fysieke én mentale gezondheid. Sporten houdt me in balans.”

Comeback Door alle tegenslag werd Greg gedwongen om zich te bezinnen op zijn leven, en sinds een paar jaar is hij “Back on Board’! Hij heeft zijn comeback gemaakt in de sportwereld: tijdens de Olympische Spelen van Londen en Rio was hij mentor van de Amerikaanse schoonspringers. Greg: “Ik ben een tijd vrijgezel geweest. Ik ben geen bartype en ik drink ook al jaren niet meer. Ik wist niet hoe ik mannen moest ontmoeten, dus ik ben online gaan daten. Ik wilde dat de mannen met wie ik een date had, wisten dat ik hiv heb. Ik merkte dat ze vervolgens volledig op die hiv gefocust raakten. Maar ik ben meer dan mijn hiv. Zij waren zo geobsedeerd door mijn hivinfectie, dat ze mij niet meer als geheel konden zien. Via een van die datingsites ben ik toen Johnny tegengekomen. Vier jaar geleden zijn we met elkaar getrouwd. Hij is mijn grote liefde en soulmate. Hij heeft zelf geen hiv maar hij is er goed over geïnformeerd. Ik laat regelmatig testen of mijn viral load nog ondetecteerbaar en hij laat zich 57 xis190 regelmatig testen op hiv.”


internationaal

Hiv in mijn leven “De plek van hiv in mijn leven? Twee keer per dag is hiv er, want dan neem ik mijn pillen in! Johnny weet dat ik soms zo opga in iets, dat ik dat kan vergeten. Hij weet precies wanneer ie me moet vragen of ik mijn pillen wel heb ingenomen; bijna altijd blijkt dan dat ik ze inderdaad vergeten ben. Aanvullend neem ik Chinese kruiden en ga ik naar de acupuncturist, twee keer in de week. Maar verder ben ik er niet mee bezig. Het hoort bij me, maar het definieert me niet. Soms komt het met vrienden ter sprake, maar niet als een heel zwaar onderwerp.”

getraind en dan merk ik dat een positieve aanpak het best werkt: je moet het goede gedrag belonen. Als ik moet kiezen tussen het trainen van honden of het coachen van jonge schoonspringers, dan aarzel ik geen moment: dan kies ik voor de honden! Honden luisteren en mensen discussiëren. Ik heb geweldige ervaringen met jonge schoonspringers, hoor; het is prachtig om zoveel

Activist “Ik strijd tegen vooroordelen en kom op voor de acceptatie van homoseksualiteit en hiv. Er zijn activisten die daar echt voor gekozen hebben, maar mij is het overkomen dat ik activist ben geworden. Als schoonspringer had ik een platform om mijn stem te laten horen. Ik ben geen expert, maar ik heb dat platform gebruikt om mijn levenservaring te delen, zoals mijn ervaring als homoman en mijn ervaring om te leven met hiv. Maar er is in mijn leven meer dan homoseksualiteit, hiv en sport. Ik ben bijvoorbeeld gek op honden. Ik heb een boek geschreven over de levensloop van honden; honden hebben een kindertijd 57ook x 190 en puberteit, om maar eens wat te noemen. Ik heb veel honden

impact te hebben op het leven van jonge mensen. Maar honden geven onvoorwaardelijke liefde. Met honden ben ik in mijn comfortzone, bij mensen ben ik altijd op mijn hoede. Mensen maken me bang. Mensen kunnen je zoveel pijn doen. Die ervaring heb ik opgedaan. Natuurlijk zijn er ook goede mensen in mijn leven, daar ben ik dankbaar voor.”

17


Summa College en Hiv Vereniging

POSITIEF IN BEELD tekst: Wim Don

Eerstejaarsstudenten van de mbo-opleiding Verpleegkunde van het Summa College in Eindhoven hebben zich tien weken lang verdiept in hiv en aids. Het project heeft hun kennis vergroot, het stigma verkleind en gezorgd voor zichtbaarheid. maar het gaat ze goed af. Ze weten de aandacht van de klas vast te houden en dragen de nodige kennis over die ze, aan het einde van hun presentatie, testen met een interactieve quiz.

Anneke Boink en Jeroen Mansvelders

Daar staan ze dan: Karlijn Verlaak, Jeroen de Joode, Suze van Berlo en Ted Janssen. Ze zijn eerstejaarsstudent mbo Verpleegkunde en vanochtend geven ze voorlichting over hiv en aids. Deze presentatie aan studenten van andere opleidingen van het Summa College is de eindopdracht van het project Positief in beeld dat ze de afgelopen tien weken hebben gevolgd. Ze zijn zenuwachtig,

plus> #4 voorjaar 2017

“Alle mbo-opleidingen hebben keuzedelen moeten toevoegen aan het curriculum”, vertelt Anneke Boink, docent Verpleegkunde aan het Summa College. “Dat is het best te vergelijken met een minor in het hoger beroepsonderwijs, dus een verdieping en verbreding in een bepaald onderwerp. Daarbij is een aantal keuzedelen vastgelegd en wij hebben onder meer voor het keuzedeel “zorginnovaties en technologie’ gekozen. Dat ligt dicht bij de opleiding Verpleegkunde en past goed bij Eindhoven, dat toch een technische stad is.” Omdat de studenten al de hele week in de klas zitten, wilden Anneke en haar collega’s het keuzedeel anders inrichten. “We wilden verbinding maken met de praktijk en zorgen dat wat ze


stigma

zouden gaan doen ook betekenis zou hebben, bijvoorbeeld voor de samenleving. Zo is het project Positief in beeld ontstaan, waarin de studenten toewerken naar een echt doel, namelijk het geven van een voorlichting over het onderwerp hiv en aids aan andere studenten.” Het onderwerp was redelijk snel gekozen. “We hebben eerder al kortlopende projecten gedaan, waaronder een over hiv en aids. Dat onderwerp sprak de studenten het meest aan, ook omdat het met hun toekomstige vak te maken heeft. En er is heel veel gebrek aan kennis.” Samenwerking Al vrij snel benadert Anneke de Hiv Vereniging. “Corina (vrijwillig voorlichter van de vereniging, red.) komt al een paar jaar bij ons voorlichting geven, dus ik heb haar gevraagd of zij wellicht ideeën had hoe we het groter zouden kunnen maken. Zij verwees me door naar de Hiv Vereniging.” “Ik was uiteraard meteen enthousiast”, vertelt Jeroen Mansvelders, manager Servicepunt bij de vereniging en verantwoordelijk voor voorlichting over het leven met hiv. “We proberen jaarlijks op zo veel mogelijk scholen voorlichting te geven. Om, op een natuurlijke manier, meer zichtbaarheid te creëren en meer respect af te dwingen, door57 hetxvertellen 190 van het persoonlijke verhaal over het leven met hiv. Bijzonder aan het

verzoek van het Summa College was dat het om een lesprogramma ging van tien weken, en bovendien voor studenten Verpleegkunde. De Hiv Vereniging probeert met Positief zorgt het stigma in de zorg te verkleinen, maar het is natuurlijk veel effectiever als je daar al mee kunt beginnen tijdens het eerste jaar van de opleiding en gezamenlijk een product ontwikkelt.” Gezicht Naast de presentatie over hiv en aids als eindopdracht bestond het project Positief in beeld uit

Richard

meerdere deelopdrachten. Zo moesten de studenten in het kader van zorginnovatie op zoek naar apps voor mensen met hiv

19


en deze apps bestuderen en beoordelen. En zelf een nieuwe app bedenken. Ter voorbereiding op de voorlichting die ze zouden geven, moesten ze ook een expositie inrichten, om zo het onderwerp zichtbaar te maken. En uiteraard hun eigen kennis bijspijkeren.

verkleinen van stigma.” Richard verzorgde de voorlichting samen met Chris, een jongere collegavoorlichter. “Dat was een goede combinatie. Chris was door zijn leeftijd heel aansprekend voor deze groep studenten en ik kon vanuit mijn positie juist weer iets anders vertellen over het onderwerp.” Jeroen benadrukt de belangrijke rol van de voorlichters in het hele project: “Zij vragen op een heel andere manier de aandacht van de studenten. En ze geven hiv een gezicht. Dat beklijft wel.” “Zeker weten”, vult Anneke aan. “Bovendien komt het ook ineens heel dichtbij.”

Suze van Berlo, Ted Janssen, Karlijn Verlaak en Jeroen de Joode

Tijdens het project hebben Richard, Chris, Cees en Jacqueline, vrijwillige voorlichters van de Hiv Vereniging, meerdere keren voorlichting gegeven over leven met hiv. “Het was voor mij nog maar de tweede keer dat ik voorlichting heb gegeven”, vertelt Richard. “Door de reacties die ik de eerste keer en zeker ook deze keer heb gekregen, ben ik het alleen maar leuker gaan vinden. Bovendien geeft het echt voldoening,57 omdat ik het idee heb x 190 dat ik, ook al is het maar op kleine schaal, iets kan doen aan het

plus> #4 voorjaar 2017

Richard was ook aanwezig bij de voorlichting die Karlijn, Jeroen, Suze en Ted gaven aan een klas eerstejaarsstudenten. “Het is leuk om te zien wat studenten met mijn verhaal hebben gedaan en dat ze zelfs een deel ervan vertellen voor een groep. Ik schroom nooit om de dingen bij de naam te noemen. Dat zorgt natuurlijk altijd voor wat reacties in de zaal. Wat me opviel, was dat ze tijdens hun presentatie ook alles gewoon bij de naam noemden. Ze voelden zich wel een beetje opgelaten, dat zag ik wel, maar dat is al heel anders dan in het begin.” “Dat is het mooie hier, dat de voorlichters kunnen zien dat ze 57 x 190 echt een bijdrage leveren aan het verkleinen van dat stigma”, zegt

Lees door op pagina 22>


stigma

Kelly Esseling is eerstejaars Verpleegkunde en vond de tienweekse module Positief in beeld heel erg leuk. “Het is een onderwerp dat echt met het vakgebied te maken heeft. Vandaar dat ik meteen enthousiast was.” Kelly wist vooraf niet zoveel over hiv en aids. “Ik wist wel dat aids het vervolg was van hiv, maar ik wist eigenlijk niet dat het nog zo’n groot probleem is. En ik wist echt niet wat er allemaal bij komt kijken. En inderdaad, ook ik dacht dat het vooral in Afrika zou spelen.” De expositie vond Kelly een lastig onderdeel. “We hadden graag het tijdsverloop willen laten zien, van de ontdekking van hiv tot en met PrEP. Maar dat was best lastig, omdat we niet zoveel materialen konden vinden. We hadden een paar posters en een tijdschrift over hiv. Ook hadden we een oud memoryspel van de Hiv Vereniging erbij liggen. De57 mentor vertelde x 190 me dat de klas daar wel mee heeft gespeeld.”

Ook Kelly heeft met haar groepje voorlichting gegeven, aan een groep studenten van de opleiding Business. “We vonden het heel spannend, een groep van 22 jongens. We waren vooral bang dat ze heel druk zouden zijn, maar dat viel heel erg mee. Ze deden hartstikke leuk mee.” De voorlichting begon met de veelbesproken campagne van het Aidsfonds van december 2016 en daarna volgde een mindmap om te kijken wat ze wisten van of konden bedenken over hiv en aids. “Daar kwam helaas niet zoveel uit.” Daarnaast geven ze informatie over de geschiedenis van hiv en aids en over hoe je het kunt krijgen en voorkomen en ze laten de jongens een filmpje zien (https:// youtu.be/H3n8K9b37Kc). “Het leek ons wel leuk om dat te laten zien, omdat het ook over Tinder ging en dat kent en gebruikt iedereen.” Ook krijgt de klas nog voorlichting over medicatie en de vooruitgang daarin en over PrEP. Het belangrijkste wat Kelly heeft geleerd is dat er PrEP bestaat. “Ik wist dat echt niet, en ik denk niemand eigenlijk. Dat sprak me meteen aan, en heb het dan ook als onderwerp gebruikt voor de app die we moesten bedenken.”

21


Jeroen. “Ik ben op een aantal momenten tijdens de module op school geweest en volgens mij is door dit project het hele stigma hier van tafel.” Succes “Ik vind het verbazingwekkend om te zien hoe ze zich op het onderwerp hebben gestort. Ik heb het idee dat ze het echt heel interessant vonden en dat het hen motiveerde”, vervolgt Jeroen. “Ik heb geen moment iets gemerkt van weerstand of tegenzin tegen het onderwerp.” Anneke beaamt dat. “Dat geldt zeker voor onze eerstejaars Verpleegkunde. Die 150 studenten zijn er heel gemotiveerd mee bezig geweest. Vervolgens zijn ze met hun exposities en voorlichtingsbijeenkomsten uitgewaaierd over het hele Summa College, bij heel veel verschillende studierichtingen, zoals Automotive, Bouw & Infra, Uiterlijke verzorging, Transport & Logistiek en Pedagogisch werk. Ik denk dat we een groot deel van de 15.000 leerlingen wel hebben bereikt. En hopelijk is het bereik nog groter, doordat ze erover praten met hun ouders en vrienden. Dat geeft voor onze eerstejaars enorm veel betekenis: zij zien niet alleen wat een presentatie kan opleveren, maar ook wat voorlichting en het bespreekbaar maken van een onderwerp kan doen.”

57 x 190

Het succes van het project Positief in beeld is zeker te danken aan

plus> #4 voorjaar 2017

de nauwe samenwerking tussen het Summa College en de Hiv Vereniging. “De open houding van het Summa College heeft daar enorm aan bijgedragen”, zegt Jeroen. “Wij hebben allerlei suggesties aangedragen; Anneke en haar collega’s hebben die ideeën opgepakt en ingepast in de module. Met dit als resultaat. En de kracht zat “m erin dat we elkaar wisten te motiveren.” “Wij zijn ook wel een beetje verrast door het enorme succes”, vertelt Anneke. “Wij zijn een van de weinige scholen die dit keuzedeel op deze manier hebben ingevuld en nu blijken er ineens allerlei anderen ook geïnteresseerd. We moeten maar even zien wat we daarmee kunnen en willen doen.” Er volgt nu eerst een gezamenlijke evaluatie. “Ik hoop in ieder geval dat we dit project elk jaar kunnen gaan aanbieden aan onze eerstejaars Verpleegkunde. Uiteraard in samenwerking met de Hiv Vereniging”, zegt Anneke. De vereniging zou er enorm bij gebaat zijn als het project Positief in beeld ook aangeboden zou kunnen worden aan andere scholen. “Het is zo’n mooi product dat zo’n inhoudelijke bijdrage levert aan kennisoverdracht en het verkleinen van het stigma. Het zou geweldig zijn als we dat ook kunnen inzetten op andere opleidingen waar hiv op een gedateerde manier of 57 x 190 helemaal geen aandacht krijgt”, besluit Jeroen.


Elke ma / di / do van 14.00 tot 22.00 uur (vertrouwelijk, en als je wilt anoniem) mailen kan ook: servicepunt@hivnet.org

23


vragen Bij het Servicepunt van de Hiv Vereniging komen allerlei vragen binnen over leven met hiv. In plus> publiceren we altijd twee vragen, en hun antwoorden, die interessant kunnen zijn voor iedereen die leeft met hiv.

Kan ik de kosten die ik maak vanwege hiv opvoeren bij mijn belastingaangifte? Zoals de reiskosten naar het hiv-behandelcentrum en de apotheek, maar ook de extra kosten die ik nu gemaakt heb voor fysiotherapie. En hoe zit het eigenlijk met de aftrek van mijn dieetkosten? De Belastingdienst heeft online allerlei gegevens al voor je ingevuld. Loop deze gegevens zorgvuldig na. Je kunt ze zo nodig aanpassen of aanvullen. Ga vervolgens naar het onderdeel Uitgaven, vink Zorgkosten aan (en eventuele andere aftrekposten) en klik op Akkoord. Je ziet onder Uitgaven het onderdeel Zorgkosten staan. Als je daarop klikt, krijgt je een lijstje te zien met de verschillende onderdelen van deze aftrek. Maak voor elk van de onderdelen een overzicht van de kosten die in 2016 voor jouw rekening kwamen, min de eventuele vergoedingen die je hiervoor hebt ontvangen. Je moet de kosten in 2016 zelf hebben betaald. 57 xKosten 190 die je vergoed hebt gekregen (of had kunnen krijgen) kun je niet

plus> #4 voorjaar 2017

aftrekken. Kosten voor zorg, hulpmiddelen en voorzieningen die in het basispakket van de zorgverzekering zitten, die door de gemeente verstrekt worden of waar je een indicatie voor hebt, zijn niet aftrekbaar. Kosten die voor eigen rekening kwamen vanwege het eigen risico in de basisverzekering kun je ook niet aftrekken. Wettelijke eigen bijdragen zijn niet aftrekbaar. Je kunt alleen die kosten aftrekken die in de verschillende onderdelen genoemd staan. Je kunt bijvoorbeeld geen zorgpremies aftrekken. Maar wel dieetkosten op voorschrift van een arts of diĂŤtist. Afhankelijk van je inkomen en je leeftijd, kan er een standaard verhoging gelden van een aantal zorgkosten. De online aangifte berekent zelf of je in aanmerking komt voor de verhoging en om welk bedrag het gaat. Alleen als je in totaal meer zorgkosten hebt dan de drempel, mag je de kosten boven de drempel aftrekken. De drempel is afhankelijk van je inkomen. De online aangifte berekent jouw drempel 57 x 190automatisch, op basis van de gegevens die je eerder hebt ingevuld.


vragen

Kortom, vul je aangifte goed in en laat geen belastinggeld liggen! Je kunt aangifte doen tussen 1 maart en 1 mei 2017. Lukt het niet om alle gegevens vóór 1 mei op een rijtje te krijgen, vraag dan uitstel tot 1 september. Dat kan bij de Belastingtelefoon: 0800-0543. Kijk voor meer informatie op www.hivnet.org/geldzaken. Voor dieetkosten: zoek op www.belastingdienst.nl naar dieetlijst 2016.

Bij een aantal zorgverzekeringen kun je vooraf regelen dat je het eigen risico van € 385,- in tien termijnen, samen met je zorgpremie, betaalt. Dit moet je meestal voor 1 januari regelen. Maar wat nu als je dat niet hebt gedaan? Op het moment dat je de rekening krijgt voor de hiv-medicatie, kun je contact opnemen met je zorgverzekering en vragen of je het bedrag in termijnen kunt betalen. Vaak kun je afspraken maken over de hoogte en het aantal termijnen waarin je de factuur afbetaalt. Hiervoor worden geen extra kosten 57 xgerekend. 190 Het verschilt per verzekeraar wat de mogelijkheden zijn.

Bij de vier grote zorgverzekeraars (CZ, Menzis, VGZ en Zilveren Kruis) is het in 2017 mogelijk het eigen risico zowel vooraf als achteraf gespreid te betalen. Ga voor een overzicht van alle zorgverzekeraars waar je gespreid kunt betalen naar www.zorgwijzer.nl en zoek op “gespreid betalen’. Staat jouw zorgverzekeraar er niet bij, neem dan toch contact op om aan te dringen op die mogelijkheid.

Servicepunt Met al je vragen over leven met hiv kun je ook bellen met het Servicepunt van de Hiv Vereniging. De vrijwilligers, vrijwel allemaal ervaringsdeskundigen, staan je graag te woord over onder meer medische en maatschappelijk juridische zaken, maar bieden je ook een luisterend oor. Het Servicepunt is bereikbaar op maandag, dinsdag en donderdag van 14.00 – 22.00 uur op nummer 020-689 25 77. Mailen kan ook: servicepunt@hivnet.org.

25


57 x 190

plus> #4 voorjaar 2017

57 x 190


Goede mondzorg is belangrijk, zeker ook voor mensen met hiv. Door het virus kun je eerder last krijgen van problemen, zoals cariës (gaatjes) en terugtrekkend tandvlees dat losse tanden kan veroorzaken. De medicijnen voorkomen een deel van deze problemen, maar toch kun je er last van hebben of krijgen. Anderzijds zouden de medicijnen als bijwerking een negatief effect op de mond kunnen hebben. Het is daarom verstandig om, naast het dagelijks zorgen voor je gebit, geregeld de tandarts en/of mondhygiënist(e) te bezoeken. En dan doemt de vraag op: meld je daar wel of niet dat je hiv hebt en medicatie gebruikt?

Open Ger (71) uit Vogelenzang leeft sinds 1994 met hiv. “Ik ben vanaf het begin vrij open geweest over mijn status”, vertelt Ger, “ondanks dat de arts me adviseerde er niet al te open over te zijn. Mijn familie en vrienden reageerden goed en hun reacties hebben in het 57mex gesteund 190 open zijn en blijven erover.” Nadat Ger in 1997 vanwege zijn

gezondheid

Bang voor de tandarts? infectie drie maanden in het ziekenhuis heeft gelegen, besluit hij het ook aan zijn tandarts, Erik van Wijk, te vertellen. “Ik vond het nodig dat Erik het wist. Ik wilde een ander niet aandoen, wat ik zelf had opgelopen. Natuurlijk, hij moet zelf de nodige voorzorgsmaatregelen nemen om zichzelf en anderen te beschermen, maar ik voelde me er prettiger bij om het hem toch te vertellen.” Tandarts Erik reageerde heel rustig, vertelt Ger. “Ik was niet zijn eerste patiënt met hiv. Hij wist aan welke richtlijnen hij zich moest houden en hij is me ook niet anders gaan behandelen.”

Probleem Dat was wel het geval bij Sigrid (52) uit Bussum die al 26 jaar leeft met hiv en het ook aan haar nieuwe tandarts en mondhygiëniste wil vertellen. “Ik vond gewoon dat ze het moesten weten, omdat we op elkaar moeten letten wat dat betreft. De tandarts wist het al, omdat het in mijn dossier stond dat hij van mijn vorige tandarts kreeg. De mondhygiëniste reageerde in eerste instantie niet afstandelijk.

27


Totdat ze zwanger werd. Toen moest ik onder behandeling bij een collega van haar. Het was dus eigenlijk wel een probleem. En ik voelde me sowieso ook wel gediscrimineerd omdat ik altijd als laatste patiënt moest komen, aan het einde van de middag. Met als argument dat ze de spullen dan beter konden steriliseren.” Op een gegeven moment is Sigrid het beu. “Ook omdat het niet meer nodig is. Toen ben ik er weer over begonnen, maar er veranderde niets. Er werd niet naar me geluisterd. Toen heb ik contact opgenomen met de Hiv Vereniging. Ik wilde dat het opgelost zou worden. Ik voelde me niet gehoord en niet serieus genomen.” Ronald Brands, juridisch medewerker van de Hiv Vereniging, heeft vervolgens contact opgenomen met de tandarts en mondhygiëniste van Sigrid. “Kort daarop laat de mondhygiëniste weten dat ze het protocol nog eens hebben nagelezen en dat ik voortaan op elk gewenst tijdstip behandeld kan worden. De tandarts heeft eerst nog overleg gehad met collegatandartsen, maar heeft toen ook laten weten dat ik voortaan op andere tijdstippen welkom ben.” En in de praktijk is dat nu ook het geval. “Er wordt verder niet meer met me over gesproken. Dat is aan de ene kant wel jammer. Maar ach, ik word nu gewoon net als ieder ander behandeld. dat is wat ik 57 xEn 190 wilde.”

plus> #4 voorjaar 2017

Informatie Ger en Sigrid namen zelf het initiatief om hun tandarts en mondhygiëniste te vertellen over hun hiv-status. Het kan ook zijn dat je de vraag heel letterlijk aan je voorgelegd krijgt op het moment dat je gevraagd wordt een gezondheidsvragenformulier en/of medicatielijst in te vullen. Dat formulier en die lijst maken onderdeel uit van de Richtlijn Patiëntendossier in de tandartsenpraktijk van de Koninklijke Nederlandse Maatschappij tot bevordering der Tandheelkunde. Tandartsen moeten volgens deze richtlijn werken en zo kwaliteitszorg binnen hun praktijk bieden. De beide vragenlijsten geven zicht op de gezondheid van de patiënten van de tandarts, waardoor hij de juiste tandheelkundige zorg kan verstrekken. Er mag echter alleen gevraagd worden naar zaken die nuttig zijn voor de tandarts om zijn werk goed te kunnen doen. Denk dan aan het gebruik van bloedverdunners of bloeddrukverlagende medicatie en/of allergieën. Deze informatie is van belang bij een verdoving of een chirurgische ingreep. Een van de vragen kan zijn of je een besmettelijke ziekte hebt, of nog concreter, of je hiv-positief bent.

Goede mondzorg Volgens de wet moet een patiënt de tandarts die inlichtingen en medewerking geven die nodig zijn voor het uitvoeren van de behan57 xis190 deling. Als patiënt dat niet altijd goed in te schatten. Misschien


Extra alert “Ik heb een lage weerstand en ben daardoor iets kwetsbaarder”, vertelt Ger. “Ik moet dus zorgen dat mijn gebit goed blijft. Het is fijn dat mijn tandarts weet dat ik hiv heb, want zo is hij57 ookxextra 190alert op de staat van mijn gebit en weet hij hoe belangrijk dat voor mij is.”

Sigrid heeft vaak een enorm droge mond door de medicatie. “Dat is heel slecht voor je gebit. Dus ik vind het belangrijk dat mijn tanden goed verzorgd worden door mijn tandarts. En ik vind het belangrijk dat die weet dat ik hiv heb, omdat hij dan extra kan letten op wat er in mijn mond gebeurt.” Ger raadt anderen dan ook aan het te vertellen aan hun tandarts. “Als er een bepaalde behandeling moet worden gedaan, is het beter als de tandarts weet wat er speelt en welke medicijnen je slikt”, zegt hij.

gezondheid

denk je bijvoorbeeld dat je tandarts niets over je gebruik van hiv-medicatie hoeft te weten. Omdat het virus ondetecteerbaar is en niet infectueus voor anderen. Terwijl het niet vertellen goede mondzorg in de weg kan staan. Mensen met hiv blijken makkelijker ontstoken en/of terugtrekkend tandvlees en gaatjes te hebben. Deze zijn een mogelijk risico voor je algemene gezondheidssituatie. Ook bij verminderende weerstand, stresssituaties of bij het ouder worden, kun je infecties van het tandvlees voorkomen. Hiv kan ook gevolgen hebben voor beenderen en botten. Dus ook voor je kaakbot. Dat kan worden aangetast of zelfs slinken. Als gevolg daarvan kun je tandvleesproblemen ontwikkelen. Dit vraagt extra mondhygiëne behandelingen. Tussen hiv-medicatie en de geneesmiddelen die je tandarts voorschrijft (zoals pijnstillers, ontstekingsremmers en antibiotica) kan interactie optreden. Dit kan betekenen dat je hiv-medicatie of het voorgeschreven middel minder werkzaam wordt. Ook kunnen de bijwerkingen van de hiv-medicatie worden versterkt.

Belangrijk voor goede behandeling “Het is voor een tandarts nuttig om te weten dat iemand hiv heeft. Ik verwacht sowieso van nieuwe patiënten dat ze me volledig op de hoogte stellen van de aandoeningen die ze hebben. Dat is belangrijk voor een goede behandeling. Bij hiv is het vooral van belang als er grote ingrepen nodig zijn waarbij complicaties kunnen optreden. Meestal neem ik dan voor de zekerheid contact op met de behandelend internist, natuurlijk pas na toestemming van de patiënt. We gaan heel discreet om met patiëntgegevens. Alle medewerkers die inzage hebben in de dossiers hebben geheimhoudingsplicht.” Erik van Wijk, tandarts Bron: Positief zorgt

29


• Je hiv-status mag geen reden zijn om je te weigeren als patiënt of je anders te behandelen dan andere patiënten. Een tandarts moet bij elke patiënt werken volgens de gebruikelijke hygiëneprotocollen. De Richtlijn Infectiepreventie binnen mondzorgpraktijken (KNMT, 2015) zegt dit heel duidelijk.

In het kort • Het gezondheidsvragenformulier en de medicatielijst brengen medische gegevens in kaart die van belang zijn om de tandarts zijn werk goed te laten doen conform de huidige kwaliteitsregels. • Het niet vertellen over je gebruik van hiv-medicatie kan een goede mondzorg in de weg staan, bijvoorbeeld bij interactie van geneesmiddelen, bij een verminderende weerstand of bij grotere ingrepen. • Heb je het je tandarts nog niet verteld, of was je nog negatief op het moment dat je het vragenformulier moest invullen, kijk dan zelf wat voor jou een geschikt moment is om het te vertellen, mogelijk voorafgaand aan een grotere ingreep. • Ook voor kinderen met hiv geldt dat het beter is om de tandarts en 57 x 190 de mondhygiënist(e) te informeren over hun status.

plus> #4 voorjaar 2017

• Je hebt recht op inzage in je patiëntendossier en je kunt niet relevante zaken laten verwijderen. Je medische gegevens worden beschermd conform de Wet Bescherming Persoonsgegevens. • Bij een doorverwijzing kan je hiv-medicatie vermeld worden, maar ook hier geldt uiteraard het beroepsgeheim. • Mondzorgkosten voor iedereen ouder dan 18 jaar zijn niet verzekerd volgens de basisverzekering. Als je tandvleesproblemen krijgt door hiv, kun je de tandarts vragen om samen met je hiv-behandelaar die situatie in een brief aan je verzekeraar uit te leggen en een machtiging vragen voor (extra) behandelingen die dan worden vergoed vanuit je basisverzekering. Dit geldt ook voor ernstige aantastingen van het kaakbot waardoor (vaak niet verzekerde) kaakchirurgie nodig is. • Mocht je problemen ondervinden of mocht je tandarts nog vragen hebben, dan kun je altijd contact opnemen met het Servicepunt van 57 x Dat 190geldt ook de Hiv Vereniging. voor je tandarts.


HIV IN DE MEDIA Beeld: Henri Blommers · Hello Gorgeous

Maar beide campagnes werden in Nederland gehouden en raken de mensen die leven met hiv. Daarbij blijf ik mij afvragen of een campagne gedreven op angst, financieel effectiever is dan een campagne zoals Hiv uit de kast waarin naar voren komt dat leven met hiv heel goed mogelijk is, mits aan fundamentele randvoorwaarden wordt voldaan. Het benadrukken van de strijd voor mondiale gelijkheid in kansen zou mij meer inspireren. Eind januari was hiv weer negatief in het nieuws. Het journaal had lucht gekregen van het feit dat twee promovendi van de UvA hun proefschrift over hiv en risicofactoren moesten verdedigen en in een kort item voor het journaal mocht een van de promovendi het onderzoek toelichten. En daar gaat het fout, want zonder alle nuances die bij dergelijke berichten horen, werden mensen

column

De afgelopen maanden heeft hiv met enige regelmaat de media bereikt. Vaak geen onverdeeld genoegen voor als je zelf leeft met hiv. Het begon begin december met de campagne van het Aidsfonds. Het virus werd voorgesteld als een kwaadaardig persoon dat erop uit is om zo veel mogelijk slachtoffers te maken. Wat moedig van datzelfde fonds om na goed gecoördineerde protesten de campagne terug te trekken. Vrijwel gelijktijdig liep ook de campagne Hiv uit de kast. Een groter contrast in boodschap van deze gezamenlijke campagne van de Hiv Vereniging en Hello Gorgeous met die van het Aidsfonds was bijna niet mogelijk. Natuurlijk hebben deze campagnes verschillende doelen. Daar waar het Aidsfonds uit is op fondsenwerving om ook een mondiale functie 57 x 190 te vervullen, richt Hiv uit de kast zich op het Nederlandse publiek.

met hiv weggezet als een groep mensen met een hoog risico op van alles en nog wat en met daarbij een ongezonde leefstijl. Wat helaas niet het nieuws haalde, maar voor mensen met hiv zeker interessant is, is de voorzichtige conclusie dat mensen met hiv ongeveer op eenzelfde manier verouderen als mensen zonder hiv. En dat een gezonde leefstijl dit verouderingsproces gunstig beïnvloedt. De ouder wordende mens met hiv verhoudt zich steeds meer tot de ouder wordende mens in het algemeen en dat schept toch een band? Jammer dat dit nieuws niet wordt gedeeld. Loek Elsenburg, verpleegkundig consulent hiv DC Klinieken Amsterdam

31


WERELD AIDS CONFERENTIE 2018 beeld: Pieter Brokx

Nog 16 maanden, dan is het zover. Op 23 juli 2018 begint de 57Wereld x 190 Aids Conferentie in Amsterdam. 57 x 190 De Hiv Vereniging is op meerdere manieren betrokken bij de organisatie en wil tijdens de conferentie de rol van gastheer op zich nemen. Ook jij kunt erbij zijn en je steentje bijdragen!

plus> #4 voorjaar 2017


De tweejaarlijkse Wereld Aids Conferentie strijkt in de zomer van 2018 neer in Amsterdam. Vanuit de hele wereld komen onder andere wetenschappers, belangenbehartigers, epidemiologen, farmaceuten, preventiewerkers en activisten naar Amsterdam om hun kennis en ervaringen rondom hiv en aids uit te wisselen. Er worden rond de 20.000 deelnemers uit zo”n 150 landen verwacht.

wac

Uiteraard speelt de Hiv Vereniging een rol bij de organisatie van deze grootse conferentie. “We zijn op twee manieren betrokken”, vertelt directeur Pieter Brokx. “Onze huidige voorzitter, Alexander Pastoors, is lid van het Conference Coordinating Committee (CCC). Daar worden alle besluiten genomen over het programma van de conferentie en alles wat op het conferentieterrein van de RAI plaatsvindt. Samen met vertegenwoordigers van de internationale gemeenschap zorgt Alexander ervoor dat mensen die leven met hiv voldoende aan bod komen in het programma. Dat ze worden betrokken in panels, benaderd als spreker en dergelijke.” Pieter zelf vertegenwoordigt de Hiv Vereniging in de Amsterdam Planning Group. “Dat is een groep van 57inx2014 190met elkaar organisaties die het initiatief hebben genomen om deze conferentie naar Amsterdam

te halen”, vertelt hij. “Dat zijn onder andere de Ministeries van Buitenlandse Zaken en VWS, het Aidsfonds, Amsterdam Marketing, de RAI, de Amsterdam Diner Foundation, International Civil Society Support, CHOICE, GNP+ en Aids Foundation East West.” De Amsterdam Planning Group moet ervoor zorgen dat de conferentie organisatorisch een succes wordt. “Samen met GNP+, de vertegenwoordiging van de internationale hiv-gemeenschap, zorg ik ervoor dat mensen met hiv ook hier voldoende aandacht krijgen.”

Verbinden Om de activiteiten van de vereniging te coördineren, is vorig jaar een vacature uitgezet (in eerste instantie als vrijwillige functie, met uitzicht op een betaalde functie). Sinds begin dit jaar mag Ronald Vos zich projectleider local community Aids 2018 noemen. Ronald kent de vereniging goed. “Zo heb ik in 1992 kennisgemaakt met de Wereld Aids Conferentie”, vertelt hij. “Door het inreisverbod voor mensen met hiv in de Verenigde Staten werd de conferentie op het allerlaatste moment verplaatst naar Amsterdam. De Hiv Vereniging was toen ook betrokken bij de lokale organisatie in de Rai. Leuk detail is dat wij toen de Positive Lounge introduceerden, een plek in het conferentiecentrum waar de deelnemers met hiv zich kunnen terugtrekken om even rust te nemen en voor zichzelf te zorgen of te laten zorgen. Ik vind het heel

33


leuk dat ik nu weer een actieve bijdrage kan leveren aan zo”n conferentie.” Ronald is de projectleider voor met name de initiatieven van de local community. “We hebben als Hiv Vereniging de belangrijke taak om een zo welkom mogelijk programma neer te zetten voor mensen met hiv”, zegt hij. “Daar zijn heel veel ideeën over, daar is heel veel enthousiasme voor en daar zijn heel veel vrijwilligers voor nodig.”

Gastheerschap De afgelopen maanden is er nagedacht en gebrainstormd over welke mogelijkheden en aanknopingspunten de Wereld Aids Conferentie biedt en welke rol de Hiv Vereniging wil en kan spelen. Uit een enorme lijst van ideeën en mogelijkheden zijn vier onderwerpen geselecteerd, 57 x 190namelijk: gastheerschap, leven met hiv in de media, een scholenproject en het

plus> #4 voorjaar 2017

stimuleren van het bezoek aan het Global Village. “We willen dat mensen met hiv gastheer en -vrouw zijn voor mensen met hiv uit de wereld”, vertelt Ronald. “We hebben ervoor gekozen om in ieder geval de organisatie van de Positive Lounge op ons te nemen. Dat moet een goede en prettige plek worden waar mensen met hiv terecht kunnen. Om energie op te doen, elkaar te ontmoeten of omdat ze vragen hebben.” De Hiv Vereniging wil de Wereld Aids Conferentie ook aangrijpen om in de Nederlandse media, maar ook buitenlandse, te laten zien hoe het is om in Nederland te leven met hiv. “We willen het leven met hiv op een goede en positieve manier in beeld brengen, met behulp van Nederlanders met hiv die hun verhaal willen en kunnen vertellen”, vertelt Pieter. Daarmee wil de vereniging niet alleen betrokkenheid creëren in de Nederlandse samenleving, maar ook de politiek de urgentie laten inzien van wat er in Nederland, maar ook in de wereld, moet gebeuren om hiv definitief de wereld uit te krijgen. “We willen uitdragen dat we het goed doen hier in Nederland, maar dat er aandacht en geld nodig blijft om dat hoge niveau vast te houden”, aldus Pieter.

Betrokkenheid 57 x 190

Een derde werkgroep gaat zich bezighouden met scholen. Ronald:


“We willen jongeren betrekken bij het onderwerp. We weten nog niet op welke manier. Misschien wordt het een filmpje dat klassen met elkaar kunnen bekijken, maar het kan ook een uitgebreider lespakket worden over hiv en aids in Nederland en in de wereld. Mogelijk lukt het zelfs om klassen tijdens de conferentie naar Amsterdam te laten komen voor een bezoek aan de Global Village, of kunnen we gastouderschap realiseren voor jongeren met hiv uit de wereld die wel naar de conferentie willen komen maar hun verblijf niet kunnen betalen.”

De komende tijd zullen steeds meer vrijwilligers nodig zijn, met name tijdens de conferentie zelf. Nu is nog niet precies duidelijk wanneer, waar en aan hoeveel mensen behoefte is, wel wil Ronald graag nu al in contact komen met mensen die geïnteresseerd zijn om de handen uit de mouwen te steken tijdens de voorbereidingen en/of tijdens de conferentie zelf. “Als je enthousiast bent, kun je ons dat nu al laten weten”, zegt Ronald. “Graag zelfs. Zeker als je bepaalde kennis en kunde of ervaring in huis hebt die van pas zou kunnen komen.” Ronald en Pieter willen ook graag in contact komen met mensen die mogelijk betaald werk kunnen en willen doen, bijvoorbeeld als zzp”er. “De meeste functies zullen voor vrijwilligers zijn, maar mogelijk komen er klussen waarvoor we mensen kunnen inhuren. Dan is het handig om alvast met hen contact te hebben. Laat ons ook in dat geval weten wat je kennis en ervaring zijn.” En voor wie twijfelt, zegt Ronald nog: “Het wordt een heel mooi event! Daar moet je bij zijn!”

wac

De vierde werkgroep richt zich op het uitwerken van manieren om bezoekers uit het land, hiv-positief en hiv-negatief, enthousiast te maken voor een bezoek aan de Global Village. Pieter: “Dat is eigenlijk een beurs op het gebied van hiv en aids. Allerlei organisaties als de onze, vanuit Nederland en daarbuiten, presenteren zich daar met hun projecten. Dat kunnen community-organisaties zijn, preventie-organisaties, noem maar op. Ook zijn er networking zones en is er een podium voor muziek, zang en dans en andere optredens. Dit gedeelte van de conferentie is gratis toegankelijk voor het publiek.” De vereniging wil de eigen achterban en het brede publiek uitnodigen de Global Village te bezoeken. “Ook 57hier x natuurlijk 190 met als doel om betrokkenheid te kweken”, zegt Pieter.

Vrijwilligers

Aanmelden als vrijwilliger kan door een e-mail te sturen naar servicepunt@hivnet.org, o.v.v. Aids 2018. Vermeld duidelijk je naam en contactgegevens en vermeld ook eventuele interesses of specialiteiten die van pas kunnen komen bij de Wereld Aids Conferentie. Er wordt dan binnen een week contact met je opgenomen.

35


kort Praktische ondersteuning naar werk De Hiv Vereniging start met de Back2Work-training voor mensen in een uitkeringssituatie. Door het uitzetten van een vragenlijst onder onze achterban hebben we inzicht gekregen in welke behoeften mensen hebben om weer aan het werk te gaan. De interactieve training is hierop afgestemd. Aanleiding is het onderzoek Positief Geluid. Daaruit kwam naar voren dat mensen met hiv graag weer aan het werk willen maar dat het vanwege hiv en/of langdurige werkloosheid lastig is om de stap naar werk te zetten. Praktische ondersteuning hierbij is belangrijk. De Back2Work-training biedt dit. De informatiebijeenkomst vindt plaats op donderdag 20 april van 15.00 tot 17.00 uur bij de Hiv Vereniging in Amsterdam. Je krijgt dan meer te horen over het trainingsprogramma en er is ruimte om vragen te stellen. De Hiv Vereniging werkt samen met Randstad Participatie en Viiv Healthcare. Kijk voor meer informatie over de training op www.hivnet.org.

57 x 190

plus> #4 voorjaar 2017

Workshopreeks in zes plaatsen over heel Nederland Dit voorjaar start weer een reeks van zes bijeenkomsten voor mensen die nog niet zo lang op de hoogte zijn van hun hivstatus. Samen met hiv-positieve begeleiders worden onderwerpen zoals: “baas van eigen gedachten’, medische informatie, werk & school, seksualiteit en het vinden van nieuwe doelen besproken. Lees de informatie op www.hivnet. org/workshopreeks en neem contact op met het Servicepunt!

Meedenken over beleid en richting van de Hiv Vereniging De Algemene Ledenvergadering vindt plaats op 20 mei 2017 bij de Hiv Vereniging, Eerste Helmersstraat 17 in Amsterdam. Leden krijgen een uitnodiging en kunnen zich tot uiterlijk 26 april 2017 aanmelden. De vergadering begint om 13.00 uur en zal rond 16.00 uur worden afgesloten met een borrel. Ben je lid, grijp dan deze gelegenheid aan om jouw ideeĂŤn te laten horen. Nog geen lid? Neem dan contact op met het Servicepunt (ma, di, do van 14.00 - 22.00 57 x uur) 190of meld je aan via www.hivnet.org. Je moet minimaal zes weken lid zijn om je stemrecht te kunnen gebruiken.


Activiteiten

Activiteiten vanuit de vereniging zijn te vinden op www.hivnet.org/ agenda. Daar staan alle regelmatig terugkerende en incidentele activiteiten vermeld.

ELKE WEEK

Lunch op Woensdag in Amsterdam en Den Haag. Op de Eerste Helmersstraat 17 in Amsterdam en de Herengracht 3/a in Den Haag verzorgen vrijwilligers vanaf 13.00 uur een heerlijke lunch. Om jou de kans te geven anderen op een informele manier te ontmoeten. Elke vrijdagavond kun je in Rotterdam terecht voor een heerlijk diner. Op Schiedamsesingel 173 ben je vanaf 17.00 uur welkom; het diner start om 18.00 uur. Telefonisch opgeven via 06 - 266 26 893 of stuur een sms-bericht.

Van 13.00 - 15.00 uur bij de Hiv Vereniging, Eerste Helmersstraat 17 in Amsterdam.

Mei

Café-avonden De regio’s organiseren elke maand ontmoetingsavonden. In mei op woensdag 3 mei in Arnhem, op zondag 7 mei in Groningen, op woensdag 24 mei in Tilburg en op vrijdag 26 mei in Rotterdam. Kijk op de agenda voor locatie en tijd.

1

April 15 Zaterdag 15 april

Tam Tam-bijeenkomst voor hiv-positieve mensen van niet-Nederlandse afkomst in Noord-Brabant in het Fraterhuis Elim, Schiphollaan 30, Tilburg. Je bent welkom van 13.30 tot 17.00 uur. Voor informatie kun je contact opnemen met 06 - 53 804 369.

18 Dinsdag 18 april

Diner op Dinsdag in Amsterdam, Eerste Helmersstraat 17. Vanaf 18.00 ben je welkom; het driegangendiner begint om 19.00 uur. Meld je aan via het Servicepunt.

57 x 190

23 Zondag 23 april

Poz&Proud’s Angels – late brunch voor poz-mannen en vriend(inn) en.

6

Maandag 1 mei Spreekuur hiv en werk in Amsterdam, elke eerste maandag van de maand. Voor mensen met hiv die vragen hebben over werk of daarbij ondersteuning zoeken. Je kunt telefonisch een afspraak maken via 020 - 620 21 22. Zaterdag 6 mei Ontmoetingsactiviteit voor heteromannen met hiv. Verzamelen in Utrecht voor een vaartocht door de stad. Na afloop is er nog wat te eten en te drinken. Aanmelden kan via het Servicepunt. Meer informatie over tijdstip en kosten vind je op de website.

12 Positive Families weekend:

12 - 14 mei 2017 Circus Festival! in summercamp Heino Een gezellig en informatief weekend voor gezinnen waar hiv

37


een rol speelt. Meer informatie lees je onder activiteiten op www.hivnet.org/positivefamilies. Aanmelden, uiterlijk 14 april, via het Servicepunt.

13

Zaterdag 13 mei Bij Eetgroep Healthy Living in Rotterdam kook en eet je samen. Vanaf 14.00 uur ben je welkom bij Stichting Humanitas, locatie Bergweg, Bergwegplantsoen 10. Kosten € 2,50. Aanmelden via 06 - 871 164 41. Vooraankondiging Mankracht Van 1 - 3 september 2017 houdt Poz&Proud weer het Mankracht-weekend. Een weekend voor homomannen met hiv met volop activiteiten waaraan je kunt deelnemen. Kijk op www.pozandproud.nl of neem contact op met het Servicepunt. Voel je je verbonden met België? Dan kunnen de activiteiten die Sensoa organiseert ook voor jou interessant zijn. Op www.levenmethiv.be/kalender staat hun aanbod.

Servicepunt Hiv Vereniging, telefonisch bereikbaar op maandag, dinsdag en donderdag van 14.00 – 22.00 uur op 020 – 689 25 77 of stuur een aan 57e-mail x 190 servicepunt@hivnet.org.

plus> #4 voorjaar 2017

colofon plus> is een uitgave van de Hiv Vereniging. plus> informeert, deelt ervaringen en draagt bij aan meningsvorming. Meningen in plus> kunnen afwijken van het beleid van de Hiv Vereniging. De Hiv Vereniging is niet aansprakelijk voor schade ten gevolge van onjuistheden. Informatie over een behandeling moet niet worden opgevat als een advies. Editie: #4, apr/mei 2017 Oplage: 1.800 e-mail: redactieraad@hivnet.org abonnement Voor leden inbegrepen bij het lidmaatschap. aan dit nummer werkten mee Ronald Brands, Pieter Brokx, Loek Elsenburg, Joep Heldoorn, Nikki Veldhuizen, Fred Verdult druk Stichting MEO, Alkmaar Copyright 2017 Hiv Vereniging De Hiv Vereniging volgt de Creative Commonslicentie (niet-commercieel gebruik, 4.0). Artikelen uit deze uitgave mogen met bronvermelding worden overgenomen en gebruikt voor niet-commerciële doeleinden. Dit geldt niet voor het geplaatste beeldmateriaal. Meer informatie: www.creativecommons.com.

De activiteiten van de Hiv Vereniging worden mede mogelijk gemaakt door sponsoring van de hierboven vermelde organisaties en bedrijven, en door subsidie van stichting Fonds PGO en het RIVM-CIB. Geen van deze organisaties heeft invloed op de onafhankelijkheid van de redactie en/of op die van de Hiv Vereniging. Hiv Vereniging Eerste Helmersstraat 17 - A3, 1054 CX Amsterdam Postbus 15847, 1001 NH Amsterdam

57 x 190

T (020) 616 01 60 Servicepunt T (020) 689 25 77 E info@hivnet.org www.hivnet.org


samen leven met hiv 57 x 190

39


eossimin est fugiae conectur sum Cest, occus exceria sini sequo vidita dercia doluptat utae molore blaborehenis susdame nis nossit dite oditia cum quasim volupta sit ut eate quiditatet eium harum et pos il mi, verehenti berae sum et, susapis et idest, qui reium qui quam ressinu llaborro modion conseque excestio. Name licimo peria dolla quos ex et prescia blabori cus vero corem eosam testemp oreperspis quatusandes ratature rem ant ad es eos am dolore et quam non cum quuntium non ea quia ad eum eossinvendam facessitas explab qui re verum, qui desectas ditat ium est, quatem non ex experchit, exceperum labore, quasped ventur aut andanducima eum et minum corem volut excercim inus dolum eumquam et velitam ullandese nobis es eturectiati voloratur a sime soluptur? Qui conseniae et quam qui vel mincto sunt laborum, occulparitam ipsam et voles et venimagnist in cor a ducim doloria tiusdaest, venim est, officiis cus autemporere aut si dolorate nobit, imi, cus et ut lit audisti reces et ut utempori dit, perovit laut qui nat et untiatem sam viduciam, custio. Sed milique elis aute eum nis estibea inveleni sime mincti nus sunturitis tureptiaest, quaerum dolorehenim quat earit, oditinus untinctatis quo viti apernat usdantius enihil porerferum aut porissit es et magnatio qui re dolorepre dolupta evereptas vendit rere si optat. temperum etur as pa ducipsae Busciet quasper natiae volendebis ommoluptur repellant volorru eum sam audiate mporest mquiberum hilit, comnimillore essimincte aut que volore nullam ditatet uremqui des nonse nem fugitis as plita quam faces que occus, cum quidessi sequis enducipsam sequis aut et mi, doluptius dis nonserspel eatiatur? omnihil iatiam, as nihicillam, odi Evel mil iliquiscim ium quam, beaquiam, sum es eos quibus optaturem nestium aut as eosant, ma nobis et excerem fuga. Nam quia volo impore nosto volor ad aut reiustrum quat eatibus quae rae re volorer spelestrum apienem velicti onsenia tenimint digenimus ati dolorepel ium vendendam et endae sanimporis reperatia nectur ad quo berchitio eos iunt repeligent laboreped beatur, quia aut omnitium re quiscid usciam unt voloreces et ullendia ea nimo voluptation rerum alia volore sam, con eatiorro et magnis iur re iumquo escimin nimo dem sollaborum conse destionet qui ut voluptaqui omnis magniat atempor epuditat eum estiistiora nulparum adis quasim 57 aliam x 190 57 x 190 apeditia et explignis simo escimi, Postbus 15847 si arum aut exeruptument optat

vereniging

1001 NH Amsterdam

plus> #4 voorjaar 2017

Eerste Helmersstraat 17 - A3 1054 CX, Amsterdam

#04 plus>  

Het verenigingsblad van de Hiv Vereniging. Met o.a. informatie over onderzoek naar de genezing van hiv, de tandarts en hoe het Summa College...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you