Page 1

Š Liesbeth Jorna – Sport & Horsemanship United

Natural Horsemanship voor (wedstrijd)ruiters Artikelenserie Hippisch Noord Nederland 2011-2012


De brug tussen..

Natural Horsemanship & Dressuur

Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

Liesbeth Jorna

Natural Horsemanship voor

wedstrijdruiters

Happy athlete: twee woorden en ze zijn allebei belangrijk! Voor Liesbeth Jorna komt de relatie met je paard op de eerste plaats. Naast haar ervaring in de wedstrijdring, als Z-jury en als ORUN instructeur, heeft zij in 2008 Level 3 behaald in Parelli Natural Horsemanship. Dat is bijzonder: “Level 3 graduates” zijn in Nederland op de vingers van één hand te tellen en de combinatie van wedstrijdsport en Natural Horsemanship is nog geen gemeengoed. Onlangs was zij een periode bij Karen Rohlf in Florida. Zij is de grondlegger van Dressage Naturally: dressuur op basis van natural horsemanship.

Als je de doelen van Natural Horsemanship (NH) en dressuur bekijkt, valt gelijk op dat ze elkaar aanvullen. Het doel van Natural Horsemanship is onze paarden te begrijpen, zodat we partners kunnen worden en samen kunnen werken op basis van psychologie, communicatie en begrip, in plaats van kracht, angst of hulpmiddelen. Het doel van de dressuur, volgens de FEI, is de ontwikkeling van het paard tot een ‘happy athlete’ door een harmonieuze en systematische opleiding. Deze opleiding maakt het paard soepel, ontspannen en los, maar ook tevreden en oplettend. Het paard en de ruiter begrijpen elkaar volledig; er is harmonie. Ook in Natural Horsemanship is sprake van een systematische opleiding. Toepassing van de principes en werkwijzen van natural horsemanship kan de opleiding van je paard of pony eenvoudiger en leuker maken. Zowel voor je paard als voor jezelf. Er is niets zweverigs aan en iedereen kan het leren! Ook kinderen. “Eigenlijk is alles van Natural Horsemanship heel logisch.., maar niet vanzelfsprekend.” De basis van alles is partnerschap, gebaseerd op vertrouwen, leiderschap en duidelijke communicatie. Dat zijn de belangrijkste ingrediënten voor plezier voor paard en ruiter samen. Maar je wilt wellicht meer: succes op wedstrijden. En je wenst natuurlijk je paard een lang en gezond leven toe. Dan is het van belang dat je paard op een gezonde manier beweegt: ontspannen, energiek en in balans. Geen blokkades of onnodige spanning, echte bewegingsvrijheid. Om dat te bereiken is het nodig dat hij je hulpen begrijpt. Daarmee zijn de belangrijkste hoekstenen van deze manier van rijden genoemd: ontspanning, antwoord op hulpen, energie en balans.

������ ������������� ������������

�����������

������������

�����

���������

�������������������������������������������������������������������������������������������������������� �

�������� �

��������

�����������

����������

������������

���������� ������������� Heb je dat op orde, dan kun je verder met de atletische ontwikkeling. In Natural Horsemanship wordt écht naar de paarden geluisterd; ze mogen een mening hebben. De feed-back die de paarden geven wordt serieus genomen en bepaalt het pad van de training. Alles wat een paard doet betekent iets: een open mond, een strakke rug, niet uit de wei willen... Maar ook de goede dingen: likken en kauwen, op hindernissen aantrekken, meedenken, spelen. Het is onze taak om het onze paarden zo gemakkelijk mogelijk te maken. Alles begint en eindigt met ontspanning. Zo kan je paard een happy athlete worden en kun je met meer plezier én goede resultaten rijden. Je zult versteld staan hoe Natural Horsemanship de samenwerking met je paard kan verbeteren!

Karen Rohlf

Dressuur op basis van Natural Horsemanship: ontspannen, energiek en in balans: bewegingsvrijheid. Foto’s: Dana Rasmussen

Hippisch Noord Nederland - augustus 2011 - jaargang 2

HippischNEDERLAND-augustus-2011.indd 35

35

28-7-2011 16:53:27


Natural Horsemanship & Dressuur Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

Vertrouwen:

voorwaarde nr. 1 als je je paard iets wilt leren. Natural Horsemanship voor wedstrijdruiters Een paard is een prooidier van nature. Dat betekent dat veiligheid voor een paard op de allereerste plaats komt. Een paard dat zich niet veilig voelt zal willen vluchten. Als dat niet kan zal hij vechten, in zichzelf gekeerd raken of - in het ergste geval - het helemaal opgeven. In het Engels duiden ze deze overlevingstechnieken aan met FFFF: flight, fight, freeze, faint. Zulk gedrag wordt dikwijls onterecht als verzet of onwil gezien. Je kunt zo’n paard wel iets laten doen, maar het is niet goed in staat om te denken, laat staan iets te leren. Reden genoeg dus om tijd te besteden aan het (zelf)vertrouwen van het paard.

Net zoals mensen verschillende ‘personalities’ heb-

gend touw in plaats van hem strak vast te houden.

In de aanpak bij Natural Horsemanship worden

ben, hebben paarden verschillende ‘horsenalities’.

Let daar maar eens op en experimenteer ermee.

daarvoor drie heel effectieve principes gecom-

De één heeft meer (zelf)vertrouwen dan de ander.

Voor het vertrouwen in jou als trainer/partner is ‘sa-

bineerd: ‘beloon de állerkleinste poging’, ‘afwis-

En het verschilt per situatie. Ga maar eens na: hoe

men niets doen’ gek genoeg ook heel effectief. Met

seling van naderen en terugtrekken’, ‘druk pas

is het met het vertrouwen van je paard in zichzelf?

een boek of je mobiel in de stal of wei bij je paard

wegnemen bij de gewenste reactie’. Die gewenste

In jou als trainer? In de omgeving? Tussen andere

gaan zitten. Gewoon deel van zijn kudde zijn, zonder

reactie is dat hij zelf besluit om rustig stil te staan

paarden? Als hij iets nieuws moet leren? En wat

iets van hem te vragen. Verder kun je stelselmatig

of ergens langs of over te lopen. Zonder trekken of

doet hij dan: vluchten, vechten, in zichzelf keren of

je paard leren dat je hem overal aan kunt raken,

duwen. Systematisch te werk gaan, lichaamstaal

opgeven? Je kunt dat aflezen aan zijn gedrag en aan

ook als je erop zit. En er zijn methodes om zonder

van je paard lezen en een goede timing zijn daarbij

zijn houding en gezichtsuitdrukking.

dwang te wennen aan hulpmiddelen zoals touwen,

belangrijk. Naarmate je meer met dergelijke situaties

We willen niet dat het paard zich gedraagt als een

zwepen en harnachement, aan vreemde voorwerpen

speelt, zal het (zelf)vertrouwen van je paard groeien

prooidier, maar als een partner. Dat vraagt ook dat

(kinderwagens, paraplu’s) of aan nieuwe situaties

en daar heb je thuis, in de training en op wedstrijden

wij ons gedragen als een partner. Helaas gaat dat

(opscheren, waterplassen, de trailer).

veel plezier van.

niet helemaal vanzelf, want we hebben onze verschijning niet mee: we zien eruit als een roofdier en van nature gedragen we ons ook zo. We hebben een rond gezicht met priemende ogen aan de voorkant. We hebben klauwen die vastgrijpen en houden onze adem in als het spannend wordt. En we willen nog op zijn rug zitten ook! Onze lichaamstaal speelt dus een belangrijke rol. Als je dat bedenkt is het al heel wat als je paard je zo vertrouwt dat hij je ‘twee ogen geeft’, recht aan durft te kijken. Het is verbluffend te ervaren hoe een paard nieuwsgierig wordt of ontspant als je je blik afwendt, hem even de rug toekeert of een diepe zucht slaakt. Of hoe hij ontspant als je werkt met een doorhan-

30

Hippisch-NN-sept2011.indd 30

Hippisch Noord Nederland - september 2011 - jaargang 2

dit onderWil je meer weten over ail naar werp, stuur dan een em een kijkje l.jorna@home.nl of neem der de tab op www.parelli.com on ‘horse training’.

1-9-2011 19:02:26


Natural Horsemanship -Titel- en dressuur

Door Liesbeth Jorna

Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

Taal Communicatie:

zo licht als mogelijk en zo duidelijk als nodig Natural Horsemanship voor wedstrijdruiters Na vertrouwen is TAAL de tweede stap op weg naar partnerschap met je paard. In de eerste regels van het “doel van de dressuur” - je kunt dat voorin je proevenboekje vinden - staat “Het paard en de ruiter begrijpen elkaar volledig”. Om elkaar te begrijpen heb je een gemeenschappelijke taal nodig.

Stel je voor: ik praat Nederlands en jij verstaat alleen Russisch... dan kan ik iets aan je vragen, tegen je zeggen, mijn stem verheffen desnoods... en jij zal je afvragen wat ik van je wil, proberen iets terug te zeggen, het negeren, zelfs angstig worden misschien. Óf... ik vraag iets in mijn beste Russisch en jij doet uit vrije wil datgene wat ik je heb gevraagd (ook woorden uit het doel van de dressuur). Zonder stemverheffing, duwen of trekken. Dat voelt goed voor allebei.

Communicatie: tweerichtingverkeer via lichaamstaal Paarden communiceren intensief via lichaamstaal. Dat is subtiel: er is veel af te lezen aan gezicht, houding, ademhaling, spierspanning en beweging. Je krijgt hiermee voortdurend informatie van je paard. Informatie die je vertelt of hij iets wel of niet begrijpt, moeilijk of makkelijk vindt en of hij zich prettig voelt of niet. Je paard leest ook voortdurend jouw lichaamstaal. Als je je daarvan bewust bent kun je het ook gaan gebruiken om met je paard te communiceren. Natural horsemanship biedt methoden om systematisch samen met je paard een gezamenlijke taal te ontwikkelen.

“Het is de druk die motiveert, maar het moment van loslaten waarvan hij leert.” Een effectieve methode voor het aanleren van hulpen is het gebruik van fasen. Als je fasegewijs de sterkte van je hulp opvoert en bij de allerkleinste poging ontspant en beloont, krijgt je paard snel in de gaten wat de betekenis is van een lichte aanwijzing. Zo kun je hem leren te stoppen of te gaan, te wijken voor het been, achterwaarts te gaan op een aanraking met je vingertoppen, etc. Een voorbeeld van de fasen bij een overgang naar draf: 1. “Ik heb de intentie om aan te draven” (energie in mijn zit) 2. “Ik stel voor dat je aandraaft” (zachte aanraking van de kuit)

3. “Ik vraag je aan te draven” (kuit klopt een keertje aan) 4. “Ik zeg je aan te draven” (zweepje laten zien) 5. “Ik volhard beleefd maar beslist totdat je draaft” (aantikken) Voorspelbaar deze fasen gebruiken en op het juiste moment stoppen en belonen zijn de sleutels voor succes. Nooit fase 1 of 2 overslaan of blijven hangen in fase 3 of 4 als je paard nog geen antwoord geeft. Het credo is: zo licht zijn als mogelijk maar ook zo stellig als nodig. Eerst is één stapje genoeg en van daaruit geleidelijk naar langer en vloeiender bewegingen. Kostte het je paard even moeite om het goede antwoord te vinden? Geef hem dan daarna rustig de tijd om erover na te denken en weer te ontspannen. Natuurlijk moet het voor je paard ook duidelijk zijn wanneer je niets vraagt: een neutrale houding, rustige ademhaling en geen scherp oogcontact. Dat geeft rust en voorkomt dat er zoveel ruis op je zender komt dat je paard het niet opmerkt als je wél iets vraagt. Op deze manier werkend krijgt je paard gelegenheid om te leren, te begrijpen en mee te denken. Naarmate de band met je paard toeneemt let hij ook steeds beter op. Hij gaat je vragen stellen of biedt iets al aan als je eraan denkt. Zo train je niet alleen zijn lichaam, maar ook zijn hersens!

dit onderwerp, Wil je meer weten over l.jorna@home.nl stuur dan een email naar w.parelli.com of neem een kijkje op ww

Hippisch Noord Nederland - oktober 2011 - jaargang 2

Hippisch-NN-okt2011Annabel.indd 9

9

29-9-2011 18:00:28


Natural Horsemanship -Titel- en dressuur

Door Liesbeth Jorna

Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

Leiderschap

De baas spelen is makkelijk. De leider zijn... dat moet je verdienen. Als prooi- en vluchtdier staat veiligheid voor elk paard voorop. Aanwezigheid van soortgenoten, vrijheid om te bewegen en een betrouwbare kuddeleider zijn voorwaarden voor overleven. Doorgaans voelen paarden zich veilig zolang er geen mens aan of op ze zit. We leven echter in een mensenwereld en vragen prestaties van onze paarden. Dat betekent dat we ook de verantwoordelijkheid moeten nemen voor hun veiligheid en gedrag. We willen een zodanige relatie met het paard dat hij bij ons wil zijn en met plezier presteert. Daarvoor zullen wij die betrouwbare leider moeten zijn in onze ‘kudde van twee’. Vaak wordt leiderschap verward met dominantie. Dominante leiders dwingen respect af maar worden in de regel als gezelschap gemeden. In een kudde zie je, als je goed observeert, ook passieve leiders. Deze zijn kalm, vriendelijk, duidelijk en voorspelbaar en ze worden meestal graag gevolgd. Of je paard je als leider beschouwt hangt van meer af dan vertrouwen, taal, technieken of hulpmiddelen. Het is een ‘state of mind’. Een paar aanknopingspunten...

sh…” en denk even na voordat je ingrijpt. Alles wat een paard doet heeft voor hem een goede reden. Gebruik die seconde om je paard te lezen en pas je aanpak aan. Rust lost vaak meer op dan hard ingrijpen. Het vertrouwen in jou als leider groeit ervan.

Positief

Aanpassingsvermogen

Paarden zijn van nature sterk gericht op samenwerking en dat willen we graag stimuleren. Speel met de dingen waar je paard goed in is of wat hij leuk vindt en zelf aanbiedt. Als je hem nieuwe dingen wilt leren of wilt trainen, vertel hem dan vooral wat je wél wilt. Gebruik ‘nee!’ met mate. ‘Ja!’ stimuleert meer, zelfs als het maar een eerste poging van je paard is. Je paard zal dan volgende keer nog meer moeite doen. Maak ook duidelijk wanneer het écht goed is. Je wilt dat hij het gevoel heeft dat hij de jackpot heeft gewonnen!

Geen paard en geen situatie is gelijk. Als iets nog niet helemaal gaat zoals je je had voorgesteld, dan geeft het nalopen van deze 5 oorzaken aanknopingspunten voor het vervolg: Is het pijn of ongemak? Is het angst? Is het onbegrip? Is het disrespect? Of is het verveling? Daarnaast heeft elk paard zijn eigen ‘horsenality’. Parelli Natural Horsemanship heeft een handig hulpmiddel ontwikkeld waarmee je de horsenality van je paard kunt bepalen. Bij elke horsenality past een eigen effectieve aanpak zodat je een kalm, welwillend en gemotiveerd paard krijgt dat op jouw leiderschap vertrouwt.

We leren allemaal met vallen en opstaan. Fouten zijn eigenlijk geen fouten, maar kansen om te leren. Vergeef je paard en jezelf de fouten en gebruik de informatie die je krijgt van je paard om een andere aanpak te kiezen. Ik gebruik zelf deze stelregel: als iets drie keer niet lukt, dan maak ik het kleiner, eenvoudiger, korter of langzamer. Of ik oefen dat éne stukje van de oefening eerst apart, voordat ik weer de hele oefening vraag.

Focus en intentie Kijk waar je wilt gaan, níet waar je níet wilt gaan! Richt je focus en intentie op waar je heen wilt. Paarden zijn kuddedieren en volgen van nature je focus en intentie. Als je niet duidelijk bent over doel, richting en snelheid dan is het niet raar als je paard dat zelf maar invult naar zijn beste weten. Je paard zal nóg sneller iets nieuws begrijpen of extra moeite doen als je vaste patronen gebruikt bij grondwerk en rijden, of als je er voor hem een doel aan verbindt (een vaste rustplek, koekje, beloonwoord).

Kalm Een betrouwbare leider is kalm, bijna niet van zijn stuk te brengen. Het loont zich om te oefenen met controle over je ademhaling en spierspanning. Beide zijn voor je paard duidelijke signalen van rust en zelfvertrouwen. Van tai chi, yoga of aikido kun je veel leren waar je met paarden veel profijt van hebt.

Horsenalities Natuurlijk gaat er best eens wat mis. Denk “mmm, wat nu?” in plaats van “oh

Hippisch Noord Nederland - november 2011 - jaargang 2

Hippisch-NN-november2011-Annabel.indd 9

dit onderwerp, Wil je meer weten over l.jorna@home.nl stuur dan een email naar w.parelli.com of neem een kijkje op ww

9

27-10-2011 17:32:03


Natural Horsemanship en -Titeldressuur

Door Liesbeth Jorna

Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

Ontspanning

Alles begint en eindigt met ontspanning! De vorige artikelen gingen over de bouwstenen voor het opbouwen van een partnerschap met je paard: vertrouwen, taal en leiderschap. Die zorgen dat je paard graag bij je wil zijn en je spel met plezier meespeelt. Door de oefeningen vanaf de grond en vanuit het zadel begrijpt hij veel hulpen en basisbewegingen al. Een fijne basis voor zijn verdere dressuurmatige opleiding. Thuisbasis: bewegingsvrijheid, harmonie en kwaliteit van de gangen Eerst moet je een ‘thuisbasis’ creëren in de vorm van fijne arbeidsgangen. We willen graag dat ons paard daarbij een gevoel van bewegingsvrijheid ervaart, dat er harmonie is tussen ruiter en paard en dat de kwaliteit van de gangen goed is. Ken je dat gevoel: dat alle ingrediënten even in precies de juiste combinatie aanwezig zijn: ontspanning, energie, balans en antwoord op je hulpen? Als je in staat bent om over elk van die vier ingrediënten met je paard te communiceren wordt de

ritme van de galop of het met je binnenhand meegalopperen met het binnen-

thuisbasis steeds sterker. Ontspanning is het belangrijkst, daar kijken we eerst

voorbeen. Je kan jezelf trainen om echt synchroon met je paard te bewegen door

naar.

naast je paard, met een hand op zijn rug, in zijn ritme mee te stappen, draven en galopperen, of door regelmatig zonder zadel te rijden.

Ontspanning: fysiek, mentaal en emotioneel

Fysieke ontspanning bij het paard is herkenbaar door een voorwaarts-neerwaartse

Toen ik me ging verdiepen in natural horsemanship was dit het eerste dat mij

kunt je paard leren losjes te buigen, eerst vanuit stilstand, dan in stap, draf en ga-

opviel: er wordt véél minder water bij de wijn gedaan dan in de wedstrijdsport als

lop. Zijdelingse buiging helpt de rugspieren los te laten, waardoor het voorwaarts-

het gaat om ontspanning! Ontspanning is veel meer dan een losgelaten lichaam

neerwaarts strekken wordt gestimuleerd. Ook kan je je paard leren dat als jij je

en het ontbreken van fysieke

onderrug iets rondt, hij zijn bovenlijn mag ronden en hals mag strekken.

neiging van de hals, swingende rug en benen en soepele zijdelingse buiging. Je

blokkades. Het is ook rust in het hoofd en een goed gevoel

Mentale ontspanning

voor zowel paard als ruiter. Er

Als je je paard iets nieuws of lastigs hebt gevraagd heeft hij, net als wij, even

is geen stress of weerstand

nodig om het te verwerken. Gun je hem een denkpauze. Dan leert hij sneller en

door onnodig aangespannen

vindt hij het een volgende keer makkelijker om te doen wat je vraagt. Sta even stil,

spieren. Je paard kan op elk

met een losse teugel, in plaats van direct méér te vragen. Wacht totdat hij likt,

moment de hals strekken of

kauwt en weer aandacht krijgt voor zijn omgeving. Hoe moeilijker hij het vond, of

‘smelten tot een stop’.

hoe introverter het paard, hoe langer de denktijd die hij nodig heeft.

Fysieke ontspanning

Emotionele ontspanning

Belangrijk voor de ruiter zijn

De ademhaling en spierspanning van je paard vertellen veel over zijn emotionele

controle over zijn ademhaling

toestand. Let daarop en zorg dat je elk moment kunt antwoorden: “hé, je bent

en het bewust kunnen aan- of

o.k.!”. Voor een kuddedier is die duidelijkheid belangrijk. Het werkt ook goed als

ontspannen van spieren. Durf

je hem letterlijk een doel geeft: een vast rustpunt aan het einde van een oefening.

daarmee te experimenteren

Op de hoefslag, op een zeiltje, bij een kegel of, zoals op de foto, een frisbee!

en voel wat het doet voor je paard. Een goede oefening is

dit onderwerp, Wil je meer weten over l.jorna@home.nl stuur dan een email naar w.parelli.com of neem een kijkje op ww

bijvoorbeeld ademhalen in het

Hippisch Noord Nederland - december 2011 - jaargang 3

9


-TitelNatural Horsemanship en dressuur

Door Liesbeth Jorna

Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

Spel van vraag en antwoord Streven naar een vlot antwoord op heel lichte hulpen Fijne arbeidsgangen kenmerken zich door bewegingsvrijheid, harmonie met de ruiter en kwaliteit van de beweging. Als je een paard in een houding boetseert of vasthoudt gaan die kenmerken gemakkelijk verloren. De werkwijze van natural horsemanship is erop gericht dat het paard zoveel mogelijk zelf doet. We willen niet zijn lichaam of voeten bewegen, maar vragen hem dat zelf te doen. We willen zijn hersens in beweging zetten, zodat hij zelf zijn lichaam kan bedienen. Liefst met lichte hulpen en een vloeiend en vlot antwoord van zijn kant.

Begrijpt hij wat je vraagt? Als je de beweging van je paard wilt beïnvloeden moet hij eerst begrijpen wat je precies vraagt. Een opbouw waarbij elke hulp afzonderlijk wordt aangeleerd maakt het gemakkelijk om bijvoorbeeld ... • impuls te vergroten of verkleinen • stelling te vragen of de hals zijdelings te buigen • de voorhand en/of achterhand naar links of rechts te verplaatsen Hulpen worden eerst aangeleerd vanaf de grond en dan vanuit halt of stap. Er wordt gebruik gemaakt van hulpen in fasen. Altijd licht beginnend en oplopend in sterkte tot het gewenste antwoord er is. Vervolgens kun je een paar passen meer vragen, of in draf of galop. Dit spel van vraag en antwoord kun je steeds verder verfijnen. Door de geleidelijke opbouw wordt het paard handig en krachtig genoeg om te doen wat je vraagt en kun je de hulpen ook steeds beter toepassen in de training van je paard.

te krijgen, dan loont het de moeite om gericht te werken aan het kleiner maken van je hulp. Het is wellicht bekend dat in natural horsemanship weinig hulpmiddelen worden gebruikt en zelfs zonder teugels wordt gereden. Ook voor sportpaarden en -ruiters is dat een waardevolle oefening! Het dwingt de ruiter om precies te worden met focus, zit en benen. Dikwijls kom je er zo achter dat je de teugels helemaal niet zo vaak nodig hebt. Wenden, remmen, achterwaarts en zijgangen zijn grotendeels te rijden op je zit en/of benen en dat kun je systematisch ontwikkelen. Stilte tussen de noten Als je het spel van vraag en antwoord echt wilt verfijnen is het ook van belang om tussen de hulpen door niets te doen, neutraal te

zijn. Niets doen, stil meezitten met je paard terwijl hij doet wat je vraagt is voor de meeste mensen een hele kunst. Neutraal zijn heeft drie voordelen. Er is geen ruis op de lijn, waardoor je paard je kleine hulpen ook kan herkennen. Je kan zelf beter voelen wat je paard je vertelt en je kunt subtieler zijn in je hulpen. En waar het uiteindelijk om gaat: je hebt beide zo gelegenheid om te genieten van de momenten dat het lekker loopt. Tot slot: Laat hem weten wanneer het goed is Misschien wel het belangrijkst van allemaal is de motivatie van je paard om snel en vloeiend aan je hulpen te beantwoorden. Geef hem gelegenheid om te proberen en te leren en vergeet niet om “dank je wel” te zeggen als hij een goed antwoord geeft of daar een eerste poging voor doet. “Get off it” als het voldoende is en denk: volgende keer weer een stapje verder.

Hoe voelt een goed antwoord? Het voelt goed als je paard vloeiend, direct en met zelfvertrouwen antwoord geeft op je hulpen. Soepel en gecoördineerd. Als je nou voelt dat er ergens weerstand of onbalans ontstaat, of je wilt een sneller en vloeiender antwoord, dan kun je ervoor kiezen om even een stapje terug te doen en het antwoord op de afzonderlijke hulpen te versterken. De uitdaging: kan je hulp nóg lichter? Het voelt ook fijn als je maar kleine hulpen nodig hebt voor zo’n licht en soepel antwoord van je paard. Als je opmerkt dat er drukken, duwen of trekken voor nodig is om iets gedaan

er dit onderwerp Wil je meer weten ov s, stuur dan een of over komende clinic ome.nl email naar l.jorna@h

Hippisch Noord Nederland - januari 2011 2012 - jaargang 3

HippischNEDERLAND-januari-2012-2.indd 11

Gelpenberg’s Indra: L2 regiokampioen Friesland 2010

11

5-1-2012 17:23:58


Natural -TitelHorsemanship en dressuur Door Liesbeth Jorna Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

SPELEN MET ENERGIE Impuls creëren, behouden en variëren Eén van belangrijkste voorwaarden voor de dressuur is dat je kunt communiceren over energie, of impuls zoals dat in dressuurtermen heet. Dat je een energieniveau kunt kiezen en dat je paard het kan behouden, zonder dat je hem er voortdurend aan moet herinneren. Daarnaast wil je een basisniveau van energie hebben in elke gang, waarnaar je altijd gemakkelijk terug kan en van waaruit je nieuwe oefeningen kunt aanleren: arbeidsstap, -draf en -galop.

Het spel met energie kun je stapsgewijs opbouwen: verbeelden, creëren, behouden en variëren. Als voorbeeld de arbeidsdraf. Verbeeld je hoe energiek de draf moet voelen op een schaal van 1 tot 10, maar doe nog niets. 1 kan een ‘jog’ zijn. 10 is de grootste uitgestrekte draf die jouw paard kan maken of een perfecte piaffe (energie en tempo zijn niet hetzelfde). Die arbeidsdraf zou een 7 kunnen zijn. Creëer het: draaf aan en doe wat nodig is om die 7 te krijgen. Benoem het moment waarop het een 7 is, zodat je dat gevoel kunt onthouden. Beloon je paard zodat hij weet dat hij een goed antwoord gaf. Behoud het: Vraag jezelf steeds af: “is het nog een 7?” Nee? Doe direct wat nodig is om die 7 te herstellen. Als je daarbij even je doel voorbijschiet is dat niet erg. Is het ja? Check dan: ben ik neutraal? Heb je het gevoel dat je moet inhouden of drijven, dan ben je niet neutraal. Pas als je paard zelfstandig zijn arbeidsdraf volhoudt, heb je een fijne basis voor verdere ontwikkeling. Variëren: Nu kun je gaan spelen met meer en minder energie. Dit kun je doen met tempowisselingen op rechte lijnen en in steeds moeilijker ma-

negefiguren. Houd rekening met wat je paard aankan, want de kwaliteit van de beweging mag niet verloren gaan. Voel naar dingen als paslengte, ritme, losgelatenheid, balans, op de voorhand vallen, haastig of juist terughoudend lopen, afdruk, etc. Wees nieuwsgierig, experimenteer en beloon je paard voor elke goede poging. Overgangen De volgorde van eerst verbeelden en dan pas creëren verbetert ook de overgangen. Verbeeld je het gevoel van de nieuwe gang maar verander nog niets. Blijf de oude gang rijden. Check eerst of je paard nog ontspannen, energiek en in balans is. Voelt het alsof je de overgang zó kunt maken dat de eerste stap in de nieuwe gang direct de beste is? Maak dan de overgang en zoek gelijk het gevoel op dat je je had verbeeld. Uiteindelijk streven we ernaar dat de arbeidsgangen zo constant zijn, dat je samen op elk moment klaar bent voor een overgang, naar welke gang dan ook.

Wil je meer weten over dit onderwerp il of komende clinics, stuur dan een ema naar l.jorna@home.nl

Clinics met Karen Rohlf in augustus 2012!! Karen Rohlf is de oprichtster van ‘Dressage Naturally’ (www.dressagenaturally.net). Karen trainde meer dan 20 jaar dressuurpaarden en -ruiters tot op Grand Prix niveau en studeerde Parelli Natural Horsemanship direct onder Pat and Linda Parelli. Ze heeft meerdere malen als Young Rider de USA vertegenwoordigd.

Karen Rohlf combineert de principes van Natural Horsemanship zó met de dressuur, dat je paard een super partner wordt én een super atleet. Paardvriendelijkheid, spelenderwijs trainen, losge-

22

HippischNEDERLAND-februari-2012.indd 22

latenheid en lichtheid van hulpen staan centraal in haar werkwijze. Haar clinics zijn bijzonder inspirerend, leuk en leerzaam voor ruiters en paarden uit alle disciplines, tot op het hoogste niveau.

Haar studenten zijn zowel Natural Horsemanship studenten die hun paard meer gymnastisch willen ontwikkelen als wedstrijdruiters die streven naar kleinere hulpen en meer harmonie en partnerschap met hun paard. Van 27 augustus tot en met 2 september geeft zij twee driedaagse cursussen in Paardensportcentrum De Zuidstroom in Vinkega. De clinics zijn een combinatie van theorie, simulaties, groepsles, individuele lessen en demonstraties. Er zijn een beperkt aantal plekken beschikbaar om met eigen paard deel te nemen of de clinics als toeschouwer te volgen.

Hippisch Noord Nederland - februari 2012 - jaargang 3

8-2-2012 19:05:34


Natural -TitelHorsemanship en dressuur Door Liesbeth Jorna Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

BALANS VOELT GOED!

Op eigen benen lopen leidt tot lichtheid en bewegingsvrijheid We willen graag dat onze paarden zich op een gezonde en atletische manier bewegen. De meeste paarden lopen echter niet vanzelfsprekend in balans. Ze spannen spieren die ze beter los kunnen laten, lopen op de voorhand of scheef. Dat kan komen door pijn, reactie op de ruiter, emoties, onbegrip, natuurlijke scheefheid of gebrek aan kracht en coördinatie. Ons doel is dat ze harmonie en bewegingvrijheid ervaren, zich loslaten en het gewicht over vier benen verdelen: recht en op eigen benen. Daar is geen standaardrecept voor want alle paarden en ruiters zijn verschillend. Om die balans te vinden moet je op zoek!

Spelenderwijs balans zoeken zonder weerstand door die persoon te laten besturen. Wel eens gedanst met een echt goede danspartner? Die zal je leiden maar toch op eigen benen laten dansen. Balans voelt goed!

Ingrediënten: op eigen benen lopen en antwoord op hulpen Verbeeld je eens hoeveel vertrouwen je in iemand moet hebben om je lichaam geheel

Oefeningen uit Natural Horsemanship leggen een sterke basis: ze leren je paard om op eigen benen te lopen. Als basis eerst met een loshangende teugel, in een natuurlijke balans. Ook leren ze al in een heel vroeg stadium om op een lichte vraag zijdelings te buigen en apart hun schouders of achterhand naar links of rechts te verplaatsen.

Het is onze bedoeling het paard zoveel mogelijk zelf te laten ontdekken wat goed voelt. Zodat hij die balans steeds meer zelf opzoekt en niet voortdurend ‘micromanagement’ nodig is. Balans zoeken is samen zoeken naar een lichaamspositie die goed voelt: ergens in het midden tussen scheef naar de ene of naar de andere kant. Het liefst eerst aan de longe (zonder hulpteugels) en daarna vanuit het zadel. We vragen bijvoorbeeld om de achterhand naar buiten te verplaatsen en voelen wat het paard daarmee doet. Dan vragen we hem de achterhand naar binnen te brengen en voelen wat dat teweeg brengt. Of we spelen met de positie van de schouders en voorbenen. Stel je het voor als een gesprek: “Kun je je gewicht meer naar de buitenschouder verplaatsen? Dank je wel. Hoe voelt dat?” Het moment dat goed voelt is misschien niet het moment van die positie zelf maar een momentje als je paard weer terug ‘veert’, door het midden komt. Het is daarom niet erg als je een positie even overdrijft. Vertrouw op je gevoel en wat je paard je vertelt! Als je paard balans vindt ontdekt hij doorgaans zelf hoe aangenaam dat is: hij wil graag zijn bovenlijn strekken en geeft daarbij vanzelf na, zonder dat daar een teugelhulp aan te pas komt. Natuurlijk krijgt hij die gelegenheid en wordt zijn succes beloond. Heb je een positie gevonden die eventjes dat goede gevoel oplevert, dan kun je een volgende vraag stellen: “Zou je dit een paar passen langer kunnen proberen?” Eerst zal hij vaak naar zijn oude positie terugveren. Je kunt hem dan even snel herinneren: “Die schouder, weet je nog?”

Basisbalans aan een losse teugel en op eigen benen.

24

HippischNEDERLAND-maart-2012-2.indd 24

Hippisch Noord Nederland - maart 2012 - jaargang 3

8-3-2012 14:31:52

Uitsl


Natural Horsemanship en -Titeldressuur

Die herinneringen worden steeds kleiner en minder vaak. Hij gaat het langer zelf volhouden. Met deze eigen balans als ‘thuisbasis’ wordt alles wat erna komt veel makkelijker!

Posities Veranderingen die je aan je paard kunt voorstellen: buigen of liften van de hals, schouders of achterhand naar links of rechts verplaatsen. In dressuurtermen denkend: stelling, travers, renvers, schouderbinnenwaarts of -buitenwaarts. Alleen dan niet precies volgens de vereisten in een proef maar in gradaties die begrijpelijk, haalbaar en nuttig zijn voor je paard. Je gebruikt ze immers om je paard te helpen balans te vinden en dan is wat creativiteit en nieuwsgierigheid een goede eigenschap!

eween

of heid n schil-

Foto links: Dana Rasmussen

n

mooelt. zoekt nodig een n het ar onge et

Indoor Stuifzand (Drenthe) 11 en 12 februari Uitslagen Jordy Spijkerman met Wichita. Foto Joyce

and t het em de oelen et de Stel ewicht n? nt ent als den positie

Heb je vragen over gedrag van je paard of over toepassing van Horsemanship tijdens de training van je paard? Stuur dan een email naar info@sporthorsemanshipunited.nl

Ook Stuifzand had te lijden onder de winterse omstandigheden. De wedstrijd van het weekend van 11 en 12 februari moest, door een gesprongen waterleiding, verzet worden. Dat kon gelukkig naar 12 februari bij Manege Smit in Pesse. Paarden en pony’s op dezelfde dag, dit was een hele organisatie, maar toch goed gelukt, liet het wedstrijdsecretariaat weten. Hieronder een greep uit de uitslagen. Voor de volledige uitslag zie www.startlijsten.nl, bij de plaatsnaam Pesse.

e

hij hij wil aarbij ulp gele-

s en paar zal hij e kunt ouder,

klasse BB paarden

1 Ilona van Bruggen – Panther – Milleniumruiters – 0 ft – 50 stijl 2 Laura Koenrades – Ponderosa’s Black Pearl – 0 ft – 49 stijl Pien Ellenbroek – Benfica s.a. – 0 ft – 49 stijl

klasse B paarden

klasse B, cat. AB/C pony’s

klasse L paarden

klasse B, cat. D/E pony’s

klasse M paarden

klasse L, cat. AB/C pony’s

klasse Z paarden

klasse L, cat. D/E pony’s

1 Sharnella Valk – Pippie – Prinses Beatrix – 0 ft – 52 stijl 2 Britt Exel – Rocky – Heuvelruitertjes – 0 ft – 51 stijl 3 Loussan Gritter – Mister D.J. – Knollegruunruiters – 0 ft – 50 stijl

1 Monique de Jong – Carlo o.h. – Norg – 0 ft – 56 stijl 2 Krista Lensing – Camaruso vdl – Exloo – 0 ft – 54 stijl 3 Saskia Maerman – Carley – Noordoostpolder – 0 ft – 53 stijl

1 Kim Oosterveld – Bonannee – Oranjeruiters – 0 ft – 52 stijl Isa Bruggink – Enjoy B – Stroomruiters – 0 ft – 52 stijl 3 Lars Wonder – Ginger – Stroomruiters – 0 ft – 51 stijl

1 Lukas Appel – Corano D – (gastlicentie) – 0 ft – 42,16 sec 2 Monique de Jong – Bikkel o.h. – Norg – 0 ft – 42,68 sec 3 Marlies Hoorn – Cavanaugh – Stroomruiters – 0 ft – 46,35 sec 1 Niels Mulder – Abernante – Tjongerruiters – 0 ft – 43,58 sec 2 Nathalie Hof – Zandokan – Vrederuiters – 0 ft – 44,02 sec 3 Lukas Appel – Carmello de Paep Z – (gastlicentie) – 0 ft – 44,2 sec 1 Bas van den Burg – Secadis-b – Hagmolenruiters – 0 ft – 41,26 sec 2 Lukas Appel – Turbud Caesar – (gastlicentie) – 0 ft – 42,77 sec 3 Monique Koobs-v.d. Belt – Waldstar – Ceres – 0 ft – 46,03 sec

1 Suzanne de Vries – Starlight – Vrederuiters – 0 ft – 34,39 sec 2 Jari Broekman – Stand-Up – Vrederuiters – 0 ft – 36,94 sec 3 Bente Exel – Rocky – Heuvelruitertjes – 0 ft – 37,67 sec 1 Bert Jansen – Klesse Bes – Kasteelruiters – 0 ft – 37,15 sec 2 Sanne Broekman – Smaragd – Vrederuiters – 0 ft – 37,61 sec 3 Sanne Broekman – Pleun – Vrederuiters – 0 ft – 38,81 sec

Hippisch Noord Nederland - maart 2012 - jaargang 3

HippischNEDERLAND-maart-2012-2.indd 25

25

8-3-2012 14:32:35


Natural -TitelHorsemanship en dressuur Door Liesbeth Jorna Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

Natural Horsemanship voor wedstrijdruiters (deel 9)

Atletische ontwikkeling: souplesse Naar een buigzaam, los en lenig paard Als je een fijne thuisbasis hebt van harmonie en bewegingsvrijheid in de arbeidsgangen kun je een volgende stap maken. Het atletisch ontwikkelen van je paard is anders dan het trainen van oefeningen voor een wedstrijdproef. Oefeningen voor souplesse vergroten de buigzaamheid en lenigheid. Zijgangen bevorderen de balans, bewegingsvrijheid en rechtgerichtheid. Oefeningen voor verzame-

Adv

ling vergroten de draagkracht, veerkracht en wendbaarheid van je paard. Deze keer aandacht voor het ontwikkelen van souplesse.

Geen afbreuk doen aan de relatie en het plezier Terwijl we meer prestatie gaan vragen willen we geen afbreuk doen aan de relatie en communicatie met ons paard. We willen dat hij geen marionet wordt, maar een danspartner. Harmonie en losgelatenheid zijn te fijn om kwijt te raken! Toch zit daar een bekende valkuil. Als jury zie ik nogal eens dat in de overstap van L naar M dressuur de ontspanning afneemt, teugel- en beendruk toenemen en plezier in verbetenheid verandert. Het doel van de dressuur is juist dat het steeds losser, lichter, krachtiger en vrijer moet gaan voelen voor ruiter én paard.

Souplesse: mijn “plaatje” Ik wil dat mijn paard links en rechts kan buigen zonder mentale of fysieke weerstand. Licht, los en met behoud van ritme en balans. Dat hij van buiging kan veranderen bij gelijkblijvende richting, dat hij van richting kan veranderen bij gelijkblijvende buiging of beide tegelijk. Souplesse betekent ook elastiek in lengterichting. Op elk moment van arbeidshouding naar halsstrekken kunnen gaan en vice versa, zonder verlies van buiging, ritme en balans.

Eerst kort en simpel, gaandeweg steeds iets langer en moeilijker. Verplaats je in het paard: wat kan hij aan en wat nog net niet? Weerstand, onbalans en ritmeverlies zijn signalen dat je aan de grens zit van wat hij je op dat moment kan geven. Als je hem wilt helpen zich te ontwikkelen is het van belang niet door te drukken als het licht op rood springt. Zeg je daarentegen “dank je wel voor deze poging” en gun je hem een moment van ontspanning, dan motiveert hem dat om de volgende keer méér te proberen.

Lichaamspositie als hulp Bij correcte buiging van het paard draaien de buitenschouder en de binnenkant van het bekken naar voren (het binnenachterbeen reikt midden onder het lichaam). Op diezelfde wijze kan de ruiter zijn schouder en bekken ten opzichte van elkaar draaien. Dat is een natuurlijke beweging, maar er zijn ook methoden om jezelf bewust die vaardigheid leren en je paard te leren daar antwoord op te geven. Een veel gemaakte fout is het afdwingen van stelling door een strakke binnenteugel. Dit blokkeert het ondertreden van het binnenachterbeen en resulteert meestal in weerstand en onbalans.

Niet door rood licht rijden Oefeningen voor atletische ontwikkeling worden het beste ingezet vanuit harmonie in de arbeidsgang en keren daar ook weer naar terug. “Alles begint en eindigt met ontspanning!”

18

HippischNEDERLAND-april-2012.indd 18

Hippisch Noord Nederland - april 2012 - jaargang 3

6-4-2012 12:24:25


se

Natural Horsemanship en -Titeldressuur

Voorbeelden van oefeningen Spiraalsgewijs geleidelijk volte sluiten en weer openen. Hoe kleiner de volte, hoe meer het buitenvoorbeen buitenom reikt en het binnenachterbeen ondertreedt.

ard

Een “achtje” of slangevoltes, met en zonder wisseling van buiging. Eerst met grote en brede slagen, dan kleiner en/of smaller. Hoe smaller de slagen hoe meer buiging. Hoe korter het rechte stuk tussen de slagen hoe minder tijd er is om vloeiend van buiging en richting te veranderen. Wissel van stelling en buiging vóórdat je van richting wisselt, zodat je paard niet over de binnenschouder valt. Wijken voor de kuit afwisselen met halve voltes 10 meter, met dezelfde of tegengestelde buiging. Voor de meeste paarden is het fijn om een patroon te herhalen tot het goed voelt. Dat geeft zelfvertrouwen en ontspanning, en dát leidt weer tot meer losgelatenheid en souplesse. Als een oefening goed voelt kun je er verder mee spelen: voeg overgangen en tempowisselingen in of wissel vloeiend van arbeidshouding naar halsstrekken en terug. De mogelijkheden zijn eindeloos!

Heb je vragen over gedrag van je paard of over toepassing van Horsemanship tijdens de training van je paard? Stuur dan een email naar info@sporthorsemanshipunited.nl

Advertentie

Kies voor vakmanschap uit Friesland! Wagenbergingen, paardenstallen en manege’s Ruimte en Friesland zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Hetzelfde geldt voor de producten van Uitterdijk, de leverancier van garages, bergingen, kapschuren, loodsen, maneges, ligboxenstallen, geitenstallen, schapenstallen en potstallen. Fraai vormgegeven, vervaardigd uit duurzame materialen en bijzonder praktisch en ruim ingedeeld. Kies voor meer ruimte van een hoge kwaliteit en laat Uitterdijk voor u aan de slag gaan.

Uitterdijk Hout- & Staalbouw Sjoerdaweg 1, 9291 NH Kollum, tel. 0511 - 44 38 80, fax 0511 - 44 37 60

Wij leveren en bouwen in heel Nederland!

Bezoek onze website: www.uitterdijk.nl Hippisch Noord Nederland - april 2012 - jaargang 3

HippischNEDERLAND-april-2012.indd 19

19

5-4-2012 12:00:40


Natural -TitelHorsemanship en dressuur Door Liesbeth Jorna Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard gemakkelijker kan maken.

Natural Horsemanship voor wedstrijdruiters (deel 10)

Zijgangen Spelender-Wijs Oefeningen voor draagkracht en rechtrichten Rechtrichten is niets anders dan het steeds meer in balans brengen en aan beide zijden even sterk en lenig maken van je paard. Zijgangen bevorderen de bewegingsvrijheid en draagkracht links en rechts afzonderlijk. Door je oefeningen met zijgangen goed te kiezen en geleidelijk op te bouwen kun je je paard rechtrichten. Coördinatie: op eigen benen Zijgangen vragen van je paard heel wat coördinatie. Ga maar na bij bijvoorbeeld een appuyement: hij moet voorwaarts, hij moet de achterhand naar binnen brengen en met het buitenachterbeen ondertreden én hij moet buigen in de bewegingsrichting. En dan willen we ook nog dat hij daarbij zijn balans en losgelatenheid bewaart. Op eigen benen, zonder duwen, trekken of wringen door de ruiter.

Optellen van afzonderlijke hulpen Als je de boeken erop naslaat zie je meestal bij de beschrijving van een zijgang een hele lijst met hulpen. Hulpen - het woord zegt het al - die bedoeld zijn om je paard te helpen. Dat gaat natuurlijk alleen als die hulpen goed worden gegeven en door je paard goed worden begrepen. In de werkwijze van Natural Horsemanship worden alle hulpen afzonderlijk aangeleerd tot ze zó goed gaan dat ... het paard begrijpt welk lichaamsdeel wát moet doen, de ruiter dit met een zachte hulp kan vragen en het paard de gevraagde positie zelf kan aannemen zonder te blokkeren of verstrakken. Voor het appuyement moet je paard deze opdrachten begrijpen en vloeiend kunnen uitvoeren: voorwaarts, achterhand zijwaarts verplaatsen, met het buitenbeen ondertreden, stelling. Als je als ruiter je eigen coördinatie heel precies traint is het mogelijk om op uitsluitend zithulpen zijgangen te rijden, zodat er ternauwernood nog een been- of teugelhulp nodig is. Karen Rohlf, van Dressage Naturally, heeft een grappig maar effectief hulpmiddel ontwikkeld om je de verschillende posities en zithulpen voor zijgangen aan de te leren: SiMoN. Karen komt in augustus naar Nederland voor clinics (zie www.sporthorsemanshipunited.nl)! Ingrediënten laten samenvloeien Als je paard die afzonderlijke opdrachten kan uitvoeren kun je ze gaan afwisselen en geleidelijk in elkaar laten vloeien. In het voorbeeld van het appuyement: eerst recht voorwaarts afwisselen met de positie van achterhand-naar-binnen (nog zonder specifiek te zijn over buiging). Als je paard die verandering in zijn lichaamspositie kan maken zonder uit balans of takt te raken, dan kun je beide bewegingen laten samenvloeien: voorwaarts met achterhand naar binnen. Vervolgens kun je de stelling eraan toe gaan voegen: afwisselen van rechtuit-met-stelling en achterhand-naar-binnen totdat ook die twee steeds makkelijker in elkaar vloeien zonder verlies van balans en takt. Dan heb je travers. Die travers kun je vervolgens meenemen over een schuine lijn: een appuyement. Naar een zijgang volgens het boekje... Als je paard in stap de zijgang vloeiend beheerst kun je dezelfde opbouw gebruiken in draf. Kijk goed of je paard inderdaad zijn ondertredende achterbeen midden onder het zwaartepunt plaatst, want alleen dan heeft het de gewenste gymnastiserende werking. Luister naar je paard.

18

HippischNEDERLAND-mei-2012-II.indd 18

Hippisch Noord Nederland - mei 2012 - jaargang 3

7-5-2012 10:28:49


10)

Natural Horsemanship en dressuur

Voel het verschil tussen “ik begrijp je niet”, “ik kan het niet” of “ik wil het niet” om te weten aan welke ingrediënten je extra aandacht moet besteden. Is er vertrouwen en takt in draf? Dan kun je extra energie gaan toevoegen zodat nog meer schwung ontstaat. Wanneer welke zijgangen? Het paard en de situatie bepalen wat slim is. Een voorbeeld: Als je paard het linkerachterbeen sterker moet maken of zijn linkerzijde hol maakt, doe je oefeningen waarbij hij linksachter meer onder moet treden en rechts meer schoudervrijheid krijgt: schouderbinnenwaarts links en travers en appuyeren naar rechts. De grootste valkuil is ineens de perfecte zijgang te willen rijden, zoals die in een proef wordt gevraagd. Voor je paard, maar ook voor jezelf, leidt een logische opbouw tot meer kwaliteit en een fijner gevoel!

Heb je vragen over toepassing van horsemanship tijdens de training van je paard?

Ga naar www.sporthorsemanshipunited.nl of stuur een email naar: info@sporthorsemanshipunited.nl

Advertentie

Hippisch Noord Nederland - mei 2012 - jaargang 3

HippischNEDERLAND-mei-2012-II.indd 19

19

7-5-2012 10:29:25


Natural Horsemanship en dressuur Door Liesbeth Jorna Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard leuker en gemakkelijker kan maken.

Natural Horsemanship voor wedstrijdruiters (deel 11)

Verzamelen zonder dwang Verzameling door communicatie en slimme oefeningen

Van M1 naar M2 lijkt een hele sprong, omdat in de M2 ‘ineens’ verzameling wordt gevraagd. Verzameling kost kracht, balans en coördinatie en is daarom niet een knop die je even aanzet. Het ontwikkelt zich geleidelijk. Stap voor stap, steeds een beetje langer en een beetje meer. Je paard voelt steeds sterker, lichter en soepeler aan en werkt met plezier.

Energie, balans, lichtheid en draagkracht Verzameling is niet alleen belangrijk omdat het in dressuurproeven wordt gevraagd. Het is voor alle paarden waardevol, want het gaat niet zozeer om het plaatje maar om een spel van energie, balans, lichtheid en draagkracht. Een verzameld paard voelt goed omdat het zichzelf in balans houdt. Hij wordt lichtvoetiger en wendbaarder doordat de voorhand vrijer kan bewegen. Hij wordt veerkrachtiger in rug en achterhand waardoor hij elastischer beweegt en gemakkelijk in tempo kan schakelen.

Goede basis is het halve werk Prestatiegericht als velen van ons zijn, wil ik er toch maar weer eens voor pleiten om de basis serieus te nemen. Je kunt niet echt dingen overslaan zoals.. vertrouwen en een positieve houding van de ruiter naar zijn paard ontspannen, energieke en gebalanceerde arbeidsgangen goede respons op voorwaartse en remmende (zit)hulpen buigzaamheid en rechtgerichtheid onafhankelijke zit en positief teugelcontact Deze dingen heeft je paard nodig om zich in de verzameling vrij en krachtig te voelen. Zelf heb je deze rijvaardigheid nodig om je paard goed verder te kunnen helpen.

Direct vragen of door oefening laten ontstaan Het paard zal moeten leren zichzelf te verzamelen, zodat de ruiter hem niet voortdurend ‘in de houding’ moet houden. Pas als je paard het echt zélf doet voelt het licht en harmonieus en ziet het er ook fijn uit. Dus: wat kun je doen om te maken dat je paard zich kan en wil verzamelen?

Directe communicatie Je kunt leren om gericht over de afzonderlijke ingrediënten van verzameling met je paard te communiceren. Over zijn houding en balans, door

18

HippischNEDERLAND-juni-2012.indd 18

jezelf op te richten alsof je jezelf verzamelt. Over de oprichting van zijn schouders en hals door middel van een teugelhulp, of over het actiever ondertreden van zijn achterbenen door middel van een beenhulp. Als je kunt voelen waardoor je paard de verzameling verliest, kun je hem op dát moment precies de juiste suggestie doen.

Oefeningen Door slimme combinaties van oefeningen kun je het paard fysiek en mentaal beter in staat brengen om zichzelf te verzamelen. Bijvoorbeeld: goed gereden overgangen en tempowisselingen. arbeidsdraf - hoek diep inrijden in rustiger tempo - actieve arbeidsdraf naar de volgende hoek. overgang galop - draf schouderbinnenwaarts draf - achterwaarts - draf - achterwaarts zonder halt te houden tussendoor. Zo leert hij tijdens achterwaarts klaar te zijn voor voorwaarts en tijdens voorwaarts klaar te zijn voor achterwaarts. galop - werkpirouette in stap - draf/galop, telkens op het eind van de lange zijde. Doet je paard een paar goede pogingen, laat hem dan weer even ontspannen. Dan blijft het een spel en voelt hij zich beloond voor zijn inspanning. Zo voorkom je stress of weerzin en zal hij de volgende keer nog meer moeite voor je willen doen!

Hippisch Noord Nederland - juni 2012 - jaargang 3

7-6-2012 12:35:52


11)

Natural Horsemanship en dressuur

Horsenalities en verzameling Per paard verschilt de ideale opbouw. Je hebt paarden met veel of weinig ‘go’ en paarden die snel weerstand of stress laten zien of die juist onverstoorbaar doorwerken. Paarden die wat traag of gauw gestresst zijn komen makkelijker tot verzameling door langzame kleine oefeningen, zoals bijv. stap - extreem gesloten halthouden - stap. Zo blijven ze binnen hun ‘comfort zone’ en willen ze daarna gemakkelijk meer energie toevoegen. Bij paarden met veel werk- of looplust is de tegenovergestelde strategie dikwijls succesvol: vanuit voorwaartse energieke gangen oefeningen kiezen waarbij ze zich zelf meer verzamelen. Blijf dus nieuwsgierig en ken je paard, want er leiden altijd meer wegen naar Rome!

Wil je meer weten over deze paardvriendelijke en effectieve manier van trainen? Ga naar www.sporthorsemanshipunited.nl of stuur een email naar: info@sporthorsemanshipunited.nl

Hippisch Noord Nederland - juni 2012 - jaargang 3

HippischNEDERLAND-juni-2012.indd 19

19

7-6-2012 12:36:17


Natural Horsemanship en dressuur Door Liesbeth Jorna Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uit wat Natural Horsemanship inhoudt en hoe het de dagelijkse training van je paard leuker en gemakkelijker kan maken.

Natural Horsemanship voor wedstrijdruiters (deel 12)

Je kunt veel meer doen dan je denkt ... Als je dit leest houd je van paardrijden... en van je paard, toch? Weet je paard dat ook? Door de ogen van je paard wordt de training pas leuk als hij het gevoel heeft - hier en nu! - dat hij er beter van wordt. Hij voelt zich prettig, hij wordt beloond op een manier die hĂ­j leuk vindt, hij mag tussendoor rusten en nadenken, hij mag plezier hebben tijdens zijn werk. Hij heeft er geen weet van dat jij als wedstrijdruiter winstpunten, prijzengeld en bewondering van je collega-ruiters voor ogen hebt. Het maakt je paard niet uit hoeveel je kan, weet of wint... totdat hij weet hoeveel je om hem geeft! Deze keer daarom een kleine greep uit een vat vol ideeĂŤn om met plezier te trainen.

... om de training voor je paard zinvol en leuk te maken 18

HippischNEDERLAND-juli_augustus-2012.indd 18

Hippisch Noord Nederland - juli/augustus 2012 - jaargang 3

17-7-2012 14:07:05


12)

rd

Natural Horsemanship en dressuur

Duidelijk beloningspunt (targettraining)

Spelen tussendoor

De principes: Hoe duidelijker je paard weet wat het doel is en wanneer beloning volgt, hoe groter zijn motivatie. Door precies dezelfde oefening een aantal keren te herhalen gaat je paard het begrijpen en meedenken. Wat heb je nodig: Targets oftewel duidelijke markeerpunten, zoals een zeiltje, tonnen, banden, emmers, een jas op de omheining, een pluk gras..., wat je maar bij de hand hebt. Voorbeelden van oefeningen: Point to point (1). Heb jij zo’n paard dat graag langzaam beweegt, stilstaat of eet? Gebruik nietsdoen en eten dan om hem te motiveren meer zijn best te doen! Rijd rechte lijnen van hoek naar hoek en stop daar, rust of laat hem een momentje grazen. Hij zal dat spel snel begrijpen en zich gaan haasten om de rustplek te bereiken! En als hij één lange zijde vlot is, verschuif dan het rustpunt naar de volgende hoek.

Heb jij een extrovert paard? Zo eentje die van lopen en spelen houdt en snel verveeld raakt? Gebruik die playdrive dan om hem te motiveren. Geef hem wat hij van je nodig heeft: spel en variatie. Als hij zich een paar oefeningen lang geconcentreerd heeft, speel dan even met een grote bal, galoppeer even aan een lange teugel rond of maak een paar sprongetjes. De meeste paarden vinden het ook leuk om ergens op te staan. Daarna kun je weer zijn concentratie vragen voor de volgende oefeningen. Sommige paarden kun je ook beter vóór het poetsen en opzadelen laten spelen. Dat is minder saai dan de stalmoed eruit longeren en dan zijn ze daarna rustiger en meer geconcentreerd.

Point to point kun je ook goed toepassen bij het springen (1). Om te leren rechtdoor te rijden na de sprong. Of om een te snel paard te leren stoppen en ontspannen voor en na de sprong. Wijken voor de kuit of appuyeren beter volhouden. Dit kun je doen door van de hoefslag tot op een plastic zeiltje te appuyeren of andersom (2). Je kunt het zeiltje steeds een stukje verder leggen. Eindig recht, met vier voeten op het zeiltje of de hoefslag. Daar stoppen, de teugels uit je handen laten vallen en even rusten. Om weer vlot voorwaarts te gaan na een zijgang rijd je de zijgang tot een eerste punt, dan een paar passen extra actief voorwaarts tot het tweede punt (3). Dan stop of stap en lange teugel. Gaandeweg kun je het rustpunt steeds verder leggen, zolang je paard maar weet dat zijn extra actie beloond wordt. Recht en vlot achterwaarts gaan. Zet een drietal markeerpunten op een rij en op het eind twee markeerpunten naast elkaar. Laat je paard met zo licht mogelijke hulpen achterwaarts gaan, zig-zag tussen de punten door en eindig recht tussen de twee markeringen op het eind (4). Haast je niet, geef jezelf en je paard de tijd om hier handig in te worden, dan zul je zien dat achterwaarts sturen steeds vloeiender gaat.

Hippisch Noord Nederland - juli/augustus 2012 - jaargang 3

HippischNEDERLAND-juli_augustus-2012.indd 19

19

17-7-2012 14:07:42


Natural Horsemanship en dressuur

Patronen en (alternatieve) manegefiguren Er zijn veel meer manegeďŹ guren denkbaar dan degene die we kennen uit de dressuurproeven. Door je ďŹ guren slim te kiezen en ze als patroon meerdere keren te herhalen gaat je paard meedenken en opletten. Dit helpt hem om zichzelf beter in balans te brengen en voorkomt dat hij aannames maakt. In plaats van dat je als ruiter zijn lichaam manipuleert kun je de patronen het werk laten doen. Dan wordt je paard slimmer, sterker en meer in balans. In de tekening zie je een paar voorbeelden: Onverwachte hoeken. Als je paard aannames maakt over de volgen richting en daardoor hoeken of wendingen wil afsnijden of over de binnenschouder valt, kies dan voor de andere richting. Draai terug tegen de hoek in of eindig de diagonaal met een wending de andere kant op dan anders (5). Doe je dit regelmatig dan zul je merken dat je paard meer op je gaat letten, beter recht loopt en meer balans krijgt in de wendingen. Stop voor de hoek. Je kunt ook vlak voor de hoek halthouden, even wachten en concentreren, en dan gebalanceerd de hoek door rijden (6). Question box (7). Dit is een handig patroon om stellingwissels, galopwissels, (schijn)overgangen, halt en tempowisselingen gericht te oefenen. Door telkens als je in de question box komt dezelfde vraag te herhalen gaan jij en je paard zich beter voorbereiden en worden je hulpen steeds preciezer. Je paard weet dat er een vraag komt in de questionbox komt en zal echt op gaan letten. Met een beetje creativiteit en luisterend naar je paard kun je zelf allerlei variaties verzinnen op bovenstaande voorbeelden, zodat de training nooit saai wordt en leuk blijft voor jezelf en je paard.

Dit was het laatste artikel in een reeks van 12 over de trainingsfilosofie van Sport & Horsemanship United; een paardvriendelijke en effectieve manier van trainen op basis van de principes van natural horsemanship. Ik hoop dat ik je heb kunnen overtuigen dat presteren en plezier goed samen kunnen gaan en dat ik je heb kunnen inspireren met de trainingstips.

Alle artikelen van deze serie, en nog meer trainingstips, zijn terug te vinden op www.sporthorsemanshipunited.nl. Wil je meer weten over lessen of clinics, of wil je een introductiecursus natural horsemanship organiseren voor jouw vereniging of stal? Stuur dan een email naar Liesbeth Jorna: info@sporthorsemanshipunited.nl

20

HippischNEDERLAND-juli_augustus-2012.indd 20

Hippisch Noord Nederland - juli/augustus 2012 - jaargang 3

17-7-2012 14:08:14


Natural Horsemanship voor (wedstrijd) ruiters  

Natural Horsemanship is vrij onbekend bij de meeste wedstrijdruiters. In deze serie legt Liesbeth Jorna uitwat Natural Horsemanship inhoudt...

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you