Issuu on Google+

‫بسم اهلل الرحمن الرحیم‬

‫تالیف دکتر اصغر مشبکی‬ ‫تلخیص ‪ :‬زهرا موسوی دره اهوازی‬ ‫دانشجوی کارشناسی ارشد حسابداری‬ ‫واحد علوم و تحقیقات خوزستان‬


‫در دنیای امروز تغییر و پویایی از اصول اولیه است ‪ ،‬بنابراین مدیران با توجه به‬ ‫این اصل ‪ ،‬باید سیستمهای مورد نظرشان را طوری تعدیل و اصالح کنند که‬ ‫با شرایط محیطی سازگار باشد‪ .‬امروزه محدودیت منابع بیش از هر زمان‬ ‫دیگری فکر مدیران را به خود مشغول کرده است ‪.‬در راستای پاسخگویی به‬ ‫این مشکل سیستم های مختلفی ارائه شده است یکی از این سیستم های‬ ‫جدید سیستم تولیدی درست به موقع می باشد که هدف اصلی آن جلوگیری‬ ‫از راکد ماندن سرمای به شکل موجودی است‪.‬اجرای این سیستم موجب‬ ‫ایجاد تغییراتی در ابزار مورد استفاده مدیران برای برنامه ریزی ‪ ،‬تصمیم‬ ‫گیری و کنترل می شود که شایسته است مدیران به این تغییرات توجه کنند‬ ‫تا بتوانند نسبت به این تغییرات واکنش مناسب از خود نشان دهند‪.‬‬


‫‪ Jit‬برای اولین بار به وسیله ی تائیچی اوهنو در شرکت اتوموبیل سازی تویوتا‬ ‫به کار گرفته شد ‪.‬توسعه ‪Jit‬در کشور ژاپن احتماال ناشی از این امر است که‬ ‫کشور ژاپن کشوری است با جمعیت زیاد و منابع طبیعی بسیار اندک ‪ .‬بنابراین طبیعی‬ ‫است که آنها نسبت به اتالف منابع بسیار حساس باشند ‪ .‬آنها استفاده مجدد از مواد و‬ ‫دوباره کاری را جزو ضایعات محسوب می کنند‪ .‬همچنین موجودی ها را مضر و‬ ‫غیر مفید می دانند چرا که موجب اشغال فضاهای کاری شده و سرمایه نیز در‬ ‫آنهاراکد می ماند‪.‬‬

‫نام ‪Jit‬‬ ‫به سیستم تولیدی ارجاع میشود که در آن عملیات (پردازش ‪ ،‬حرکت مواد ‪ ،‬کاالها و‬ ‫غیره ) درست زمانی رخ می دهد که تقاضا برای آن وجود دارد ‪.‬‬


‫به طورخالصه میتوان گفت که اهداف اجرای سیستم‬ ‫‪JIT‬‬ ‫عبارتند‬ ‫حذف تمام فعالیتهایی که‬ ‫هیچ گونه ارزش افزوده ای‬ ‫به محصول اضافه نمی کند‬

‫تاکید بر ساده سازی‬

‫کیفیت مطلوب تولید‬

‫عملیات‬

‫تاکید بر بهبود مداوم‬


‫عناصر اصلی سیستم ‪JIT‬‬ ‫کم بودن موجودیها‬

‫صرفه جویی در قضای انبار و سرمایه‪ -‬آشکار شدن مشکالت پنهان‪ -‬افزایش قدرت خالقیت و حل مسئله‬

‫انباشته های کوچک‬

‫کاهش هزینه های انبارداری‪ -‬جلوگیری از شلوغی ایستگاهای تولیدی‪ -‬کاهش هزینه های‬ ‫دوباره کاری و بازرسی هنگام بروز مشکل کیفیتی‬

‫تنظیم های سریع و کم هزینه‬

‫آموزش به کارگران تولیدی‪-‬ابزار و تجهیزات و دستورالعملهای استاندارد‪-‬استفاده از تکنولوژی گروهی‬

‫تعمیر و نگهداری پیش‬ ‫گیرانه‬

‫نگهداری قطعات یدکی مهم –گروه کوچک اما ماهر تعمیراتی‪-‬آموزش تعمیراتی خاص به کارگران‬

‫کارکنان چند مهارته‬ ‫کیفیت باال‬

‫وجود جریان یکنواخت تولید و انباشته های کوچک در زمان بروز مشکل باعث توقف تولید‬ ‫میشود لذا تدابیری در این راستا اندیشید شده است‪:‬‬ ‫طراحی کیفیت در داخل فرآیند تولید‬ ‫آموزش کارکنان و واگذاری مسئولیت کیفیت به آنها‬

‫الزام فروشندگان به تهیه مواد و کاالهای با کیفیت باال‬

‫روح همکاری‬ ‫فروشندگان قابل اعتماد‬

‫سیستم کشش‬

‫موجودی اندک و بدون ارزش افزوده بودن فعالیت بازرسی از دالیل حذف آن شده و این امر به‬ ‫فروشندگان محول میگردد‬


‫مزایای سیستم ‪ JIT‬در تولید‬ ‫کاهش میزان‬ ‫موجودی‬ ‫کاهش فضای مورد‬ ‫نیاز‬

‫افزایش کیفیت تولید و‬ ‫کاهش دوبار کاری و‬ ‫ضایعات‬

‫کاهش زمانهای‬ ‫تاخیر ساخت‬

‫کاهش نیاز به کارگر غیر‬ ‫مستقیم نظیر انباردار‬

‫داشتن روابط حسنه با‬ ‫فروشندگان‬

‫افزایش بهره وری و‬ ‫شاخص زمانی استفاده‬ ‫از ماشین آالت‬


‫برخی از ابعاد سیستم حسابداری مدیریت که بواسطه استفاده دچار تغییر و‬ ‫از سیستم‪JIT‬تحول میشوند ‪ ،‬عبارتند از‪:‬‬

‫‪JIT‬‬ ‫و تصمیم گیری‬

‫‪JIT‬‬ ‫و مدیریت موجودی‬

‫‪JIT‬‬ ‫و تاثیر آن روی‬ ‫کنترل‬


‫‪ JIT‬و تصمیم گیری‬ ‫تصمیم گیری‪ :‬انتخاب یک راه از میان چندین راه مختلف‬ ‫مدیران برای اینکه تصمیم صحیح بگیرند باید دارای منابع اطالعاتی مناسب باشند ‪.‬‬ ‫تصمیم خوب‪:‬‬ ‫‪ %90‬اطالعات‬ ‫‪ %10‬قضاوت شخصی‬

‫یکی از مهمترین اطالعات ‪ ،‬اطالعات مالی هستند‬ ‫طبق تقسیم بندی سنتی هزینه ها‪:‬‬

‫ثابت متغیر‬


‫تاثیرسیستم ‪JIT‬بر روی سیستم های متداول کاهش چشمگیر هزینه های ثابت و افزایش‬ ‫تعداد هزینه های متغیر و مستقیم است در واقع هزینه های ثابت سیستم سنتی‬ ‫در این سیستم بصورت مستقیم قابل ردیابی به میزان تولید هستند‬ ‫‪ .‬مثل هزینه های انبار ‪ ،‬در این سیستم از آن جا که هر خط تولید انبار خاص خود را دارد ‪،‬‬ ‫هزینه انبار عالوه بر کاهش به هزینه مستقیم تبدیل می شود‪.‬‬

‫و یا تعمیر و نگهداری که توسط کارگران چند مهارته صورت میگیرد‬ ‫و ‪JIT‬‬

‫مدیریت‬ ‫موجودی‪:‬‬

‫معموال آن چه که نگهداری موجودی در سیستمهای سنتی را توجیه میکند‬ ‫دالیل ذیل می باشد‪:‬‬


‫متعادل کردن هزینه های‬ ‫نگهداری و سفارش کاال‬

‫پاسخگویی به موقع به‬

‫مقابله با افزایش‬

‫تقاضای مشتریان‬

‫قیمتهای آتی‬

‫جلوگیری از توقف‬

‫استفاده از مزیت‬

‫فعاالیت تولید‬

‫تخفیف خرید‬

‫در مقابل در سیستم ‪ ، Jit‬دالیل نگهداری موجودی باعث راکد ماندن‬ ‫سرمایه در ابعاد مختلف آن نظیر پول نقد ‪،‬فضای انبار‪ ،‬و کار انجام شده محسوب‬ ‫می شود‪ .‬در این سیستم دالیل نگهداری موجودی در سیستم سنتی دارای توجیه قانع کننده ای‬ ‫نیستند چرا که در این سیستم جایی برای منظور کردن هزینه سفارش وجود نداردزیرا با انعقاد‬ ‫قراردادهای بلندمدت با عرضه کنندگان ‪ ،‬تعداد دفعات سفارش و هزینه های مربوط به آن کاهش‬ ‫می یابد‪.‬‬


‫انعقاد قراردادهای بلندمدت‬

‫هزینه سفارش‬

‫باعرضه کنندگان و کاهش تعداد‬

‫دفعات سفارش‬

‫برای پاسخگویی بموقع به تقاضای مشتریان ‪:‬‬

‫به جای استفاده از‬ ‫کاهش زمان تاخیر‬

‫موجودی‬


‫جلوگیری از توقف ماشین‬ ‫تعمیر و نگهداری پیش گیرانه و‬

‫آالت تولید‬

‫استفاده از کنرل کیفیت جامع‬

‫صرفه جویی حاصل از عدم‬ ‫نگهداری موجودی و استفاده از‬ ‫سرمایه آزاد شده در جهت بهره‬

‫وری شرکت‬

‫اثرات تورم و عدم استفاده از‬ ‫تخفیف‬


‫‪Jit‬‬ ‫و تاثیر آن روی‬

‫کنترل‬ ‫کنترل بمعنی تعیین استاندارد‬ ‫مقایسه نتایج وافعی با استاندارد‬ ‫تعیین انحراف و‬

‫اصالح آن‬

‫یکی دیگر از ابعاد حسابداری مدیریت که این سیستم آن را متحول ساخته این است که‬ ‫بکارگیری هزینه یابی استاندارد در سیستم سنتی مغایر با اهداف سیستم درست به موقع می باشد‬ ‫از تفاوتهای کنترل در محیط سنتی‬ ‫و این سیستم این است که در این محیط به جای کنترل بعد از عملیات ‪ ،‬از کنترل قبل از عملیات و حین‬ ‫حین عملیات استفاده میشود‪ .‬در این جا به بررسی معیارهای کنترل در زمینه مواد اولیه پرداخته می شود‪:‬‬


‫انحراف‬ ‫سفارش مواد‬ ‫خام‬

‫انحراف‬ ‫موجودی‬ ‫مواد خام‬

‫انحراف‬ ‫موجودی‬ ‫کاالی ساخته‬ ‫شده‬

‫انحراف‬ ‫تکمیل فروش‬


‫انحراف سفارش مواد خام‪:‬‬

‫قیمت واقعی×( مقدار واقعی دریافت شده ‪ -‬مقدار واقعی سفارش داده شده)‬ ‫ارزیابی این انحراف برای سیستم‪JIT‬یک عامل اساسی است‪.‬عدم موفقیت در سفارش و دریافت‬ ‫به موقع مواد خام زیربنای سیستم ‪JIT‬را به خطر می اندازد ‪ .‬بنابراین اگر هرگونه انحرافی در‬ ‫سفارش مواد خام دیده شود بعنوان انحراف نامساعد قلمداد می شود‪.‬یعنی هر مقدار چه بیشتر‬

‫و چه کمتر از مقدار سفارش داده شده ‪ ،‬دریافت شود نوعی انحراف نامساعد‬ ‫قلمداد می شود‪.‬‬ ‫اانحراف موجودی مواد خام‪:‬‬

‫ا ختالف بین مقدار واقعی خرید و مقدار واقعی مصرف مواد منجر به این انحراف می شود این انحراف از‬ ‫فرمول زیر محاسبه می شود‪:‬‬ ‫انحراف موجودی مواد خام‪:‬‬ ‫قیمت استاندارد × ( مقدار واقعی مصرف‪ -‬مقدار واقعی خرید )‬ ‫خرید مقادیر بیشتر از مصرف منجر به انحراف نامساعد می شود‪ .‬در حالیکه مصرف بیش از خرید عمالً باعث‬ ‫کاهش حجم موجودی شده و نوعی انحراف مساعد قلمداد می شود‪.‬بنابراین افزایش موجودی انحراف‬ ‫نامساعد و دور شدن از سطح حداقل موجودی ‪ JIT‬است و در مقابل کاهش موجودی انحراف مساعد و‬ ‫نزدیک شدن به سطح حداقل موجودی‪ JIT‬است ‪.‬‬


‫انحراف موجودی کاالی ساخته شده ‪:‬‬ ‫اختالف بین میزان تولید بر مبنای اسـتاندارد ومـیزان فروش بر مـبنای استـاندارد انحـراف‬ ‫موجودی کاالی ساخته شده نام دارد‪ .‬برای محاسبه این انحراف از فرمول زیر استفاده می شود‪:‬‬ ‫انحراف موجودی کاالی ساخته شده‪:‬‬ ‫قیمت استاندارد×( میزان فروش برمبنای استاندارد‪ -‬میزان تولید بر مبنای استاندارد)‬ ‫این انحراف با در نظرگرفتن مقدار موادمورد نیاز برای استانداردمجازتولید ومقدار مواد‬ ‫استاندارد مورد نیازبرای واحدهای فروش رفته محاسبه میشود‪ .‬اگرتعداد واحدهای تولید شده‬ ‫بیش از تعداد واحدهای فروش رفته باشد ‪،‬انحراف نامساعد ایجاد می شود و چنانچه تولید‬ ‫کمتراز فروش باشد انحراف مساعد ایجاد می شود‪ .‬انحراف موجودی کاالی ساخته شده برروی‬ ‫تقسیم مسؤولیت میان مدیران بخشهای تولید وفروش تاکید دارد به نحوی که فعالیت آنها با‬ ‫یکدیگر هماهنگ باشد نه آنکه مدیر تولید بدون توجه به کشش بازار وتوانایی بخش فروش‬ ‫اقدام به تولید کند‪.‬‬


‫انحراف تکمیل فروش‪ :‬اختالف بین مقدار سفارش فروش تکمیل شده و مقدار سفارش فروش‬ ‫دریافت شده انحراف تکمیل فروش نام دارد‪ .‬این انحراف از فرمول زیر محاسبه میشود‪:‬‬ ‫انحراف تکمیل فروش‪:‬‬

‫قیمت استاندارد×(مقدار سفارش فروش دریافت شده‪ -‬مقدار سفارش فروش تکمیل شده)‬ ‫در تکمیل فروش نیز هر انحرافی دیده شود نامساعد قلمداد می شود‪ .‬اگر سفارشهای دریافت‬ ‫شده بیشتر از سفارشهای تکمیل شده و فروش رفته باشد عمالً به معنای آن است که مقدار درآمد‬ ‫از دست رفته خواهیم داشت (فرصت از دست رفته)‪ .‬در مقابل اگر سفارشهای فروش تکمیل شده‬ ‫و فروش رفته بیشتر از میزان سفارش دریافت شده باشد ‪ ،‬به معنای آن است که سفارشهای معوق‬ ‫را تکمیل کرده ایم‪ .‬که این هم نشانه از دست رفتن مقداری درآمد(فروش) از مشتریانی است که‬ ‫مایل نیستند منتظر تکمیل سفارش شوند‪.‬‬

‫به طور کلی با توجه به مباحث مطرح شده فوق میتوان دریافت که افزایش تنوع‬ ‫نیازهای انسان از یک طرف وملموس شدن محدودیت منابع از طرف دیگر‬ ‫گرایشهای جدیدی را در استفاده بهینه از منابع ایجاد کرده است‪ .‬هدف عمده این‬ ‫گرایشها صرفه جویی در مصرف‪ ،‬کاهش هزینه های مختلف که مواردی در این‬ ‫راستا بوده‬


hesabdarie modiriat