Page 33

modernistów protestowało przeciw wieżowcom, widząc w  nich rozwiązanie niehumanitarne, powodujące zanik więzi między sąsiadami. Duża, płaska i jednolita powierzchnia elewacji zawiera rzędy zlicowanych z nią białych okien o różnej wielkości, w zależności od pomieszczenia (małe okienka łazienki, duże okna pokoju dziennego) i  pionowe słupy okien klatki schodowej. W  oryginalnym planie mieściły się tu jedno- i  trzypokojowe mieszkania z  balkonami, wyposażone w  kuchnie i  łazienki, które po wojnie przebudowano na mieszkania dwupokojowe. Elewację urozmaicają pasma betonu z podłużnymi bruzdami, co było stosowane przede wszystkim w budowlach ekspresjonistycznych, m.in. w  projektach Ericha Mendelsohna. Płaskie dachy były jedną z charakterystycznych cech architektury modernistycznej, stanowiły manifestację nowoczesności, nadanie budynkom cech kompozycji abstrakcyjnej oraz demonstrację możliwości nowoczesnej techniki. W 2008 r. sześć modernistycznych zespołów  mieszkaniowych z Berlina wpisano na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. W planie zagospodarowania urbanistycznego Zabrza, opracowanym przez  Allingera i Wolfa, znalazły się też osiedla robotnicze, które nazwano „GAGFAH Siedlung”, od nazwy przedsiębiorstwa budowlanego GAGFAH − Gemeinnützige Aktiengesellschaft für Angestelten Heimstätten (Spółka Akcyjna Pożytku Publicznego dla Mieszkań Pracowników Umysłowych) z Berlina, a pierwszej zagospodarowanej ulicy nadano nazwę Abstimmungstrasse (ul. Plebiscytowa). Wybudowano tam w latach 1923-1928 według projektu prof. Gustava Allingera osiedle identycznych domów  robotniczych, otoczonych ogródkami. W  1929  r. dobudowano szkołę Waldschule (szkoła pod lasem) z  zagospodarowanym placem zabaw  i terenami sportowo-rekreacyjnymi dla dzieci. W 1931 r. na Michaelstrasse i Pfarstrasse (dzisiejsza ul. Damrota) wzniesiono dla robotników długie rzędy trójkondygnacyjnych budynków, krytych płaskim dachem. Ich elewacje charakteryzowały się układem pionowych, rytmicznie rozmieszczonych wnęk balkonowych. Na terenie osiedla znajdowały się też trzy budynki usługowe, pralnia, łaźnia. Obok powstał kompleks sportowy: stadion piłkarski, boisko lekkoatletyczne i otwarty basen.

W latach 1926-1929 wzniesiono według projektu Dominikusa Böhma kompleks zabudowań na obecnym pl. Traugutta: klasztor zakonu kamilianów, szpital, dom opieki, szkołę i bank spółdzielczy. Jednym z elementów  klasztoru miał być Katolicki Dom Związkowy, który tymczasowo miał peł-

nić funkcję kościoła, jednak pełni ją do dziś. Autorem projektu był pochodzący z Gliwic Heindrich Gerlach. Dom ten ma dwie kondygnacje, z  których parterowa mieści hall-foyer, salę i pomieszczenia klasztorne, a ta na piętrze salę ze sceną i rozbudowaną strefę emporową. Salę na piętrze, o barwach czerwieni, czerni i  złota, przemalowano w  1964  r. farbą emulsyjną, zlikwidowano dawny system oświetlenia, a  później wymieniono drzwi z metalu i szkła refleksyjnego oraz modernistyczne witraże, co w  znaczny sposób zmieniło pierwotny charakter obiektu. Ciekawym elementem zespołu przy pl. Traugutta jest budynek dawnego banku. Stalowy szkielet obiektu kryje w sobie konstruktywistyczną, przeszkloną klatkę schodową, która była najważniejszym akcentem zachodniej elewacji. Żelbetonowa spirala schodów  oplata stalową konstrukcję walca szybu windy. W nocy konstrukcję podświetlają zagłębione w  ścianie lampy w  formie okien okrętowych. Bezkompromisowa prostota, ale też idea „światło, powietrze i słońce” towarzyszy innym budynkom w Zabrzu. Przykładem jest na pozór surowy ciąg budynków mieszkalnych wybudowanych w 1929 r. z ciemnowiśniowej opalizującej cegły klinkierowej, wzniesiony tuż przy zielonym skwerze Spotkania z Zabytkami

3 | Stalowa konstrukcja

walca szybu windy w budynku dawnego banku

5-6 2014 |

33

Spotkania 05 06 2014  
Spotkania 05 06 2014  
Advertisement