Page 1

1


Contents Voorblad / Front Page ...................................................................................................................... 4 British South Africa Police: Morris Training Depot: We Joined in 1961: D Holmes .......................... 4 SAP Tin-opleiding: Maleoskop: Kol Johan Van Rooyen .................................................................. 7 Ruacana Verlange: Corrie Prinsloo .................................................................................................. 8 Ruacana Verlange: Voorstelling..... .............................................................................................. 8 Ruacana Verlange (1)..... ........................................................................................................... 10 Ruacana Verlange (2)..... ........................................................................................................... 12 Ruacana Verlange (3)..... ........................................................................................................... 14 Ruacana Verlange (4)..... ........................................................................................................... 17 Ruacana Verlange (5)..... ........................................................................................................... 20 Ruacana Verlange (6)..... ........................................................................................................... 22 Ruacana Verlange (7)..... ........................................................................................................... 24 Ruacana Verlange (8)..... ........................................................................................................... 27 Ruacana Verlange... Slotgedagtes..... ........................................................................................ 31 Ruacana Foto’s .......................................................................................................................... 32 Inleiding / Introduction .................................................................................................................... 36 1972: Spacecraft and Unidentified Flying Objects: Ruimtetuie en vlieënde vreemde voorwerpe: Fort Beaufort .................................................................................................................................. 36 Fort Beaufort UFO (VVV - Vreemde Vlieënde Voorwerp): Johan Calitz ..................................... 36 Johan Calitz se e-pos ................................................................................................................. 38 1972: Spacecraft and Unidentified Flying Objects: Ruimtetuie en vlieënde vreemde voorwerpe: Fort Beaufort – Hennie Heymans................................................................................................... 39 Fort Beaufort and those little green men: Harry van Heerden .................................................... 40 Ou Foto’s van Mense en Dinge: Nico Moolman ............................................................................. 48 Cape Mounted Police: Kenhardt .................................................................................................... 53 From the Nongqai January 1914 .................................................................................................... 53 Introduction................................................................................................................................. 53 Fire Arms .................................................................................................................................... 54 Leggings, Boots & Saddlery ....................................................................................................... 56 1913: First SA Police Detachment at De Aar.............................................................................. 57 Minister of Defence / Minister van Verdediging .......................................................................... 58 Under Secretary for Defence / Ondersekretaris van Verdediging ............................................... 59 Five Commanders of the SAMR / Vyf bevelvoerders van die ZABS .......................................... 60 Five Deputy Commissioners of the SAP / Vyf Adjunkkommissarisse van die ZAP .................... 61 Leading Portraits: Biographies ....................................................................................................... 62 2


1913: The second “Great Trek”: Moving the “Mighty” ................................................................. 64 New Year Cheer ......................................................................................................................... 66 General Orders........................................................................................................................... 67 A Sigh for Woman Police? / ‘n Versugting na Vrouepolisie? ...................................................... 67 One Depot .................................................................................................................................. 67 1913/1914 Police at Benoni........................................................................................................ 68 Books / Boeke ................................................................................................................................ 68 Sewe Jaar in Suidwes: PC Swanepoel ...................................................................................... 69 The Oral History of Forgotten Wars ............................................................................................ 69 Unconventional Diplomacy in Southern Africa: Robin Renwick .................................................. 70 Skêrsnit giving in boek, Unconventional Diplomacy in Southern Africa: ..................................... 71 Not without a fight: Helene Zille .................................................................................................. 73 Book: An African Volk: Jamie Miller (via Fanie Bouwer) ............................................................. 74 Rand Daily Mail .......................................................................................................................... 74 Admirality Constabulary: Francois Gunther.................................................................................... 74 Interneringsgeld: Johan Giliomee .................................................................................................. 75 'Bevelvoer' vs 'Bestuur' Oor Die Jare: Brig Fanie Bouwer .............................................................. 76 Landdros se insig ....................................................................................................................... 77 Dr Johan Burger ......................................................................................................................... 78 Drie artikels deur dr Burger ........................................................................................................ 79 Where there is smoke... there is fire... ........................................................................................... 86 Car Keys - Priceless!! .................................................................................................................... 87 Loer gerus hier ............................................................................................................................... 87 ‘n Man weet hy is ‘n man. Of nie. Francois Verster ....................................................................... 87 State Security Agency must place and serve country first, not Zuma – Pieter Groenewald ........... 88 Fraser's appropriateness for position must be discussed – John Steenhuisen .............................. 89 Nuwe SA spioenasiebaas aangestel .............................................................................................. 90 The Good old days ......................................................................................................................... 91 1946: SAP Uniforms: Mark Naude ................................................................................................. 92 1934: UDF Uniforms: Mark Naude ................................................................................................. 95 Reply 1: Brig-Gen (Prof) Deon Fourie ........................................................................................ 95 Reply 2: Brig-Gen (Prof) Deon Fourie ........................................................................................ 99 Reply 2: Brig-Gen (Prof) Deon Fourie ...................................................................................... 100 Uniforms - S.A. Permanent Force ............................................................................................ 100 Ongulambashe: Wyle Sers Silas ‘Kaps’ Mokgabudi & mev Mabel Mokgabudi ............................ 109 3


Genl FW Cooper .......................................................................................................................... 110 SAP Koevoet: The Men Speak: J Pittaway .................................................................................. 111 Fingerprints: Detective Sergeant Vaughn Sharp (later Lieutenant): Hennie Heymans ................ 113 Col PL “Piet”Grobbelaar: Rough Rider ......................................................................................... 115 SAP Rough Riders: Nico Moolman .............................................................................................. 116 Cato Manor: Galantry: Const J Mzolo .......................................................................................... 116 Cato Manor: Head Constable (WO) Mickey Doo ......................................................................... 118 1920: SAP Widows & Orphans’ Fund: Sgt BF Doo ...................................................................... 118 1946: SAP Widows & Orphans; Fund: Mr BF Doo ...................................................................... 119 Contact details / kontakbesonderhede ......................................................................................... 119 Greetings – Groete ...................................................................................................................... 119

Voorblad / Front Page Glenn Elsden, ons grafiese kunstenaar, berig die bron van voorblad SERVAMUS van Januarie 1983 is.

British South Africa Police: Morris Training Depot: We Joined in 1961: D Holmes

Above the “old” BSAP badge of circa 1961 - before UDI. Above Dvae Holmes and Col Terry Schwartz. 4


We joined in 1961 (A 21-Verse Salute!) We joined in 1961 I intended to do ten; Some of us were merely boys And the rest, barely men. Training Depot was a trial for me Some chaps found it easier Asthma nearly did it for me Not only breathless, but wheezier! Horses aren’t a clever lot But Waterloo was as game as can be He was comfortable at the bumping trot But cleaning his hooves, a travesty Who told you to dismount? The voice calls, cold and damning The admonishment worse as I recall Than into the paddock ring slamming Our new steeds were Matchless 500s Which thumped their single cylinder song Johnny Osborne instructor would ride us Up places too steep to live long One day at his bidding and at speed I went forth and a steep hillock summit-ed Where a deep muddy pool lurked well-hidden Into which, to cheers and laughter, I plummeted The green square was a peaceful place Until the morning parading Then across the square the DCI’s face Meant discipline, fear all-pervading One day our squad took Turpin there He wasn’t well, being a skeleton On a heavy wood base and well-wired bones He rattled like stones in a biscuit tin. We owned up and had to return him Back to the verandah in the shade No more did Turpin grace the green square No more did he fall in on parade DCI Trangmar was a hard man And one day with large hammers we broke All the stones for his beloved athletics track ‘Til exhausted and ready to croak. 5


But then came this man of iron With a tea tray and cakes for the men And with sweat on our brows and dust in our eyes We dreamed we were home again With a crash and a thump on the shoulder The .303s barked out their song Feeling half deaf and much older As we ran and fired 600 rounds long Breathing rubber and with eyes a’fogging We did gas mask and tear-gas training And with fingers on triggers we’re jogging Firing tear gas, while targets maintaining We drilled ‘til our legs no more manual But automatically doing our bid And the crash of boots on the parade tar Sounded like just one, the rest hid! Almost daily we felt ourselves growing From boys into men fast maturing With justice and fairplay bestowing On citizens, law and order ensuring Equitation; an easy ride never! We suffered with horses and flies We mounted and dismounted for ever Was it sweat or tears in our eyes? A curse, misplaced and unwise Brought Smudge on Matchless a’charging That huge horse’s chest; our man bit the dust; He and his horse went a’sprawling. To a man the squad took his saddle and kit And polished it up for inspection Alone, he would never have made it But together we helped, no exception! Clean brass shines bright Those leggings must shine like the sun The strap on your rifle must be scrubbed clear white Or with rifle held high, you will run. So, the British South Africa Police has gone Passed into books, reputation undented Men and women who served Queen and country Were forged together, a bond still cemented Today we all share our memories Training, leadership and duty at an end But we owe who we are to the history 6


Of the Regiment we fiercely defend. 

David Holmes 6345 Dave Holmes your BSAP-wines with label “Saddle Sore Red” and “Colonial Whites” were delicious! – HBH

SAP Tin-opleiding: Maleoskop: Kol Johan Van Rooyen Hier spring ‘n fikse jong sersant, Johan van Rooyen, uit ‘n Casspir te Maleoskop.

7


Ruacana Verlange: Corrie Prinsloo Ruacana Verlange: Voorstelling..... Ek kan myself nie beskryf sonder om my te koppel aan 'n baie spesiale grensdorpie nie, letterlik en figuurlik op die grens van Namibië en Angola...Ruacana. Ná al die jare van inhou en verberg het ek besluit om daardie kamer in my hart oop te sluit waar soveel kosbare herinnerings weggebêre was. Maar vir myself het ek 'n grenslyn gestel...ek gaan nie oor daardie deel van die Grensoorlog praat waar dit vir my nodig was om lewens te neem nie! Ek wil die menswees deeltjies uitlig, daardie saakmaak-gebeure wat 'n wesenlike invloed op my gehad het, en daardeur ook op soveel ander, wit en swart. Waar goeie vriende in betrokke was. Soos die menswees deel van 'n PLAN SWAPO-vegter wat om verskoning kom vra het 'n dekade nadat hy vir my 'n landmyn-kombinasie gestel het wat amper my lewe gekos het. Die stories sal gaan oor hoe ek dit ervaar het, hoe dit my geraak het en hoe ek ander mense se lewens kon aanraak...Dit is oor Ruacana en sy mense oor 'n periode van tien jaar. Maar dit is ook bedoel vir al my makkers in die Polisie en Weermag wat op die een of ander manier verbind kan word met Ruacana... wie se voetspore wetend en onwetend myne gekruis het. Ek hoop wat ek te deel het sal sin maak, dat julle julself sal herken en dinge weer beleef en dat dit iets anders as die gewone grensstories is. Of net sal glimlag en sê: ek was ook daar...ek onthou! Hierdie verhaaltjies is vir julle... Op 10 Desember 1979 het ek met my opgewarmde VW 1600 Kewer agter die Ruacanapolisiestasie se Ribbok die dorp ingery. Met permanente verplasing. Die Kewer het 'n trompet uitlaatselsel gehad, die agterste modderskerms was ge-modify en die gevaarte het breë bande gehad... betaal vir die ding toe ek 1978 ondergronds in die Tsumeb kopermyn gewerk het. Lekker windgat, al moet ek dit nou self sê. Ek is van Oshakati daarheen verplaas, trouens, die kollega wie ek vervang het is met dieselfde Ribbok vroeër die oggend op Oshakati afgelaai... en omdat Ruacana net ongetroude polisiemanne gehad het, was daar net een rede seker - iemand het gekuier waar hy nie moes nie! Dit daar gelaat. Die volgende dag is ons terug Oshakati toe, so een honderd en vyftig kilometer verder (al die pad grondpad) om my scrambler te loop haal. Hierdie keer het ek nie vir die Ribbok gewag nie. Ek was in kamoefleerdrag, met my Rhodesiese ammunisiebaadjie aan en Sandy, my Belgiese FN, dwars agter die rug. Ek het my pet agterstevoor opgesit, my sonbrille op en daar trek ek met my motorfiets, man alleen na my nuwe stasie. Op Ruacana het ek eers 'n draai deur die dorp gaan ry om dit mooi te bekyk. Ek het aangekom... Die dorp was, wel, volledig... dit het bestaan uit permanente steenhuise en die res (meerderheid) asbes opslaanhuise. Daar was nie 'n enkele sementblad oop nie. Binne die dorp was die Weermagbasis, die 51 Bataljon HK. Rondom was uitkykpunte/ wagposte en twee lugafweergeskut torings met elk 'n 20mm Oerlikon op. Later is die westoring s'n vervang met 'n 40mm Bofor. Saans het die twee torings vir mooi vuurwerke gesorg as hulle geoefen het... ligspoorkoeëls wat later selfvernietig het in die lug. En hierdie polisieman het 'n paar maande later die oostoring by die polisiestasie oortuig dat dit die onderlinge vertroue tussen die polisiestasie en die toring net goed sou doen as ek die Oerlikon kon afvuur tydens 'n oefening. Een middag is ek toring toe geroep en het die korporaal my onder hande geneem. Ek het pedale getrap en die elevasie- en snellerhandvatsels getrek totdat ek blou was van al die oefen! En die knaap het gesorg dat ek die 20mm ammunisiebande, om dié te vervang wat daardie aand met die oefening uitgeskiet sou word, self die toringtrappies opdra. Maar ek het die Oerlikon geskiet daai aand! 8


Eers enkelskote op die grondteikens toe die 81mm beligtingsmortiere oopgaan, en toe outomatiese sarsies luglangs. Dit het 'n paar sirkels ingesluit... tĂŠ pragtig om dit te sien toe die rondtes selfvernietig. Heerlik! Die korporaal het sy beloofde twee bottels Klipdrift en kas bier gekry en ek het belowe ek sou nooit uitlap nie! (Jammer, Kommandant Sys de Waal, ek sal nie weer nie...) Die dorp was nie onbekend aan my nie. Ek het as kind reeds in 1972 by my familie daar gaan kuier met 'n skoolvakansie. Ons het toe nog in Lubango in Angola gebly en was op kosskool te Tsumeb. My tannie Marthie Voigt het in die Angolese Ruacana gebly, onder by die Valle teen 'n heuwel, net oor die grens. Toe ek as polisieman daar aangekom het, was daar niks van die Angolese Ruacana oor nie, net murasies. Die kragstasie was in aanbou toe ek as kind daar was, en toe was die bevolking seker drie keer soveel as in 1979, in beide dorpies en in die werkerskampe. Ruacana was, met my aankoms daar, goed verteenwoordig deur blanke Angolese (hulle was Portugese onderdane... nie Portugese van Portugal nie, let op die verskil - hulle kon redelik gal braak as iemand die kat aan die stert beetgehad het!) En van my familie...afstammelinge van die Dorslandtrekkers. Trouens, ons Prinsloo's was van die laaste afstammelinge wat in 1975 uit Angola onttrek het, 'n eeu nadat my oupagrootjie en sy ouers hulle sleg vererg het vir president T.F. Burgers van die ZAR en saam met die Prinsloo-trek die Dorslandroete aangepak het. Ek het weer die bande opgetel met die Ruacana-Prinsloo's... sal hulle meld in een van die stories wat nog sal volg. Waterwese en die padbouers het mettertyd onttrek uit die dorp, veral toe die teerpad na Oshakati klaar gebou is. Ruacana het begin leegloop en die asbeshuise is afgebreek...net 'n handvol het oorgebly. Toe ek Desember 1989 daar weg is, is nog net die steenhuise bewoon. Oor die jare heen het die mense van Ruacana bymekaar gestaan, mekaar se leed en vreugdes gedeel, en saam gekoes as SWAPO besluit het om van hulle ammunisie, mortierbomme en 122mm vuurpyle ontslae te raak voor die vervaldatum. Ons het alles oorleef en kon selfs partykeer lag vir komiese oomblikke wat tydens die bestokings opgeduik het. Niks kon Ruacana se gees breek nie, ons het dit nie toegelaat nie... Ruacana was goed vir my. Ek het as 'n "check the care in my eye, mate!" jongeling daar aangekom, en as 'n ervare, professionele polisieman daar weggegaan, goed voorbereid op wat die toekoms vir my sou inhou. Ek het stasiebevelvoerder geword, toe oorgedros na Oom Wieland Wagner van die veiligheidstak waar ek baie beter aangewend kon word oor my Angolese agtergrond. Ek het gevegspanleier geword van 'n veiligheidsgevegspan wat nie een tree vir enige Koevoet- of Romeo Mike span van die Weermag teruggestaan het nie. Ek het die takbevelvoerder van die veiligheidstak op Ruacana geword tydens die laaste twee jaar wat ek daar was. En ek het my dekade op Ruacana afgesluit deur om as Security Aide vir president Sam Nujoma te dien tydens die verkiesingsveldtog in Owamboland voor die eerste demokratiese verkiesings in NamibiĂŤ. Ek het my volle roete gestap op Ruacana, met dierbare vriende, kollegas en soldate om my. Op 14 Desember 1989, op 'n paar dae na presies tien jaar nadat ek daar aangeland het, het ek my lojale spoorsnyers/kollegas/ bloedbroers gegroet en vertrek... ek, my XR3, sleepwa, pikgitswart brak en spierwit kat! Die meubeltrek was al vooruit Komatipoort toe, en vroulief Riana Steyn Prinsloo en dogter Luandri Malherbe het reeds die Flossie geklim Voortrekkerhoogte toe. Ek het vertrek... Hier eindig ek die voorstelling aan Ruacana. Ek sal oor periode my gunsteling herinnerings met 9


julle deel in agt dele. Ek hoop julle stap die pad enduit saam...

Ruacana Verlange (1)..... Sport op Ruacana was baie hoog op die agenda toe ek daar aangekom het. Trouens, dit was dié belangrikste faktor wat die gemeenskap bymekaar gehou het. Ek het dadelik gesien dat die polisiemanne en 'n groot persentasie van die inwoners nie langs dieselfde vuur gestaan en beduie het nie. Maar as daar rugby of sokker gespeel moes word, is die strydbyle vir eers begrawe. Dan was daar net een vyand...Kommandant Sys de Waal en sy soldate van 51 Bataljon! Saterdagaande ná rugby is daar gedans en gebraai by die dorp se klub, tot laataand verby en soms tot die dagbreek. So nou en dan het SWAPO die pret bederf met 'n wegstaanbestoking, seker omdat hulle nie na die dans genooi is nie. Sondae het sokker aan die beurt gekom, onder leiding van die groot kontingent blanke Angolese wat 'n integrale deel van die gemeenskap uitgemaak het. En weereens was die soldate, verdedigers van die dorp, die waardige teenstaanders... Binne enkele dae ná my aankoms op die dorp, het ek 'n boodskap gekry dat my dienste vir die dorp se rugbyspan benodig word. Tradisioneel op Ruacana is die polisie nie as Magte geklassifiseer nie, maar as civvies... die Weermag was 'n gesamentlike vyand! Dit was blykbaar die instelling sedert die middel sewentigs. Nou wie was ek nou om dit te bevraagteken? Toe ek by die oefenkamp aansluit vir my eerste wedstryd die komende Saterdag, was ek aangenaam verras om die Prinsloo-familie se besonderse bydrae op hierdie vlak te sien. Beide my ooms, albei rondom die veertigs, was daar. Andries en Peet Prinsloo (RIV), my neef André Prinsloo (RIV) en ekself... al vier van ons voorspelers. 'n Tydjie later het nog 'n Prinsloo aangesluit, naamlik neef Basie Prinsloo. Hy het die kontrak gekry om die pyplyn vanaf Ruacana na Concor (Epalela) te elektrifiseer...en vir 'n paar maande was hy die vyfde Angola-Prinsloo op die veld, weliswaar as skeidsregter, maar nou ja... Dit was hard op daardie rugbyveld, letterlik en figuurlik. Daar was nie 'n enkele graspol op nie, nie eens 'n wilde polletjie Smutsvingergras nie. Niks! As jy nie jou kuns geken het om 'n soldaat grond toe te ry nie, was dit net nerwe en spoegspatsels wat gewaai het. En die soldate het oor periode ook geleer dat dit beter was om bo-op 'n civvie neer te plons as onder hom, vir die nerwe se onthalwe. Maar ook vir daardie verdwaalde vuishou... die dorp se manne het blykbaar aan klandestiene geweldadige broederliefde geglo! In elk geval... oom Peet het op vasskop gesak, met kollega Herman Husselman langs hom en Guaffie van Wyk as die ander stut. Oom Andries was 'n slot en die span se amptelike stelskopper. Ek was loskop-flank en neef André het oorkant as die ander flank gesak. Kollega Werdie (Vlieg) Kotze was een van die vleuels. Die res van die kollegas het dawerend die kantlyn beman en ons aangeskreeu... maar ook om redelik vinnig aan te sluit as "rear guard" as 'n vuisgeveg sou uitbreek teen "numerically superior enemy force"! Gelukkig was dit darem nooit nodig nie...miskien omdat die Bataljon ook hulle spelers kom aanmoedig het, nogal in noemenswaardige getalle! As die inwoners en nie-spelende soldate in hulle motors, trokke, pantserkarre, ensovoorts, reg rondom die veld stelling ingeneem het, het ons die stryd begin. En boeta, die hare, nerwe en duwweltjies het gewaai vir net meer as 'n uur, met elkeen wat alles gegee het. Ek het altyd laaste gesak saam met Araujo, ons Angolese agsteman, nadat ek die opposisie eers deeglik begluur het. Een dag toe sien ek net hoe die teenstaander loskopstut se kop orent ruk, met 'n pyntrek op die soldaat se gesig. Daar was blykbaar die een of ander misverstand oor die sakposisie, en oom Peet het dit opgeklaar... op die Ruacana manier! Op 'n ander keer het ek teen die einde van 'n wedstryd 'n drie in die hoek gedruk, presies waar 'n akker duwweltjies vroeër bankvas gestaan het voor dit verdor en die spoedbrekertjies agtergelaat het. Oom Andries kon nie skop nie want hy 10


was beseer, en toe daar niemand anders naderstaan om te skop nie, het ek krap-krap en vryfvryf nadergestaan. Nou kyk 'n bietjie hier - 'n skoppende flank is ewiglik so skaars soos 'n Naas Botha-aangee na sy binnesenter! Toe ek die bal neersit op 'n sandbankie op die kantlyn waar die kwartlyn met dit hoek, het daar 'n stilte oor die veld neergesak. Ek was nooit 'n skopper nie. Nie op skool nie en ook nooit weer daarna nie. Maar ek het teruggetree, 'n skietgebedjie opgesê en daai bal met die spoed van witlig getref! Dit het met die hulp van die wind pragtig koers gekies pale toe en dit net-net gemaak. Toe lewe die dorp weer, en selfs die soldate het lag-lag hande geklap en gefluit! Oom Andries het oorgedraf om my geluk te wens. Oom Peet ook... sal maar liewers nie sy presiese woorde herhaal nie, maar dit het iets met weerlig te doen... Ná die games het ons die soldate oorgenooi na die kroeg vir 'n bier of twee om al daardie sandkorrels los te kry uit die keel. Dan het die span "debrief" en al die saakmakende dinge is met smaak herhaal. Ook die vuishoue wat gesien en nie gesien is nie, veral laasgenoemde ... alles deel van die pret. En as oom Peet sy kneukels sit en vryf het, dan het ons geweet wie was die koorleier op daardie gebied! My twee ooms was baie trots op my, veral ná daardie legendariese skop. Neef Basie se integriteit as skeidsregter is nooit bevraagteken nie, okay? (Ek glo regtig so...) Latere jare het twee Matriekseuns van Tsumeb hulle by ons kom aansluit as skrum- en losskakels. Die skrumskakel was Bertie Steyn, my toekomstige swaer, bloedbroer en gevegspanmaat. My Ooms het Ruacana verlaat om die dam by Rehoboth te gaan help bou, waarna hulle na die RSA verhuis het. Duiwelskloof, om presies te wees. Die rugbytradisie het aangehou tot iewers aan die einde van 1987 en toe 'n natuurlike dood gesterf. Die einde van 'n era in Ruacana se geskiedenis. Rugby was nie die enigste sport wat op Ruacana beoefen is nie. Soos reeds gesê was dit sokker op Sondae, waar ek en Vlieg Kotze ook betrokke was, en natuurlik die troppie Prinsloo's. Die sokker het egter vroeg doodgeloop toe Waterwese en die Levon Construction-padbouers die dorp verlaat het, laasgenoemde toe die teerpad na Oshakati klaar gebou is. Maar nie voordat ons teen Tsumeb gaan kragte meet het nie. Die uittoggie na my grootword dorp was iets besonders... vriendskappe is gemaak en versterk wat leeftye hou. Op hierdie toggie het Vlieg Kotze naam gemaak met sy spoed en die doele wat hy teen Tsumeb se Portugeessprekende sokkerspan aangeteken het. Ons polisiemanne het ons kant gebring vir die dorp se sportspanne, en sodoende gehelp om die aanvanklike spanning in die verhouding met die dorpsbewoners te verlig en die vertroue te herstel. (Wonder ek dan nou skielik waar Vlieg sy bynaam gekry het... moet eendag op Okahandja 'n draai maak en hom self vra, ek dink). Ander sportaktiwiteite op die dorp was snoeker, volleybal, mini-sokker, muurbal, vlugbal en veerpyltjies. Laasgenoemde het oorleef tot die dag wat ek weg is van Ruacana, met rugby en volleybal wat ook amper enduit gehou het. Die sport het 'n baie belangrike rol op die dorp gespeel... dit het nie net die inwoners se aandag van die oorlog afgetrek nie, maar ook die soldate s'n deur om as teenstaanders vir ons op te tree. Ek is seker baie van hulle sal daardie wedstryde op die stofveld onthou, veral as hulle teen ons gespeel het! Dit was goeie tye gewees, dankie. Julle was waardige opponente... ek het waarskynlik die slegste afgekom met hierdie kontak slaan teen die soldate, want beide my enkels se ligamente moes in operasies versterk word in agtereenvolgende jare. Maar dit was elke pynpil die moeite werd. Ek het moedig aangehou tot begin 1987, maar opgehou die dag toe iemand ná 'n wedstryd my tokse vanaf my werksbakkie geliberate en redeploy het. Nooit weer gespeel nie... Selfs die sokker het daardie tyd oor kleurgrense al 'n groot rol gespeel op Ruacana. Kollega, sersant Petrus Sheimi was eienaar/afrigter/speler van Oshifo (Witlokasie) se sokkerspan. Ek het hom eendag genooi om sy span te bring en 'n wedstryd gereël teen die dorp. Dit was op 'n dag wat die Weermag nie kon deelneem nie. En daardie eerste game het opslae in Wes-Owambo gemaak. Ons het 3-1 gewen... maar die harte van ons swart buurdorp gewen. Die wedstryde is elke twee maande gespeel, totdat die dorp se sokker doodgeloop het... 11


As ek vandag my oë vir 'n wyle toemaak en dink aan die sportaktiwiteite op Ruacana, dan besef ek hoe belangrik dit vir ons as inwoners was. Dit het nie net vriendskappe versterk nie maar ook as 'n weerligafleier gewerk vir almal betrokke. My dank aan 51 Bataljon, die bevelvoerders, offisiere en manskappe wie alles moontlik gemaak het. Julle was nie net ons verdedigers in oorlogsomstandighede nie, maar ook waardige teenstaanders op die sportveld. Sonder julle sou dit maar saai gewees het. Ruacana onthou en salueer julle...

Ruacana Verlange (2)..... Die kinders van Ruacana, wit en swart, het 'n integrale deel van my lewe in die ou dorpie uitgemaak. Binne die omheinings kon die wit kinders met hulle lewens aangaan asof daar nie 'n bosoorlog aan was nie. Net so nou en dan is hulle aan die harde werklikheid herinner as daar 'n aanval op die dorp was, as iemand 'n landmyn afgetrap het of as iemand iewers langs die pad aan die koes moes gaan as SWAPO bietjie teiken wou skiet op bewegende teikens. Buite die veiligheid van die dorp het die swart kinders weer op hulle eie manier met hulle lewens aangegaan, ook maar die teiken van die politieke onverdraagsaamheid. As hulle skole nie afgebrand is nie, is hulle bymekaar gemaak en ontvoer Angola toe. Of hulle mense is vermoor omdat hulle met die Boere saamgewerk het. Almal het maar kruise gehad om te dra... Ek was skaars geanker in die dorp of die kinders word gedreig en skrikgemaak met my! Genade, die Duiwel van die Kinderbybel in volle glorie... as jy nie nou dadelik ophou nie, gaan roep ek vir oom Corrie! Of, wag net tot oom Corrie hier verbykom... vanaand slaap julle in die blikselle! Ek het die ouers lekker teruggekry... my motorfiets was 'n groot aantrekkingskrag. Elkeen het 'n draai gekry, en lekkergoed was altyd te vinde in my sakke. As ek by die klub aangekom het, was my erewag reeds daar. Veral as ek die aand die fliek moes wys by die sit-sit inry. En as die fliek klaar was, is ek gewoonlik begroet met 'n - "jislaaik, oom Corrie, dit was darem nou 'n mooi baaiskoup!" Genoeg betaling vir my... Ek onthou die dag toe ek die eerste kind op my motorfiets getel en 'n paar draaie om die blok gery het met hom. Fanie Steenkamp, jy was die eerste een maar nie die laaste nie. Later het julle resies met klein motorfietse gejaag op Ruacana, kan jy onthou? Ek onthou ook dat 'n seun se wens waar geword het toe hy drie vol magasyne met my AK 47 kon uitskiet... nie baie laerskoolseuns kan vandag spog met so 'n prestasie nie. En my neef se dogtertjie, Karin, wat gewoonlik op 'n baie vroeë Sateroggend by haar huis weggeloop het Barracks toe. Ek word dan sonder seremonie wakkergeskud, want sy het kom "kuijel". Dan het ek koffie gemaak, en het ons twee op die trappies gesit en beskuit eet totdat haar pa haar kom haal het. Of sy het sommer weer die pad aangevat huis toe ná 'n vinnige waai van die hand. Sy was so vier of vyf jaar oud. Een aand by 'n braai-dans by die klub het Sarah Steenkamp baie benoud met baba Marius op my afgestorm. Hy was so elf maande oud. Sy het vir hom 'n stuk biltong gegee om aan te suig, maar dit het in sy keel beland! Hy was potblou in die gesig. Ek het hom beetgekry, half onderstebo gedraai en my vingers in sy keel gedruk. Ná 'n klap of twee tussen die blaaie is die stuk biltong uit, Marius skreeu blou moord en almal is verlig. Dit was maar 'n baie kru metode, maar dit het gewerk. Ek het myself voorgeneem om meer kennis op te doen indien my hulp weer benodig sou word. En ek het! Baie jare later op Letsitele in die Transvaalse Laeveld, waar ek stasiebevelvoerder was, het buurvrou Thirza en ek terselfdertyd by my motorhek aangekom toe ek van die werk afgekom het. Haar baba het iets in die keel gehad, en kon nie asemhaal nie. Hierdie keer was ek meer ervare as met Marius, en het die Heimlich-metode toegepas...met die baba baie versigtig op my skoot! Ek het die obstruksie uit haar keel gekry, ons is dokter toe en alles het goed afgeloop. Nou die dag toe sien ek daardie selfde baba, nou 'n pragtige jong dame, se troufoto... groot dankbaarheid dat ek op die regte tyd op die regte plek kon wees om die regte kennis toe te pas... 12


Vir die dorpskinders was dit 'n groot gebeurtenis om in die gevegspan se Casspirs te ry. Op 'n geleentheid moes die Laerskool in atletiek gaan meeding op Oshakati. Ek en kollega Kobus (Oubaas) Meyer het besluit dat ons met die nommers een en twee Casspirs sou deurgaan saam met die ouers en ander ondersteuners. Die kinders kon in die Casspirs ry, en ek en Oubaas het self bestuur. Wat 'n belewenis! Vir 'n wyle het die seuns seker gedink dat hulle self die gevegspan uitgemaak het. Ons het slegs twee bemanningslede per voertuig saamgevat om die masjiengewere te beman en om by die voertuie te slaap. Die seuns is beurtelings onder toesig toegelaat om stelling agter die dubbel LMG's (myne) en Brownings (Oubaas s'n) in te neem. Daardie seuns sou nooit in hulle lewens diensplig doen nie... tog het hulle vir 'n paar minute in hulle verbeeldings deel gehad aan die bosoorlog. En wanneer die pad reguit en veilig was, het ons die Casspirs langs mekaar ingetrek, tot groot vermaak van ons jeugdige bemannings! Ons het hulle iets gegee daardie naweek om die res van hulle lewens te onthou... Uit die aard van my werk het ek ook baie te doen gekry met die swart skoolkinders van die Ruacana omgewing. Maar een geval sal ek sekerlik nooit vergeet nie... waar ek ook 'n verskil kon maak in kinders se lewens wat hulle vir die res van hulle tyd op aarde sal onthou. Maar ook weens die feit dat op daardie dag iets gedoen is wat nog nooit voorheen gedoen is nie... en dit is so opgeteken in die geskiedskrywing van die bosoorlog. Dit gaan oor die skoolkinders van Etunda, net oos van Ruacana... Een namiddag iewers in die middel tagtigs was dit my beurt om die bronhanteerders op Epalela te loop haal. Ek het myself bewapen, die bakkie gevat en koers gekry. By Epalela het ek soos gewoonlik by Tó se Cucawinkel gaan stop, 'n koeldrank gekoop en in die skadu langs die winkel gaan sit. Dan het ek en Tó (hy is ook afkomstig uit Angola, en is die gesprekke soos gewoonlik, in Portugees gevoer) die hele kontinent se politieke probleme probeer regstel met sulke niemensliewende oplossings soos die aanwending van atoombomme, en so aan. Ons was nog so besig om te praat toe daar 'n paar baie moeë en verskrikte skoolmeisies aangehardloop kom. Toe hulle die bakkie sien, het hulle dadelik op my afgestorm en wild begin praat. Nadat ek en Tó hulle kalmeer en water ingegee het, het die verhaal begin duidelik word... Volgens hulle het 'n groep PLAN vegters vroeër die dag by die Etunda skool aangekom en omtrent tagtig skoolkinders ontvoer. Die meisies het dit reggekry om te ontsnap, het eers weggekruip en toe na Epalela gevlug. Volgens hulle was die groep in die digte bosse net suid van die skool, waarskynlik in afwagting vir die donker om dan oor die jati (grenslyn) te gaan. Op daardie stadium was dit reeds baie naby aan vyfuur in die middag, en die son was besig om water te trek. Ek het dadelik besef dat as die nag sou aanbreek die kans een honderd persent sou wees dat die kinders ontvoer sou word. Ek het ook geweet dat daar geen Koevoet-gevegspan in die nabyheid was, en dat Oubaas en die gevegspan nooit betyds sou kon groepeer van Ruacana af nie. Ek het nie 'n radio by my gehad nie, en dadelik na die Weermagbasis by Concor gery. Ek het hulle radio gebruik, op ons frekwensie gegaan en met die Koevoet herleistasie Zulu 6 op Ruacana gepraat. Nadat ek my plan oorgedra het, het die operateur aan die ander kant eers doodstil geraak en toe gesê: "Is jy doodseker? Dis jou roep...!" Ek was. En ek het die geskuthelikopters (gunships) ge-scramble teen alle geskrewe reëls in! Ek het buite by die LZ (landing zone) gaan wag vir my gunships. Toe hulle aankom, het die leier geland en het ek ingespring. Terwyl ek my vasgordel en die oorfone regkry, beduie ek vir my vlieënier om op te styg. Dit was Majoor Sakkie van Zyl, 'n instrukteur wat groentjie jocks grens toe gebring en wysgemaak het in die weë van lugsteun aan gevegspanne op die grond. Hy was self 'n baie ervare vlieënier en het presies geweet wat van hom verwag word. Maar hy was nie voorbereid vir wat hy daardie middag gehoor het net nadat ek hom gegroet het nie. Dit was iets wat hy nêrens in sy opleidingskedules raakgelees het nie. En ek moet sê hy was 'n baie professionele en goedhartige vlieënier... want hy het my nie met die eerste en beste geleentheid uit sy gunship geskop dat ek daar trek nie! Hy het my net stip aangekyk, en toe gesê: "Wys die pad!" 13


En ek het. Pylreguit. Want ek het my Etunda geken... ek het geweet waar die kinders was. Koevoet gevegspan Zulu 1 India onder bevel van Neil Vincent het op Ombalantu aangeland om die nag daar deur te bring. Toe Neil hoor dat ek die gunships ge-scramble het, het hy dadelik met Zulu 6 op Ruacana in verbinding gekom. En toe in die pad geval oppad Etunda toe. Hy sou met ons kontak maak sodra hy ons "visual" kry. Ek het vir Majoor Sakkie reguit op die skoolkinders afgebring. Ons plan was dat ons gunship onder operasionele hoogte sou vlieg en afduik op die groep onder die digte lower van die bome...om sodoende paniek te saai om die kinders kans te gee om weg te breek. Die ander gunship sou dekking verskaf hoër op. En ons het maar net gehoop dat die PLAN manne nie op ons sou lostrek as ons so laag gedraai het nie. Die son was nou baie laag, tyd het uitgeloop. Neil en sy gevegspan het aangesluit, en Majoor Sakkie het tot operasionele hoogte geklim met die gunship. Ons het daarin geslaag om die groep skoolkinders uitmekaar te jaag, en almal het geslaag om weg te kom. Net hierna het die Neil en die gevegspan die kontak afgedwing en een PLAN vegter gedood. En die donker het op ons toegesak. Die gunships het my op Ruacana gaan aflaai. Neil en sy span het die volgende oggend die kontaktoneel gaan fynkam en een spoor tot by die jati gejaag, waar hulle dit moes los. Ons het nie een skoolkind verloor nie. Ek wonder vandag nog wat majoor Sakkie in sy vlugregister geskryf het. En hoe hy die kontak aan sy meerderes en kollegas verduidelik het. Want sien, onder normale omstandighede werk die ding so - jy kry inligting, volg dit op, kry spore van die vyand en begin met die opvolg. Dan roep jy steun in van ander gevegspanne in die omgewing en sit gunships op bystand. Sodra die spore baie vars is en alle dinge daarop dui dat 'n kontak op hande is, dan eers scramble jy die gunships. Nie andersom nie! 'n Dag later moes ek myself gaan verduidelik aan my bevelvoerder en brigadier Dreyer (Lt.-Gen. Hans Dreyer RIV). Die Lugmag het ook hulle gelukwense oorgedra vir die onortodokse wyse waarop die operasie uitgevoer is. Toe ek vertrek, het die brigadier my glimlaggend aangekyk en op sy droë manier gesê : " Onthou tog volgende keer dat die gunships eers laaste ge-scramble word, nie eerste nie..." Etunda se skoolkinders, soos Ruacana s'n, sal altyd iets besonders hê om te onthou. Van hulle het my in die helikopter herken, so naby was ons soms aan hulle. Nie net was die twee gunships daardie dag in Wes Owambo hulle beskermengele nie... daar moes nog ander Engele ook gewees het wat na my, majoor Sakkie en ons boordskutter gekyk het, sekerlik! En Neil Vincent... ek en jy het nooit die kans gekry om 'n bier te lig op daardie dag nie... ons moet dit nog doen eendag, my vriend, voordat ons aanstap. Al die kinders van Ruacana wie my dae daar help beleef het... julle is almal vandag self ouers. Moet nie vir Ruacana vergeet nie. Vertel julle kinders van ons en ons dorp. Ons sal altyd 'n deel van mekaar bly, en Ruacana sal 'n deel van ons bly...

Ruacana Verlange (3)..... Die area reg suid van Ruacana is verdwaalarea. Vir ten minste die eerste tagtig vierkante kilometer. Dit bestaan uit oer-sandduine, met deinings en spoellaagtes tussen in. Die flora is savanne gemeng met bosveld... vir myle aaneen. Ver in die weste lê Etoto en die Kaokoveld se berge, met die SWAWEK kraglyn wat net oos daarvan suidwaarts strek in die rigting van Outjo en Windhoek. Verder suid lê Namatanga se lae rantjies, met nog suid daarvan die granietkoppies van Werda en Halali, in die Etosha Panne. Oos van hierdie verdwaalarea lê die Okolongadhi- en Uukwaludhi stamgebiede, met Ongulumbashe tussen-in, (waar die Bosoorlog soveel jare gelede eintlik begin het met die klap van die eerste vyandig gesinde skote). Deur hierdie verdwaalarea 14


het daar drie kaplyne van wes na oos geloop, vanaf dIe Kamanjab-witpad oos tot by die stamgebiede met Onesi en Tsandi as hoofsentra...noord by Baken Een, net oor die grens in Angola, het Ruacana se kenmerkende bakenkoppie gelê...waar die Weermag altyd hulle 5.5 duim kanonne ingeskiet het vanaf die Hurricane basis by die vliegveld. As 'n mens met 'n gevegspan daardie area inbeweeg het, veral op spoor nadat die kragpale se lewensduurte verkort is deur 'n paar voorbarige PLAN-lede, was dit baie belangrik om die kilometerlesings dop te hou, jou rigting te hou en die bakens (genoemde rante en berge) in gedagte te hou. Dit was in die jare voor GPS, onthou. As jy eers tussen die deinings was en die rante onsigbaar, dan was dit nag. Veral as dit nog bewolk ook was sodat 'n mens nie die son se hulp kon inroep nie! Ek was baie gelukkig in hierdie area gewees. Dit was asof ek 'n ingeboude teen-verdwaal meganisme gehad het. En dit was bevestig as die gunships of casevacs reguit op my posisie afgevlieg het... "21 Uniform, dit is gunship. Ek het jou witfos op my twaalfuur, twee minute uit...!" Dit was meer as genoeg bevestiging dat dinge reg gedoen is op grondvlak...elke gevegspanleier sal van daardie genoegdoening kan spreek... Hierdie storie gaan eintlik oor 'n sewejarige Owamboseun wat in hierdie verdwaalarea verdwaal het, iewers in die middel tagtigs. Maar die verhaal begin twintig jaar vroeër, in 1965, op 'n familieplaas in Suid-Angola... Ons familieplaas was Gaingongo, naby Gambos en noord van Cahama oppad Lubango toe. Dit was in die Dorslandtrekkers se Sandveld geleë, en is vier gesinne saam groepeer om die hoofwoning. Dit was in die jare van Uhuru met terrorisme in die Noorde, en ons was saamgroepeer vir veiligheidsredes. Vir die Prinsloo-neefs en -niggies was dit een groot avontuur gewees. Ons was altyd saam, alles saam gedoen en gedeel. Een dag het die bende Prinsloo's besluit om saam met die bokwagter veld toe te gaan. Ek was die jongste lid en so vyf jaar oud. Nadat ons so een kilometer van die huis af was, het ek dors geraak en besluit om die verkenningstog kort te knip. Neef André Prinsloo (RIV) beduie toe baie mooi en saaklik vir my hoe om huiswaarts te gaan... verby die begraafplaas, tot by die pad, dan draai jy links... en daar gaan ek! Wel, ek is verby die begraafplaas tot by die pad. Waar my links toe my regs geword het! Ek het gestap en gestap, maar die huise wou net nie opduik nie. Ek was rasend van die dors en het na my ma verlang. My pa was nie daar nie, hy was safarileier iewers in Suidoos-Angola, by die Coutada do Mucusso, naby Cuito Cuanavale... Toe ek nie meer mooi kon dink nie, het ek my verbeel dat 'n klomp mopaniebome 'n ent weg links van die pad vir my bekend lyk. Ek het afgedraai en boslangs begin stap. Dit het vir ure aangehou. Ek het gehuil totdat daar nie meer trane was nie... en ek het op my eie spore al in sirkels begin loop. Totdat ek moed opgegee en teen 'n skurwe mopaniestam gaan sit het. Ek het saliglik aan die slaap geraak... totdat 'n trop tarentale my wakker gemaak het... ek was eers bly, maar toe besef dat dit nie Ma Breggie se lêhenne was nie! Toe maar weer in die pad geval. Die son was nou laag voor my in die oë, nie meer agter en bo my soos vroeër nie. Ek het aanhou stap totdat ek iewers tussen 'n klomp beeste beland het. Hulle was by 'n reënwaterpan...en ek het die vuil water bestorm met my laaste kragte. Ek het twee slukke ingekry voordat ek skielik begin swewe het... Iemand het my agter aan my hemp beetgekry en opgetel. Toe ek weer sien, kyk ek vas in die gesig van 'n jong, fris Mungambwe beeswagter! Hy het my net een kyk gegee, op sy heup vasgedruk en begin hardloop. Hy het my by sy pa se woonkraal gaan afgee, en sy ma het my op haar groot, gesette skoot laat lê. Sy het water baie stadig tussen my gebarste lippe ingegooi totdat ek gemaklik was. Toe het ek dikmelk uit 'n kalbas gekry om te drink. Net genoeg vir my gestel. En ek het op haar skoot aan die slaap geraak... Nie lank hierna was daar 'n beroering in die woonkraal. 'n Motorfietsdreuning en pistoolskote is op die pad 'n ent weg gehoor, en die kraalhoof het 'n hardloper daarheen gestuur. Dit was my oom 15


Peet Prinsloo, wie al die hele dag op soek was na my. Minute later het ek styf teen sy rug vasgeklou, oppad na my ma en my ander geliefdes. Ek het só vasgehou asof ek nooit weer wou laat gaan nie, té bang om ooit weer te verdwaal... dit was so intens ingebrand in my wese. Later het ek gehoor hoe 'n groot konsternasie my verdwaalslag tot gevolg gehad het... almal het gesoek, gehoop, gebid... Dit was die Voorsienigheid wat daardie dag 'n jong Mungambwe kryger in my pad geplaas het... en op daardie dag is daar 'n afspraak met die toekoms gemaak. Ek sou die geleentheid gegun word om my skuld aan Afrika terug te betaal... Twintig jaar later was ek en kollega Oubaas Meyer besig om die gevegspan reg te kry vir 'n transgrens taking - ons moes 'n opslagplek naby Naulila gaan lig voordat SWAPO dit suidwaarts kon verplaas om 'n paar stoutighede aan te vang. Terwyl ons nog besig was om te pak het my jarelange vriend Jacob Amalala (Kaherero) by die kantoor aangery gekom en ons hulp gevra. Twee seuns van Oshifo (Witlokasie) het besluit om boslangs na Onesi toe te gaan, maar net een het daar uitgekom. Dit was drie dae gelede...! En die roete was deur die verdwaalarea suid van Ruacana. Ek en Oubaas het dadelik besluit dat die verdwaalde seun baie belangriker was as 'n paar landmyne, plofstof en uniformstukke. Ons het na Oshifo gery, suid gedraai, reg binne die verdwaalarea en sy sanddeinings in... Ons het die gebied stelselmatig van noord na suid, en toe weer oos en later noord gesny. Ek het self saam met die spoorsnyers op die grond geloop. Iewers binne my het ek geweet dat die uurglas vir die verdwaalde seun besig was om uit te loop. Ons het op die oos-wes kaplyne gaan sny, al die bekende waterpunte besoek. Niks! Hoe later dit geword het, hoe warmer was dit. By van die mees sentrale waterpunte het ek die mortierpyp opgestel en beligtingsmortiere feitlik reg bo ons laat ontplooi. Dan het ek 'n paar brisant mortierbomme afgevuur wat 'n klein ent weg op 'n veilige, oop kol ontplof het. Die idee was dat as die bomme ontplof, die seun dalk in daardie rigting sou kyk en die hangende beligtingsmortiere sou sien brand...helaas, geen reaksie! Dit het al laat begin word toe ons besluit om 'n lyn van oos na wes te sny. Feitlik onmiddellik het ons die spoor gekry! Ons het dit begin hardloop soos ons met die PLAN vegters se spore gemaak het, met voorspoorsnytegnieke inkluis. Ons het alles in die stryd gewerp. Op 'n stadium het die spoor in 'n tweespoorpad beland, en daarin gebly. Ons het op die Casspirs geklim en die spoor vanaf die enjinkap van die nommer een Casspir gevolg. Op een stadium het ons met 'n skok tot stilstand gekom! Daar was nog 'n stel spore wat kruis en dwars oor die seun se spore gegaan het... albei baie vars nou. Dit was 'n hiëna s'n! Ek het afgespring en saam met die spoorsnyers fisies op die spoor begin hardloop. Net toe Oubaas van die Casspirs vooruit wou stuur, het die hiëna se spoor weggebreek. En om 'n draai, met sy armpies ingevleg in 'n mopaniebos om regop te kon bly staan, was ons skoolseun... toe ek hom bereik, het sy kragte finaal ingegee en het hy inmekaar gesak. Ek het hom opgetel in my arms en na die Casspir gedra. Hy was nie meer verdwaal nie... In die voertuig het ek baie versigtig 'n bietjie water by sy mond laat inloop. Hy was totaal dehidreer, asvaal orals oor en kon ek nie eens 'n aar opbeur om vir hom 'n drip in te sit nie. Oubaas het vooruit laat weet en ons het met 'n hoë spoed vertrek Ruacana toe. In die Casspir het die seun met groot moeite vir my gesê dat sy naam Tilenge is. Ek het hom styf teen my vasgehou terwyl van die spoorsnyers sy moeë lyfie met nat lappe afgekoel het. Ek het hom nie weer water gegee nie, want dit kon dodelik wees. (Hoe het daardie Mungambwe kryger dít soveel jare gelede geweet toe hy my uit die vuil waterpoel gepluk het?) Toe ons by die ou kliniek stop, was Kaherero en Tilenge se familie reeds daar. Ek het uitgeklim met Tilenge in my arms, en hom vir die suster gegee. Kaherero het foto’s van die geleentheid geneem (sal hom daarna vra as ek hom weer sien). Ons het teruggegaan kantoor toe, waarna ek Barracks toe is om te gaan stort. In my hart was daar 'n groot dankbaarheid dat ons vir Tilenge kon opspoor, en ek kon nie ophou dink aan my eie verdwaalslag soveel jare gelede nie. Ek het die 16


Vader gedank dat ons op die regte tyd, op die regte plek met die regte mannekrag was om Tilenge te red. En ek het my skuld aan daardie Mungambwe kryger en sy ouers afbetaal... twintig jaar later. Ongeveer vyftien jaar later het ek weer vir Tilenge raakgeloop toe ek vir Skoonouers in Windhoek loop kuier het. Hy het by hulle aangeland vanuit Owamboland en sommer begin werk daar. Hy was baie verheug om my te sien, en kon ek die dankbaarheid en waardering in sy stem hoor toe ons oor die verdwaalslag gepraat het. Hy het later vir Swaer Bertie Steyn gevolg Rehoboth toe en by hom gewerk. Hy het daar getrou en met 'n gesin begin. Tilenge moet ook gereken word as een van die kinders van Ruacana, alhoewel sy verhaal apart vertel is. Die verdwaalarea suid van Ruacana kon my nooit oorwin nie... Tilenge is 'n lewende voorbeeld daarvan. Maar dit is 'n gebied wat met respek behandel moet word... veral wanneer die son agter die wolke is en Etoto se berge oor die horison gesak het. Dan is dit nie 'n skande om te verdwaal nie... Tilenge, muhona Kollie, hy sê mólo. Jy moet mooi loop, my Wambotjie...

Ruacana Verlange (4)..... In die Voorstelling tot hierdie verhaaltjies het ek melding gemaak van die SWAPO vegter wat my om verskoning gevra het jare nadat hy 'n groot kombinasie-landmyn geplant het wat amper noodlottig vir my en my voertuigseksie was. Ek het ook vroeër op my FB-blad daarvan melding gemaak en 'n paar foto’s van die voorval geplaas. 'n Mens kan maar net van dankbaarheid spreek as die Casspir se teenmyn-vermoëns in aanskoue geneem word. Die voertuig is ontwerp om maksimum beveiliging tydens 'n landmyn ontploffing te bied... en ek kan eerstehands daarvan getuig! En dan die menslikheidfaktor wat na vore getree het... mense wat bereid was om 'n intense belewenis tydens die Bosoorlog te bespreek, verskonings aan te bied en te aanvaar... waar die dood vir 'n slag nie die oorwinnaar was nie... Iewers tydens die begindae van Januarie 1988, tydens 'n relatief kalm periode in ons gedeelte van die Operasionele Gebied, het ek besluit om 'n besoek aan hoofman Malakia Kakongo in die vallei wes van Ruacana te bring. Hy het naby die SWAWEK kraglyn gebly, en was strategies geleë op 'n SWAPO infiltreerroete. Swaer Bertie Steyn was met sy Casspir en die Blesbok oppad Oshakati toe en kollega Kobus (Oubaas) Meyer het besluit om die fort by die kantoor te hou en die radio te beman. Ek het besluit om die gevegspan se nommers een en twee Casspirs te vat, om die hoofman te besoek en om dan langs die kraglyn oor die Witbult en Hippo Pools terug te keer na die dorp. Ons het met die tweespoorpad vanaf die dorp na die Kamanjab Witpad gery en toe suid daarop afgedraai. Twee kilometer verder het ons regs afgedraai na Oom Herman (Zeelie) se Crusher, om met die tweespoorpad rantaf te ry na die vallei en die hoofman se woning. Op pad na die Crusher het ons bo-op die Casspir (soos gewoonlik) gesit en gesels. Ek het die dubbel masjiengewere in die bekwame hande van Paulino, een van die oud-Angolese in die span, gelaat. Ek sou dit wel baie vinnig oorneem indien omstandighede dit vereis het. Ek het my droom van die vorige aand aan Tjikaka, die hoofspoorsnyer, vertel. Ek het gedroom dat ek en van die spoorsnyers in die middel van 'n baie breë, droë sandrivier was toe ons die geluid van aankomende vloedwaters gehoor het. Ons het probeer hardloop, maar die water het ons vinnig ingehaal... waarop ek toe wakkergeskrik het. Ek het 'n voorgevoel van onheil in my gehad wat ek nie kon verduidelik nie. Toe ons by die Crusher afdraai, het ek die teken gegee dat almal binne moes sit. Ekself het agter die rugluik agter Paulino bly staan. Almal in beide voertuie het gaan sit, behalwe natuurlik ek en die twee gunners... 17


Ongeveer twee kilometer verder en so vyf kilometer suidwes van Ruacana, het ek regs na die stamme van die verbygaande mopaniebome langs die pad gekyk. En in 'n vlietende breukdeel van 'n sekonde het die lug voor my swartbruin geword. Dit het op daardie tydstip in my brein ingeprent dat dit 'n landmyn was, en dat ek my Skepper gaan ontmoet. Nog iets het registreer, naamlik die die onuitgesproke woorde "ag nee, Here!" Alles moes in 'n miljoenste van 'n sekonde gebeur het... is dit dalk waar die "hele lewe het voor my oë verbygegaan" melding vandaan kom wanneer mense die dood in die oë gestaar, maar tog oorleef het? Toe word dit donker voor my oë... Toe ek my bewussyn herwin, het ek skuins opgekyk na die agterkant van die Casspir. Ek het met my rug teen die bestuurdersitplek se agterkant gelê, langs die langafstand radio. En oppad na my was 'n hele seksie Owambos, R5 aanvalsgewere, my mortierpyp, ratpacks, ensovoorts. Toe tref die Casspir se neus die grond en die agterwiele kom ook daarop tot ruste, so tien meter reg booor die landmynkrater! Daar was nie tyd vir ledig rondlê nie... opleiding het outomaties ingespring. Ek het die buddies uitgeboender, ons het in die uitbeweeg sommer enige R5 gegryp en by die oop agterdeur uitgespring. Ek was stokdoof, maar kon sien dat beide masjiengewere van die nommer twee Casspir in aksie was. Die gunner het rantop aan die suidekant die terrein en moontlike aanvalspunte met konstante dekkingsvuur bygekom. Die nommer twee seksie was reeds op die grond en het met vuur-in-beweging na ons kant aangestorm om ons by te staan. Ek het gesien hoe Tjikaka na links en regs beduie en bevele uitskreeu, en my gehoor was besig om terug te kom. Net hierna het Tjikaka die staakvuur uitgeroep want daar was geen inkomende vuur na ons kant toe nie... genadiglik was daar nie 'n lokval ook nog om te hanteer nie! Ek het tot my volle sinne gekom en beheer oor die voorval geneem. Ek het na die nommer twee Casspir se gunner gekyk, en hy het sy radiohandvatsel vir my gewys en sy duim opgesteek. Oubaas het later vir my gesê dat die hele dorp die ontploffing gehoor en die rookwolk gesien het. En hy het, nog voordat die radioberig deurgekom het, sommer geweet dat dit net ons kon wees wat die myn afgetrap het. Ek het dadelik begin om my seksie na te gaan, en met 'n skok agtergekom dat Paulino nie tussen ons was nie! Ek het hom bewusteloos gekry links voor langs die bestuurdersitplek. Hy het 'n diep sny in een van sy bene gehad, maar gelukkig was die hoofslagaar in die been nie beskadig nie. Hy het met sy gesig teen die agterkant van een van die masjiengewere beland, 'n voortand verloor en 'n diep sny in sy bolip opgetel (dit sou my beserings gewees het as ek wel die wapens beman het daardie oomblik). Ek het hom bygebring en sy wonde behandel en verbind. Die nommer twee Casspir is omgedraai, Tjikaka het die seksie en ongedeerde bemanning van my Casspir ontplooi en ons het die pad gevat dorp toe om Paulino by die medics te kry. Toe Oubaas die radioberig ontvang het, het hy nie presies geweet wat die omvang van die beserings of ongevalle was nie. Maar volgens die klank van die ontploffing het hy die ergste verwag. Hy het in die bakkie gespring en na die Laerskool gejaag waar vroulief Riana Steyn Prinsloo werksaam was. Hulle het ons by die medics gaan inwag. Paulino het behandeling ontvang en was dit nie nodig om hom af te voer nie. Die res van ons was ongedeerd, behalwe vir ligte snytjies en 'n paar skaafwonde, met my regteroor wat vandag nog vol skete is. Die hele dorp het baie vinnig geweet wat gebeur het, en ek en Riana het gou na Skoonouers gegaan om hulle gerus te stel. Toe is ons kantoor toe om die herwinningsvoertuig in te wag, en om 'n volledige verslag deur te gee Oshakati toe. Op die toneel het Tjikaka en van die spoorsnyers begin om die area te fynkam vir spore. Swaer Bertie het alles net so gelos op Oshakati en teruggedraai... hy en sy seksie se dienste sou baie nodig wees indien Tjikaka en die spoorsnyers enige spore kon kry... Terwyl ons op kantoor was wou my bevelvoerder op Oshakati weet watter wiel deur die myn afgeskiet is. Ek is so vinnig weg van die toneel om Paulino versorg te kry dat ek nie eens daardie waarneming gedoen het nie. Omdat my regteroor steeds toe was, het ek gesê dat dit die regter voorwiel was. Totdat Oubaas my reggehelp het... hy het intussen met Tjikaka op die toneel gepraat. Dit was beide voorwiele met alles wat daarmee gepaard gegaan het, alles voorlangs is af 18


of beskadig gewees! Ek en Oubaas het 'n buddy agtergelaat om die herwinningsvoertuig in te bring toneel toe, ek het my kamera gevat en ons is terug toneel toe. Ek het 'n paar foto’s geneem, maar was maar nog bewerig. Dalk meer nog toe ek die skade vir die eerste keer met volle aandag waargeneem het! Ons het die linkerwiel ongeveer honderd meter verder rantop gekry. Die buiteband van die regterwiel het weer net sover rantaf gelê. Waar die kiel van die Casspir die dikste is, ongeveer 'n duim dik, was daar 'n skeur in die kiel. Wat daar deur is sal net die Goeie Vader weet. Die regtervooruit was gekraak op verskeie plekke. Volgens die krater in die grond en die skade aan die voertuig het ek afgelei dat dit nie 'n enkele teen-tenk landmyn was nie, maar definitief meervoudig en/of gekombineer (boosted) met plofstof. Die area was baie klipperig en kon Tjikaka en die spoorsnyers geen spore kry om te volg nie. Op hierdie stadium het Bertie en die herwinningsvoertuig aangesluit, en is die Casspir afgevoer Oshakati toe. Dit is nooit herstel nie. Ons het teruggekeer kantoor toe, waarna ek huis toe gegaan het, baie dankbaar dat ek met my lewe daarvan afgekom het. Tjikaka was dit daarna baie eens dat daardie droom en my voorkomende reaksie daarop daardie dag ons lewens gered het. As ons bo-op die Casspir was toe die landmyn afgegaan het, sou ons met 'n redelike snelheid by die Poorte daarbo aangeland het. Ek glo die Voorsienigheid het 'n rol gespeel daardie dag... en nege maande later het ek die voorreg gehad om te sien hoe my eersteling Luandri Malherbe gebore word. Die Goeie Vader het my 'n kans gegee om my kind vas te hou en groot te maak... dalk was dit omdat ek Sy Naam met my laaste woord in my brein geregistreer het die oomblik toe ek die myn trap... wie weet? Presies tien jaar later het ek en my gesin by Skoonouers op Ruacana gaan kuier. My jarelange vriend Jakob Amalala (Kaherero) het toe eendag by die huis aangekom. Saam met hom was twee jong manne, offisiere in die Namibiese Weermag, voorheen PLAN vegters toegedeel aan die Ruacana-gebied. Volgens Kaherero het die mans al vir jare lank na my gesoek. En toe ek een van hulle se verhaal hoor, was ek sprakeloos... want die kans dat so iets in 'n leeftyd gebeur, is dalk een uit 'n miljoen! Die een man, familielid van Kaherero, het opgestaan, sy hand uitgesteek en gesê dat hy jammer was oor die landmynvoorval in Januarie 1988... dit was nie vir my bedoel nie, wel vir die Weermag se Eland pantserkarre wat ook daardie roete gebruik het. Die man by hom was sy makker daardie dag... dit was net hulle twee. En hy het ook sy hand uitgesteek en verskoning gevra. Hy het in volle besonderhede verduidelik wat hulle gedoen het. Hy het twee TM 57 teentenklandmyne, tien 400 gram en vyf 200 gram TNT blokkies in 'n gat in die middelmannetjie van die tweespoorpad geplant. Die kombinasie het hy toe verbind met knallont na 'n PMN (Black Widow) antipersoneelmyne wat hy in die regterspoor geplant het. Die totale plofkrag sou net meer as vyftien kilogram wees, gelykstaande aan die plofkrag van drie antitenkmyne. Die idee was dat die voorste Eland die PMN met die wiel aftrap sodat die hoofkombinasie dan reg onder die pantserkar moes ontplof. Dit sou dodelike gevolge vir die hele bemanning gehad het... Hulle het die toneel verdoesel en toe so 'n kilometer weg op 'n rotsrantjie gaan wegkruip en waarneming gedoen. Hulle het nie verwag om die twee Casspirs te sien nie, geweet dat dit ek en die Ruacana Veiligheidstak se gevegspan was, en dat hulle plan misluk het. Hulle het die ontploffing gesien en gehoor, ook die dekkingsvuur van die nommer twee seksie. En toe het hulle noord uitgewyk met teenspoorsnytegnieke. Die een het laggend bygevoeg dat hulle daardie dag hulle beste teenspoorsny van hulle lewens toegepas het... tot lank nadat hulle reeds oor die jati was. Want hulle het geweet dat as Tjikaka-hulle die spoor gekry het, sou dit duister raak vir hulle. Toe ons groet het ons mekaar vir 'n wyle omhels soos goeie vriende doen, en Kaherero het opgemerk dat dit baie goed sou wees indien meer sulke gebeurtenisse kon plaasvind in soortgelyke gevalle. Sodat daar nie meer kwaad tussen voormalige vyande moes wees nie.... Hierdie voorval het berusting diep binne my gebring. Maar ek het ook groot dankbaarheid ondervind dat ons nie seergekry het daardie dag nie. Dit was net nog 'n geval wat my lewe so 19


besonders gemaak het op Ruacana. Ek was geseënd om iets van alles te beleef. Vandag dra ek ook daardie genoegdoening in my om te weet dat ek daardie dag op daardie pad geplaas is met 'n doel...en dat 'n droom nie net my lewe gered het nie, maar ook veroorsaak het dat 'n polisie Casspir die lewens gered het van 'n Weermag Eland pantserkar se bemanning. Daardie soldate leef vandag met hulle geliefdes, soos ek met myne, sonder dat hulle weet wat kon gebeur het... ons het hulle by Oom Herman se Crusher gekry toe ons die Casspir herwin het, hulle was oppad rantaf, na die vallei van die kraglyn, wes van Ruacana...

Ruacana Verlange (5)..... My eerste twee jaar op Ruacana was baie spesiaal en ek verlang baie terug na daardie wonderlike tye. Ek het as 'n rebel daar aangeland vanaf Oshakati, maar binne 'n paar maande het alles verander... Toe ek aanland op die dorp het ek dadelik agtergekom dat iets groots nie pluis was nie... twee dinge was baie opvallend - eerstens, die polisie was duidelik nie die gaafste gunstelinge op die dorp nie, en tweedens, daar was 'n "klasseverdeling" tussen die inwoners... dié wie in die steenhuise gebly het, en die oorgrote meerderheid wie in die asbeshuise gewoon het. (Kan jy dit glo!). Binne die eerste paar dae het ek geweet hoekom ek met 'n vier en twintig uur ruilverplasing daar aangeland het! Al die polisiemanne op die dorp was jonk en ongetroud, en nou-ja, ek laat die res liewers aan die verbeelding oor. Een van hulle moes die dorp redelik vinnig verlaat, sien. Maar ek het ook twee ou skoolmaats raakgeloop, hulle was 'n paar jaar voor my by Etosha Hoër op Tsumeb. Sarah (RIV), getroud met Chrisjan Steenkamp (RIV) en haar sus Mini Espag, toe nog getroud met Wouter van Wyk (RIV). Op skool het hulle my "Sekel" genoem... en ou Sekel was in volle glorie terug! Dit was juis my vriendskap met hierdie liewe mense wat my dadelik in die kollig geplaas het. Een van die adel (steenhuisbewoners) het my ná 'n rugbywedstryd by die aandbraai by die klub eenkant toe geroep. En wraggies baie tersaaklik versoek dat ek nie met die "prefabs" moes meng nie, want "hulle is nie ons klas nie!" Wel, daai omie sal in sy lewe seker nooit vergeet wat ek hom toegevoeg het nie... en waar hy baie presies en noukeurig sy grootheidswaan moes gaan indruk! Dwars, om presies te wees! Aarde, my eie twee ooms Andries en Peet Prinsloo (RIV) het in die prefabs gebly...! Ons Barracks was 'n steenhuis, derhalwe was die polisiemanne ook hoë klas... genade! Lyk toe vir my dat die minder hoë klas in die dorp net goed genoeg was vir die sportaktiwiteite... Oom Herman Zeelie (RIV) was die dorp se nie-amptelike burgermeester. 'n Formidabele mens, maar ook 'n poacher van formaat. Hy was my een matriek klasmaat Desiré (RIV) se vader. Hy was ook die eerste ou op die dorp wat my 'n goeie loesing belowe en amper gegee het ook, een Saterdagaand by die klub. Die ou misverstandjie is egter vinnig opgelos en ons het baie goeie vriende geword. Die rede vir oom Herman se dreunborstigheid? Wel, hy het vier rooibokke langs die Kunene gaan "liberate" vir die pot. Ek het dit nie geweet nie, maar daardie dag iewers hardop genoem dat ek al die poachers gaan vasvat, oom Herman inkluis. Suster (tannie) Zeelie (RIV) het dit gehoor en die vleis van die rooibokke sommer daar by die ou kliniek in die groot linnedrukkokers gegooi en wel, aan flarde gekook. Dit moes 'n vreeslik werk en stank gewees het! Toe die bewysstukke in stoom verdwyn het, het oom Herman besluit om hierdie vrypostige mannetjie op sy plek te sit... vandaar die dreigement daardie Saterdagaand. Ek het die volgende dag oorgestap na oom Herman se huis en ons het die ding uitgepraat. Ek is vir ete genooi en die res is geskiedenis. Oom Herman was voor my tyd al baie betrokke by die polisiemanne (die onbevestigde gerugte wou dit hê dat hy en Eugene de Kock - toe 20


stasiebevelvoerder op Ruacana - altyd die Italianers, wat die SWAWEK kragstasie gebou het, uitge-sort het as 'n paar doppe nie die taalskeiding kon oorkom nie... hierdie een sal ek maar eerder self met Eugene wil uitklaar as ons weer ontmoet.) In elk geval... Oom Herman het my nog 'n wilde ding geleer wat ek nooit sal vergeet nie... Die kersie op die koek was toe hy die voortou geneem het een dag om ons die Kunene se witgolwe te laat ry. Dit was hy aan die voorpunt, ekself, Willo Wagener, Charlie Chate en Piet van der Westhuizen agterna. By die Hippo Pools by die opgeblaasde brug het ons hom gevolg en ons lewens in die Goeie Vader se Hande geplaas. Dit was 'n baie goeie reënseisoen gewees begin 1980, en die Valle het kant aan wal wit gestaan. So ook die rivier by die brug. Ons het al met die klippe langs geklouter agter oom Herman aan, styf teen die oewer tot doer om die draai. Die rivier was in vloed, en dit het oor die rotse met 'n groot spoed gevloei. Toe ons nie verder kon nie, het ons ingespring! Dit was 'n dolle gejaag op die golwe, meer as 'n honderd meter, tussen die brugoorblyfsels deur en dan geleidelik binne die Hippo Pools in. Dan het ons met die teenstroom teruggeswem tot by die rotse onder die brug en uitgeklouter. Oom Herman so opgewonde soos 'n skoolseun met sy eerste kys, baie trots op sy seuns wie nie 'n f n bang haar op hulle koppe het nie (sy woorde) en heel terloops vergeet het dat hy die dapper tropleier was! Ons het bovermelde avontuur 'n paar keer herhaal, tot groot vermaak van die dorpsmense wie op die walle bymekaar was en veronderstel was om hulle aandag aan hulle visvangkompetisie te bestee. Daar was 'n paar soldate ook, maar hulle wou nie ons aanbod aanvaar vir 'n sessie in die witwaters nie. Heelwaarskynlik het die manne gewonder of die dorp se polisiemanne se breinselle mooi funksioneer het...! En tog, die dorp se mense, die hoë en minder hoë klasse, het hulle polisiemanne al hoe meer begin aanvaar, want ons het ons hele beeld ten goede verander. Dit het veral baie goed begin gaan toe adjudant Giel Bosman stasiebevelvoerder geword het. Twee en 'n half jaar later, toe ek self stasiebevelvoerder was, was daar lankal geen teken meer van enige argwaan of ongemaklikheid nie. Ons het 'n groot familie begin word... En as julle dalk wonder, die witwater ryery was ook die laaste want sien, ek het dit vir Pa Kerneels (RIV, Pa) vertel. Die grootwildjagter en safarileier in hom het my peinsend aangekyk (dit was nadat hy eers amper sy sigaret heel ingesluk het van skok of verontwaardiging oor my briljante onnoselheid) en gesê dat groot krokodille heel onder die watermassa teenstroom swem...hulle skrik nie daarvoor nie. Nie ek of enige van my kollegas het ooit weer 'n behoefte ontwikkel om die Kunene se branders te ry nie... In hierdie jongjare op Ruacana was dit veral heerlik om die Weermag op hol te jaag! (Baie onverantwoordelik... ek het dit gelukkig vinnig ontgroei - jammer oor alles, kommandant Sys de Waal en jou opvolger wat moes deurloop). Die klub was net Woensdae en Saterdae oop. En alhoewel ek nie meer gedrink het nie (daardie deel van my jonglewe het ek vir altyd op Oshakati agtergelaat), was die aande tussen-in maar vervelig. Een aand het ek 'n paar duisendvoeter beligtingsfakkels en donderbuise gevat en aan die werk gegaan. Ná 'n uur of wat was ons reg om 'n aanval op die dorp te loods. Ek en een mede-plotter kollega neem toe die "modified" fakkels en stap agter die steenhuise deur die veld in die rigting van die klub. So 'n honderd meter weg vuur ons vyf fakkels af, skuins hemelwaarts in verskillende rigtings en maak dat ons halsoorkop by die Barracks kom. Die fakkels het hulle afstand van omtrent drie honderd meter getrek en ontplof... tot groot konsternasie by die 51 Bataljon hoofkwartier net 'n paar honderd meter weg. Ek wonder vandag nog wat Kommandant Sys daardie nag gedink het, en of die "aanval" ooit gerapporteer is. Want jy sien, 'n wegstaanbestoking deur SWAPO het nog altyd bewyse opgelewer - 82mm mortier stertvinne, stukkende infrastruktuur, ensovoorts. Die vyf ontploffings het nog in die valleie langs die dorp weergalm, toe antwoord die Weermag! Die twee 20mm Oerlikons op die torings trek los vir 'n vale, luglangs en padlangs op vooraf ingeoefende teikenareas. En die basis se 81mm mortierpype kom in aksie, twee-twee bomme op 'n slag na 'n 21


teiken wie weet waar. En as die manne in die wagposte rondom die dorp bietjie aan die slaap was voor dit alles, was hulle definitief nou so paraat soos 'n landmyn wat wag om afgetrap te word. Ons het dan by die Barracks op die trappe geduldig gewag vir alles om tot ruste te kom en vir die dienstrokke om die rondtes te doen. Toe een van hulle by ons stilhou, het ons dadelik ons dienste aangebied om te help net waar ons kon, asseblief tog. En so terloops probeer vasstel vanwaar die aanval gekom het. Toe drie manne drie verskillende aanvalspunte uitwys, een nogal oor die grens uit Angola, het ons geweet dat die aanval suksesvol was... My avonture van hierdie aard was ongelukkig (of eerder, baie gelukkig vir die Weermag) van korte duur, want ek is met meer verantwoordelikhede belas. Ek moes meer en meer waarneem as stasiebevelvoerder, en daarmee saam het volwassenheid uiteindelik in my grondgevat. Ek het rustig geraak toe ek Stasiebevelvoerder geword het. Toe ek by die Veiligheidstak by adjudant offisier (oom) Wieland Wagner begin het, was daardie sorgvrye en roekelose dae verby (of beter gestel, dit het 'n ander dimensie aangeneem). Maar dit was lekker dae gewees... dit was deel van my vormingsproses om die nuwe lynfunksie in die regte perspektief te plaas. Want van toe af was ek direk betrokke by die Grensoorlog, geen kans vat of omdraaislag meer nie. Dit is maar so 'n paar brokkies uit daardie beginjare op Ruacana. Ek wens ek kan dit oorkry, maar ek is seker ek sal dit hierdie keer baie kalmer vat, sommer heelwat kalmer, glo vir my...(en ek sal die Weermag uitlos, ek belowe...!)

Ruacana Verlange (6)..... Eendag vra iemand my hoeveel goeie vriende ek het. Niks nie, het ek gesê en toe verduidelik: jy sien, sê ek toe, ek het wel dosyne goeie kennisse, maar die paar baie goeie vriende wat ek wel het is meer as dit - hulle is deel van my lewe... ek beskou hulle nie as goeie vriende nie, hulle is kosbaarder as dit. En almal is deel van my Ruacana geskiedenis... Die eerste mense op Ruacana wat hulle huise en harte vir hierdie bospolisieman oopgemaak het, was Chrisjan en Sarah Steenkamp (RIV, liefste vriende), en Willem Oberholzer (algemeen bekend as Willie Oreborsel) en sy vrou, Sussie (RIV). Ek, Chrisjan en Willie het 'n besonderse driemanskap oor die volgende vyf of so jare gevorm. Partykeer was ons die drie Musketiers, maar meermale eerder die drie Stooges, altyd aan die lag vir onsself en ons kaskenades. Ons vriendskap het binne 'n paar dae ontstaan nadat ek op Ruacana aangeland het. Ek het iewers in 'n straat afgery met my motorfiets (scrambler) en op 'n klompie kinders afgekom wat in die straat gespeel het. Een knapie het dadelik my aandag getrek, want hy was dieselfde ouderdom as my tweelingboeties Wikus en Renier op Tsumeb (RIV, boetas). Ek het hom opgelaai en voor my laat sit, en 'n paar draaie om die blok gery. Toe ek hom weer aflaai, was sy ma Sarah by die hekkie. En dis toe dat ons agterkom ons was saam in Etosha Hoër op skool, sy en haar suster Mini Espag... weliswaar 'n paar jaar voor my. En daar het alles begin. Onthou jy nog daardie saamry, Fanie Steenkamp? Dit was in Desember 1979... Die driemanskap was feitlik altyd bymekaar... saam bymekaar se huise gekuier, veerpyltjies gespeel, gebraai by die klub, rugby gespeel. Chrisjan het net twee games as stut gesak, en toe besluit dat hy sy tyd baie beter kan bestee as hy eerder vir ons van die kantlyn af kon aanmoedig! Willie was die amptelike fliekwyser by die sit-sit inry, maar moes ek menige keer die leisels oorvat as hy op verlof was of as die man homself so 'n bietjie onkapabel gemaak het met die inname van 'n oormaat alkoholiese verversings. Chrisjan het 'n geel Bronco gehad wat meer gestaan as beweeg het. As hy aan die ding gewerk het, het ek en Willie gewoonlik 'n ent weg op 'n baksteen of drommetjie gesit en raad gee. Die 22


aanmoediging was baie oortuigend, want ons het die Bronco nodig gehad vir die jagseisoen. En ja, ons het permitte gehad, twee koedoes en vier rooibokke per jagter - geen onwettige jagtogte " under my watch" nie! Die jagveld was agter die Witbult, langs die Kunene af tot by Frederik se Hek (Kaokoveld se grens met Owamboland). Genadiglik het SWAPO daardie tye nie onnutsige gedagtes gekoester om ons jagtogte te ontwrig nie. Chrisjan het die Bronco aan die gang gekry en ons het naweke gaan jag. Ek en Willie moes as skuts optree, en Chrisjan was gemaklik daarmee om net te bestuur. Willie was 'n baie goeie skut, maar ai toggie! Bokkoors tot in die tiende en elfde geslag...! Hy kon 'n boomwortel sleg kwes so vyf meter aweregs van 'n koedoe. Met dooierus! Een Saterdagoggend gebeur dit toe weer... ons kom om 'n draai en daar staan 'n pronkstuk van 'n koedoebul in die pad, minder as honderd meter weg. Dit was Willie se skietbeurt (ek het twee rooibokramme met my beurt platgetrek die vorige naweek), en die man kry hom reg... hy klim uit, skuifel so tien meter nader op sy hurke, korrel en trek los! Daardie koeël trek nou-nog, ek sweer. En hy korrel weer en laat waai, hierdie keer met beter resultate... die koeël slaan so twee meter voor die koedoe vas sodat die stof kniehoogte staan! Wel, daardie koedoe se agter-agterkleinkalfies het ná daardie onderonsie met Willie Oreborsel seker vir baie jare nog sorgloos wes van Etoto en suid van die Kunene rondgewei... Toe ons so twee jaar bymekaar was, het Chrisjan iewers 'n poging tot 'n motorbootjie in die hande gekry. Die ding het darem 'n Yamaha buiteboordenjin gehad, maar o wee, die enjin het net soos Chrisjan se Bronco op die genadeskoot gewag! Ek was toe aan die herstel van my tweede enkel ligamentoperasie (te danke aan rugby op 'n grondveld sonder 'n halmpie gras of selfs 'n paar duwwelbossies daarop), maar het nie 'n oomblik geweifel toe Chrisjan die gevaarte wou gaan toets op die Hippo Pools nie. En daar trek die driemanskap af rivier toe! Sarah en Sussie het 'n kossie ingepak. Die klein koelsakkie het boep gestaan met my Cokes, Willie se bier en Chrisjan se brannas. As bewapening het ek die polisiestasie se LMG (later tot my ewige spyt) met 'n 200 rondte brokkelband saamgevat, en natuurlik my pistool en die M26 handgranaat in die seilholster se ammunisiesak. By die Hippo Pools het ons alles reggekry en in die boot gelaai. Fout nommer een was dat daar geen roeispane was nie, nevermaaind dryfbaadjies. Fout nommer twee, net die twee vrouens op die tuisfront het geweet wat ons wou aanvang. En laastens maar nie die minste nie, fout nommer drie - my operasiesny het iewers begin bloei, maar nee, die boot moes getoets word! “Net een of twee draaie Tor”, het Chrisjan my plegtig belowe. (Chrisjan het my Tor genoem, Sarah weer Sekel... of as sy kwaad was, sommer Sekeltjie, en dan moes ek pasop!) In elk geval, met die LMG voor op die boot se neus soos 'n watwonderse miniatuur Vloot aanvalstuig - om SWAPO af te skrik indien hulle dalk avontuurlustig wou raak van oorkant die rivier - trek ons toe in 'n massiewe rookwolk weg, stroomaf. Die rivier was baie sterk en dit is aangehelp deur die SWAWEK uitlaat met al die turbines in volle swang. En stroomaf was ons voorland. Want presies honderd meter verder, in die middel van die sterk stroom, besluit die rokende Yamaha om die tydelike met die ewige te verwissel... op 'n baie skielike en permanente basis! Ons is stroomaf seewaarts, verby die Witbult tot waar ons genadiglik om 'n draai teen eie magte oewer (suidoewer) vasgespoel het. En daar sit ons in die boot, nege-uur die oggend en niemand weet van ons nie. Willie en Chrisjan het hulleself vertroos met hulle verversings, en ek het al hulle kos opgeëet! Toe Chrisjan se water opraak, skep hy toe sommer uit die Kunene. Toe Willie se bier opraak, wel, toe skep hy maar saam met Chrisjan... en tweederdes van die driemanskap raak toe al hoe spraaksamer hoe later dit word. Op 'n stadium het ons aan die stry gegaan oor wie se horlosie die beste was. Nadat elkeen van ons sy horlosie se lofliedere besing het, is daar 'n eenparige besluit geneem... die horlosies moes onderwater vir 'n halfuur. Dan sou ons wel sien! Ag, om 'n lang storie kort te maak, Sarah en Sussie was glad nie ingenome met hulle mans se duur, stukkende horlosies wat hulle vir Kersfees gekry het nie... terwyl myne steeds die tyd vir ons aangewys het. 23


Toe dit so vyfuur begin raak het ek besef dat niemand ons tot hulp sou kom nie. Aangesien die pad daar net so dertig meter van die oewer was, het ons gehoop om 'n verbygaande voertuig voor te keer. Toe die werklikheid ons in die gesig staar, besluit ek toe om die pad aan te vat, oor die Witbult tot by die SWAWEK tonnel. Daar sou ons wel hulp kry. Ek groet my makkers, kry die LMG gemaklik aan my en trek weg, so sewe kilometer voor my waarvan die eerste helfte 'n stywe opdraande was. Daardie masjiengeweer en twee honderd patrone het ná 'n kilometer of so eienaardig van sy normale gewig van amper tien kilogram al hoe swaarder begin word... twintig kilogram... toe dertig. En my voet het in die sagte stewel begin rond gly... Bo-op die Witbult is 'n klipkoppie, en die pad loop langs dit verby, so honderd of wat meter weg. Ek het my verbeel dat ek 'n beweging daar gesien het, en vir die wis en die onwis het ek die masjiengeweer gespan, die patroonband laat hang dat ek darem so honderd rondtes in beweging kon afvuur en die loop heuphoogte laat sak - in die rigting van die koppie. En aanhou loop in die rigting van SWAWEK. Toe ek anderkant die Witbult begin afdaal Hippo Pools toe, kom daar twee Buffels met soldate van agter af. Ek draai die LMG skuins weg en gooi duim, met 'n groot, verligte glimlag op my gesig. Toe hulle die masjiengeweer aanvat en my ophelp, sê die luitenant vir my: "Staf, ons het jou al by die koppie gesien. Maar toe jy daai gun van jou regkry om te skiet, toe los ons jou maar eers uit!" Ek sou ook, seker... Hulle het my in die tonnel gaan aflaai, en vriend Johan Spangenberg het die SWAWEK Ribbok gevat en tot ons redding gekom. My voet was lam en vol bloed...tot groot ergenis van die Weermag dokter later daardie aand toe hy presies gehoor het hoekom die operasiewond so ontrafel het. En die boot? Nooit weer riviervaardig verklaar nie... genadiglik! Ou Willie het vir oulaas nog 'n onbesonnigheid aangevang voor ons uitmekaar is. Hy het 'n rubbermasker wat soos 'n hekse-gesig lyk iewers in die hande gekry en die dorp se kinders op hol gejaag. Een aand was ons 'n groep mense wat oudergewoonte om die dorp al op die teerpad geloop het. Ek het Johan en Magda Spangenberg se baba, Duan, gedra. Willie het die masker opgesit, sy wit pofrok aangetrek en my toekomstige skoonfamilie geteiken. Dit was toe ook sommer ampertjies sy laaste "stunt", en dalk ons as sy medepligtiges s'n ook, want ons het ons rieme behoorlik styfgeloop. Toe Willie die deurklokkie lui, het skoonsussies Rika en Hannelie die deur oopgemaak... met oorverdowende gevolge! Die volgende oomblik hoor almal van ons daardie kenmerkende geluid van 'n semi-outomatiese wapen wat gespan word. Dit was skoonsus Louise Vermeulen, hoogswanger met eersteling Christine Prinsloo en so befoeterd soos 'n Angolese bandhalskobra wat in 'n tuimeldroër beland het. Willie het die masker afgepluk en met sulke lang hale verby ons gesool straataf, nog voordat ons in beweging kon kom. Ek het agter die asdrom ingesak, en toe spat ons maar uitmekaar voordat daardie briesende verdediger van skrikgemaakte kinders op ons losbrand! Ek en die baba in een rigting en die res in 'n ander een. Eers later om die blok kon ek weer die baba met sy moeder herenig. Willie het die masker vir altyd weggebêre, en ek het my skoonfamilie net hierna leer ken... daar was toe tog 'n goeie einde wat my aanbetref, nie waar nie? Baie lief vir my skoonsus Louise vandag nog... wil nie weer daardie spangeluid van 'n R1 of G3 hoor nie, net vir die wis en die onwis... Vandag is Chrisjan, Sarah en Sussie al in die hemel, en ou Willie Oreborsel... wel my vriend, jy is nog steeds deel van my, my verlede en my herinnerings. Belangriker nog... deel van my Ruacana verlange! Stap aan, vriend. Tot ons weer ontmoet...

Ruacana Verlange (7)..... Die tien jaar wat ek op Ruacana deurgebring het was oor die algemeen rustig gewees, behalwe vir die laaste twee jaar. SWAPO het net so nou en dan ondeund geraak en besluit om ons nagrus met 'n wegstaan bestoking te versteur. Dan natuurlik was daar die keer toe ek en 'n kollega die dorp "aangeval" het (ek het hierdie aanval in RUACANA VERLANGE (5) beskryf), en een tragiese geval toe die Weermag self per ongeluk die dorp "aangeval" het met 81mm mortiere... Laastens 24


maar nie die minste nie, toe twee Kubaanse Mig 23 vegvliegtuie baie laag oor die dorp 'n "dummy run" uitgevoer het - genadiglik sonder om aggressiewe neigings ten toon te stel en die ladings onder hulle vlerke op ons neer te laat... Die eerste wegstaan bestoking wat ek beleef het was binne weke nadat ek op Ruacana aangeland het. Daar was 'n dans by die tennisbane en al wat leef en beef het gaan skuifel en heupe swaai. Behalwe ek. Ek was laat uitstedig gewees en was onder die stort toe die eerste 82mm mortiere val. Gelukkig was SWAPO se korrel nie altyd van skougehalte nie. Die dansendes het baie vinnig in die groot bomskuilings op die klubperseel verdwyn en die vrolikheid daar voortgesit terwyl die weermag heel goedgunstiglik SWAPO se inkomende vuur met uitgaande vergelding beantwoord het. Gewoonlik met sulke aanvalle was die skade aan beide kante minimaal... meer 'n lawaai as iets anders. Daardie eerste aanval het egter so veertig sterfgevalle in die dorp tot gevolg gehad - een mortier het binne Senhor Canais van Waterwese se hoenderhok geval! Ons het hom lekker gespot en gesĂŞ dat hy nou vir lank nie hoenderporsies hoef te koop nie... die mortier het dit sommer gedoen, boudjies, dye, vlerkies...you name it! Ook voorgestel dat hy 'n stalletjie kon oopmaak om die ekstras te verkoop. Wonder ek mos nou of dit nie waar Nando's vandaan kom nie? SĂŞ maar net... Op 'n keer het daar 'n klompie strydlustige manne van die opposisie al bekruipend nader gekom vanuit 'n suidelike rigting. Hulle stel hulle B10 75mm terugslaglose kanon op, korrel na die basis so driehonderd meter weg en wag vir hulle mortierstelling so 'n ent verder om die vuurwerke te begin. Die B10 is in drie dele om maklik te dra, en word eers by die stelling aanmekaar gesit. Die kanon vra net een gunsie...moenie agter hom staan as hy afgevuur word nie! Want terugslagloos beteken die kanon bly staan op een plek, die projektiel gaan vorentoe by die loop uit (logies, nie waar nie?) en die ontbrandingsgasse kom met 'n vreeslike vlamslag truwaarts, reg agteruit soos 'n draak wat 'n vlamwindjie los... Ewenwel, die kanon is gelaai, die korrel is gekorrel en die Weermag se hoofkwartierbunker was "opgeline" in die visiere. Die comrade verantwoordelik vir die afvuur van die kanon het die snellertou beetgekry, soos voorgeskryf langs die kanon gaan staan... en vergeet om vir die mortiere te wag! Hy het die sneller gepluk toe sy commander nog 'n keer of wat van agter die wapen wou seker maak dat die loop in die regte rigting wys... Ons het die commander vroeg die volgende oggend gekry, al kruipend tussen die klippe, bossies en beesmis rond. Want toe die B10 praat, toe is dit net hare, tande en verskroeide aarde. Hy was die enigste ongeval, geen verdere noemenswaardige skade. Die weermag het hom opge-patch en afgevoer Ondangwa en 1Mil, Pretoria, toe. Die opposisie het die B10 opgeblaas, vergeet om die commander saam te vat en die hasepad gekies... Die eerste ongeval wat die dorp gely het was toe die uitkyktoring by die hoofhek van die dorp een nag aangeval is. Bo-op daardie toring was 'n .50 Browning masjiengeweer wat deur 'n seksie van die SAKK (Kleurlingkorps) beman was. Hulle woonkwartiere was onder die toring in tente, waar hulle ekstra ammunisie, geweergranate, ensovoorts, ook gehou is. Drie van die manne was bo op die toring toe SWAPO lostrek met 'n 75mm B10 kanon, RPG 7's en 61mm mortierbomme. Die toring is verskeie kere getref en die tente het aan die brand geslaan. Ek was binne minute op die toneel nadat die Weermag die "all clear" gegee het, oppad om my gevegspan by die Blikkiesdorp en Witlokasie te gaan bymekaarskraap vir die opvolg met eerste lig. Saam met my by die brandende toring was majoor Terblanche (RIV) van die 51 Bataljon HK. Die majoor was in beheer van die toneel en ek het besluit om eers vas te staan om te help waar ek kon. Op daardie stadium was daar twee gewondes wat reeds afgevoer is basis toe vir behandeling. Voordat ek kon vertrek Witlokasie toe om die buddies te gaan mobiliseer, het een van die toringwagters na my en die majoor gehardloop en gesĂŞ dat een van hulle kort. Volgens hom het al drie bo op die toring geslaag om af te kom, maar een het nie saam uit die loopgraaf gekom toe hulle onder beland het nie. Die vlamme by die tente en onder die toring was baie erg en die 25


ammunisie was besig om te ontplof. Hulle was té geskok en niemand was bereid om terug te gaan om hulle makker te gaan soek nie. Ek en die majoor het na mekaar gekyk... en ons het sonder om 'n woord te sê, geweet wat ons moes doen. Ek het vooruit gegaan, met die majoor agter my terwyl hy my gordel met 'n stewige greep beetgekry het. Saam-saam is ons die brandende tente in, skuilend agter die staal klerekaste terwyl die 12.7 mm ammunisie ontplof. Kort-kort het 'n koeël teen die kaste vasgeslaan, maar gelukkig sonder veel slaankrag soos wanneer dit uit 'n loop kom. Ons het gevorder tot by die loopgraaf en ingeduik... bo-op die vermiste soldaat! Ek het sy polsslag gevoel, want hy was bewegingloos. Daar was 'n baie swak polsslag, en ek het die majoor beduie dat ons hom so gou as moontlik daar moes uitkry. Ek het hom oor my skouers gegooi, uitgeklouter en die majoor blindelings deur die rook gevolg. Ons het hom agter in die majoor se bakkie gelaai, beide van ons het ook ingeklouter en die drywer opdrag gegee om te jaag basis toe. 'n Klein entjie weg het ek vir polsslag in die soldaat se nek gevoel... en toe net my kop geskud toe majoor Terblanche na my kyk. SWAPO een, Weermag nul... Toe die Genie ouens met ligdag die toneel beveilig het, was daar 'n paar mortier- en B10 bomme en twee PG 7 vuurpyle wat nie ontplof het nie - dit het besaai gelê in die pad wat ek en majoor Terblanche gevolg het om die gewonde soldaat vanuit die toneel te onttrek. Sekerlik was daar 'n Engel ons vooruit daardie nag... Majoor Terblanche het ons nie lank ná die toringaanval tragies ontval toe die Weermag per abuis die dorp "aangeval" het! Van die basis se mortierbomme het in 'n radius van minder as tweehonderd meter rondom die Barracks geval, een vyftien meter van ons voordeur af! Majoor Terblanche het uit sy huis gestap toe een mortier in sy werf val en ontplof. 'n Stukkie skrapnel het hom in die lies getref en die hoofaar beskadig. Hy is afgevoer na die 2Mil Hospitaal in Kaapstad, waar hy goed herstel het totdat 'n bloedklont anders besluit het. Rus in vrede, majoor... professionele offisier, dapper soldaat... My kollega Ben van Tonder se bakkie se bande is getref deur die skrapnel, maar ons het met 'n spoed gejaag HK toe om 'n staakvuur te roep voordat daar verder skade kon wees. Toé eers het die Weermag agtergekom dat die mortierpype op die verkeerde koördinate ingestel was. Ek het van die ontploffing trefpunte opgespoor en die stertvinne opgetel. Vroeg die volgende oggend het ek dit vir die kommandant gaan wys - geen woorde was nodig nie. Dit was maar net een van die vele tragiese gevalle van " friendly fire" op die Grens... later was dit net soveel erger vir ons almal om te verwerk toe ons hoor van die majoor se afsterwe... Die laaste keer toe die dorp in wesenlike gevaar was, 'n duisend keer erger as die ergste SWAPO wegstaan bestoking, was toe twee van kameraad Fidel Castro se avontuurlustige Kubaanse vegvlieëniers met hulle Mig 23's laag oor die dorp kom draai het. Ek het voor ons kantoorkompleks gestaan toe hulle oorkom. Die een was minder as twee honderd meter reg voor my, sekerlik nie hoër as een honderd meter van die grond af nie. Met die eerste oogopslag het ek dadelik geweet dat dit nie 'n Mirage was nie, maar 'n Mig! Die buitelyne by die vegter se neus was onmiskenbaar. Daar was 'n rooi ster langs die vliegtuig, skuins onder die kajuit. Die vlieënier het 'n wit helm opgehad, met die donker "visor" af voor sy gesig. Hy het links af gekyk... reg na ons kantoor wat langs die teerpad langs die dorp was. Agter die kantore, so 'n honderd meter weg, was 'n lugafweerstelling van die Weermag - ek dink dit was die sogenaamde Ystervark 20 of 30mm kombinasie lugafweergeskut. Ek dink nie die vlieënier het vir my gekyk om te sien of dit nog goed gaan met my nie, dankie - hy het sekerlik eerder besef dat as daai Ystervark se lope na sy kant gaan draai, gaan sy stertvere straks aan die brand geskiet word. Terwyl ek die Mig agterna kyk het dit skielik skuins opwaarts gegaan, die "afterburner" aan en 'n bruin streep uitlaatgasse agter hom aan. Genadiglik het die Ystervark geslaap of iets, want as hy misgeskiet het sou die Kubaan hom straks sleg vererg en teruggedraai het, met myself, vroulief Riana Steyn Prinsloo en ons kantoor in sy visiere... oppad na die Ystervark! 26


Later het ek gewonder wat sou gebeur het as die Ystervark wel aan die skiet geraak het? Of beter nog, as ek 'n SAM 7 Strela missiel byderhand gehad het... daardie afterburner rookstreep en rooiwarm uitlaatstelsel is die ideale teiken vir die hittesoekende grond-tot-lug missiel! Ek het een ding baie deeglik besef daardie dag - as die Migs oor my dorp kan kom foeter sonder teenstand, waar was óns Lugmag? Op 27 Junie 1988 het 'n eskader Migs vir Calueque met tragiese gevolge aangeval. Wanneer was dit ons beurt? En wat sou van my geliefde Ruacana oorbly? Genadiglik het niks verder my dorp getref nie. Die wegstaan bestokings was iets om te beleef, en die Goeie Vader se Hand was altyd oor ons. Niemand van die dorpsbewoners, sover ek weet, was ooit verwond of gedood nie. In elk geval, nie in my tyd van tien jaar op Ruacana nie. Senhor Canais het altyd naweke op versoek van ons 'n lied of twee gesing saam met die orkes... hy was 'n uitstekende tenoor. Ek het altyd hoendervleis gekry as ek hom die "La Paloma" hoor sing het! Ná die verlies van sy hoenders was dit asof daar ekstra drif in sy stem was, veral as hy die lied se koorgedeelte aangehef het. Dit was die gees op Ruacana met wegstaan bestokings... we took it in our stride... soos hulle sê, en aangegaan met ons lewens...!

Ruacana Verlange (8)..... Die mense van Ruacana was 'n wonderlike spulletjie mooi siele bymekaar. Ek het van hulle hier en daar genoem in die verhaaltjies. In hierdie laaste verhaal wil ek 'n paar van hulle weer in oënskou neem... en ook van 'n swerwer of twee vertel wat daarlangs gekom het - een net vir 'n paar weke, die ander een vir 'n jaar of langer. En vir die tien jaar wat Ruacana deel van my lewe was, was dit my voorreg om saam met hierdie mense op hierdie aarde gereken te word... hartsmense, vir altyd deel van my in my gedagtes... Dit sal net reg wees as ek met Oom Wieland Wagner begin... ek kan nie aan Ruacana dink sonder om hierdie imposante figuur in my geestesoog te sien nie. adjudant-offisier in die SA Polisie en soos ek, 'n stigterslid van die Suidwes-Afrikaanse Polisie (SWAPOL), die bevelvoerder van die veiligheidstak toe ek as 'n jong konstabel op Ruacana aangeland het. Hy was letterlik en figuurlik 'n groot man, 'n Suidwes-Duitser met 'n weglêsnor, wie die mooiste en suiwerste Afrikaans gepraat en geskryf het. Hy was my mentor, 'n vaderfiguur vir my toe ek dit in my woeste jeug die nodigste gehad het. Hy het onbewustelik baie gehelp om die rebel in my te tem. En dit was hy wat my oorgevat het na die veiligheidstak toe ek stasiebevelvoerder op Ruacana was... en daardeur vir my op 'n avontuurvolle lewenspad geplaas het wat my hele menswees vorentoe sou definieer. Oom Wieland het vele talente gehad... en hy kon lag dat jy hom driehonderd meter verder nog in vol klank kon hoor! Dan het hy dele daarvan uitgetrek soos 'n vlamgat Mirage wat 'n lang draai oor die vallei wes van Ruacana gegooi het. En na 'n asemteug, het hy van vooraf begin. Andersins, dan het hy daardie selfde magtige stem aangewend om met iemand te raas as iets nie na wense verloop het nie. Jy kon hom eweneens myle ver hoor! Ons was baie lief vir hierdie hardnekkige oujongkêrel... iemand wie in sy jonger dae selfs 'n rol in 'n fotoverhaal gespeel het (in die formaat van die Ruiter in Swart!) Hy was 'n speurdersersant daarin - sersant Klein van alle name! Almal wie op 'n tyd op Ruacana was in die begin tagtiger jare sal Oom Wieland se Blou Buffel onthou. Dit was 'n blou Ford F250, en hy het orals met die ding rondgevoeter. Dat hy nooit 'n landmyn daarmee afgetrap het nie, was ook 'n Godsgenade! Die naaste wat Oom Wieland aan 'n landmyn gekom het was toe hy in die seksieleierstoel reg agter my kajuit in die stasie se Buffel gesit het, met die SAP Tin-basis India 8 se Casspir reg agter ons. Ek was toe nog in die Uniformtak gewees. Iewers ver suid van Ruacana, in die Namatanga gebied teenaan die Kaokoveld se grens, het ek wydsbeen oor 'n landmyn met die Buffel gery, en terwyl ek om 'n draai in die spieël kyk, klim die Casspir in die lug, minus die linker voorwiel! Oom Wieland het my hard op die kop geklap en met daardie beroemde stem "landmyn!" gebrul. Asof ek dit nie gesien en gehoor het nie! Die gunner van die Casspir, 'n konstabel met die bynaam Moemfie, het die wêreld 27


aan die brand geskiet met sy LMG, terwyl ons die Buffel met 'n groot snelheid verlaat en vanaf die grond teenvuur teen 'n moontlike lokval gelewer het. Oom Wieland het regop in die Buffel bly staan totdat hy die staakvuur uitgeroep het. Tipies hy! Saak met niks en niemand nie... Later het hy 'n vondeling olifantkalfie, wat in die kanaal naby Epalela/Concor gevind is, na die einste konstabel Moemfie vernoem. Moemfie, die olifant, het uiteindelik via Koevoet by Pilanesberg beland waar sy tot 'n mooi, jong olifantkoei gegroei het. Na wat ek verneem het, is Moemfie die olifant steeds op Pilanesberg. Vandag mis ek vir Oom Wieland, wat later as 'n offisier in NAMPOL afgetree het. Hy ontspan nou iewers in Swakopmund, Namibië. Mag u vrede, voorspoed en baie reën geniet, Oom Wieland... vir altyd! SALUUT!!! Ek het in 'n vorige verhaaltjie my "meer as net 'n vriend" Chrisjan Steenkamp (RIV) genoem. Nog 'n merkwaardige mens... die enigste persoon wat ek op die Grens geken het wat twee landmyne in twee verskillende voorvalle met sagtevelvoertuie getrap het... en dit oorleef het om die storie te vertel! Chrisjan het die leisels by Oom Herman Zeelie (RIV) by Owamboregering oorgeneem. Sy eerste landmyn het hy op die Kamanjab Witpad oppad Oshifo (Witlokasie) toe afgetrap met die wit Chev bakkie wat hy by Oom Herman oorgeneem het. Hy het niks oorgekom nie, maar sy handlanger Velola het baie seergekry... die Owambo het sy een been verloor in die proses. (Ek het iewers 'n foto wat iemand afgeneem het waar ek besig was om 'n drip vir Velola in te sit nadat ek hom goed met Sosegon verdoof het... arme man!) Die tweede landmyn was 'n teentenkmyn, net langs die dorp op pad na die riooldamme. Die Land Cruizer is totaal afgeskryf...die vloerplate by die pedale het Chrisjan se voete baie sleg beseer. Hy was alleen in die voertuig. Ek was oppad Oshakati toe, toe die berig oor die radio kom. Ek het omgedraai en teruggejaag Ruacana toe om my boesemvriend te gaan bystaan. Ek het hom by die lughawe gekry, wagtend vir die vliegtuig wat hom Windhoek toe moes vat. "Tor, dit was 'n moerse myn gewees...!" was sy eerste woorde toe hy my sien. Sy vrou Sarah (RIV) was aan sy, sy dankbaar dat haar man weereens die noodlot getroef het, met die genade van Bo. Chrisjan het herstel, maar sou die res van sy lewe kruppel loop.... steeds in diens van Owamboregering. 'n Hartaanval het my vriend 'n paar jaar later verplaas na Hoër dienste. Chrisjan was 'n allemansvriend, altyd bereid om almal te help waar hy kon. Hy het ons as polisiemanne veral baie bygestaan as die Buffel, Ribbok, of later die Casspirs aan 'n bietjie sweiswerk blootgestel moes word. Eendag vervies hy hom vir my oor die baie pla en gee my 'n kort kursus in sweiswerk. Toe hy klaar met die mondelings was, is die praktiese gedeelte gedoen. Hy het twee stukke yster in die skroef vasgedruk, die sweismasjien gekoppel en die apparaat vir my gegee. Maar laat ek eers gou melding hier maak van iets uit my verlede op Tsumeb - ek het arc eyes eendag gekry toe ek vir meneer Labuschagne op Hoërskool help sweis het... ek is glad nie gebou vir sweiswerk nie! In elk geval, ek het die bril opgesit, gekorrel, oë toegeknyp, die donkerglasklap laat sak, en laat waai! Toe ek selfvoldaan klaar was, tel ek die klap op en maak die skroef oop.. .en een stuk yster val grond toe...! Toe ons mooi kyk, het ek die een yster aan die skroef vasgesweis...nie die twee ysters aanmekaar soos ek moes nie! Chrisjan wou hom doodlag, en na 'n lang ruk tussen lagbuie deur het hy sy skroef weer reg ge-grind, dankie. Ek het nooit weer gesweis nie, tot vandag toe nog...! Vir al sy hulp kon ek hom darem een dag uithelp met beskerming... sy bruin Peugeot stasiewa se ratkas het op Ombalantu opgepak, dit kon net in trurat beweeg. Chrisjan het hom nie laat afskrik nie... hy het die pad gatlangs aangevat Ruacana toe, truwaarts al die pad. Ek het hom op Epalela van agter af (of is dit nou van voor af?) raakgery toe ek van Oshakati na Ruacana oppad was. Toe was dit my beurt om lekker te lag vir hom... en hom toe die res van die pad begelei huis toe. Agteruit die toekoms in. My ou vriend en sy liefste vrou is nou in die hemel... ek is seker hy vaar daar baie beter as met my om die Engele sweislesse te gee... Twee swerwers het deur Ruacana gekom en hulle spore met myne laat kruis. Die eerste een was 'n groot verrassing... dit was die eerste keer toe ek waargeneem het as stasiebevelvoerder in 1982. Op 'n dag het 'n soldaat by die kantoor ingestap, op aandag gekom en sy hakke gekap. 'n 28


Korporaal het my aangespreek met 'n "goeie môre, sersant, mag ek u 'n oomblik spreek, asseblief?" Dit was Kurt Schlenter, die eerste hoofseun van ons eie Etosha Hoëskool op Tsumeb iewers in die laat sestigerjare, en my geliefde Aardrykskunde onderwyser tot in Matriek! Groot was ons wedersydse verbasing en vreugde om mekaar weer raak te loop. Hy het 'n kamp gedoen, was eintlik 'n offisier maar het strepe gedra om makliker te kan beweeg om sy tesis te doen... vooraf gereël met die Weermag. Hy het 'n studie gedoen oor die werklike ligging van die Angola/SWAgrens... wat volgens hom eerder oor Naulila verder noord gestrek het, en nie van Baken Een af nie. In elk geval, ek het die voorreg gehad om my onderwyser die wêreld vol te ry op Ruacana... totdat my neef André Prinsloo (RIV) tragies dood verongeluk het in die SWAWEK tonnel, op 'n motorfiets! Dit het ons samesyn tot 'n halt geroep, maar nie voordat ek vir Kurt 'n verrassingsgeskenk gegee het nie... 'n wit, petrolaangedrewe Land Rover, van Angolese afkoms. Dit het aan André behoort, maar was nie gelisensieerd nie en het 'n klein meganiese defek gehad. My neef se vrou het gesê dat ek daarvan ontslae moes raak, kosteloos. En Kurt kon sy ore nie glo nie! Kurt, ek hoop daardie Land Rover het jou vele prettige dae besorg, my vriend...waar jy ook al nou in die lewe is. Die tweede swerwer was 'n wildbewaarder, Marcellus Loots. Ons vriendskap op Ruacana het vir omtrent twee jaar geduur, totdat hy Boesmanland toe verplaas is, en ons alle kontak met mekaar verloor het. Dit was gedurende my eerste twee jaar op die dorp, terwyl ek nog by die polisiestasie werksaam was. Ek en Marcellus het die verre Wes-Owambo en Oos-Kaokoveld platgery en getem met sy agt sillinder Rooikat. Ek het hom gehelp om probleemdiere uit te haal wat die plaaslike bevolking se vee aangetree het... dit was ongelukkig iets wat gedoen moes word. Ek het dit amptelik as 'n polisieman gedoen, dit was deel van my pligte. Ons was partykeer vir dae lank in die veld - ek, Marcellus en Lisias, sy Owambo handlanger. Ons het olifante met die Wildbewaring helikopter teruggedryf Etosha Panne toe as hulle uitgebreek en die mahangolande suid van Ongandjera gaan aantree het. Ons het hiënas met geplante gifskieters (natrium sianied) uitgehaal in die omgewing van die SWAWEK kraglyn, waar ek later vele kere met die gevegspan spore opgevolg het ná sabotasies. En ons het probleemleeus voorgesit by waterpunte... ek met Sandy, my semi-outomatiese Belgiese FN en 'n 458 Magnum swaarkaliber jaggeweer as ondersteuning vir Marcellus. Hy het weer net in sy 375 Holland & Holland geglo... hy was die primêre skut, indien dit tot skiet sou oorgaan. Eendag het ons weer probleemleeus gaan voorsit ver suid van Ruacana. Vir die doel word die Rooikat so 'n kilometer of wat verder weg versteek met Lisias as opsigter. Ek, Marcellus en ons slaapgoed trek dan na 'n strategiese voorsitplek... met 'n baie sterk swaardiens flits en ons wapentuig. Daardie tyd van die jaar het die wind nie veel geskommel nie, daarom het ons snags ook nie veel rondgeskuif nie. Een nag was Marcellus redelik pootuit...en besluit om sy "heavy trick number nine" op my te trek. Ons het as 'n reël in sulke omstandighede elk 'n baie sterk tipe wakkerblypil gedrink (waar het die man aan alles gekom?) Daardie aand het hy my gefnuik... en ek het alleen die pil gedrink. Heelnag wakkergesit en leeus bespied terwyl die bokwagter heerlik lê en slaap het langs my! Die volgende oggend was ek nie lus vir Lisias se asbrode en Bully Beef nie. (Ek eet vandag nog geen Bully Beef meer nie... en jy kon hiënas doodgooi net Lisias se asbrode!) Ek het my soet wraak ingekry toe ek en Marcellus wyd om die watergat gaan spoorsny het om te sien of die leeus wel nadergekom het, maar ons dalk geruik het... dit sou ons verdere reaksie bepaal. Terwyl ons gestap het, het ek op 'n plaat rankende gemsbokbone afgekom... Marcellus moes my leer oor hoe om probleemdiere aan te spreek, en in ruil daarvoor moes ek sy veldkennis oor veldkosse en spoorsny aanvul. In elk geval, ek het ongesiens my kamoefleerbroek se sysak laat bultstaan met handevol bone. By die kampvuur het ek plat op my sitvlak langs die vuur gaan sit en die bone onder die kole ingekrap. Ek en Lisias het langs mekaar gesit en weggeval onder die gaar bone, wat 'n heerlike reuk in die lug laat hang het. Ek het nie een boontjie vir Marcellus aangebied nie, hoe hard hy ook al gesmeek het! Eers dae later het ek hom touwys gemaak in die plesiere van gebraaide gemsbokbone... Ek hoop jy het sakkevol daarvan in 29


Boesmanland in Noordoos-Namibië raakgeloop op hongerdae, my vriend. Stap mooi aan, waar jy ook al is... Ek het die voorreg gehad dat die Voorsienigheid 'n baie spesiale jong man in my lewe op Ruacana toegelaat het. Trouens, toe hy nog in matriek was is ons al saam, asof ons reeds daarvoor bestem was om 'n lang en mooi pad saam te stap... my swaer, Bertie Steyn. Hy het as 'n Etosha Hoërskool matriekleerling en daarna saam met my diens in die dorp se rugbyspan as skrumskakel gedoen. Ek het as loskopflank menige bal uit die losskrums in sy bekwame hande gegooi dieselfde hande wat later sy Casspir se dubbel masjiengewere se handgrepe sou vasvat tydens menige opvolge en patrollieritte. Hy het 'n integrale deel van die gevegspan gevorm, en het sy kant met groot eer en vaardigheid gebring. Altyd op die spoor saam met die spoorsnyers, 'n plesier om in aksie te sien. Ons spore het wyd geloop in Wes-Owambo, die bergwêreld wes van Ruacana, asook tydens ons blitsintogte in Suidwes-Angola om opslagplekke en geplante landmyne te gaan "liberate" voordat dit skade kon aanrig. Bertie was nog in matriek toe hy sy vuurdoop in die gevegspan ervaar het. Dit was egter nie tydens 'n kontak nie, maar wel 'n gebeurtenis wat hom sy lewe lank sal bybly. Dit was tydens 'n stil periode in ons geweste toe ek hom saamgenooi het tydens 'n skoolvakansie. Ek en hy het bo-op die nommer een Casspir vanaf Baken een tot Baken drie op die jati gery, en toe suid gedraai Epalela toe. By die damwal en ou pomphuis het ons stilgehou en op die wal gaan staan. Die spoorsnyers het besluit om in die poel voor die damwal te swem om af te koel. Totdat een van die sersante langs my kom staan en so terloops opmerk: "John is onder die water, en het nog nie weer bo gekom nie!" Ek het aanhou gesels met Bertie totdat Koos se woorde ingesink het. John Alberto Hayes, 'n Angolese Kleurling in die span, afstammeling van 'n blanke Dorslandtrekker voorvader... opgeleide Portugese soldaat en staatmaker in die gevegspan... het onder die donker waters van die Concor-dam verdwyn! Ek het na die oewer begin hardloop, met Bertie op my hakke. In die hardloop het ek my R5 neergegooi, die borswebbing afgepluk en my pistool in die beweging vir 'n buddy gegooi. Ons het ingeduik en toe die aanduidings van die buddies gevolg. Ek het 'n paar keer afgeduik bodem toe totdat ek vir John raakgevoel het. Ek het hom oppervlak toe gebring en sy pols gevoel. Daar was niks. Sy oë was oopgesper en die pupille was wyd oop. Hy was vir ongeveer vier minute onder die water gewees. Ek het hom drie baie harde houe op die borsbeen geslaan terwyl Bertie hom help vashou en laat dryf het. Toe het ons hom uitgeswem en op 'n plat rots gesit. Ek het kunsmatige asemhaling vir 'n paar minute toegepas totdat ek pols gekry het. Daar het niks water uit sy longe gekom nie...waarskynlik het hy 'n spasma gehad wat verhoed het dat die water sy longe ingegaan het. Bertie was die hele tyd aan my sy en het my aanwysings met selfversekerdheid gevolg... dit was asof hy al 'n veteraan bospolisieman was! Ons het vir John, wie intussen vry begin asemhaal het, in my Casspir gelaai en deurgejaag Mahenene se Weermagbasis toe, so twintig kilometer weg. John het begin bykom - hy was 'n kort, baie fris man, en dit was vir Bertie en nog vier Owambos nodig om hom met moeite op die sitplekke vasgepen te hou! By Mahenene het die dok hom kalmeer met 'n inspuiting, en my vermoede van die spierspasma in die keel bevestig. Ná so twee ure was John weer volkome in ons midde, en het ons teruggedraai Ruacana toe. John se redding het aan my bewys dat Bertie 'n goeie bospolisieman sou uitmaak. Ons het toe reeds van sy planne geweet dat hy by die Mag wou aansluit ná skool... sy pa (Skoonpa Louis (RIV)) en grootoupa aan moederskant was ook polisiemanne. En toe Bertie uiteindelik by ons aanland by die veiligheidstak en die gevegspan, het hy my nooit teleurgestel nie. En hy en John het nog baie myle saam op spore gehardloop daarna... Bertie het die Polisie verlaat kort voor ek by Ruacana weg is, en by SWAWEK (deesdae Nampower) aangesluit. Sy grootste vreugde vandag is dat sy werk hom weer in die veld hou, al langs die kragpale en kraglyne wat hy soveel jare gelede so ywerig help verdedig het in Wes-Owambo. As ek en hy bymekaar is, soek ons die stiltes op, eenkant weg van almal. Sommer onder 'n boom iewers langs die pad. Dan praat ons die 30


dinge diep uit die hart wat ander mense nie aangaan nie... dinge waardeur ons was... dinge wat nie vir ander sin maak of verstaanbaar is nie... Deur Bertie het ek my liefste vrou Riana Steyn Prinsloo en dierbare skoonmense ontmoet. Ruacana was nie net my blytuiste nie...dit het ook my hartstuiste geword. En ons is op Ruacana getroud, daardeur ons ou dorpie uit dankbaarheid beloon. Ek het die eer gehad dat my dominee uit my kinderdae op Tsumeb, polisiekapelaan, kolonel Ogies du Plooy, vir my en Riana in die huwelik bevestig het. En Ruacana het daardie dag tot baie laat feesgevier soos in die goeie ou dae, toe Oom Herman Zeelie en sy tydgenote nog die strate bewandel het. My spoorsnyers het ons kom toesing... en daardie wonderlike, natuurlike sangtalent van die Owambos het ons huwelik seën toegebid. My eersteling Luandri Malherbe het haar eerste lewensjaar op Ruacana deurgebring... en toe ek uiteindelik weg is uit Ruacana, is die sirkel voltooi... Vandag dink ek met heimwee terug na Ruacana en al die mense wat 'n rol in my lewe gespeel het... dié wat ek in die verhaaltjies genoem het, en die vele ander wat nie genoem is nie, maar wat ook 'n rol gespeel het. Julle het my gemaak wat ek vandag is, regtig. Ek is nie spyt oor die pad wat ek geloop het nie, dit was 'n mooi en geseënde pad! Ruacana, adieu...

Ruacana Verlange... Slotgedagtes..... Soos ek belowe het, is my laaste verlange verwoord in die agste verhaaltjie. Baie dankie vir almal wie dit gelees en saam met my geniet het. Dit was vir my heerlik en helend om op my spore terug te stap na die verlede. Die doel was om 'n prentjie te skilder van Ruacana en my teenwoordigheid aldaar. En dinge te verbeeld sodat almal wie daar was of net daar verbygegaan het, weer vir 'n wyle hulle oë kon sluit...en daar te wees...! Vandag is Ruacana net 'n leë dop van wat dit vroeër was... ek dink daar is net vyf blanke gesinne oor. Dit sal seermaak om daar te gaan rondloop, want wat was, sal nooit weer wees nie. Dit is hoekom ek my herinnerings met julle gedeel het... lest we forget! Ruacana sal darem weer vir 'n tyd lank in ons gedagtes wees, totdat alles stadigaan vervaag en dalk vir altyd verlore sal raak. Maar nie vir my nie! Ook nie vir almal wie daar was en daardie spesiale band gevorm het met die merkwaardige dorpie uit ons verlede nie... Ek sal weer vir oulaas in daardie leë strate gaan stap, sommer net om met myself te praat... Tog, ek is seker daar sal 'n horde siele saam met my loop. En ons sal weer lag en beduie oor alles. Oom Herman Zeelie sal weer die burgermeester wees. Senhor Canais sal "La Paloma" sing dat die valleie langs die dorp antwoord gee. Ek sal noord kyk en sien hoe ontplof die 5.5 duim bomme van die Hurricane basis teen die bakenkoppie net noord van die jati. Die Oerlikons en Bofors sal weer prentjies in die lug teken as die plofkoppe selfvernietig... en ek sal weer die kapgeluid van die rotors hoor as die gunships oor die dorp kom draai. Of die Pumas se opwarmfluit van hulle enjins hoor terwyl hulle regmaak om vir my, Swaer Bertie Steyn en die spoorsnyers uit te troepeer berge toe, wes van Ruacana... En voordat ek weer terugruk na die hede hier op Giyani in die Limpopo Laeveld, wil ek weer vir oulaas in my gedagtes bo-op my Casspir sit... ek wil die wind deur my hare voel waai. Ek wil net een keer weer my LMG's se handgrepe vasvat en dit voel ruk as ek die snellers trek. Ek wil weer 'n mortierbom agterna kyk as dit uit die pyp hemelwaarts wegtrek na 'n teiken. Dan, vir oulaas, wil ek weer die wit Owambolandsand aftroetel vanaf 'n TM 57, 'n PTMiK of 'n UKA 63. Of die oupa van almal, die Britse Merk 7 teen-tenk landmyn. En as ek die son sien sak, ver wes van Ruacana, waar die berge van Kaokoveld en Suidwes-Angola vir ewig wagstaan, sal ek tevrede wees... 31


Baie dankie vir die saamstap. DiĂŠ van ons wie reeds vooruit is, rus in vrede in die Goeie Vader se arms. Vir die res van ons...Ruacanagroete en 'n trotse saluut vir elk van julle...

Ruacana Foto’s

Malakia Lukas se winkel (hedendaags) net links as jy by hoofingang ingekom het. Agter die winkel is die Polisiestasie. Die 20 mm Oerlikon-toring was links agter die groot boom agter die wit bord.

32


Die dorp se sit-sit inry (soos ons dit laggend genoem het), waar ek baie keer die films op Saterdagaande gewys het. (Foto met erkenning aan Jim (Arn) Durand).

Ruacana Laerskool.

33


Die omheining om Ruacanadorp. Die blikkies het fyn klippies ingehad, wat dan 'n lawaai gemaak het as die heining versteur is. Die Weermag se wagposte was agter hierdie heining op die eskarp voor die valleie langs drie kante van die dorp.

34


Die tonnelingang na die ondergrondse kragstasie, met 'n Weermag wagpos reg bo dit.

Die kragstasie bogrondse werke vanaf die damwal gesien. 35


Die Ruacana brug vanaf die damwal gesien, met die bogrondse werke links en die Witbult en sy witpad op die agtergrond. Dis agter die Witbult waar die eerste kontak in Wes-Owambo was op 1April 1989.

Inleiding / Introduction 1972: Spacecraft and Unidentified Flying Objects: Ruimtetuie en vlieënde vreemde voorwerpe: Fort Beaufort Ter wille van volledigheid word die volgende artikel wat in Nongqai Vol 6 No 8 gepubliseer is weer herhaal:

Fort Beaufort UFO (VVV - Vreemde Vlieënde Voorwerp): Johan Calitz

Johan Calitz shared Fort Beaufort - Van Ouds en Nou's photo. 24 October at 06:12 ·

36


Fort Beaufort - Van Ouds en Nou 28 June · Fort Beaufort UFO (VVV - Vreemde Vlieënde Voorwerp) Wie onthou nog hierdie1972 koerantuitknipsel van Bennie Smith, AO Van Rensburg en Sers. Piet Kitching? Hulle het die internasionale-media gaande gehad met die UFO wat hulle op 'n plaas, naby Fort Beaufort, gewaar het. Hulle het op die UFO gevuur waarna dit die vlug geneem en verdwyn het. Daar word beweer dat die WNNR monsters geneem het van UFO brandgate in die grond, die monsters per spoorweë na Pretoria gestuur is, maar dat dit onderweg spoorloos verdwyn het. Comments Johan Calitz Dit is my stiefpa Ek het self van die gipsafgietsels na Pretoria geneem en my vrou Rene het dit aan hul mense by Nas. Intelligensie oorhandig. Nooit weer iets daarvan gehoor nie. AO Van Rensburg is my stiefpa wat vir Andre en myself groot gemaak het vanaf ouderdomme 5 en4. Baie wonderlike jare en het my ma in die laaste dae so getrou opgepas. Sy is oorlede op 6 Des. 2007 en hy op 21 September 2008. Hennie Heymans More Johan Calitz - ek het die stukke oor die VVV in die Ft Beaufort museum gelees en met "Moose" van Rensburg (kurator) daaroor gesels. Van die Boere het op die ding geskiet. Stuur asb alles wat jy oor die voorval weet na my e-pos: heymanshb@gmail.com Dink dis tyd, sal volgende maand 'n storie hieroor in die NONGQAI doen. Baie dankie! Terloops ek onthou die polisieman was Van Rensburg omdat Moose, my vriend, ook Van Rensburg is en my broer is met 'n dame Van Rensburg getroud is .... Was daar nie 'n storie in Servamus nie? Die koerante was "vol" daarvan. Johan Calitz Hennie ek het jou op e-mail geantwoord. 37


Louis Cook Hoe goed onthou ek nie sers “Van” destyds op Middleton nie. Het baie wintersoggende terwyl dit nog donker was na die polisiestasie gehardloop om sers Van te vertel van die spook wat die koppies in die kombuis laat val het. Ook jou ma Lea wat hom so mooi bygestaan het.

Johan Calitz Haar naam was Lina en sy het op die sentrale gewerk. Daardie tyd was die Polisiestasie nog by die huis waar ons groot geword het.

Louis Cook Met die spekboom lanings langs die paadjie. Het vanjaar weer fotos daar geneem.

Johan Calitz Sal bly wees om dit te sien.

Johan Calitz se e-pos Hallo Hennie, Dit is soos ek die storie vanaf my pa gekry het. N boer van die omgewing nl Bennie Smit het die Polisie die dag gedurende 1972 na sy plaas uitgeroep met die verslag dat daar ʼn vreemde verskynsel op sy plaas opgedaag het. My pa en Sers. Piet Kitching (nou afgetree en bly in Pietermaritzburg) is toe die dag gewapen met R1’s na die plaas. Daar aangekom het die boer hulle na die veld geneem waar hulle op die verskynsel afgekom het. Dit het liggies om die tuig gehad, wat die hele tyd geflikker het. Dit het op drie bene gestaan teen ʼn bultjie in die veld. My pa hulle was oorbluf en het nie geweet wat om te doen nie. Toe die tuig wou opstyg het hulle daarop gevuur om dit te keer. Uiteindelik het die tuig opgestyg en met ʼn helse spoed in die niet verdwyn. Hulle het toe later teruggekom na die toneel om gipsafgietsels van die merke in die rantjie wat deur die tuig gelaat is te maak. Soos die tuig teen die rantjie gestaan het is die ook gestel om gelyk teen die rantjie te staan. Dws die bene was so uitgedraai dat dit gelyk met die rantjie kon staan. Daar is toe daarna in verskeie koerante repliek gelewer omtrent die storie en ʼn strokies verhaal het hom ook in een van die koerante afgespeel. Kritiek is ook gelewer deur verskeie mense tov die afvuur van wapens op die tuig. Ek verbeel my dat dit in dieselfde tyd gebeur het wat ʼn VVV ʼn tennisbaan in Middelburg Kaap beskadig het. 38


Dit sal die moeite loon om ook met Piet Kitching in aanraking te kom. Ek glo hy behoort ook op FB te wees. Hoop dit gee jou so ietwat van ʼn storie omtrent die aangeleentheid. Groete, Johan Calitz.

1972: Spacecraft and Unidentified Flying Objects: Ruimtetuie en vlieënde vreemde voorwerpe: Fort Beaufort – Hennie Heymans This is a strange, but true story, please refer to the introduction. I remember reading during 1972 in the press about this alleged event when a strange “space craft” landed on a farm in the Fort Beaufort District. The police and even the divisional Commissioner commented on the strange occurrence. On one of my travels I met my friend, Moose van Rensburg, who was then the curator of the Fort Beaufort Museum. I asked Moose about the event and he pulled out the relevant files. I remembered that one policeman was also a Van Rensburg. He is identified as WO PR van Rensburg. Later Moose posted me one of their magazines called the Martello. Here is the story as it appeared in the Martello during 1990

39


Fort Beaufort and those little green men: Harry van Heerden

40


41


42


43


44


45


46


47


Ou Foto’s van Mense en Dinge: Nico Moolman

Ambulans nommer 4: Pretoria Munisipaliteit: Maak en model onbekend.

Pres Kruger, familie en lyfwagte

48


Anglo-Boere-oorlog: Gipsportrette. Word sulke portrette nog gemaak?

49


Afvuur van kanonne in die Pretoria-omgewing. Presiese plek onbekend.

MilitĂŞrebegrafnis No 1

50


MilitĂŞrebegrafnis No 2

MilitĂŞrebegrafnis No 3

51


Genl Smuts tydens ‘n parade, links agter hom staan genl Pierre van Reyneveld. Let op die offisiere se kort broeke.

[“Dit lyk vir my soos kol Nussey, DTD, DSO wat die Nongqai lees – Hennie Heymans”. ] Kol (dr) Danie Craven tydens die oorlogsjare – let op sy rooi lussies.

52


Cape Mounted Police: Kenhardt

Die “Cape Mounted Police” te Kenhardt.

From the Nongqai January 1914 Introduction

53


Fire Arms

54


55


Leggings, Boots & Saddlery

56


1913: First SA Police Detachment at De Aar

Note some have not yet received all their badges etc. There was only one QM for the SAP & UDF.

57


Minister of Defence / Minister van Verdediging

58


Under Secretary for Defence / Ondersekretaris van Verdediging

59


Five Commanders of the SAMR / Vyf bevelvoerders van die ZABS

60


Five Deputy Commissioners of the SAP / Vyf Adjunkkommissarisse van die ZAP

61


Leading Portraits: Biographies

62


63


1913: The second “Great Trek”: Moving the “Mighty”

64


65


New Year Cheer

66


General Orders

In those days we had “General Orders” – it was only later that they were called “Force Orders”.

A Sigh for Woman Police? / ‘n Versugting na Vrouepolisie?

Police, prisons and SAMR

One Depot

67


1913/1914 Police at Benoni

Note the ranks given are incorrect; there are only two officers sitting in the centre, Sub-Insp Betts and Insp Kirkpatrick.

Books / Boeke

68


Sewe Jaar in Suidwes: PC Swanepoel Die bekende Oom Pieter Swanepoel het weer ʼn draai by die drukkers en uitgewers gemaak. Sy nuutste – een van baie – is SEWE JAAR IN SUIDWES. Hier is ‘n omnibus van fiksie en feite MAAR alles oor Suidwes. Ook belangrik aangesien hy sekere historiese feite weergee. Kontak Groep Sewe Drukkers in Pretoria.

The Oral History of Forgotten Wars

69


Unconventional Diplomacy in Southern Africa: Robin Renwick

70


Skêrsnit giving in boek, Unconventional Diplomacy in Southern Africa: ‘ʼn Belangrike boek om op die rak te hê, die voormalige Britse ambassadeur in Suid-Afrika gee sy intieme beskouing oor verskeie sake, Vanuit ʼn polisieoogpunt haal hy genl Johan van der Merwe aan asook beskryf hy die optrede van maj Dolf Odendaal. U sal merk dat die Russe in die boek “The Oral History of Forgotten Wars” aandui dat “hulle” gewen het, terwyl die ambassadeur die feit weerspreek. Soos ek dit verstaan het “ons gewen” maar omdat dit op ‘n baie kritieke oomblik in die vredesonderhandelinge was – die manne was reeds gereed om die verdrag te teken – toe wou ons nie opslae maak nie. Snaaks, dat Oom Fidel Castro van Kuba kort na die “vrede” van sy generaals laat verdwyn het ...

71


Niel Barnard:

Met groot verwagting het ek afgesit boekwinkel toe en die boek gekoop. Sover is ek ʼn klein bietjie teleurgesteld met die boek en het nog net die eerste 100 bladsye kon deurlees. Ek het veel meer verwag van die inhoud ... Dit is die tweede boek in hierdie tydskrif wat mnr Mandela op die voorblad het ...

72


Not without a fight: Helene Zille

Wat ʼn boek! Ek het dit geniet om hierdie boek te lees en om veral te verstaan wat in ons Afrikaner-politiek gebeur het .... Nasionale Party .... Nuwe Nasionale Party .... later ingesluk deur die Demokratiese Party (later die DA) en uiteindelik het sommige van ons “politieke leiers” in die ANC opeindig. (Was die wet op die onderdrukking van kommunisme ʼn foefie?) Sy het deurentyd by haar beginsels gestaan. Sy het die Biko-saga onthul en sy het so ver ek kon vasstel het sy ʼn reguit beginselvate pad geloop. Die polisie en die inligtingsgemeenskap kom sleg tweede in die boek! Daar is net een polisieman in die boek met enige integriteit!

73


Book: An African Volk: Jamie Miller (via Fanie Bouwer) An African Volk The Apartheid Regime and Its Search for Survival – Jamie Miller. Focuses on the architects of apartheid and how they appropriated and adapted the norms of post-colonialism to legitimatize their rule and white supremacy. Based on newly declassified documents and oral histories, the majority in Afrikaans. Addresses South Africa's attempts to reach out to independent African nations on the grounds of economic development

Vir meer inligting raadpleeg:

Rand Daily Mail History lesson: When Vorster stuck the knife in Ian Smith's back http://www.rdm.co.za/politics/2016/09/17/history-lesson-when-vorster-stuck-the-knife-in-ian-smiths-back

Admirality Constabulary: Francois Gunther

(Toe Simonstad onder Britse beheer was, was die Dockyard Police (oud-Scotland Yard-lede) verantwoordelik vir polisiepligte in die hawe.

74


Interneringsgeld: Johan Giliomee

Daleen en Johan Giliomee van die Kaapse-suidkus tussen Mosselbaai en George het kom kuier en ons het land en sand gesels oor die “ou dae” in die polisie, die Veiligheidstak en ook oor ons tyd in Soweto. Brig Johan Giliomee is een van die Nongqai se getroue lesers. Later, na die besoek, het hy onder meer soos volg geskryf: Goeiemiddag Hennie, Foto's van die een pennie (1d), drie pennies (3d), ses pennies (6d) en een sjieling (1/-) muntstukke soos gebruik gedurende 1942 in die 'Unie Interneringskampe' (Koffiefontein), hiermee soos versoek. Soos ek verduidelik het, is die muntstukke skynbaar van 'n baie ligte kartonagtige materiaal (nie metaal) vervaardig. Hoop die foto's is duidelik genoeg. Baie groete, Johan (39913E) Regs: ʼn Houtlepel wat in Koffiefontein gekerf is. Onder: Die kampgeld (iets soos ‘n “good for” wat in die ou dae deur sekere winkels en klubs uitgereik is. Die items het Africana-waarde.

75


'Bevelvoer' vs 'Bestuur' Oor Die Jare: Brig Fanie Bouwer Ek wil sommer so gou iets hieroor skryf; nie in-diepte nie - net sommer 'n kort algemene herinnering van wat was, en toe later en nóu. Toeka se dae het ons 'bevel gevoer'. 'Bevel en beheer', 'toesighouding'; 'spanwydte van beheer' en sulke soort van taal was deel van ons polisie-woordeskat. Waar ons wel iets bestuur het, was dit die polisievoertuie. Op stasies was daar 'n verpligtige maandelikse lesing wat al die stasielede moes bywoon. 'n sg. Lesingregister is ook bygehou deur die stasiebeveloerder (SB). Daarna het die lede sommer in die agterplaas so 'n bietjie driloefeninge gedoen. Ook om dissipline op te skerp. Een maal 'n maand was daar ook die sg. stasiebevelvoerderskonferensie by die Distrikskommandant (DK) se kantore, wat ook deur die Distriksspeuroffisier (DSO) en die takbevelvoerders (TB) bygewoon is. As ek so terugdink was 'deelnemende bestuur' ook nié 'n spesifieke styl nie, maar eerder 'n soort van eenrigtingverkeer by beide die stasielesing én konferensie by die DK-kantore. Hiermee bedoel ek dat slegs die SB; die DK en die DSO meesal gepraat, instruksies uitgereik of kommentaar gelewer het nadat die SB's/TB's kortliks die stand van sake by hulle stasies/eenhede gelewer het. Toe is ons weer terug stasies en takke toe waar ons 'toesig en beheer' uitgeoefen het - oor lede se (werks) doen en lates; registers nagesien; 24-uur dossierinspeksies uitgevoer; eie maandelikse dossierinspeksies gedoen, totdat die dossier gereed is vir verhoor (onthou julle die 'gereed vir verhoor'- verklaring' in die ondersoekdagboek?). 76


Ook na-uurse onverwagte besoeke. En so aan. Dan praat ek nie eers van die DK; die DSO; die Afdelingsinspekteur en die Afdelingspeuroffier se inspeksies nie. Dissipline, behalwe enkele gevalle hier en daar, was destyds goed. Sake en klagtes het goed aandag gekry. Oplossyfers was hoog. Die gemeenskap was tevrede met die diens wat hulle ontvang het in weerwil van die uiters karige polisiebegrotings van daardie tyd teenoor nou. Toe in die baie laat 80's, vroeë 90's is die konsep van 'Bestuur' geleidelik aan ons bekend gestel. Selfs ek het aanvanklik laaangtand daaraan gekou; tot dat ek ook die begrippe onder die knie begin kry het. Hoe dit ookal sy, en sonder om spesifiek in te gaan oor die voor/nadele van die konsep 'Bestuur' in 'n semi-militêre omgewing, het hierdie nuwe bestuurstyl om een of ander onverklaarbare redes skielik 'n helse klomp bestuursvergaderings - van bo na onder - tot gevolg gehad. Dit word oor dít; oor dat en die duiwel in sy moer weet wat nog, vergader - elke dag. Nou kan jy 'n bevelvoerder bel en tien teen een sal jy hoor: "Hy/ sy is in 'n vergadering". Dit is asof die bestuursvergaderings die alfa en die omega geword het. Die negatiewe gevolge hiervan (uitgesonder enkele plekke waar 'ou hande' nog goed doen) vir polisiëring in al sy fasette, lees en hoor ons van in die media elke dag. Ook hier. Vergelyk nou dus die bestuurstyle van destyds (Toesig en Beheer) en die van die 'Bestuur' van die polisie per se en misdaad deesdae, dan kan jy maar jou eie opinie vorm. Ek dink die waarnemende Naskom erken dit. Hy sal baie vinnig en doelgerig moet terugkeer na die "basics", soos hy belowe het. Die verlies van die institusionele geheue - dit wat goed en reg was in die verlede - het sy tol duidelik geëis.

Landdros se insig Hallo Hennie, ek stem saam en kan dit in die hof waarneem. Die gehalte, wyse en tipe van “bestuur” het baie verswak oor die afgelope 15 jaar. Waarskynlik is daar ook ‘n groot gebrek aan insig en bevoegdheid by sommige “bestuurders”. Baie van hulle het waarskynlik nie genoeg tyd spandeer deur die “range” nie en het dus nie die nodige indiepte ondervinding nie. Die ou Engelse gesegde “there is nothing like experience” word oor en oor korrek bewys. Verder het daar ‘n groot hoeveelheid onbevoegdheid en politieke magspel ook ingesluip wat “bestuur” erg negatief beïnvloed het. Laastens wil ek net ‘n voorbeeld noem van goeie “bestuur” deur ʼn ou polisiesersant. Ek het hom in 1982 op Dealesville in die Vrystaat raakgeloop. Ek was vir ʼn maand daar om die hofrol van ernstige misdrywe soos veediefstalle af te werk. Die sersant was ook die aanklaer in die Landdroshof aldaar. Hy het die sake behoorlik “bestuur” – die OB, die getuies, die Klerk van die hof, die ordonnans en sommer die tolk en die SB ook. Die SB het hom eers geraadpleeg voordat hy ʼn inskrywing in die dossier gemaak het dat die saak gereed was vir verhoor. En dan het die sersant aangekla – uit die boeke uit. Geen veedief het losgekom nie en hy het vir swaar vonnisse gevra welwetende dat die meeste regters voor wie appèlle sou dien ook plase gehad het en die nood van die veeboere geken het. By dit was hy ook “regter” van sy eie saak. Hy het gou gesien as daar nie ʼn saak is nie en onmiddellik teruggetrek en vir die klaer behoorlik verduidelik dat hy 77


nie kan werk op versinsels, hoorsê en drome nie. Ek is jammer ek het nie die oubaas se naam tuis ter hand nie – miskien wel op kantoor. ‘n Ander gesoute “bestuurder” SB (sersant,) ook in ’82, was van Putfontein (Benoni hof). Die aktrise Charlize Theron kom ook daarvandaan en het voor hom grootgeword. Hy het die beste stories vertel – maar daarvoor moes lede vir hom en die Landdros (ek) in die Benoni kantien ʼn dop koop. Dan was daar ook “Oom Charlie” eers SB in Randburg, vanaf 1943, toe daar nog net plase was en later toe hy die hoofordonnans in Randburg was - tot 1990. Hy het selfs vir Helen Suzman “bestuur” as sy by die hof kom draai het om te sit en fout soek. Hulle en baie ander oud lede het dit gehad – ondervinding van dinge reël en bestuur. Groete

Dr Johan Burger Hallo Landdros en Hennie My stuiwer in die armbeurs - ek stem saam met Landdros en Fanie se ontledings. Eintlik spreek Fanie maar net op skrif uit die versugting van soveel ou polisiemanne wat sien hoe die polisie daagliks verval en agteruitgaan. Die waarnemende NasKom probeer werklik hard en het reeds ontsettend baie vermag in die jaar wat hy aan die stuur van sake is. Ongelukkig voer hy nog maar 'n redelike alleenstryd omdat baie van die swak aanstellings deur sy swak voorgangers nie maklik ongedaan gemaak kan word nie. Daarbenewens kan hy weinig doen om die Valke en Misdaadintelligensie (MI) reg te ruk. By MI is sy frustrasie dat Richard Mdluli tegnies nog die hoof daarvan is en hy is deeglik bewus van die sterk band tussen hom en die president. Hy besef dat enige getorring daar, waarskynlik die einde van sy waarnemende status sal wees. Onthou wat gebeur het met Lucky Mkwanazi, toe hy waarnemende NasKom was - hy wou keer dat Mdluli se skorsing opgehef word en is summier vervang met die aanstelling van Riah Phiyega. Daarna is hy (as Lt Gen) deur Riah uitgeskuif (lees 'gestraf') na 'n relatief onbelangrike pos as 'Facilities Manager'. Phahlane het hom nou 'in ere herstel' deur hom hoof van opleiding te maak. Sover dit die Valke en Berning Ntlemeza betref, het die polisie wysigingswet, wat juis gewysig is (2 Konstitusionele Hof beslissings - Glenister en kie) om die Valke meer 'onafhanklik' van die kommissaris te maak, daarin geslaag om NasKom van alle operasionele beheer oor die Valke te ontneem. Ironies genoeg het hierdie edele bedoeling 'n ander en polities beter gevolg vir ons President gehad. Nou rapporteer die Valke Hoof direk aan die Minister en ons almal weet waar lg selojalitiete lê. Ons weet ook almal dat dit feitlik onmoontlik is om die polisie laer af reg te ruk as die leierskap self nie uit bekwame en toegewyde lede met goeie integriteit bestaan nie. Vir wat dit werd is heg ek graag 'n kort artikel aan wat ek verlede jaar oor Riah Phiyega geskryf het (en sommer twee ander ook wat daarmee verband hou). Dit het op die ISS webblad verskyn en is ook redelik in die media gerapporteer. Sy het my later gebel en met 'n regsaksie gedreig, maar uiteraard het sy geen saak gehad nie en ek het dit vir haar gesê. Van die regsdreigement het natuurlik dadels gekom en nou wag ons nog net vir die bekendmaking van die Raad van Ondersoek se verslag voordat ons finaal die deur agter haar kan toemaak. Intussen hou ons duime vas dat Phahlane die groenlig kry om voort te gaan met sy goeie werk. Groete 78


Johan Dr Johan Burger Consultant: Governance, Crime and Justice Division Johan het die volgende interessante artikels gestuur:

Drie artikels deur dr Burger ISS Today https://www.issafrica.org/iss-today/why-does-sas-elite-corruption-busting-agency-suffer-from-acredibility-problem Why does SA's elite corruption-busting agency suffer from a credibility problem? 18 April 2016 It’s a simple question: can the South African Police Service’s (SAPS) Directorate for Priority Crime Investigations (DPCI), or the Hawks, as they are more popularly known, be trusted to carry out their mandate without fear, favour or prejudice? Also, how is it possible that after three Constitutional Court judgments (in 2008, 2011 and 2014), aimed at strengthening the Hawks’ autonomy, their independence is still being questioned? Reports in the media over the past few months raised serious questions about bias and political motives in some Hawks investigations. A notable recent example is the Hawks investigation into the South African Revenue Service’s (SARS’s) so-called ‘rogue unit’, and the 27 questions they addressed to Finance Minister Pravin Gordhan. The African National Congress Secretary-General described these as, ‘a well-calculated destabilisation plan with all the elements of disinformation, falsehoods and exaggerated facts.’ Another relates to the ongoing attempts by the head of the Hawks, Berning Ntlemeza, to get rid of Johan Booysen, the Hawks head in KwaZulu-Natal – in spite of repeated court findings in favour of Booysen. It’s worth reflecting on the fact that the Hawks were established in February 2009 to replace the Directorate for Special Operations (popularly known as the Scorpions), following a 2008 cabinet decision. Despite three Constitutional Court judgments, the Hawks’ independence is still being questioned The Scorpions were established in 2001 and to ensure their independence, they were placed firmly within the National Prosecuting Authority (NPA). An elite crime-and-corruption fighting entity completely separate from the SAPS, the Scorpions proved to be particularly successful; as many high-profile criminals, senior government officials and politicians found to their chagrin. Prominent examples include the arrest and successful prosecution of former national commissioner of police, Jackie Selebi, and an investigation that resulted in 783 criminal charges of corruption, fraud, money laundering and racketeering against then deputy president Jacob Zuma. Arguably, it was precisely because of their independence and tenacious investigations that powerful individuals involved in corruption decided to close down the Scorpions. 79


In a minority judgment in the Constitutional Court, the matter between the Helen Suzman Foundation and the Minister of Police and Others, on 27 November 2014, Judge Edwin Cameron summed up the risk for anti-corruption institutions located within government departments. ‘The more the institution’s mandate threatens political office bearers, the greater is the risk of political weight being brought to bear on its appointments. Where the institution’s core mandate is to investigate crime committed by political office bearers, the risk may become severe.’ An earlier Constitutional Court judgment (Hugh Glenister versus the President of South Africa and Others), on 17 March 2011, led to further amendments of the SAPS Amendment Act of 2008, which provided the regulatory framework for the establishment of the Hawks. The court found sections of the Amendment Act to be inconsistent with the Constitution. There were essentially two key findings: first, that the Constitution imposes an obligation on the state to establish and maintain an independent body to combat corruption and organised crime; and second, that the Hawks does not meet the constitutional requirement of adequate independence. A transparent and competitive process should be in place for appointing the Hawks head

The need for the Hawks to be sufficiently independent to tackle corruption effectively was dealt with exhaustively by all the judges in the three Constitutional Court cases. In the main, the two issues that stand out are the location of the Hawks; and the appointment and dismissal of its head. In the Glenister judgment, it was decided that the Hawks’ location within the SAPS does not ‘in itself’ make the institution unconstitutional. However, as pronounced by Judge Edwin Cameron, in his minority judgment in the Helen Suzman Foundation case in 2014: ‘The implication was that the unit’s independence would be decreased by its location within the SAPS, but that it might nevertheless have other “sufficient attributes of independence to fulfil the functions required of it.” One important attribute to offset the DPCI’s location within the SAPS would be an irreproachable process for the appointment of its members – and that is lacking here [emphasis added].’ This touches on the heart of the matter. Section 17CA of the SAPS Amendment Act, 2012, sets the requirements for the appointment of the national head and other senior members of the Hawks. Among others, crucially, it is required that the head must be ‘a fit and proper person, with due regard to his or her experience, conscientiousness and integrity’ (emphasis added). This requirement was extensively dealt with by the Constitutional Court in the matter between the Democratic Alliance and the President of the Republic and Others in 2012, in relation to the rationality of the appointment of Menzi Simelane as National Director of Public Prosecutions. In 2009, the Supreme Court of Appeal unanimously found Zuma’s appointment of Simelane to be irrational given that the latter lied under oath before the Ginwala Commission of Inquiry in 2007. The Hawks’ location within the SAPS does not in itself make the institution unconstitutional In the above Constitutional Court judgment on 5 October 2012, Judge Zak Yacoob found that lying under oath is at least a prima facie indication of dishonesty. He found that it requires further investigation, and also said: ‘It does not matter for the purposes of evaluation of credibility whether a person is dishonest and devious to a court, to a commission of enquiry, to an employer or to anyone else for that matter. Dishonesty is dishonesty wherever it occurs. And it is much worse when the person who had been dishonest is a senior government employee who gave evidence 80


under oath.’ In the High Court in Pretoria, in the case of Major General Sibiya and the Minister of Police and Others, on 23 March 2015, Judge Elias Matojane had the following to say about Berning Ntlemeza, the current national head of the Hawks: ‘In my view, the conduct of the third respondent [Ntlemeza] shows that he is biased and dishonest. To further show that the third respondent is dishonest and lack integrity and honour, he made false statements under oath.’ Based on this judgment and other relevant information, the Helen Suzman Foundation, jointly with Freedom Under Law, lodged an application on 6 April 2016 with the High Court to review Ntlemeza’s appointment by the minister of police; and to set the decision aside as unlawful and irrational. It is, however, concerning that although a finding in this application may also go against the minister, it still leaves intact the process provided for by section 17CA of the SAPS Amendment Act. It may therefore simply lead to another ‘political’ appointment. What needs to change is the law; along with the subsequent appointment process. In the words of Judge Cameron, in his minority judgment in 2014: ‘In my view, consolidating the powers to appoint the Head in the Minister and Cabinet erodes the DPCI’s independence to a constitutionally impermissible degree. I would confirm the High Court’s order declaring section 17CA constitutionally invalid.’ It is even more worrying, whether constitutionally required or not, that South Africans cannot trust the cabinet to appoint the best possible person to head an important crime and corruption unit such as the Hawks. A cabinet that is committed to effectively tackling corruption would ensure that a transparent and competitive process is in place for such an appointment; as is the recommendation for the appointment of the SAPS National Commissioner in the National Development Plan. That this has not happened, and that someone who has been found to be dishonest in a High Court judgment is appointed to head the Hawks speaks volumes about the profound lack of commitment by the current political elite to ensure that South Africa has the investigative capacity needed to tackle high-level corruption. Johan Burger, Senior Researcher, Governance, Crime and Justice Division, Institute for Security Studies, Pretoria http://www.issafrica.org/iss-today/wrecking-police-morale-and-public-trust-since-2012 ISS Today 22 April 2015 Wrecking police morale and public trust since 2012 In his book Leading Quietly, Harvard professor Joseph L Badarocco says: ‘There can be no great leadership … without a deep substantive knowledge of the technological and bureaucratic characteristics of the specific setting in which leadership is expected.’ This may seem like an obvious statement, but it is pertinent given that the Parliamentary Portfolio Committee on Police refused to approve the R79 billion budget last week, which has a lot to do with the profound crises of top management facing the South African Police Service (SAPS).

81


For most of the past decade, the individuals appointed to the most senior and powerful posts in the SAPS, a 198 000-strong police agency, have had no policing experience. Another challenge that continues to loom large has been the general lack of integrity among SAPS national commissioners. The previous commissioner, Bheki Cele, was fired after a board of inquiry found him unfit for the position, partly due to unlawful conduct. Jackie Selebi, the commissioner before him, was convicted on corruption charges and sentenced to 15 years' imprisonment.

There were many other examples of dishonesty, evasiveness and poor decision-making

In welcoming Riah Phiyega as the new national commissioner in 2012, Minister of Police, Nathi Mthethwa, assured the South African public that Phiyega ‘brings a wealth of experience on strategic leadership and sound management.’ Indeed, apart from a lack of policing or direct public sector management experience, her résumé is impressive. In her maiden press conference as national commissioner on 14 June 2012, Phiyega said that she subscribes to ‘the school of thought in support of “ISE,” meaning “integrity, service … and excellence.”’ However, her conduct in close to three years in office has been anything but in line with these principles. Following the announcement of Phiyega’s appointment, the Institute for Security Studies questioned the sensibility of again appointing a civilian to this position, given that there are many highly experienced police officers who are arguably far better qualified. In this regard, it is useful to look at the individual characteristics of effective police leadership as identified in a study by Mitch Pearson-Goff and Victoria Herrington. In an analysis of 57 empirical articles published internationally, the study, titled Police leaders and leadership development: a systematic literature review identified seven characteristics of a good police leader. Three of these relate to the integrity of a police leader, namely that she or he must be ethical, trustworthy and legitimate. Only persons with expert knowledge should be appointed to senior policing positions

The study found that being ethical was stressed as an important quality throughout the literature, and was generally defined as ‘exhibiting a sense of integrity and honesty, and being able to demonstrate and generate a sense of trustworthiness amongst one’s subordinates.’ On the issue of legitimacy, the study concluded that police leaders need to be seen as legitimate not only by the public, but also internally; that is, by other police officers. This is most frequently described as ‘the need for leaders to be seen as good coppers.’ Phiyega’s testimony before the Marikana Commission of Inquiry remains the most damning of many instances of alleged dishonesty and incompetence as police commissioner. The Marikana Commission was created to probe the deaths and injuries that took place at Marikana during August 2012, when in approximately 30 minutes, police officers shot 112 striking mineworkers, killing 34 of them. An additional 10 people lost their lives in the run-up to this tragic event. 82


In their heads of argument to the Commission, dated 27 October 2014, the independent advocates who had acted as the evidence leaders summed up their assessment of Phiyega’s testimony as follows: ‘Her own evidence in relation to the meeting of 15 August 2012 was not candid. She also gave false evidence to the Commission … Her evidence before the Commission was generally characterised by a lack of candour … Her immediate response to the shootings [of 16 August 2012] was incompatible with the office of the head of a police service in a constitutional state.’

This will have to start with a transparent process of appointing the national commissioner

This was a foreseeable outcome considering that four days after the massacre and before an independent investigation had been completed, Phiyega defined what had happened as ‘the best of responsible policing.’ Later, under cross-examination, and despite having seen video footage of police officers opening fire on miners, she testified under oath that ‘I cannot say those 34 people were killed by the police.’ There were many other examples of dishonesty, evasiveness and poor decision-making on her part in the massacre. Consequently, the evidence leaders have recommended that a board of inquiry be appointed to consider her fitness to hold the office of national commissioner, as per section 8(1) of the SAPS Act. They further recommend that ‘only persons with expert knowledge should be appointed to senior policing positions in which they may have any role at all in operational decisions.’ Indeed, dishonesty appears to have been an ongoing problem with Phiyega, even while giving evidence under oath. Following the disciplinary hearing of Johan Booysen, Provincial Head of the Hawks in KwaZulu-Natal, on a charge of misconduct, similar concerns about Phiyega were noted by Advocate Nazeer Cassim, who chaired the inquiry. In his report, Cassim noted: ‘Her evidence was evasive and unsatisfactory in material respects … She was sadly unable to deal with the state of play of senior officers … other than to say that the concerns regarding them will be dealt with “in due course” … I find this wholly unsatisfactory and [it] supports, if not augments, the contention that the charges against Booysen were contrived to get rid of him.’ Phiyega’s lack of integrity has been destructive both in terms of police officer morale and public trust in the SAPS. South Africans can only hope that the president will not delay any longer in implementing the recommendations of the National Development Plan with regards to professionalising the police. This will have to start with a transparent and competitive process of appointing the national commissioner and deputy national commissioners of the SAPS so that the best possible man or woman, whose integrity is beyond reproach, can take the reins of this important crime-fighting institution. Johan Burger, Senior Researcher, Governance, Crime and Justice Division, ISS Pretoria

https://www.issafrica.org/iss-today/finally-good-news-from-the-saps ISS Today Finally, good news from the SAPS 5 July 2016 83


When Riah Phiyega was appointed as national commissioner of the South African Police Service (SAPS) in June 2012, the Institute for Security Studies (ISS) raised concerns that the many highly experienced senior officers who would be better suited for the job would interpret it as ‘a vote of no confidence’ by the president. While Phiyega is a trained social worker with some senior business management experience, she has no policing experience or qualifications. Now – a little over three years after her appointment – Phiyega has been suspended subsequent to the Marikana Commission of Inquiry, which found that she lacked the integrity and leadership required for the post of SAPS National Commissioner. The commission was set up to investigate the tragic events at Marikana in the North West province during August 2012, which led to the deaths of 44 mineworkers and the injury of many more; mostly at the hands of the police. At the time of writing, the Board of Inquiry into Phiyega’s fitness to hold office must still submit its findings and recommendations to President Jacob Zuma. Phiyega’s conduct caused tangible tension among senior police officers

But Phiyega will also be remembered for many other perplexing decisions, which further eroded her credibility and her ability to improve policing in South Africa. Examples include her support for some senior officers facing serious allegations; while at the same time irregularly forcing out highly respected top generals. This includes her inappropriate interference in the criminal investigation against the Western Cape provincial commissioner, Lt. Gen. Arno Lamoer, and her inexplicable support for the discredited KwaZulu-Natal provincial commissioner, Lt. Gen. Mmamonnye Ngobeni – who faces serious allegations of corruption. On the other hand, Phiyega has spent considerable effort trying to remove the provincial head of the Hawks, Maj. Gen. Johan Booysen – who investigated cases of corruption involving police officers and a well-connected businessman. There is also her curious decision to remove two of her most experienced and qualified deputies, Lt. Gen. Godfrey Lebeya and Lt. Gen. Leah Mofomme. (Both of these deputies recently won huge pay-outs against the SAPS due to the way that they were irregularly treated by Phiyega.) Instead, Phiyega preferred to rely on far less experienced and competent deputies, such as Lt. Gen. Nobubele Mbekela – who only joined the SAPS in 2011 and has a teaching background. Mbekela is currently suspended, among other things, for inappropriate public statements in support of Phiyega – arguably bringing the SAPS into disrepute. Phiyega’s decisions and conduct caused tangible tension and discord among senior police officers. It also placed strain on long-standing and productive partnerships between the SAPS and other organisations, such Crime Line. On her watch, the SAPS often found itself having to defend the actions of its leadership instead of focusing on its primary policing responsibilities. It is not surprising, then, that serious violent crimes such as murder and robbery increased substantially during her three years at the helm of the SAPS.

84


Phahlane’s restructuring of the SAPS, especially in top management, is very promising

It is against this background that Lt. Gen. Khomotso Phahlane was appointed in October 2015 to act as national commissioner, following Phiyega’s suspension. Phahlane is a career police officer with almost 30 years of management experience in various key areas in the SAPS, including management development, personnel management, basic training and forensic services. He holds certificates in management services and management consultancy, and a national diploma in police administration. Within a few months of his appointment, Phahlane introduced a ‘back-to-basics’ plan for the police and embarked on a restructuring programme to facilitate the implementation of this plan. At an ISS seminar on 19 May, he explained that ‘back-to-basics’ simply means a return to getting the basics of policing right, and doing it properly and consistently. This includes a particular focus on improving discipline and enhancing police visibility. It further includes specific plans to address areas of ‘chronic under-performance’, such as those negatively affecting the performance of the detective service. Phahlane’s restructuring of the SAPS, especially in top management, is particularly promising. He has moved or promoted skilled and experienced senior officers to positions where they best add value. A good example is the appointment of Lt. Gen. Nhlanhla Mkhwanazi as divisional commissioner for human resource development. Mkhwanazi was acting national commissioner before Phiyega was appointed – and, by all accounts, performed well in this position. He is one of the most qualified operational officers in the SAPS, but Phiyega relegated him to the position of ‘facilities manager’ soon after her appointment. This created some suspicion that Mkhwanazi was being ‘punished’ for his intentions to take disciplinary action against the suspended and disgraced head of crime intelligence, Lt. Gen. Richard Mdluli – who is currently facing a host of serious criminal charges ranging from corruption to murder. Phahlane has managed to instil new confidence in SA’s police leadership

A novel addition to the management structure is the management interventions component, headed by a new deputy national commissioner, Lt. Gen. Gary Kruser. Having joined the SAPS in 1994, Kruser has extensive police management experience and knowledge of how the organisation works. This new structure is particularly promising for two reasons. First, it includes a newly established police research institute, led by Lt. Gen. Bongiwe Zulu. Secondly, it is made up of three lieutenant generals who will serve as regional commissioners; each responsible for deliberate management interventions across all nine provinces. The three regional commissioners are all highly experienced career police officers, and their responsibilities include ensuring that ‘systemic organisational deficiencies’ are identified during inspections, and are effectively addressed. According to Phahlane, speaking at the ISS seminar, this structure became necessary precisely because of the inability of SAPS over previous years to ‘fix’ these persistent deficiencies. Effectively reforming large police agencies such as the SAPS is notoriously difficult, and Phahlane 85


may make mistakes. Nevertheless, he has shown impressive willingness to consult and engage with individuals and groups – both inside and outside of the SAPS – to find solutions for the many challenges currently facing this important organisation, and the country. He is regarded as a ‘mover and shaker’ – and from what we have seen so far, he is prepared to do what it takes to make the police more efficient and effective. In a relatively short space of time, Phahlane has managed to instil new confidence in our police leadership and their ability to realise the kind of professional police service envisaged in the National Development Plan. Hopefully, Zuma will take into account the importance of experienced leadership and integrity when he has to appoint the next SAPS national commissioner. Johan Burger, Senior Researcher, Governance, Crime and Justice Division, Institute for Security Studies, ISS Pretoria Picture: ©Jacqueline Cochrane/ISS

Where there is smoke... there is fire... Best Lawyer / Insurance Story of the Year, Decade, and Possibly the Century. This actually took place in Charlotte, North Carolina. A lawyer purchased a box of very rare and expensive cigars, then insured them against, among other things, fire. Within a month, having smoked his entire stockpile of these great cigars, the lawyer filed a claim against the insurance company. In his claim, the lawyer stated the cigars were lost 'in a series of small fires.' The insurance company refused to pay, citing the obvious reason, that the man had consumed the cigars in the normal fashion. The lawyer sued and WON! (Stay with me.) Delivering the ruling, the judge agreed with the insurance company that the claim was frivolous. The judge stated nevertheless, that the lawyer held a policy from the company, in which it had warranted that the cigars were insurable and also guaranteed that it would insure them against fire, without defining considered to be unacceptable 'fire' and was obligated to pay the claim. Rather than endure lengthy and costly appeal process, the insurance company accepted the ruling and paid $15,000to the lawyer for his loss of the cigars that perished in the 'fires'. NOW FOR THE BEST PART... After the lawyer cashed the check, the insurance company had him arrested on 24 counts of ARSON!!! With his own insurance claim and testimony from the previous case being used against him, the lawyer was convicted of intentionally burning his insured property and was sentenced to 24 months in jail and a $24,000 fine. Baring teeth smile.

86


Car Keys - Priceless!! They weren't in my pockets. Suddenly I realized I must have left them in the car. Frantically, I headed for the parking lot. My husband has scolded me many times for leaving my keys in the car's ignition. He's afraid that the car could be stolen. As I looked around the parking lot, I realized he was right. The parking lot was empty. I immediately called the police. I gave them my location, confessed that I had left my keys in the car, and that it had been stolen. Then I made the most difficult call of all to my husband:"I left my keys in the car and it's been stolen." There was a moment of silence. I thought the call had been disconnected, but then I heard his voice."Are you kidding me?" he barked, "I dropped you off!" Now it was my turn to be silent. Embarrassed, I said, "Well, come and get me." He retorted, "I will, as soon as I convince this cop that I didn't steal your damn car!" Welcome to the Golden Years!

Loer gerus hier  

https://www.defensie.nl/actueel/nieuws/2016/10/03/minister-en-cds-willen-beste-nazorgvoor-veteranen http://zimbabwe-today.com/2016/10/news/tanzanian-president-john-magufuli-leadsexamples-flying-economy-class-state-business/

‘n Man weet hy is ‘n man. Of nie. Francois Verster By Boekejol vanjaar sit ek by ‘n boekepraatjie langs twee oud-Staandemaglede. Koos Stadler en Wynand du Toit. “Recces” in die omgangstaal. Níé ouens met die kakiejasse en brannasbottels in die binnesak à la Tolla nie. Is hulle karikatuuragtig? Beslis nie. Intimiderend? Ook nie. Daarom dat ek, wat ‘n bra naafgat troep was en ‘n familielid, ‘n recce, heel goed oor die weg kom. Uit die respek wat ek vir hom het, juis daarom, sal ek nie sy naam noem nie – recces spog allermins met hulle recce-heit, en enige elite magte, soos ook die Seals van die V.S.A., dring aan op anonimiteit. Pertinent. Nou hoor ek een of ander karakter het in Pretoria aant’t skiet geraak en beweer hy is ‘n recce. En dadelik dink ’n mens aan die recces se behoefte aan ’n lae profiel. Om eerder onder die radar te hou is immers hulle aard. Ek gaan kyk toe op Google na “S.A. Spescial Forces Association” se “Wall of shame.” Inderdaad is daar is ‘n hele verskeidenheid sub-spesies van hierdie sotte, soos “Media recces,” “Facebook heroes” en “General wannabees.” As dit nie so skaamteloos pateties was nie, sou dit snaaks gewees het. Selwers het ek, die ou onwillige NDP wat ek was, my eens namens alle recces gemoerpluk. Ek het net ná diensplig (1989) begin skoolgee en een aand is ek na ‘n huis waar ‘n paar jongmense 87


gebraai het. Daar gekom, sit almal om die vuur en ‘n besonder welgeronde kêrel, ‘n regte cholestrolbul, was aan die woord. “... en toe spring ons uit op 3000 voet, met belde koeëls om ons nekke reg op die SWAPOstellings af.” Dit was stil om die vuur, en die spreker het duidelik die kollig geniet. “En ek land op ’n hut se dak, met my voete deur die riete, en onder sien ek ses terroriste om ’n vuur sit ...” Hy vee die sweet van sy ronde bakkies af, en die luisteraars se oë blink van bewondering – olie op sy vuur. “En my Bren was uitmekaargehaal, vir veiligheid, maar ek is mos ‘n recce, en ... en voordat hulle eens hulle AK’s kon gryp, maai ek hulle af. Al sewe.” Toe kon ek nie meer stilbly nie. “Was dit nou ses of sewe?” vra ek. “En jy praat mos nou strooi man, ‘n Bren skiet nie met belde koeëls nie, maar met magasyne!” Nou ja, ‘n koor van protes het opgegaan, want wie is ek om Boland Bank Ladismith se eie recce te bevraagteken? Hamba suka wena, voertsek! Ek is ook vinnig daar weg, nogal ontsteld, veral oor die onregverdigheid en valsheid van die situasie, maar ook met ‘n vraag wat my regtig nou nog pla: Hoekom wil sommige mans so graag helde wees? Omdat hulle glo hulle sal sodoede die verering kry wat hulle hulle nooit geken het nie? Maar ironies, as jy tot hierdie soort leuen in staat is, is dit ook duidelik hoekom jy níé gerespekteer word nie. Al wat ek kan sê, is as jy ‘n pateet is, weet almal dit in elk geval, moenie dit verger en jou meerderes in die proses kontamineer nie. Vir mense soos my familielid het ek die grootste respek. Juis omdat sy soort dit nie opeis nie. Hulle weet wie en wat hulle is. Ook, ou Cholestrolbul, jy weet wie jy is. Jy en almal wat daai aand daar was. Sies man. Erkenning: Foto: Die Burger. Artikel: Dr F Verster, Die Burger. Baie dankie Andre! POLITICS

State Security Agency must place and serve country first, not Zuma – Pieter Groenewald Pieter Groenewald | 27 September 2016 State Security Agency must place and serve country first, not Zuma 27 September 2016

88


The appointment of Arthur Fraser as the new Director General of the State Security Agency is proof that President Jacob Zuma is still trying to place personal loyalists in strategic positions, Dr. Pieter Groenewald, the FF Plus’ spokesperson on State Security, said. Dr. Groenewald says it is well known that Fraser had allegedly played a big role in the so-called Spy-tape saga which led to President Zuma not being prosecuted on 783 charges against him. “There is already a problem at the State Security Agency in that it is focusing more on Zuma’s opponents on a political level than it is doing to keep the country safe. “A good example of this is the dispute that arose about the Isis attacks in the country, following the warning of the USA that such terror attacks may indeed occur in South Africa. “Even when xenophobic attacks in South Africa, and the destruction of property in the run-up to the recent elections are considered, it is clear that the State Security Agency had not done its work and was caught off-guard by these violent outbursts. “The FF Plus’ view is that the State Security Agency should put South Africa’s safety as a first priority, and not the retention of Zuma in his office,” Dr. Groenewald said. Issued by Pieter Groenewald, FF Plus chief spokesperson: State Security, 27 September 2016 http://www.politicsweb.co.za/politics/state-security-agency-must-place-and-servecountry?utm_source=Politicsweb+Daily+Headlines&utm_campaign=e80a132755DHN_28_Sept_2016&utm_medium=email&utm_term=0_a86f25db99-e80a132755-130042309 afgelaai 5 Oktober 2016. POLITICS

Fraser's appropriateness for position must be discussed – John Steenhuisen John Steenhuisen | 27 September 2016 DA requests meeting of JCSI over problematic Fraser appointment 27 September 2016 Yesterday’s appointment of Arthur Fraser as the new Director-General (D-G) of the State Security Agency (SSA) illustrates once again how Minister David Mahlobo and his cronies continue to have unbridled access to the security services without civilian oversight. Fraser’s appointment comes despite the fact that the Joint Standing Committee on Intelligence (JSCI) have not met since 26 May. It follows an unsuccessful bid by the ANC to have former JSCI Chairperson, Cecil Burgess, appointed as Inspector-General of Intelligence (IGI). The DA successfully blocked the appointment Burgess, the architect of the "Secrecy Bill" and a “whitewashed” report on “Nkandlagate”. Sadly, this crucial post remains vacant. Similar to Burgess, serious questions regarding Fraser's suitability for the position must be posed. 89


Fraser frequently courted controversy during his stint as the Deputy Director-General of National Intelligence Agency (NIA), the predecessor to the SSA, involving himself in political intrigue and irregularities. These included: - Allegedly leaking of the so-called Spy Tapes to Jacob Zuma in 2009, obtained during an NIA investigation into the Special Browse Mole report, prompting then acting NPA boss, Mokotedi Mpshe, to withdraw 783 charges of fraud, racketeering and corruption against Zuma; - Involvement in the ‘Principal Agent Network’, a covert project run by the NIA between 2007 and 2010 which was tainted by allegations of misspending and prompted an investigation into fraud and corruption by then-IGI, Faith Radebe; - Securing irregular tenders amounting to millions of rands from the South African Social Security Agency in 2014 for “consultancy services” provided by his company, Resurgent Risk Management, which Fraser co-owns with former NIA D-G, Manala Manzini. I will therefore be writing Charles Nqakula, the newly appointed Chairperson of the JSCI, to request that the committee meets at the earliest possible opportunity to consider the appropriateness of Fraser’s appointment. We must ensure transparency and accountability in South Africa’s intelligence services and cannot allow the appointment of dubious individuals to compromise its impartiality and independence. Issued by John Steenhuisen, Chief Whip of the DA, 27 September 2016 http://www.politicsweb.co.za/politics/frasers-appropriateness-for-position-must-bediscu?utm_source=Politicsweb+Daily+Headlines&utm_campaign=e80a132755DHN_28_Sept_2016&utm_medium=email&utm_term=0_a86f25db99-e80a132755-130042309 afgelaai 5 Oktober 2016.

Nuwe SA spioenasiebaas aangestel

Die Suid-Afrikaanse minister van staatsveiligheid David Mahlobo het Maandag aangekondig dat Arthur Fraser, ‘n bruin man, as nuwe direkteur-generaal en rekenpligtige beampte van sy departement aangestel is. Fraser (foto), ‘n voormalige adjunk-direkteur-generaal in die voormalige Nasionale Intelligensieagentskap, het Maandag ná sy aanstelling begin werk en sy pos is reeds deur president Jacob Zuma bekragtig, het Mahlobo in ‘n verklaring gesê. 90


“Hy bring met hom saam ‘n groot begrip en kennis van die intelligensie-omgewing en sy slim bestuurservaring sal help om die organisasie vorentoe te dryf,” het Mahlobo gesê. “Ons glo mnr Fraser is opgewasse vir die taak en sal die nodige leierskap bied wat sal verseker dat die Agentskap in staat sal wees om sy grondwetlike en wetlike mandaat na te kom in die handhawing van nasionale sekuriteit.” In 2009 het die Mail & Guardian berig dat Fraser die man was wat die sogenaamde spioenasiebande aan prokureurs van Zuma uitgelek het, wat daartoe gelei het dat die 783 aanklagte van korrupsie teen Zuma teruggetrek is. Vroeër vanjaar het die hooggeregshof in Pretoria het egter gesê die besluit om klagtes teen die president te laat vaar was “irrasioneel”. http://praag.co.za/?p=40934&utm_source=feedburner&utm_medium=email&utm_campaign=Feed %3A+praag+%28Pro-Afrikaanse+Aksiegroep%29 afgelaai op 5 Oktober 2016.

The Good old days (via Facebook)

91


1946: SAP Uniforms: Mark Naude

SOUTH AFRICAN POLICE

Commissioner / Major-General Kommissaris / Generaal-majoor

Senior Inspector/Major Senior- inspekteur/Majoor

Chief Deputy Comm./Brigadier Hoof adjunk-kommissaris/Brigadier

Inspector/Captain Inspekteur/Kaptein

1st Class Sergeant Eersteklas sersant

SUID-AFRIKAANSE POLISIE

1946

Deputy Commissioner/Colonel Adjunk-lommisarisKolonel

Chief Inspector/Lieutenant-Colonel Hoof-inspekteur/Luienant.-kolonel

Sub-Inspector Lieutenant Onder-inspekteur/Luitenant

Head Constable Hoofkonstabel

2nd Class Sergeant Tweedeklas sersant

92


Lance Sergent Lans-sersant

Constable Konstabel

Hi Hennie This is another one I've been working on but am having some issues with‌ INSPECTORS: In Force Orders dated 1946 reference is made to Inspectors being promoted Chief Inspector. In 1924 Regulations, an Inspector was three pips, and a Senior Inspector Divisional Inspector wore a crown. What I don't know is whether Senior/Divisional Inspector some point became Chief Inspector (wearing a crown) or whether Chief Inspector was new/higher rank (e.g. Crown plus one pip)?

to or at a

DEPUTIES: Major-General Palmer was Commissioner in 1946 and Brig. Baston was Chief Deputy Commissioner. If Brigadier was equivalent to Ch. Dep. Comm. then what were the Colonelequivalent ranks? I assume they were Deputy Commissioner then but am not 100% sure. I also can’t figure out when military rank took over the officer rank titles. In 1946 there were still Chief Inspectors and Inspectors but when did they change to army ranks? Perhaps some NONGQUAI readers may be able to help fill the gaps? Regards Dear Mark Thank you very much! Will place in next issue of Nongqai! The circumstances of ranks were as follows: Col IP de Villiers was Commissioner. (The Commissioner as a Lt-Col was equal to the head of the UDF) (Before the War the SAP was larger than the UDF - it was a Colonial thing to call the Commissioner a Lt-Col) (The SAP was semi-military but civilian in outlook.) Lt-Col George Baston was Assistant Commissioner & then appointed as "Acting as the Commissioner" when "IP" went to was as a Maj-Gen in the SAP Lt-Col Cooper (one of his juniors) was appointed Brigadier in the UDF So George Baston was promoted to Colonel and later to Brigadier One of his other juniors was appointed as Colonel & the Brigadier in the UDF.

Here is how I understood the civilian ranks: Sub-Inspector ( Lt) 93


Inspector (Capt) Chief Inspector (Major) Divisional Inspectors (Maj) Deputy Commissioner in the Provinces/ Divisions (Lt-Col) -------------------------Head Office: The Commissioner (Col) Assistant Commissioner (Lt-Col) Later the ranks were militarised and the Commissioner stayed the Commissioner The Deputy Commissioners were in charge of the Provinces or Division like WWR while the other was Deputy Commissioner of the Transvaal. Cape was WC, EC, N Cape. The posts stayed the same but we also had District Commandants between Station Commanders and Divisional Commissioners. District Commandants were Inspectors and Chief Inspectors ----- later anything from Major to Brigadier. Greetings, Hennie Heymans Hennie, Dis moeilik om data op die internet te vind – maar ek het ‘n vermoede dat daar twee stelses langsmekaar was – Range en Poste. Maw Soos die sekretaris van ’n departement was die kommissaris ens ’n pos. Offisiere verloor mos nie hulle kommissies as hulle aftree of selfs bedank.. IP [de Villiers] se Rang as lt-kol sou van sy oorlogstydse kommissie in die Britse Leer gekom het. Dit was nie eintlik sy SAP rang nie. Maar daar was Polisie wat posbekleërs was, wat het bepaalde range gehad het. Ek sukkel al lank om iets hieroor op die internet te vind. Ek dink jy moet ook uitwys dat die Hoofkonstabel se kroon op die mansjet gedra is en nie op die skouer nie. Weereens stel ek voor dat jy na die Nasionale Argief toe gaan om te sien of daar dokumentasie is. Ek dink jy moet vasbyt totdat jy akkurate info bekom het. Deon DFS Fourie Professor of Strategic Studies H Het jy nie die Wet van 1912 nie en dalk die Regulasies van die tyd nie? UVM Regulasies het die soort inligting bevat. Deon

94


1934: UDF Uniforms: Mark Naude Gorgets for Staff Appointments as per the Union Defence Force Dress Regulations 1934

Staff Corps

Administration

Ordnance

Medical

Intelligence; Recruiting; O/C Barracks

General Service

Technical Services

Supply & Transport

Veterinary

Reply 1: Brig-Gen (Prof) Deon Fourie 95


17 Maart 1914 Debatte in die Volksraad. Kol. 1082 ADie klem van die uniform van die Aktiewe Burgermacht is niet khaki, doch dofbruin. De uniform verschilt zeer aanmerklik, in klem en patroon van de khaki uniform, zoals door de britse troepe in de oorlog gedragen ...@ .

General Order 5/1914 dd 10 November 1914. Par. 56. Staff Distinctions, Officers holding the following appointments will wear Staff Distinctions. These distinctions on field service dress are the blue gorget patches on the service jacket, the staff forage cap, the blue puggaree on the smasher hat, and staff badge on the hat and cap. General Officers Staff Officers of Defence Headquarters Staff Colonels Commandant Officers appointed to the General Staff District Staff Officers Officers appointed to the PF (Staff) etc, etc. In no other cases should Staff distinctions be worn ______________________________ Instruction for Dress for the Union Defence Forces, Part I to IX Permanent Force Units , Approved December 1934 [and amendments inserted], Government Printer, Pretoria 1935. Pamphlet in Box 97, SANDF Dir Doc Service Part II 15. Armlet, Distinctive (worn on active service, at training camps and on manoeuvres or when ordered). ... 16.

Badges of Rank.

... Brigadier-General Crossed Sword and Baton [ ... point of the sword to the front and edge of the blade outwards or towards the arm. ] ... Colonel Crown and two stars below. Brevet rank. ... wears the badge of the rank. 17.

Badges, Permanent Force.

Staff Officers below the rank of General

30.

Helmet, cap and detachable cap band, Royal crest, metal or gold embroidery.

On Mess jacket as for Helmet but miniature. Gorget patches on jacket (SD) and Frock (blue).

Helmets.

96


(c) Plume - white swan=s feathers drooping outwards, for officers of the Staff Corps and officers described in para 70 - General 10 inches, Col and Lt Col 8 inches, and other officers 6 inches, with red feathers under them reaching almost the same lengths. 31. Jackets. (c) Jacket SD. ... step collar with lapel cut sufficiently wife to take collar badges immediately above the step, depth of opening approximately 5 2 inches , under collar and lapel to be padded out. 44. Swords. ..... gilt scabbards ..

(a) General Officers will wear Sword Mounted Officers in gilt and leather or

DISTINCTIONS OF DRESS TO DENOTE OFFICERS HOLDING GENERAL’S, PROFESSIONAL, ADMINISTRATIVE, TECHNICAL, AND DEPARTMENTAL STAFFF AND MISCELLANEOUS APPOINTMENTS. 70. (i) General Officers and Officers of the SA Staff Corps (GD) will wear the aiguillette and the following according to rank: (a)

The cap as described in para 23 (c) or (d) with a band of orange (SPFS) cloth ...

(b)

the badges;

(c)

gorget patch as described in para 28 (a) or (b).

71. Other [Staff] Officers appointed to HQ and Command Staffs, who are not Officers of the SA Staff Corps, will wear: .... Gorget patches as described below. (a)

Medical, dull cherry cloth gorget patch with a line of dull cherry gimp.

(b)

Veterinary, maroon cloth gorget patch with a line of black gimp.

(c)

Ordnance, ordnance blue cloth gorget patch with a line of orange (SPFS) gimp.

(d)

Supply and Transport, white cloth gorget patch with a line of orange (SPFS) gimp.

(e) Technical, Sky blue cloth gorget patch with a line of white gimp [changed from orange (SPFS) gimp. (f) Administrative, staff blue cloth gorget patch with a line of dark blue and orange interwoven gimp. (g)

General Services, chocolate cloth gorget patch with a line of orange (SPFS) gimp.

(h) Barrack officers, recruiting officers and intelligence duties, green cloth gorget patch with a line of dark green gimp. Adjutant General=s Standing Orders and Instructions 1 Sept 1940 97


21.

Acting Rank No pay of rank, seniority among acting rankers.

Temp Rank carries pay of rank - regarded as substantive for seniority. _________________ Regulations for the SAPF Para 39 Delete Cdre, Colonel Commandant and Brigadier-General and substitute therefor Cdre (1st and Second Class) ... Brigadier. 1940 Notice No. 1770 wef 1 July 1940, Chs. III and V. No. 1369 25 Aug 1944: Serving officers who on 30 June 1940 held permanent, temporary or acting rank of Brigadier-General will continue to be classed as General Officers. ___________ Change in designation of ranks SADF: SADFO 21/60 Capt to Fd Cornets, Naval Cornet, Air Cornet, SAN Cdr to Comdt. M-G to Cbt Genb; Liet Gen to General. Ordered back again R1324 GG 2 Aug 1968 were: Cbt Gen, A/Fd Ct and Fd Ct and M-G and Lt gen. S/Serg to Chief Sergeant. >Uniforms: South African Permanent Force= Col M de Villiers, SA Staff Corps (Marines) Commando, January 1954, pp.30-33. 1913 Field Service Marching Order First World War: Europe British Army Field Service Dress East Africa adapted forms of British Overseas Dress 1923 Regulations. Review Order A: Field Service, Marching Order, with boots, Sam Browne, swords and embellishments. Worn on review and other parades. Review Order B: Officers: Undress together with black mohair shoulder straps, white helmet, light blue puggaree and cock tails and chin chain (for Staff Officers). Spike (or dome (ball) for Artillery) and chin chain for officers not on the staff. Not worn when on parade with troops. Other Ranks wore only review Order AA@. Uniforms: South African Permanent Force=, Chapter II, Col M de Villiers, SA Staff Corps (Marines) Commando, March 1954, pp.42-44. [Refer to SAPF Dress Instructions 1934 and amendments for WW2 dor Battledress and Bush shirt Orders].

98


Second World War East Africa: Active service-dress was khaki drill bush-shirts, with long sleeves, khaki drill trousers with anklets, boots, helmets, polo and 1938 or earlier web equipment. Sleeves cut or rolled up. Shorts, anklets and hose tops, or puttees with ankle boots, brown. Ordinary shirts with shorts or trousers, of drill, gabardine, barathea or serge and tunics; helmets, polo, caps SD, coloured kepi caps, or khaki caps, kepi. Western Desert and Europe - battle dress. General Staff. Prior to 1940 All Staff Officers with the staff qualification wore Imperial General Staff badges, orange cap bands and gorget patches. From 1940 only colonels and above wore Staff insignia. Other staff corps officers (ie psc only) wore brass GS (Springbuck) badge on plain caps, SD, and ASCV@ as a monogram on one lapel and ASKV@ on the other lapel. (All participants in WW2 were volunteers and were members of the ACF until the end of the war. All wore orange flash on shoulders until 1 Dec 1949 when replaced by brass ASA@). Gunner officers did not succumb and wore grenades and artillery cap badges.

Reply 2: Brig-Gen (Prof) Deon Fourie Badges of the British Army WW1 1. Dress Uniform Gorget for Major General to Field Marshal 2. Service Uniform Gorget for Major General to Field Marshal 3. Staff Colonels and Brigadiers Gorget 4. General Office Ordnance 5. General Officer Chaplain 6. Colonel and Brigadier Ordnance 7. Colonel and Brigadier Dental 8. General Officer Medical 9. Colonel and Brigadier Medical 10. Field Marshal and General Officers cap visor 11. Colonel and Brigadier cap visor 12. Administrative and Departmental General Officers cap visor 13. Admin. and Dept. Colonel and Brigadier cap visor 14. Button for Generals 15. General Service Button 16. Colonels and Brigadiers button 17. Rifle Regiment button 18. Royal Naval Reserve Volunteer Lieutenant Instructor Wireless Telegraphist (ITW) 19. RNRV Sub-Lieutenant. Instructor Wireless Telegraphist (ITW)

99


This shows the various Gorgets worn in the British Army and in the Union Defence Force until WW2. There are also other badges and patches dating back to the WW1.

Reply 2: Brig-Gen (Prof) Deon Fourie Uniforms - S.A. Permanent Force Part I Col. MA de Villiers COMMANDO, January 1954, pp. 30-33, March 1954, p.42 – 44, PRE-WORLD WAR I THE SA PERMANENT FORCE was established in 1913, and was organized into a Permanent Force Staff and five regiments of South African Mounted Riflemen, each with one battery of field artillery, on horse artillery organisation.1 The uniforms were whipcord tunics, cavalry twill riding breeches, stomacher leggings, spurs and Wolseley helmets or navy blue forage caps with a black patent leather peak, a khaki drill cap cover and, for the S.A.M.R., a ' black mohair oak leaf pattern (for officers and plain for other ranks) braid cap band and the S.A.M.R. badge bugle (a with strings, which is the traditional badge of British Rifle Regiments). It is interesting to note that the President Brand Rifles, an OFS Republican volunteer unit established in Bloemfontein in 1888 also adopted this badge (waist belt plate). This unit was drilled in English by MacGeary, an Irish ex-Sergeant Major of the Iniskillings, who could not speak a word of Dutch! The staff wore Imperial General Staff badges, scarlet cap bands and scarlet gorget patches. 2 The Officers' tunics were the same as they are to-day, except that in some cases they had a stand-up collar. The other ranks' tunics were very tight, had only breast pockets and a stand-up collar.3 Officers wore Sam Browne belts, and the other ranks leather bandoliers. Officers carried either walking sticks or hunting crops (without the lash) and other ranks riding whips with the S.A.M.R. badge on the butt. FIELD SERVICE MARCHING ORDER Field Service Marching Order for Officers was:- Service uniforms with helmets: on the waist belt of the Sam Browne were attached a ".45" Webley revolver, a prismatic compass and a pair of binoculars on the right side, the ammunition pouch in the middle of the back. A haversack and map case were slung over the right shoulder, resting on the left hip, the straps being under the belt. A water bottle was carried under the right arm. A whistle on a lanyard was in the right breast pockets, and the revolver lanyard also was around the right shoulder. The reins were held in the 1

Only three batteries had been formed when World War I broke out, and they were organised into the Field Artillery Brigade, S.A.M.R. 2 In 1922 the colour, was changed to light blue, and in the early thirties to orange, sealed pattern, as it is today. 3 This type of tunic for other ranks was again introduced in 1925, but in veld green material.

100


left hand all drill and manoeuvre movements were signalled with the right arm. Two wallets were strapped on the front of the saddle and a roller mackintosh on the back. On the near rear of the saddle was strapped a spare horse-shoe and nails in a leather case, and the sword was affixed to this case, and carried` hilt to the rear, to permit of easy unsheathing. On the off rear of the saddle a canvas nose-bag with one horse-feed was tied. Officers had semi-military English hunting saddles. It will thus be seen that when officers dismounted they were not in possession of their swords, which remained attached to the saddles. The Other Ranks Field Service Marching Order was Service uniform with helmets, with a bandolier over the left shoulder, a water-bottle under the right arm, and a haversack over the right shoulder, and hanging on the left hip. These were all held in place by a leather belt to which was attached the bayonet on the lefts side. On the saddle a spare horse shoe and nails were carried in a leather case on the off rear, and a nosebag on the near rear. The rolled greatcoat was strapped to the front of the saddle and a blanket, rolled inside a waterproof-sheet to the rear of the saddle. The man's second blanket was used as a saddle blanket under the saddle. The rifle was carried in a small rifle bucket on the off side (rear) of the saddle, the lower end (butt) being attached to the off stirrup iron, so as to steady the rifle, and the fore end being secured by a leather sling around the right arm.4 Other ranks had steel arch Universal saddles. In both the officers' and other ranks' haversacks were carried shaving and washing kit, a towel, a pair of socks, a shirt, and the unconsumed portion of the day's ration. It will thus be seen that the troops fairly self-contained, and normally only one GS wagon, drawn by six mules accompanied each squadron, carrying, officers' valises, cooking utensils, food horse feed. The big trouble in those days was that all marches, manoeuvres and tactics had to be dictated by water supply. At the end of each day the troops had to bivouac near a where the horses could be watered and water-bottles filled. In Europe this presents no problem, but in South Africa things are more difficult. All equipment, except the haversack was of brown leather with brass buckles and everything had, at all times, to be brightly polished. Although both officers arc were rather like "Christmas trees", with so much equipment fixed on to them and their horses, nevertheless on parade they looked smart and soldier-like. It must be noted that the men carries and bayonets and not swords or lances, as they were mounted infantry and not cavalry, and trained to fight dismounted, their horses merely being a means of transport. Why officers carried swords was never made clear, and there is no recorded case S.A.M.R. officer ever using his sword in anger. The Field Artillery was similarly equipped, except that the other ranks did not carry rifles and bayonets. Their rifles were strapped to the gun limbers and ammunition wagons, and they were not issued with bayonets. The horses' manes were close clipped but with the S.A.M.R. a 'mounting lock" was left wagons, and they were not issued with bayonets. The horses' manes were close 4

Provision was made where necessary, to carry a spare bandolier with cartridges around the horses neck, but this was not normal marching order.

101


clipped but with the S.A.M.R. a "mounting lock" was left just above the withers. The gunners did not have this "mounting lock." ACTIVE SERVICE: WORLD WAR I BEFORE the Permanent Force really had a chance of "shaking down", World War I broke out. After the German South West Africa campaign the members of the S.A.M.R. volunteered for service with Imperial Service Contingent units, and wore their uniforms.5 As far as the Imperial Service un4ts were, concerned generally speaking the uniform of units serving in Palestine and GEA. were khaki drill shirts and whipcord breeches and leggings (or puttees) for mounted personnel, and khaki drill shirts and shorts for dismounted personnel. In France the 1 SA Infantry Brigade was clothed with British uniforms and equipment, including black ankle boots. They wore the thick serge tunics with a closed, turn-down collar and only breast pockets, serge trousers and puttees, and serge khaki caps, except 4 SA 1 (SA Scottish). The officers wore the normal barathea or serge open-neck officers' tunics, khaki shirts, collars and ties, riding breeches and puttees. Webb equipment was worn by other ranks, but the officers still retained their Sam Browne leather equipment. Other ranks wore greatcoats and officers either "British Warm" short coats or mackintoshes. Badges of rank were not worn on mackintoshes. Officers had distinctive caps of service pattern and with some units, wore bronze cap badges, whereas the other ranks wore polished brass badges. Even on active service, officers carried walking sticks or canes and brown leather gloves. In cold weather the other ranks wore khaki knitted woollen gloves. As will be realised the officers' dress was quite distinctive, giving enemy snipers a golden chance of selecting the -officers. On active service a steel helmet was always carried and worn when actually fighting. During the latter part of the war, all ranks carried gas masks. Another new item of equipment carried by other ranks was the entrenching tool which was fixed to the Webb equipment. POST WORLD WAR I After the 1918 armistice, when the Imperial Service units were demobilised, the five regiments of S.A.M.R. and the Field Artillery Brigade, S.A.M.R., were re-formed and they again adopted the pre-war uniforms, except that all officers wore the open-neck tunics, and a new-pattern legging with a small strap at the top replaced the stowasher legging. In 1921 four of the five regiments, S.A.M.R., were disbanded, a number of members transferring to the SA Police and the remainder being absorbed into a number of new units:      

South African Staff Corps. South African Field Artillery. South African Permanent Garrison Artillery. South African Engineer Corps. South African Air Force. South African Service Corps.

5

The one exception was the 5 Mountain Battery, S.A.M.R. which served throughout the German East African campaign.

102


    

South African Medical Corps. South African Ordnance Corps. South African Instructional Corps. South African Veterinary Corps and South African Administrative, Pay and Clerical Corps.

The remaining regiment of SAMR became the lst Regiment, SAMR, and the Field Artillery Brigade, SAMR became the lst Brigade, SA Field Artillery. All the new units had their own badges, shoulder titles and collar badges, and also wore distinctive cap-bands as follows: Staff Corps - Light blue6; Artillery, scarlet; SAMR, and SALC. black mohair; Air Force sky blue with scarlet welts; Medical services, dull cherry; veterinary services, maroon with blacks welts; ordnance services, blue with scarlet welts; supplies and transport, blue with white welts; engineers, garter blue with scarlet welts; administrative pay and clerical corps, black with yellow welts. At the same time the colour of the service dress uniforms was changed from khaki to veld-green. The other ranks tunics were the same as the officers' tunics except that they had five buttons down the front instead of four. In addition except for the SA Field Artillery, web equipment was worn. The SAFA retained their bandoliers, and the SA Permanent- Garrison Artillery wore web equipment on parade, but bandoliers when not on parade. The gunners were proud of their highly polished bandoliers.7 All mounted personnel wore riding breeches, leggings and spurs, and dismounted other ranks trousers and puttees. All officers wore riding breeches and leggings or field boots, spurs being worn by mounted officers only. Later on breeches, marching and plus fours (for the Air Force) were introduced, but very few officers provided themselves with the breeches, marching. All Air Force officers were required to wear plus-fours and puttees. UNDRESS AND MESS DRESS Officers had to provide themselves with a navy blue undress uniform consisting of a serge tunic of the same pattern as the service dress tunic except that it had a stand-up collar and five front buttons. Navy blue cavalry twill overalls with a 1; inch scarlet stripe down the side seams were worn. The specifications were: "Overalls should be cut straight from 121 to 2 inches longer than ordinary trousers and should be strapped firmly down to the half-Wellington boot and fit closely above the box spurs." (Dress Regs. 1923). They had to be almost skin-tight. Here again, only mounted officers wore spurs. For undress, a Sam Browne belt, brown leather gloves and a cane were worn. This uniform with a cloth belt could be worn in lieu of Mess dress which, at that time, was an optional order of dress. In about 1925 Mess Dress became compulsory. The forage cap with a white cap-cover was worn up to 6 o'clock p.m. This same tunic and overalls were, with certain embellishments, worn as Full Dress, known as Review Order "B". The embellishments were: (a) 6 7

Black mohair full dress shoulder straps.

All officers of the Staff Corps, irrespective of rank, also wore light blue gorget patches The Artillery protested violently when it was suggested that they be equipped with web equipment

103


(b) White helmet with light blue pagri and (Staff Corps) cocks-tail white plume and brass chin chain; (Artillery) dome and chain; (all other units) spike and chain.8. (c) Staff Corps. Staff blue silk net sash 2 ½ inches wide around waist; two crimson stripes ¼ inch wide, ½ inch from the edges; round tassels of blue fringe 9 inches long; similar sword slings 1 inch in width. Aiguillettes of blue and red basket cord were worn on the left shoulder. Other officers. Pouch belt of brown leather 2 3/8 inches wide with Union Coat of Arms gilt breast and chain ornaments, and buckle, tip and slide of same metal, with a pouch in middle of back; brown leather waist belt 2 inches wide with a rectangular gilt plate embossed with the Union Coat of Arms, and brown leather sword slings. The sword was worn in a steel scabbard, outside the dining room. White kid gloves were worn, and medals. The officers' Mess dress consisted of a navy blue cloth mess jacket with same colour silk rolled collar; cuffs of scarlet cloth, trimmed with 1 ¾ inch black mohair and tracing braid with scarlet lining and the shoulder straps edged with 1/8 inch scarlet tracing cord. A scarlet cloth mess vest with four buttons was worn. The other ranks mess dress (optional) was the same except that it had plain scarlet cuffs. The same overalls and half-Wellingtons as worn with undress were adopted. The other ranks had a blue walking-out dress very similar to the officers' undress uniform, except that a blue cloth belt was worn instead of a Sam Browne belt, and the stripe down the trousers (not overalls) was only 1 inch wide. Review Order "B" was worn:(a) State Ceremonies. (b) General Courts Martial. (c) Church Parades. (d) Ceremonies and entertainments when it was considered necessary to do special honour to the occasion. (e) Military funerals. It was never worn by officers when parading with troops. On these occasions, such as Royal or Governor General's Escorts, Guards on Royal or Governor General's Residences, Guards of Honour or Other special occasions, Review Order "A" was worn. It consisted of service dress with Field boots (and not leggings), Sam Browne belts with swords in leather scabbards, helmet with dome (or spike) and chain, medals and brown leather gloves. Offices of the Staff Corps wore the same dress, but wore a spike (instead of the plume) and chain, and, in addition aiguillettes. However they seldom, if ever, paraded with the troops. Other ranks had only Review "A:", and they wore domes (or spikes) and chains on their helmets and medals and stripped web equipment. Otherwise their dress was the same as service dress. Lanyards with whistles were worn with all orders of dress except Mess Dress by officers, WOs and non-commissioned officers, the lanyard being worn around the right shoulder in mounted units, 8

Later the Air Force adopted an eagle instead of the spike, and later still the winged springbok.

104


and the left shoulder in other. Gunners, riflemen and privates did not wear lanyards. MISCELLANEOUS CUSTOMS With service dress officers always wore Sam Browne belts, except when having meals, when the belt was removed and left outside the dining room. Orderly officers did not remove their belts. Members under arrest were not permitted to wear belts (or bandoliers) and spurs.

It was strictly forbidden for officers to draw their swords, or other ranks their bayonets in a mess. Helmets were always worn on parade, except when parading in fatigue dress, when fatigue caps were worn. Off parade it was optional whether helmets or caps were worn, except when members were participating in mounted sports, the idea being that if a man was thrown from his horse the helmet would act as a crash helmet, and the chances of his being seriously injured would be very much less. In 1923 the indigo blue pagri of the full dress helmets was changed to a white pagri with -one eighth of an inch of scarlet along the top. In 1925 the tunic of the other ranks was altered from the open-neck officers' type tunic (with 5 buttons instead of four) to a closed-neck, stand-up collar pattern with breast pocket only. In 1926 certain units were issued with their own distinctive buttons in place of the button with a Springbok's head circle mounted on a cross. (GO 5931 dated 3/2/26). In 1927 the revolver, Pistols, Webley .45 inch. were withdrawn from officers' equipment and replaced with automatic pistols, pistols, Webley & Scott, 9 mm. In 1928 the "Swords Cavalry" and "Swords Infantry" were withdrawn from officers, and "Swords, Mounted Officers" issued (exactly the same pattern as the Swords, Royal Artillery). In 1929 the officers' Full Dress Tunic (Review Order "B") replaced the Undress Tunic (with embellishments) for ceremonial purposes (GO 6512 dated 7/9/29) and unit badges replaced the "Union of South Africa" badges on the Full Dress pouch belt and pouch. In 1930 the pouch cross belt was discarded. In 1932 the uniforms underwent a drastic and khaki was re-introduced. Officers wore gabardine tunics, gabardine caps and gabardine shorts with Fox puttees for summer wear, and a barathea tunic, barathea cap, gabardine shorts with Fox puttees for winter wear. Other ranks wore khaki drill tunics, shorts and puttees all the year round. In addition officers and other ranks were permitted to wear shirts only with their shorts. The veld-green uniforms were retained as Order "A". The khaki uniforms were optiona1, but everyone welcomed the change as the veld-green uniforms were very hot in summer, and very soon all officers and other ranks had provided themselves with the khaki uniforms. Shortly after, khaki canvas leggings replaced the puttees. Only members of the SAAF were permitted to wear stockings and shoes. 105


In 1937 officers of the Field Artillery were permitted to wear jodhpurs when not on parade, as there were still a number of horses, and being in riding breeches and field boots all day was most uncomfortable. There were no further changes until the outbreak of World War 2. Part II When World War 2 broke out the dress was again altered, and a truly marvellous conglomeration of uniforms was seen. The official Active Service uniforms were khaki drill bush shirts with long sleeves, drill trousers with anklets, helmets and web equipment. This was for both summer and winter wear. Members were also allowed to roll up or cut off their sleeves; wear the bush shirts (with either long or short sleeves) with shorts and stockings and shoes; or with shorts, puttees, hose-tops and boots; or ordinary shirts with either shorts or trousers; or drill, gabardine, barathea or serge tunics with helmets, caps, coloured kepi-caps, khaki kepi-caps, with almost any sort of trousering the individual fancied, including corduroy trousers of any shade from dark brown to nearly white. Old soldiers used to shudder when seeing the turn-out of the modern army. If two soldiers were dressed alike one could say "Snap". When later on the British Battle Dress was issued, and members acquired "Brothel creeper" boots, a cross between a pair of shoes and a pair of boots, the confusion became even worse. In East Africa the troops rather fancied themselves as Beau testes, and fixed nieces of khaki drill to the backs of their caps a la French Foreign Legion, fondly imagining that this would prevent sunstroke. The Indian tailors at Gil Gil must have made fortunes selling the troops these useless flaps. The troops also rather fancied themselves in mosquito boots, which the Hindu boot makers made at great cost to the buyer. Shorts, Headdress and Scarves A very special mention must be made of shorts. Besides the varied dresses, another thing was most noticeable, and that was that the average South African somehow imagined that it suited his physique to wear the tightest and most abbreviated shorts. Immediately a man was issued with a pair of shorts, he promptly cut them off. With stockings or hose-tops only half-way up the calf, and shorts so short that they were hardly decent, a large expanse of bare leg resulted, which was pink and fat or else hairy and thin, in both cases rather horrible to gaze upon. In spite of repeated orders to the contrary, this habit could not be stopped. The Air Force officers were particularly naughty about the caps they wore. Some of their caps looked as though they had been used for polishing the barrack-room floor and thereafter used in lieu of a football. They probably thought that by wearing these monstrosities people would imagine them to be terrific veterans and fierce guys. The red and blue gunner coloured side caps (kepi-caps, coloured, Royal Artillery) were quite smart when worn as they ought to be worn, but when worn the way Napoleon used to wear his cocked hat, they looked absurd, The Armoured Corps black beret looked as smart as any headdress, as did the Scottish bonnet. Then there were the problems of coloured scarves and moustaches. Because Rommel and some rather swank, cavalry (mechanised) officers decided to wear coloured scarves, some of our chaps followed suit and the majority of scarves were masterpieces. Moustaches in certain cases, 106


assumed gigantic proportions. How some of the moustaches were not caught up in the propellers of aeroplanes, remains a mystery! One big change was made in 1940. Up till then all Staff qualified officers wore Imperial General Staff badges. Orange cap-bands and Orange gorget patches. From 1940 onwards only Colonels and above wore this insignia. Other Staff Corps officers wore brass General Staff badges on plain caps and S.C.V. on the one collar and S.K.V. on the other, the letters forming a badge, as they were in the form of a monogram. It must be remembered that all soldiers, whether members of the Permanent Force or of the Active Citizen Force were Voluntary Full time Service personnel, so the S.C.V. meant Staff Corps (Volunteer). Gunner officers even if members of the Staff Corps, did not wear these badges and collar monograms, but continued to wear their Artillery badges and grenades of which they were very proud, hence the saying “Once a Gunner, always a Gunner.� Another innovation which was introduced in 1940 was the Orange (known as Red) flash on the shoulder straps of all members who had volunteered to be willing to go and fight anywhere. Members who did not so volunteer were called Africa Service Personnel (Asps for short), and did not wear the red flash. During the war Divisional flashes were also introduced, and were worn on the upper-arms. The 1 Division Flash was a Diamond, the top half being yellow, and the bottom half green. The 2 Division had a circular flash, the top half being yellow and the bottom half green. The 3 Division (Mobile Field Force) had an oblong flash, yellow above and green below. The 6 Division's flash was a triangle with green around the outside, and a yellow triangle in the middle. Post World War 2 On the conclusion of the war, new Dress Regulations were drawn up, in the main providing for gabardine tunics and trousers or shorts for summer wear for officers, and drill for other ranks. For winter wear officers wore barathea tunics and trousers or British Battle Dress, and other ranks British Battle Dress. Berets (khaki) or service dress caps were worn in summer and winter. At last helmets had finally died, after a long innings. For officers the wearing of a Sam Browne or cloth belt was optional. For ceremonial wear, in summer the gabardine tunic and trousers, a field service cap, Sam Browne belt and sword, medals and brown kid gloves were worn. In winter the same uniform but of barathea was worn. It is interesting to note that the wearing of swords had been abolished immediately the war broke out and had not again been reintroduced after the war. But on the 19th February, 1947, an order was received that swords would in future, be worn with ceremonial dress. This was two days before His Majesty, the late King George VI landed in Cape Town for his tour of the Union. Before the war all officers had to purchase their own swords, but not so after the war. So only the pre-war officers possessed swords, and the others had to beg, borrow or steal them, as there were only a limited number in Ordnance stores for issue on loan.910 For off-parade wear, officers and other ranks were given the option of a divergence of orders of dress. Rather like the Heinz products there were about forty seven varieties for summer wear. Officers normally wore caps, but were permitted to wear berets, and other ranks normally wore berets but were permitted to wear caps. Full Dress and blue undress were abolished for officers, as was blue walking-out dress for other ranks. Mess Dress was retained, but for a short period the 9

Still today officers are not required to buy their own swords, but get them on loan from store when required.

107


Rifleman cuff on the officers' mess dress was replaced with a plain orange cuff. After a few months the old cuff was reintroduced. In 1948, much to the consternation of everyone, the then CGS, Lieut. Gen. Len Beyers appeared on parade wearing a barathea tunic and gabardine trousers without turn-ups. Shortly after he wore a Battle Dress blouse with gabardine trousers. That was the start of the two-tone dress. Dress regulations were amended shortly after, laying down that gabardine trousers without turnups would be worn with both the gabardine and with the barathea tunics. They were however not worn with Battle Dress. Members were still permitted to wear shorts and shirtsleeves in summer. On the 1 December, 1949, the Orange flash on the shoulder strap was abolished, and replaced with small brass S.A. letters on the lower lapels of the tunics. With shirt sleeves the 'SA' replaced the Orange flash on the shoulder. The "pips" which had been worn by officers to denote their ranks were replaced with stars, with the South African Coat of Arms in the middle. Distinctive Uniforms for Various Arms In 1952 drastic changes were introduced. Up till then, except for the Navy, which had always worn the identical Royal Naval uniforms11 all other permanent force members were dressed alike. It was then decided to give the Army, Air Force, Marines12 and Navy their own distinctive uniforms. The Army retained the two-tone, but both the tunics and trousers were made of different materials. The Air Force was dressed in uniforms of exactly the same pattern and colour as worn by the Royal Air Force.1314 The Marines received a uniform almost identically the same as that worn by the Royal Marines 5).15 In the Navy the officers continued wearing the Royal Naval uniforms with the distinguishing Lion, but the ratings received an entirely new type of uniform, the R.N. whitetopped cap being replaced with a soft navy blue cap, the usual collar with one smaller and of a different shape, and the "bell-bottomed" trousers with ordinary "land-lubbers" trousers. Except with the Navy, the principle adopted was that the same uniform was worn all the year round: for ceremonial purposes and during winter, the tunic was worn: in summer the trousers were worn with a shirt with sleeves not rolled up. The Army wore a khaki shirt and khaki tie, the Air Force a lie-lit blue shirt and black tie and the Marines a white shirt and black tie. In summer the Navy wore white drill uniforms, or white open necked shirts, white shorts, and white stockings and shoes.

11 With an Orange diamond, and later a gold Lion of Nassau on the sleeve above. 12 Established in 1951 from the Coast and Anti-Aircraft Artillery. 13 For a short while they even wore RAF badges of rank, but now wear the same as those worn by the Army and Marines. 15 Except that an Orange stripe replaces the red piping down the trousers; also a black mohair cap band replaces the Royal Marine red cap band.

108


Const A Sutherland: Shooting Medal: Paul du Preez

Ongulambashe: Wyle Sers Silas ‘Kaps’ Mokgabudi & mev Mabel Mokgabudi

109


‘n Stille, vriendelike held en wyle kollega met wie ek die voorreg gehad het om saam te werk. So vergeet mens ook dat hy ook by Ongulumbashe gedurende 1966 was. Hy is ongelukkig al oorlede maar ons eers sy nagedagtenis. Erkenning Servamus – ek het ongelukkig die datum per ongeluk uitgewis.

Genl FW Cooper Brig FW Cooper het oor die jare baie polisie-geskiedenis geboekstaaf. Iewers het ek gehoor dat hy na aftrede met die rang van genl-maj vereer is. ‘n Toevallige soektog het die volgende opgelewer:

19810625 110


SAP Koevoet: The Men Speak: J Pittaway Uiteindelik na omtrent sewe jaar is die boek nou by die drukkers! Wat ‘n pragtige boek!

Die voorkant van die boek en hier volg die keersy: 111


Die boek vorm deel van ‘n reeks oor spesiale magte bv die Long Range Dessert Group, die Selous Scouts ens. Die koevoetboek is in dieselfde formaat as die ander boeke geskryf en die die manne se eie epiese verhale! 112


Fingerprints: Detective Sergeant Vaughn Sharp (later Lieutenant): Hennie Heymans One Saturday evening before a braai my friend, Dr Peter Lamb, a gynaecologist but also a history buff brought me a gift; a “Garden & Home” which was forty years old. Inside was an article about a Lt V Sharp that was living in a little room in Kokstad doing beautiful wood carvings. I read the article and felt sorry for the lonely old man sitting in Kokstad in a room surrounded by his carving tools and books. A was surprised to find that Vaughn Sharp was actually a “world famous” fingerprint expert. Here is an extract from the Garden & Home:

The following information given is very important to the Police Historian: 113


A search on “Google� revealed that he is indeed a person who made an international, indelible mark as far as crime detection through fingerprints are concerned. 114


Here is a synopsis of the various Google articles: C - Michele Triplett's Fingerprint Dictionary www.fprints.nwlean.net/c.htm Developed by Vaughan Sharp. ZIMOX(YS) – a system ... In 2001, Dr. Cole wrote the article, 'The Myth of Fingerprints' and the book, 'Suspect Identities'. Dr. Cole ... S1 - Michele Triplett's Fingerprint Dictionary www.fprints.nwlean.net/s1.htm This device is designed to find fingerprints on objects that are too dangerous .... 1.0 http://www.swgfast.org/Glossary_Consolidated_ver_1.pdf Sharp, Vaughan Det. ... This method is described in his book “Palm Prints, Their Classification and ... [PDF]Police Science Book Reviews - Scholarly Commons - Northwestern ... scholarlycommons.law.northwestern.edu/.../viewco... Palm prints, their classification and identification - Vaughan Sharp ... https://books.google.com/books/.../Palm_prints_the... - Vertaal hierdie bladsy Front Cover. Vaughan Sharp. Mercantile-atlas Printing Co. (Pty.) Ltd. ... From inside the book ... QR code for Palm prints, their classification and identification ... Palm Prints - Their Classification and Identification: Vaughan. Sharp ... https://www.amazon.com/...Prints.../B008B0F0H4 Palm Prints - Their Classification and Identification [Vaughan. Sharp] on Amazon.com. *FREE* ... Author interviews, book reviews, editors picks, and more. Recommended Citation. Police Science Book Reviews, 31 Am. Inst. Crim. ... By Vaughan Sharp. (Detective Sergeant ... are familiar in finger-print classification E. All we can do is to do further research. His book, published during 1939, costs about $80.00. The SAPS Museum has been asked for further personal particulars of this renowned finger print expert. At least he and his good work have been brought to public notice and we have a photograph of Vaughn Sharp when he was an old man. May we not forget him!

Col PL “Piet”Grobbelaar: Rough Rider

115


SAP Rough Riders: Nico Moolman

In order to read the inscription: “Rough Riders SAP (the rest is eligible)” we had to publish the photograph the other way round. The young man sitting in the centre of the front row is Col Piet Grobbelaar as a young man. He was also known as Piet-Aldershot. 

Any further information would be welcomed – Hennie Heymans

Cato Manor: Galantry: Const J Mzolo

116


117


Cato Manor: Head Constable (WO) Mickey Doo

1920: SAP Widows & Orphans’ Fund: Sgt BF Doo

118


1946: SAP Widows & Orphans; Fund: Mr BF Doo

Contact details / kontakbesonderhede Hennie Heymans: enongqai@gmail.com / Glenn Elsden: glenn.elsden@gmail.com Nico Moolman: lingloi@telkomsa.net met webtuiste www.nicomoolman.net

Greetings – Groete Salute! Saluut! Hennie Heymans No 43630(B) Š 2016

119

Vol 7 No 13  

A publication with focus the the history of National Security in Southern Africa - police & defence

Vol 7 No 13  

A publication with focus the the history of National Security in Southern Africa - police & defence

Advertisement