Page 1

1


Revival of the “Old” Nongqai

2


We have attempted to revive the spirit of the old “Nongqai” – to conserve our southern Africa national security history. We also pay homage to our departed comrades.

Who are we? We are an informal group of police and defence veterans as well as civilian researchers who would like to foster an interest in South Africa’s police, defence and national security history from 1652 with cut-off-date 1994; when the new South Africa came into being. As veterans we only tell and explain what we did; for we were the “on the spot” eyewitnesses! In fact we are the ones you saw on TV and in the news reels of the time following orders from parliament. However we have to debate the incidents because our memory is fallible as we grow older. In the terms of the day "we earned the T-shirt and right to tell our stories for you to enjoy with malice towards none." We all can learn from the past.

There is no longer a SA Police Force Museum Since 1652, the date from which we kept records, the records show that policing in southern Africa was relatively good! Bad apples were kicked out. Later in the 19th Century we got Inspector King from the UK to lay a police foundation in the Cape Colony. Our early detectives were not bad either, taking into consideration the limited forensic assistance available. We are attempting to conserve and preserve our national security history. So much is owed to so few – those few who formed a dotted line between peace and total anarchy.

Administration We are mainly a “one-man-show”, so if we do not respond immediately to your email – please send a reminder to heymanshb@gmail.com or enongqai@gmail.com or phone Hennie Heymans at 012-329-4229. We were “fighters” and not “writers”. History is such an all absorbing subject; we have do much reading, research, scanning, liaison and other tasks - so sometimes we tend to forget, however that’s one of the ‘bonuses or plights’ – take your pick - when we get old.

3


Legalities This publication is not intended to be a comprehensive review of all developments in policing/ national security or to cover all aspects of those referred to. Readers should take legal, medical and/or other advice before applying the information contained in this publication to specific issues or transactions. The Nongqai contains various and sundry personal opinions of different correspondents and neither the compiler of the Nongqai nor the Nongqai will be held responsible for any of their comments which is entirely their own and not necessarily that of eNongqai or its publishers.

The Colour of the South African Police Force

We will remember them!

4


Front Cover, Layout and Design Front cover by Glenn Elsden (right) which is based on a front cover of the Justitia, dated May 1963, depicting a passing-out parade held during December 1962. The rest of the layout is done by Hennie Heymans – a novice as far as layout, design and graphic art is concerned and he takes full responsibility for any errors or factual mistakes.

Welcome Welcome to this issue – this is Mk2! This edition is our second attempt to compile this issue. The previous copy of this particular issue was completed last night (Friday 5 Aug 2016) and just “disappeared” into cyber space. (Now at this moment: Saturday morning I had intended to braai sosaties – kebabs for brunch; however duty calls! So it is back to rethink and remember the lost edition. The problem is all one’s editorial, references and comments are lost.) It’s now Tuesday 9 August and we are still slogging through reference material but hope to publish later today. – So please enjoy!

Table of Contents Revival of the “Old” Nongqai .......................................................................................................................... 2 Who are we? .................................................................................................................................................. 3 There is no longer a SA Police Force Museum .............................................................................................. 3 Administration ................................................................................................................................................ 3 Legalities ........................................................................................................................................................ 4 The Colour of the South African Police Force ................................................................................................ 4 Front Cover, Layout and Design .................................................................................................................... 5 Welcome ........................................................................................................................................................ 5 Dames in ons Magte ...................................................................................................................................... 9 Vroue in die Weermag: Celéste Scheepers ................................................................................................... 9 Inleiding ...................................................................................................................................................... 9 SAW-loopbaan............................................................................................................................................ 9 71 Brigade ................................................................................................................................................ 10 32 Bataljon ................................................................................................................................................ 10 Pomfret ..................................................................................................................................................... 10 117 Bn. ..................................................................................................................................................... 10 SA Leërkollege ......................................................................................................................................... 11 Zimbabwe ................................................................................................................................................. 11 5


Inspekteur-Generaal ................................................................................................................................. 12 Militêre Attaché ......................................................................................................................................... 12 Sport ......................................................................................................................................................... 13 Slot ........................................................................................................................................................... 13 CV: Celéste Scheepers ................................................................................................................................ 13 Medaljes ................................................................................................................................................... 14 Fotoalbum: Celéste Scheepers................................................................................................................. 14 Pa en Dogter saam gestasioneer: AO NJI Visser en (v) konst. Annake Visser ............................................ 17 Pilgrimage to pay respects to three of fallen friends: Paul de Preez ............................................................ 18 Seeking the names of fallen comrades ..................................................................................................... 19 

BE “Brydon” McTavish ........................................................................................................................ 20

Edward Dutton & Shaun Perumal ....................................................................................................... 21

Old Natal Policemen: Dean Saunders and Paul du Preez ........................................................................ 21 Anglo Boer War: The Boer and his Music: Nico Moolman............................................................................ 22 Introduction ............................................................................................................................................... 22 Band of the ZAR (Boers) .......................................................................................................................... 23 Orange Free State .................................................................................................................................... 23 Transvaal (ZAR) ....................................................................................................................................... 24 South Africa .............................................................................................................................................. 24 To our Generals ........................................................................................................................................ 26 

General de CR Wet ......................................................................................................................... 26

Gen Joubert: Transvaalsche Volksmarsch ...................................................................................... 26

Le Chant du Boer (French) & Jonge Burger: Door goed en Bloed ........................................................... 27 German: Boer ballades ............................................................................................................................. 27 POW’s & Red Cross ................................................................................................................................. 28 Fredeliid (sic) ............................................................................................................................................ 29 British: Bloemfontein March ...................................................................................................................... 30 POW: The “Rough Gang”: Diyatalawa Camp, Ceylon .............................................................................. 31 Adv Abraham Fischer ................................................................................................................................... 31 Leon Lemmer: Bram Fischer, dié verloopte Afrikaner............................................................................... 32 Bekende en minder bekende benaminge van polisie en militêre, range en eenhede: Dr NC Lamprecht .... 35 Ontstaan van en Transformasie van Polisiemagte – Eers net die manne en toe later die Vroue: Brig. Fanie Bouwer ......................................................................................................................................................... 37 Inleiding .................................................................................................................................................... 37 Die Romeine ............................................................................................................................................. 38 Die Grieke ................................................................................................................................................. 38 Kerk tydens die Middeleeue ..................................................................................................................... 38 6


Inkwisisietydperk....................................................................................................................................... 38 Angel-Sakse ............................................................................................................................................. 39 Engeland .................................................................................................................................................. 39 Die VSA .................................................................................................................................................... 40 Die Kaap van Goeie Hoop ........................................................................................................................ 40 Boererepublieke........................................................................................................................................ 42 Natal ......................................................................................................................................................... 42 Polisiëring ná Uniewording in SA .............................................................................................................. 43 Vrouepolisie in SA .................................................................................................................................... 44 Inleiding ................................................................................................................................................. 44 Vrouepolisiëring sedert 1 Januarie 1972 .................................................................................................. 45 ‘n Eerste geval van (Gesamentlike) gemeenskapspolisiëring in SA? Brig. Fanie Bouwer .......................... 47 President-Security .................................................................................................................................... 49 A 1987 Train Journey behind the Iron Curtain: Dr NC Lamprecht ................................................................ 50 Uit vergange se dae: Nico Moolman ............................................................................................................ 52 KOD Bloemfontein .................................................................................................................................... 53 Poskoets: Boemfontein ............................................................................................................................. 53 Uit vergange se dae in die ou Transvaal (HBH) ........................................................................................... 54 Zarps Oos-Transvaal ................................................................................................................................ 54 Zarp: Komatipoort ..................................................................................................................................... 54 Zarp: Middelburg (Tvl): Polisiestasie......................................................................................................... 55 Question: Pietermaritzburg Police Station? / Vraag: Loopstraat Polisiestasie Pietermaritzburg? ............. 55 Modern South African military and semi-military music: Frans Erasmus ...................................................... 56 No 18416 (F) Speurder-sersant HI “Basie” Sadie: Een van Durban se Legendes ....................................... 61 SALM Vliegtuie en die “Wolf”: Johannes Botha ............................................................................................ 62 Cessna 185 van die SA Leër Potchefstroom ............................................................................................ 62 MiG 21 ...................................................................................................................................................... 62 Die Wolf: Gebou in SWA .......................................................................................................................... 63 SAP Mooirivier: Kol Louis Janneke .............................................................................................................. 63 Die opening deur minister Louis le Grange en genl Mike Geldenhuys ..................................................... 67 Die nuwe polisiestasie (voorkant) ............................................................................................................. 67 Die nuwe polisiestasie (agter) ................................................................................................................... 68 Die “ou” polisiestasie ................................................................................................................................ 68 Perdebeeld: Veldmaarskalk JC Smuts: Themba Ndlovu .............................................................................. 68 Warren Loader: Is this Gen CR de Wet’s horse in British Captivity? ............................................................ 71 Sketse deur Lourens Puren: Dr Dreyer van der Merwe ................................................................................ 71 Kol Eugene de Kock deur Lourens Puren................................................................................................. 72 7


Mnr Louis Luyt vs Nelson R Mandela ...................................................................................................... 74 Moses Sitole ............................................................................................................................................. 75 SWAPO: Memorial: Windhoek: 50 yrs later – Hennie Heymans .................................................................. 78 Graves Swapo Heroes.............................................................................................................................. 83 Delville Wood: St John’s School: Johannesburg: Col Craig Williamson ....................................................... 83 Col Lahner: Durban ...................................................................................................................................... 86 The SAP’s Isandhlwana ............................................................................................................................... 86 Sgt Winterboer: Cato Manor: Eric van Niekerk ......................................................................................... 86 The Cato Manor Massacre January 24th 1960 and the story of Sgt Winterboer ................................... 86 Cato Manor Speurder: Maj. JJ van Rooyen ................................................................................................. 90 UDF and SADF Ranks: Mark Naude ............................................................................................................ 91 SA Army 1952........................................................................................................................................... 91 SA Army 1961........................................................................................................................................... 92 SA Army 1970........................................................................................................................................... 93 SA Army 1995........................................................................................................................................... 94 Wie herken die Man? JJ van Rooyen lll ....................................................................................................... 95 Home Attack on Ambassador (ret) CF Jacobs: Scottburgh: KZN ................................................................. 95 Dasse: Versameling: Koot Swanepoel ......................................................................................................... 96 Personnel Security Vetting: Personeelkeurings in die SAW: Col Chris Pheiffer ........................................... 97 Comments by Hennie Heymans ............................................................................................................... 97 National Security: Rhodesia, Britain and the USA ........................................................................................ 97 British Military Plans to Invade Rhodesia .................................................................................................. 97 Oor die Drumpel by die Nongqai ................................................................................................................ 102 Dave Fell & Marina Minnie ...................................................................................................................... 102 Asst. professor Jacob Dlamini: Skrywer van die boek Askari. ................................................................ 102 Tom Louw (RIV)...................................................................................................................................... 103 Kol Chris Pheiffer (SANW) ...................................................................................................................... 103 Piet Fourie (Durban) ............................................................................................................................... 104 Johan Jonker (Durban) ........................................................................................................................... 104 Statuettes SA Security Forces / Veiligheidsmag Beelde: Tiny Nortje ......................................................... 105 IPA Geskiedenis: AO Gert Visagè .......................................................................................................... 105 Versoek van kolonel Lesch vir foto’s van die 10-Jarige bestaan van die vrouepolisie 1982....................... 105 Drakensberg Mountain Passes – Natal, Free State, Transvaal. ................................................................. 106 Police around the Globe ............................................................................................................................. 106 Texas ...................................................................................................................................................... 106 The UK: Police Officer's Badge Found On West African Man In 1916 ................................................... 107 While back in South Africa ...................................................................................................................... 108 8


A Johannesburg Bus Conductor ............................................................................................................. 109 Humour in Uniform: Spietkop: TO Honiball ................................................................................................ 109 Passes of a different kind: Piet Fourie (Durban) ......................................................................................... 110 WW2: The Finns : WW2 Colourised Photos ........................................................................................... 111 WW2 Colourised Photos ......................................................................................................................... 111 The past election ........................................................................................................................................ 112 A Sober Reflection .................................................................................................................................. 112 Request for information re SA Military Tattoo: Abu Dhabi Police Band ...................................................... 113 Vote of Thanks ........................................................................................................................................... 113 Contact details / kontakbesonderhede ....................................................................................................... 113

Members send

of

their

other

forces

Colours,

are

badges,

welcome banners

to and

logo’s

Dames in ons Magte Aanvanklik was die gedagte van vroue in ons Magte ietwat vreemd. “Ja, daar was vrouens in beide wêreldoorloë, maar daar is nie nou oorlog nie!”, het ons gehoor. Vandag weet ons nie hoe ons sonder DAMES kon klaar kom nie. In die uitgawe kyk ons bietjie na dames in die Magte.

Vroue in die Weermag: Celéste Scheepers Inleiding Toe ek ʼn skoolkind was wat in Bloemfontein grootgeword het, was ek vas onder die indruk dat soldate almal dom moes wees, en het my dus nie veel aan die baie besige militêre lewe rondom ons gesteur nie. My broers was jonger as ons, en ten spyte van die feit dat ons skoolmaats met vervelige reëlmaat ‘armie toe’ gegaan het, het ek geen kontak met ‘armie-manne’ gehad nie. Aldus my grote verbasing toe ons in matriek op vakansie vier weermagmanne leer ken het wat op daardie stadium by die Militêre Akademie studeer. Wat ʼn aangename verrassing. Toe ek dus na my eie studies Kaap toe trek, het ek hul uitnodiging om te kuier, onthou en een van hulle gekontak. En net daar het my liefdesverhouding met die weermag begin.

SAW-loopbaan In 1983 het ek aan een van die oorspronklike manne se beste vriend verloof geraak, en omdat ek toe reeds baie geïnteresseerd was in hierdie eksklusiewe wonderlike wêreld van oorlog, het ek aansoek gedoen om by die Militêre Akademie te gaan werk in Saldanha. Ek is aangestel as junior lektor op grond van my Graad in Sielkunde, maar omdat niks ooit uitwerk soos dit oënskynlik lyk nie, beland ek in die personeelkantoor. In retrospeksie was die groot voordeel dat ek ʼn wonderlike sammajoor gehad het wat my touwys gemaak het in die geheimenisse van administrasie in die Weermag. 9


In 1985 het ek verneem dat ek op offisiersvormingskursus sou gaan, en het met verwagting daarna uitgesien, want dan kon ek uiteindelik begin om uniform te dra. Dit was die begin van ʼn paar interessanthede – eerstens het ek uitgevind dat ek verskriklik kompeterend in die werkplek is, en tweedens dat almal nie lyk en optree soos my super-fikse, baie slim eggenoot nie. Hy was toe, en is steeds 32 jaar later my mentor en raadgewer. Die unieke onderskeiding van die spesifieke Vormingskursus was dat daar vir die eerste keer in die geskiedenis beide mans en vroue op die kursus sou wees; iets wat voorheen ondenkbaar was!! ʼn Ander snaaksigheid was dat die kursus bestaan het uit professionele lede (soos ek) en jong offisiere en sersantmajoors wat nou net met hul offisiersloopbane begin het. Die kursus het toe begin, en die kompetisie! Na afloop van die kursus is ek aangewys as die Beste Student, en ook as die Fiksste Student. Ek het met trots my eresabel en ʼn plaatjie ontvang, en minute later is die einste sabel teruggegee vir veilige bewaring. Vandag het ek net foto’s van die pragtige sabel.

71 Brigade Kort nadat ek van Vormingskursus teruggekeer het, het ek by 71 Brigade begin werk en met die operasionele gedeelte van die weermag bekend begin raak. Toe my eggenoot Louis, en later ek na 32 Bataljon verplaas is, was ek in die wolke, al moes ons die pragtige Kaap verlaat.

32 Bataljon By 32Bn aangekom, het die legendariese bevelvoerder, “Echo Victor”, kol Eddie Viljoen my aangestel as sy adjudant. As adjudant het ek dus intieme, soms hartverskeurende en skrikwekkende kennis opgedoen van hoe militêre operasies regtig lyk en uitgevoer word. Hy het van die standpunt uitgegaan dat sy adjudant alles behoort te weet wat in die eenheid aangaan, en ook oral waar hy gaan, moes saamgaan. Dit het my die rare voorreg gebied om te kon beleef hoe elke militêre operasie ingeoefen en uitgevoer word, ten spyte van my geslag en die verbod op vroue oor die kaplyn. Soos goed gedokumenteer, het 32 Bn. gereeld verliese gelei, en was ons van die eerstes wat gedurende Op Modulêr al die lede van ʼn gevegsvoertuig verloor het agv ʼn direkte aanval deur die Migs en tenks op die slagveld. Om daarna met families te skakel wat hul mense se oorskot wil sien, is net hartverskeurend.

Pomfret Tydens Namibië se onafhanklikheid het 32 Bn. ʼn politieke tameletjie geword, en is ons na Pomfret in die Noord-Kaap verskuif. Daar is die trotse eenheid uiteindelik ontbind en al die lede in die bestaande SAW ingedeel. ʼn Ironiese staaltjie uit die Pomfret-tye is dat ek ʼn reputasie ontwikkel het dat ek ʼn kampioen Strohrum drinker is. Hoekom ironies ? Ek drink eintlik glad nie eers nie! Wat werklik gebeur het, is dat ek na ure se kuier in die kroeg dan laatnag deel gevorm het van die onvermydelike Stroh-downdowns, en dan die een Stroh na die ander kon down sonder enige noemenswaardige effek. Maar die verskil tussen my en my makkers was uiteraard dat ek in die ure se aanloop tot die drinksessie nie ʼn druppel alkohol ingeneem het nie. . maar nou ja, dis seker hoe ‘urban legends’ ontstaan.

117 Bn. In 1990 is ons na 117 Bn. verplaas en het ek die ops-offisier geword. Die eenheid se fokus was binnelandse operasies, en dit het my groot plesier verskaf om in daardie gedeelte van ons operasies ook my deel te kon doen. 10


SA Leërkollege Toe ek dus, met die ongelooflike goedgunstige beywering van brig.genl. Koos Loubser na die Junior-Bevel en Staftak van die SA Leërkollege verplaas is, was ek gewapen met regte kennis en eerstehandse ondervinding oor allerlei tipe oorlogvoering. As enigste vroulike instrukteur moes ek my man kon staan tussen my medekollegas, maar ook teenoor wysneusstudente wat geglo het vroue weet niks. Dit het tot gevolg gehad dat studente begin vertel het dat ek ‘moeilik’ is en studente maklik druip indien hulle snert praat en onwaarskynlike onuitvoerbare waarderings produseer. In daardie goeie ou dae kon student nog eksamens en kursusse druip. Nog ʼn merkwaardige herinnering oor my Junior Bevel- en Stafkursus is dat ek en Chris Serfontein saam die volledige Vredessteun Operasies module ontwikkel het, en werklike voorbeelde kon gebruik soos dit in die wêreld gebeur het. Dit was ook in dieselfde tyd dat die ‘White Paper on Defence’ en die nuwe ‘Civic Education’ module, waar die Grondwet se inhoud aan studente geleer moes word, ontwikkel is en ons urelange interessante en pynlike gesprekke met ou weermag en integrasie weermaglede gevoer het . Nadat ek ʼn wonderlike, wonderlike jaar gedurende die Bevel-en Stafkursus voltooi het waar ek die naasbeste student was, is ek aangestel as sg. KS – Kontrolestaf. Wat ʼn voorreg om by die Leerkollege, eers by die Junior Bevel -en Stafkursus tak en toe by Senior Bevel -en Stafkursus tak te kon werk, weereens as enigste vrou.

Zimbabwe

Gepraat van enigste vrou: in 1998 het ek uit die bloute die geleentheid gekry om die “Operasionele Bevelvoerder tydens Vredessteunoperasies’ kursus te doen in Zimbabwe. Vir die Zimbabwiese studente op die kursus was dit ʼn totale nuwigheid, en moes ons maar aan mekaar gewoond raak om sodoende die beste uit die kursus te kon kry. Dit was ʼn heerlike ondervinding om baie realistiese praktiese oefening te kon kry. 11


Inspekteur-Generaal

In 2000 is ek bevorder tot Kolonel en het dus in 2001 by die Inspekteur-Generaal begin werk. Na ʼn uitdaging het ek in 2004 as ʼn Gesertifiseerde Interne Ouditeur (CIA) gekwalifiseer, en is tot vandag nog die enigste gekwalifiseerde ouditeur in uniform. In die 13 jaar wat ek daarna by die Inspekteur-Generaal spandeer het, het ons die IG uitgebou tot ʼn professionele organisasie in pas met modern oudit, prestasieoudit en oudittegnieke. Ek het ook die geleentheid gehad om die weermag se operasies tydens 13 geleenthede oral oor Afrika te kon oudit waar soldate ontplooi was – Soedan, Comore, Cote d’Ivoire, Burundi, die DRC ens.

Militêre Attaché Die slegte in elke loopbaan kan helaas nie uitbly nie. Wanneer kompetisie en verterende ambisie ter sprake kom, is sommige mense selfs bereid om hul vriende, bloedbroers en kamerade in die voet te skiet. Daarom het ek, in die middel van my Attaché-kursus, myself ewe skielik midde ʼn Krygsraad bevind, en vir die volgende 4 jaar, in stede van geplaas te word, het ek myself in die Hof verdedig totdat die hof uiteindelik bevind het dat “die STAAT bo redelike twyfel bewys het dat kol Scheepers geensins aan iets skuldig is nie en al die korrekte prosedures inderdaad gevolg het”. Dit het tot gevolg dat ek nou eers, nog ʼn verdere 6 jaar later, as die Militêre Attaché na Frankryk gaan vertrek. Ek moet seker maar sê ‘eind goed, alles goed’, want na hierdie wonderlike afsluiting van my loopbaan, tree ek af. Dit was ʼn wonderlike voorreg om vir meer as 35 jaar ʼn soldaat te kon wees, soos ek myself altyd bekendstel as iemand vra wat ek doen (daardie woordkeuse tot my dogter se verdriet; “Moekie, dis so lowclass, mense sal dink jy’s dom”. ) 12


Sport Deur al my loopbaanbedrywighede en sport en kindgrootmaak, het ek dit as my persoonlike plig en saak van eer beskou om altyd top-fiks te wees. Daarom het ek, ʼn Springbok ‘Racewalker’ aan almal bewys dat mens deur net stap te oefen, steeds fiks genoeg kan wees om aan die uiters strawwe SANS Fiksste Soldaat Kompetisie deel te kan neem – en te wen! Die afgelope paar jaar het ek hierdie ontsettende uitmergelende kompetisie jaarliks aangepak, en was vir jare tot met my uittrede in 2015, die fiksste soldaat in die Subveterane, Veterane en Meesterskategorie. Die ‘dogtertjies’ van onder 25 jaar was net eenvoudig te fiks en taai vir my om te kon wen! Ek was immers meer as dubbel hul ouderdom!

Slot En nou wag die laaste avontuur – Viva la Francé !

CV: Celéste Scheepers Celéste Scheepers, alhoewel ʼn gebore Pretorianer, is ʼn trotse Vrystater met ʼn hons-graad in maatskaplike werk, ʼn gekwalifiseerde interne ouditeur en gedekoreerde offisier in die Suid Afrikaanse Nasionale Weermag. Tans is sy wagtend om as Militêre Attaché te ontplooi, nadat sy vir 13 jaar werksaam was by die inspekteur-generaal, en het reeds die afgelope 32 jaar in verskeie poste in die voormalige regering, en in die nuwe geïntegreerde weermag gedien. Nadat Celéste in Bloemfontein gematrikuleer het, het sy by die Universiteit van die Vrystaat, Universiteit van Pretoria en Universiteit van Stellenbosch onderskeidelik gestudeer. In die weermag het sy benewens die militêre akademie, ook in die destydse 32 Bataljon in Suidwes Afrika, in 117 Infanteriebataljon te Soekmekaar en as instrukteur by die Suid Afrikaanse Leërkollege in Pretoria gewerk. Celéste het deurentyd tydens militêre kursusse in die top 5 geëindig en alle voorgeskrewe en ontwikkelingkursusse geslaag. Sy is ook in 1998 die geleentheid gegun om die vredessteunkursus vir eenheidsbevelvoerders in Zimbabwe te doen. Haar kennis van militêre operasies en die ingewikkelde binnewerking van die weermagmasjien het haar in staat gestel om prestasieouditwerk te doen in Afrikalande soos Soedan, Burundi, die Comore, Cote d’ Ivoire en die Demokratiese Republiek van die Kongo, waar SANW magte ontplooi het. Celéste het die ISO 9001 en die Implementering en Evaluering van Kwaliteit Sisteme (ISO 9000:2000) kursusse met onderskeiding geslaag en was medeverantwoordelik vir die implementering van die Inspekteur Generaal se suksesvolle ISO 9001/2000 sertifisering. Sy was gedurende 2002 naasbeste presteerder in die Senior Bestuurskursus by die Stellenbosch Bestuurskool. In 2003, nadat sy na die Inspekteur Generaal verplaas is, het Celéste besluit om in ʼn ouditrigting te beweeg, en onder andere ʼn Sertifikaat in Operasionele Oudit en ʼn Interne Oudit Sertifikaat gedoen. Sy het gedurende 2004 die gevreesde en hoogs aangeskrewe internasionale “Gesertifiseerde Interne Oudit” (CIA) eksamen geslaag. Later het sy haarself ook gekwalifiseer as Kwaliteit Assessor en Gesertifiseerde Risikobestuur Analis (CRMA). Sy is tans die eerste en enigste gekwalifiseerde uniformdraende Interne Ouditeur. 13


Gedurende 2000 het Celéste ʼn aantal essays ingeskryf vir die professionele militêre skryfkompetisie; met die gevolg dat 3 van die top 10 vanuit haar pen gekom het, ʼn unieke eerste vir hierdie internasionale publikasie. In 2012 het sy weereens ingeskryf en is met die derde plek bekroon. Celéste Scheepers is bedrewe en entoesiastiese sportman met nasionale kleure in atletiek en provinsiale kleure in atletiek, netbal en vlugbal. Sedert 2012 is sy tydens die gelyknamige kompetisie gekroon as die fiksste vrouesoldaat in die SANW in die sub-veteraan-, veteraan- en meesterskategorie. Sy is die trotse houer van 8 SANW medaljes, en die kroon van haar skepping is haar 28 jarige dogter, Caro. Haar stokperdjies sluit in reis op ver paaie, sneeuski, Latynse danse en die wonder van flieke.

Medaljes Naam van Medalje Militêre Meriete-medalje Pro Patria-medalje Suider Afrika-medalje Algemene Diensmedalje Unitas-medalje Getroue-medalje (Brons) Getroue-medalje (Silwer) Tsumelo-medalje Getroue-medalje (Goud)

Jaar Toegeken 1996 1985 1989 1994 1994 1994 2005 2008 2016

Na-Naamse Titel Mmm

Fotoalbum: Celéste Scheepers

Aapkas.

Formeel: Dinee vir attachés.

14


Ontvanger van Pro Patria-medalje.

By die IG. (let op hoe pragtig vertoon die kraagpatte op die hemp - HBH.)

Toubrug.

15


Aanmekaar sit van R4.

Oudit-ondehoude.

16


Pa en Dogter saam gestasioneer: AO NJI Visser en (v) konst. Annake Visser Geagte Hennie, jammer dat ek so lank gewag het maar jy weet seker ek was twee keer binne twee weke in twee verskillende Hospitale? By die laaste een het ek ʼn stent gekry en toe het dinge maar stadig gegaan. Intussen nadat ek ontslaan is, kry ek inflammasie in my linker gewrig daar waar die drip se naald in was. Nou ja, eina dit was ook seer. Gaan nou maar stadig met die tikkery. My dogter het 1983 Matriek gemaak en op 27 Desember 1983 deur my geattesteer, foto aangeheg. Sy was 6 maande student by my op die stasie en is Julie 1984 na die polisiekollege, Pretoria, vir haar opleiding. Gedurende September/Oktober was dit ouerdag en was dit ʼn geleentheid vir my en my vrou om dit by te woon. Wat ʼn trotse dag vir ʼn Ouer om ons dogter daar op die parade grond te sien marsjeer. Foto aangeheg, eerste ry derde van links. Tydens die funksie agterna is sy saam met hul vroue B/O, kan nou nie die naam onthou, afgeneem. Foto aangeheg. Desember 1984 hetsy uitpasseer en teruggekom na Franschhoek waar Pa kon toesig hou oor dogter en ek het haar geleer hoe dit gedoen word. Ook nie nonsens gevat nie. Begin 1986 is sy na Paarl Radio Beheer verplaas. Tydens haar dienstyd daar, het sy ʼn vingerafdrukkursus, Mias-kursus asook masjienklarings gedoen. Sy is intussen met ʼn polisieman getroud en in 1989 word hulle na Langebaan verplaas waar sy later Sersant en AO geword het. In 2007 het sy die nare siekte, Distonie, gekry en moes later Medies afgaan. Sy onthou die dag met die aankondiging van hul stasies, het AO “Patrollie” Nel haar naam uitgeroep, effens gehuiwer en toe gesê sy is na Pretoria verplaas. Sy onthou sy was uit haar geweste geskrik en die bewerasie gehad. Patrollie het aangegaan tot die laaste en toe haar naam weer geroep en gevra: “Is jy tevrede? Toe het hy gesê: “Nee, jy is verplaas na Franschhoek!” Toe was sy natuurlik baie, baie bly. Hoop jy kan dit gebruik. Groete. Nico Visser

Annake word ingesweer as lid van die Mag en brig Duveen Botha en Annake voor Rosehof.

17


Anneke staan 3de van links, skuins agter haar troepsersant.

Pilgrimage to pay respects to three of fallen friends: Paul de Preez Morning Hennie, My visit to the SAP Memorial was a pilgrimage to pay my respects to three of my fallen friends. During 1988 we were at Durban Grosvenor Boys High School, four friends about to finish school and start the next chapter of their lives. Brydon McTavish, Edward Dutton and I were all in the same class. George Thompson was a year behind but we had all grown up together. Bryson and I went off to do our National Service; Bryson did his service in the “Marines” and me in the “Military Police”. Edward joined the SAP and the following year so did George. When I finished my service I also joined the SAP as well as Bryson and we were in SAP College together. Bryson and I eventually found our way to the Tugela Ferry Firearm Unit and by that time both Edward was a dog handler in Durban as well as George. Edward and his partner Shaun Perumal were assassinated in 1994 along with their patrol dogs when they went to meet an informer and were shot and killed at a filling station in KwaMashu whilst sitting in their vehicle waiting for said informer. Bryson died in August 1994 in a state accident at Keats Drift. George died in 2001 or 2002 my memory eludes me on the exact year. He had finished his shift and responded to an armed robbery or hijacking and was knocked down and killed by a Durban Metro Police Vehicle on the N3 highway just outside Durban.

18


On the day at the Union Buildings I was accompanied by Dean Saunders and his family. Dean was also a Policeman for a short while before he left to another branch of law enforcement. It was our first visit to the memorial. Later that day we drove to the Police College and obtained permission to drive through the lines and have a look. Dean was able to show his daughters and his wife where he had done his training. I was able to close a chapter in my life that I loved and loathed in equal measures; both for what it had given me and for what it had taken from me. Please feel free to make any such changes to layout grammar etc as you wish Hennie. 

Grosvenor Boys High School was in our patrol area at King’s Rest on the Bluff. Paul’s father and uncle were policemen at Wentworth. I also grew up on the Bluff and Paul confirmed that the well known Bobby Godsell was also a former scholar from Grosvenor Boys High School. I once attended to a complaint of “assault common” where the parents of a schoolboy from Grosvenor Boys High School laid charges against a teacher for assaulting their child. The teacher was convicted for the assault. (I felt it was morally wrong, to charge the teacher criminally. We all needed a good hiding now and then; even the station commander did not spare the rod!)

Seeking the names of fallen comrades

In deep consentration and captured by the camera!

19


 BE “Brydon” McTavish

20


 Edward Dutton & Shaun Perumal

Old Natal Policemen: Dean Saunders and Paul du Preez

Paul du Preez & Dean Saunders and Family on their way to the SAPS College.

21


Though men indeed!

Anglo Boer War: The Boer and his Music: Nico Moolman Introduction Going back in time we all remember when the ram’s horns were played the walls of Jericho fell down.1 Military music is almost as old as warfare itself. King David of Israel was a poet and music instruments were mentioned in his psalms. We known that the Boer sang “Sarie Marais” (actually Sarie is a Maree) especially in POW camps far away. Our SA Bands loved Sarie Marais and other Allied bands always played it in our honour. The Aussies have their “Waltzing Matilda”, the Americans have Da Sousa’s marches and the British – “We are marching to Pretoria” - have English, Scottish and Irish music while the Welsh were renowned for their choirs. The Fins had Finlandia which was so patriotic that it was banned by the Russians. The Russians have their music and they are also known worldwide for their Volga Boat Song. The Zulu were fierce fighters, their war songs, war cries, rattling of the spears and stamping of the feet as fare more intimidating than the haka of the New Zealand Aborigines. The Boer and others had their own special brand of music – even patriotic waltzes.

1

I have lost all the research into “war & patriotic” music.

22


Band of the ZAR (Boers)

Orange Free State

23


Transvaal (ZAR)

South Africa

(It looks like Mr. Ted Rooseveld in the top right hand corner, see enlargement & photo from Wikipedia.) 24


25


To our Generals 

General de CR Wet

De Wet’s March was dedicated and approved by the General himself. 

Gen Joubert: Transvaalsche Volksmarsch

26


Le Chant du Boer (French) & Jonge Burger: Door goed en Bloed

German: Boer ballades

27


POW’s & Red Cross

28


Fredeliid (sic)

29


British: Bloemfontein March

30


POW: The “Rough Gang”: Diyatalawa Camp, Ceylon

The “Rough Gang” at Diyatalawa Camp, Ceylon.

Adv Abraham Fischer Dis met ʼn tikkie nostalgie dat ons die volgende artikel wat in Praag verskyn het, met onderwerp Bram Fischer, plaas. Dit is altyd interessant om iemand anders se insigte te verneem oor iemand wat mens “ken”. Ek het vir ʼn paar jaar met sy legger te veiligheidshoofkantoor gewerk. Hy is op 23 April 1908, te Bloemfontein gebore en is op 8 Mei 1975 te Bloemfontein oorlede. Volgens alle berigte was hy ʼn briljante persoon en regsgeleerde. Na sy gevangenisstraf en met sy afsterwe was dit nie baie helder wie hom as leier van die verbode SAKP opgevolg het nie. [Ek het met polisiemanne gesels wat hom geken het en is dankbaar vir die agtergrond materiaal wat deur majoor (later genl.) Mike Geldenhuys en (destyds luitenant) later brig. Roelf van Rensburg verskaf is. Hulle was destyds lede van die Republikeinse Intelligensiediens wat adv. Fischer (destyds vermom en op vlug) saam met brig. (destyds kaptein) Kalfie Broodryk gearresteer het. Ook dankbaar vir die unieke foto’s oor adv. Fischer wat Oom Pietertjie Swanepoel my laat kry het. Fischer was ’n Afrikaner en ’n Suid-Afrikaanse advokaat en kommunis. Hy het bekendheid as antiapartheidsaktivis verwerf en was deel van Nelson Mandela se regspan in die Rivonia-verhoor. Die JMB Hertzog-lughawe het die Bram Fischer Internasionale Lughawe te Bloemfontein geword. (Die Hertzog’s en die Fischers het mekaar geken) - HBH.

31


Leon Lemmer: Bram Fischer, dié verloopte Afrikaner

Daar is talle hedendaagse Afrikaanssprekende blankes wat skynbaar meeding om as dié verloopte Afrikaner, dus as bv. die hoof-ANC-kruiper, erken te word. Van hulle name word later in hierdie teks genoem. Na die Anglo-Boere-oorlog het veral Louis Botha en Jan Smuts uitgemunt as jingo’s, dus as Engelsgesinde blankes, hoewel albei van huis uit Afrikaanssprekend was. Albei kwalifiseer dus as verloopte Afrikaners. Sedert die roemlose, mandaatlose, verraderlike politieke magsoorgawe aan swartes in 1990/1994* is daar veral twee mense wat meeding om as dié verloopte Afrikaner beskou te word, naamlik Bram Fischer (1908-1975) en Beyers Naudé (1915-2004). Albei stam uit voortreflike Afrikanerfamilies. Naudé het terroriste en aspirantterroriste bv. gehuisves, vervoer en van geld voorsien, maar hy was opmerklik onwillig om medeverantwoordelikheid vir hulle bose dade te aanvaar. Wat Naudé se aanspraak op die titel van dié verloopte Afrikaner benadeel, is dat Fischer, anders as Naudé, ʼn kommunis en tot sy dood ongekwalifiseerd selfs ʼn Stalinis was. Daarmee het Fischer hom in die ideologiese kern van die ANC gevestig, wat vir Naudé nie beskore was nie ten spyte van al die loftuitinge wat vir hom uit die ANC-kraal opgeklink het. [* Die volgende woorde van Malcolm X (1926-1965) kan op FW de Klerk van toepassing gemaak word: “He got the peace prize; we got the problem. If I’m following a general, and the enemy gives him rewards, I tend to get suspicious.” (Frank S Pepper, Contemporary biographical quotations, London: Sphere Books, 1986, p 184).] In die nuwe Suid-Afrika is daar mos ʼn onfeilbare manier om ʼn argument te beklink, naamlik om jou op Nelson Mandela te beroep. In sy outobiografie verwys Mandela net ʼn enkel keer na Naudé deur bloot sy naam as lid van ʼn afvaardiging te noem (Long walk to freedom, London: Abacus, 1995, p. 693). Na Fischer is daar baie verwysings en ook lof, bv.: “Although he could have been prime minister of South Africa, he became one of the bravest and staunchest friends of the freedom struggle that I have ever known” (104). In werklikheid was Fischer nooit naasteby ʼn politikus nie. In etlike toesprake het Mandela vir Fischer “lof toegeswaai” (Haasbroek, bron hier onder, p. 325). Mandela het met ʼn absoluut akkurate beskrywing van ‘n verloopte Afrikaner vorendag gekom: “Bram was a … man who fought against his own people” (Mandela, 562). Op Mandela-dag (18 Julie) vanjaar het ek my goeie daad ter nagedagtenis aan Mandela gedoen deur baie meer as 67 minute te gebruik om hierdie rubriek te skryf. Hannes Haasbroek het ʼn verdienstelike boek oor Fischer gepubliseer, ʼn Seun soos Bram (Kaapstad: Umuzi, 2011, 368p). Die titel sinspeel op Fischer se ma, Ella (1884-1964), wat “haar seun altyd ondersteun en liefgehad” het (p. 10). Dit is soortgelyk aan Josef Stalin (1878-1953) se ma, Keke, wat van haar seun gesê het: “I am happy that he has achieved his goal and become a benefactor and patron of all oppressed people” (Keke Jughashvili, My dear son: The memoirs of Stalin’s mother, (Amazon Kindle Singles, 2012, 31p, $2,27, 490), al word hy vir na beraming tussen 30 en 40 miljoen mense se dood verantwoordelik gehou (Simon Sebag Montefiori, Stalin: The court of the red tsar, (London: Phoenix, 2012, 720p, p vii). Voordat ek by Haasbroek se beskrywing van die Fischers kom, moet ek hierdie juweel uitlig: Herbert Morrison, Britse minister van buitelandse sake in die Arbeidersregering, het in 1951 “die onafhanklikheidswording van kolonies in Afrika vergelyk met ʼn tienjarige kind aan wie ʼn voordeursleutel, haelgeweer en ʼn bankrekening gegee word” (201). 32


Ella was “in hart en siel ʼn ‘vurige Afrikaner'” (51). Na die Anglo-Boere-oorlog het sy “haar mes vir die veroweraars en hul meelopers … in gehad” (69). Al het Bram en sy vrou se kommunistiese bedrywighede teen die grein van Ella se politieke en godsdienstige oortuigings ingedruis, het moederliefde voortgesette harmonie in hulle verhouding moontlik gemaak. Sy het bv. “haar waardering uitgespreek dat Bram en Molly soveel vir die onderdruktes doen, veral die insameling van kos” (186). En teen die einde van haar lewe: “Die matriarg sou haar steeds daarvan weerhou om in te meng en te poog om haar seun en skoondogter van hulle politieke oortuigings te laat afsien” (234). Bram se oupa, Abraham, was eerste minister van die Oranjerivierkolonie. Hy het die hoop uitgespreek dat “die kleinding ook eendag, net soos sy oupa, sy deeltjie sou bydra om die land uit te bou” (82). Toe Bram “so vier of vyf jaar oud is, was hy ook verontwaardig dat die Boere hom nie tydens die oorlog geroep het om te kom help toe hulle in nood was nie” (84). Tibbie, die vrou van oud-president MT Steyn, het die hoop uitgespreek dat Bram “eenmaal ʼn sieraad vir jou land en volk sal wees bemind en geëerd deur almal” (107). By sy mondigwording het Tibbie geskryf “dat Bram bestem is om ʼn eerbare rol in die Suid-Afrikaanse geskiedenis te speel” (125, 276). “Gedurende sy skooljare en vir ʼn wyle daarna was Bram taamlik nasionalisties gesind” (108). “Bram se optrede in hierdie jare het gewys dat imperialisme hom geensins aanstaan nie” (109). “Bram was voorwaar in die boesem van die Afrikaner-establishment en allerweë is ‘n rooskleurige toekoms vir hom in dié kringe voorspel” (119). Na sy skoolloopbaan het die Engelse atmosfeer aan die Universiteit Kaapstad Bram glad nie aangestaan nie (120). In 1932 het hy ʼn student aan die Universiteit Oxford se New College geword (131), waar hy met die marxisme (134) en sosialisme (135) kennis gemaak het. Hy het ook drie weke lank deur Rusland getoer (135). Hierna was “hy nie eens meer lus … om ʼn voet in die land [Suid-Afrika] te sit nie. Hy het belangstelling in die ideologie van nasionalisme verloor, veral as hy kyk na die verwronge invloed wat dit in Duitsland en Pole het” (137). In 1933 het hy na Hitler se nasionaal-sosialisme as “kankeragtige en haatlike nasionalisme” verwys. Hy skryf “dat die wêreld net gered kan word as nasionalisme, ook die gees waarin dit in Suid-Afrika beleef word, onderdruk word” (139). Suid-Afrika sou “sy opkomende nasionalisme in toom moes hou” (140). Haasbroek sê van Bram: “Agter sy vriendelike en besadigde voorkoms het ʼn taaiheid en geslepe vernuf geskuil waarmee hy die strewe na ʼn revolusionêre transformasie van Suid-Afrika volgens kommunisties georiënteerde voorskrifte sou dien” (143). Teen 1938 het Bram homself as ʼn kommunis beskou en daarna, waarskynlik in 1942, ʼn lid van die Kommunistiese Party van Suid-Afrika (KPSA) geword (172). Hy sou hom “meermale … blind hou vir die euwels wat dié stelsel wêreldwyd sou oplewer” (173). “Onder sy kalm, selfs ongeërgde uiterlike het ʼn ysterwil gelê. Bram het ʼn onwrikbare geloof in kommunisme en die Sowjetunie gehad en verbete daaraan vasgeklou. Niks het hom daarvan weggedryf nie; nie eens die bekendmaking van die erg onderdrukkende fasette van die Stalin-regime het hom laat wankel nie” (205). Bram is in 1937 met Molly Krige getroud (156). Molly was insgelyks “ʼn ywerige aktivis en kommunis” en daarby “heelwat meer aggressief as Bram” (174). Bram was van mening: “Elke Afrikaanse organisasie met ʼn Afrikanermentaliteit verteenwoordig ʼn gevaar” (176). “Dít wat in wese die Afrikaner in daardie jare ‘gevorm’ het,” is deur Bram oorboord gegooi: “sy nasionalisme, sy godsdiens en sy taal” (206). Hy loof “Indië vir sy aanvalle teen Suid-Afrika in die Verenigde Volke-Organisasie” en veroordeel “die Weste se giftige propaganda-oorlog teen Rusland as vredeliewende land” en hy verheug “hom in die uitbreiding van kommunisme in China” (180). Bram en Molly wou hulle oorverligtheid konkreet bewys en het ʼn swart kind, Nora Mlambo, aangeneem. Dit het “vanselfsprekend sy ouers se wenkbroue laat lig, maar selfs dít het geen werklike duik in hul liefdevolle verhouding gemaak nie” (196). Hierdie ubuntu-sage het ʼn loop geneem wat volgens sommige dalk taamlik voorspelbaar was: “Nora het op skool swanger geraak. Molly sou betaal dat sy haar skoling deur korrespondensie voltooi. Met ʼn babaseun en met ʼn man is Nora weer merendeels in haar eie kultuur opgeneem sodat sy en die Fischers vervreem geraak het” (197). 33


“In 1953 is die nuwe, hoogs doeltreffende, ondergrondse [dus onwettige] party gestig met die naam SuidAfrikaanse Kommunistiese Party (SAKP) in teenstelling met die ou wettige KPSA” (212). Stalin se dood in daardie jaar was vir Bram “ʼn geweldige emosionele terugslag” (212). Bram het mettertyd die hoof van die SAKP, “ʼn ondergrondse, revolusionêre, kommunistiese beweging” geword en “ʼn leidende samesweerder in ʼn komplot om die regering omver te werp. In hierdie tyd [die jare sestig] was die kommuniste inderdaad ver gevorder in hulle voorbereiding vir ʼn gewapende stryd” (236). Bram sou “meehelp om ʼn nuwe opperbevel vir Umkhonto tot stand te bring” (243) met die “vredesikoon” Nelson Mandela as die eerste hoof van hierdie geweldsvleuel van die ANC. As regsgeleerde het Bram ANC-terroriste, soos Nelson Mandela, in die hof verdedig, bv in die Rivonia-verhoor. Mandela het beweer dat hulle “hoofsaaklik deur Bram van die doodstraf gered is” (318). Teen die einde van Bram se lewe het André P Brink (1935-2015) ʼn brief aan hom geskryf. “As die Afrikanerdom oorleef, het die bekende skrywer gesê, sou dit as gevolg van die liberale en ruimdenkende invloed van iemand soos Bram Fischer wees.” Brink het Suid-Afrika “ʼn ónredelike en ónmenslike land” genoem (308). Haasbroek skryf met verwysing na Stephen Clingman se Fischer-biografie: Bram “is die simbool van kommunisme in Suid-Afrika en word beskou as die grootste kampvegter vir hierdie ideologie wat die land nog opgelewer het” (315). Vervolgens gaan ek Bram as ʼn maatstaf gebruik om te bepaal wie hedendaagse verloopte Afrikaners is. André P Brink het in die vorige paragraaf duidelik laat blyk dat hy sodanige betiteling verdien. Dit was die Universiteit Stellenbosch (US), met Chris Brink as rektor, se besluit in 2004 om postuum ‘n eredoktorsgraad aan Fischer toe te ken wat egte en verloopte Afrikaners duidelik onderskei het. In die motivering vir die toekenning van die eregraad staan daar dat “Fischer baie van die ideale vergestalt waartoe die universiteit verbind is” (317). Dat die nuwe US revolusionêr van die US van weleer verskil, behoef dan geen betoog nie. Die huidige voortgesette snelle verswarting en verengelsing van die US dien as bevestiging hiervan. Die doel en gekoesterde ideaal is dat die US en die dorp Stellenbosch net so vervalle soos die res van Suid-Afrika daar moet uitsien. Dit mag nie beter wees nie. Diegene ten gunste van die Fischer-eregraad, dus verloopte Afrikaners, is “pro-Bram-stoetbulle” genoem (319), bv. Max du Preez, Sampie Terreblanche, Lizette Rabe, Ruda Landman en Koos Bekker. Die “antiBrammers”, dus egte Afrikaners, sluit in Tertius Delport, Ebbe Dommisse, Jan Sadie, Kobus Meiring, Christo Viljoen, Hermann Giliomee, Lina Spies, Dan Roodt en Ampie Coetzee (320). Tim du Plessis het geskryf dat die polemiek die beeld van die US dermate “verflenter” het “dat ʼn mens wonder of die kool die sous werd was … Baie wittes sal … glo die Maties wil Fischer vereer om te kruip by die ANC en om politiek korrek te wees” (323). Hy sleep dan die naam van Beyers Naudé naas dié van Bram Fischer by die gesprek in. Die eregraad is in Desember 2004 toegeken. “Volgens die commendatio is Bram vereer vir die groot vormende invloed wat hy, selfs na sy dood, op Suid-Afrika gehad het vanweë die besondere aard van sy onverbiddelike strewe na geregtigheid en politieke gelykberegtiging vir almal in ʼn tyd toe die meeste van sy ‘eie mense’ blind daarvoor was” (324). Koos Bekker was uitsonderlik spraaksaam ter regverdiging van Fischer se eregraad. Hy het ‘n heildronk op Fischer se nagedagtenis ingestel. Dit gaan glo om die “herrangskikking van helde en demone” (324). Die Fischer-eregraad was nie ʼn geïsoleerde vergryp nie. Die nuwe US het reeds talle van hierdie akademies waardelose sertifikate aan ANC-“vryheidstryders” / terroriste, bv. Nelson Mandela en Thabo Mbeki, uitgedeel. Ek moet sê: Die meetsnoere het in bedenklike plekke geval as mense soos Fischer en Mandela as helde beskou word. Daarenteen het Jonathan Jansen, die rektor van die Universiteit Vrystaat (UV) beweer dat Fischer “waarskynlik die grootste seun” van die UV is (327). Ten slotte verwys ek na Pieter Kapp se boek, Maties en Afrikaans,(Pretoria: Protea Boekhuis, 2013, 261p) waarin daar ook oor die Fischer-eregraadsage berig word. Die toekenning word gesien in die lig van die US se huidige “politieke gedienstigheid” (p 102). Die Burger het agter Koos Bekker aan gekruip en die 34


toekenning van die eregraad verdedig en Fischer om duistere redes “geloof vir wat hy gedoen het om ʼn nuwe begin ter wille van die Afrikaanse taal moontlik te maak” (103). Die name van twee “pro-Bramstoetbulle” word by die bogenoemde lys gevoeg: Fanie Cloete en Amanda Gouws. “Twee professore wat nie regstreeks op die toekenning kommentaar gelewer het nie, maar eerder Chris Brink as die groot vernuwer van Stellenbosch beskryf het, was Lizette Rabe en Willie Esterhuyse” (103). Daarmee het ons as’t ware ʼn Wie-is-Wie-lys van verloopte Afrikaners van ʼn dosyn jare gelede. Sedertdien is hierdie lys fluks aangevul; dikwels met die name van opportuniste. Chris Brink het “die debat beskryf as deel van die geboortepyne van die nuwe Stellenbosch” (104). Deesdae is dit vir enige objektiewe waarnemer duidelik aan watter misbaksel geboorte gegee is. http://praag.co.za/?p=39643 – afgelaai op 24 Julie 2016 – HBH.

Bekende en minder bekende benaminge van polisie en militêre, range en eenhede: Dr NC Lamprecht Toe ek in die 1970 by die veiligheidstak, Durban – toe nog in Protea-huis, West-straat – begin, het ek vir sers. Nico Lamprecht weer ontmoet. Onder ons klomp polisiemanne was hy as “Wollie” bekend. Hy en Andy Taylor was eers by “Seksie 4” – die ondergrondse afdeling van die veiligheidpolisie. Die vorige jaar is die ondergrondse afdeling bekend as die Republikeinse Intelligensiediens oorgeplaas na die nuwe Buro vir Staatsveiligheid. Ons bedank Nico vir hierdie artikel wat baie meer helderheid verskaf – HBH.

Dit is te verwagte in Suid-Afrika dat die range/titels/ en benaming van wetstoepassers in die polisie, en die van militêre eenhede wat ook vir wetstoepassing verantwoordelik was, uitsluitlik ontleen is van Nederlands of Engels. In die Suid-Afrikaanse opset met die uitsondering van ʼn enkele offisier, ʼn adjudant of twee en ʼn paar sersante, is dit die “konstabels” wat in die voorste linie misdaad en openbare geweld moet bekamp. Dit is te verwagte dat die rang “konstabel” as Brits beskou kan word en dat dit moontlik kan terugdateer tot 1829 toe Robert Peel sy eerste Metropolitaanse polisiediens in Londen gestig het. Die rang of titel “konstabel” dateer wel terug na ‘n veel roemryker tydperk. Etlike eeue gelede was dit nie net oorlogskepe wat kanonne aan boord gehad het nie; vragskepe was ook goed bewapen teen seerowers en ander vyandige, gewapende skepe. In sestiende tot negentiende eeuse Nederlandse skeepsjoernale word daar dikwels na ʼn “konstabel” verwys. Dié “konstabel” was inderdaad nie ʼn skeepspolisieman nie, maar die skeepsoffisier in bevel van die kanonne en ammunisie op die skip. Op moderne oorlogskepe is die militêre ekwivalent wel ʼn “skutmeester”. Destyds toe daar ʼn stand van oorlog tussen twee of meer lande bestaan het, soos in die geval van die sewentigjarige oorlog tussen Nederland en Spanje, het skepe van beide lande mekaar op die oop see probeer vermy, maar as daar geen ander uitweg was nie, het hulle mekaar aangeval. Dié grofgeskut is dan ook dikwels deur die staat of handelsbelange van ʼn stad aan kleiner skeepsmaatskappye en die groter Oos Indiese (VOC) en Wes Indiese Kompanie (WIC) voorsien. Hierdie einste gewapende vragskepe is dan ook soms deur die staat gekommandeer om hul vlote aan te vul. Dit was ook nie net Spaanse skepe wat aangeval is nie. Portugal as bondgenoot van Spanje is ook as ‘n geskikte teiken beskou vir niks anders as gewettigde seerowery nie. Selfs die fort op Mosambiek-eiland, 35


waarvan die land sy naam gekry het, is gereeld deur verbygaande VOC vlote gebombardeer, ongeag of hulle onderweg was na die Ooste of terug Nederland toe. Desondanks die Nederlandse skeepsgebruik van benaming “konstabel” was die rang in der waarheid reeds etlike eeue reeds gebruik vir die hoogste militêre rang in Frankryk, die Konstabel, dié een naas die koning. Slegs in uitsonderlike gevalle sou ʼn maarskalk – “marechal” uit eerbetoon vir hoër ouderdom, as dié konstabel se senior beskou word. Die rang maarskalk of veldmaarskalk is nie so goed bekend in die Suid – Afrikaanse konteks nie en die rang is slegs tydens die Tweede Wêreldoorlog deur Brittanje aan generaal Jan Smuts, die voormalige Boere generaal en SA eerste minister vir uitsonderlike diens toegeken. Heel ongewoon is “konstabel” ook nie destyds die enigste rang wat eerder met skepe en die vloot verband hou nie. In Nederland was die senior polisie-amptenaar in ʼn stad, die “schout” of “skout” in Afrikaans, en ‘n polisieman was eenvoudig ʼn “schoutdiender.” Die benaming “diender” kan wel nog in ouer Afrikaanse tekste gevind word. Daarenteen in ʼn vloot was die “skout-by-nag” die derde in bevel, na die admiraal en vise-admiraal en sy skip was dikwels in die voor- of agterhoede van die vloot, met die spesifieke taak om snags volgens voorskrif die vlootformasie en volgafstande op die oopsee te handhaaf. As daar in ag geneem word dat die eerste kolonie in Noord-Amerika en in die Kaap, min of meer dieselfde tyd eers deur Nederland gestig is en daarna deur Brittanje beset is; sou dit te verwagte wees dat die benaminge van verteenwoordigers van die gereg soos “sheriff,” ʼn balju of fiskaal, en “marshal” dieselfde sou wees. Tog is dit nie so nie. Laasgenoemde twee range van geregsdienaar is tradisioneel eie aan die VSA en is oor die jare ook deur Hollywood en meer onlangs deur TV wêreldwyd bekend gemaak. Die benaming “sheriff” bestaan wel in Suid-Afrika maar ons “balju of fiskaal” is ʼn geregtelike amptenaar eerder as ’n tradisionele geregsdienaar. Die Nederlandse “mareschal” die ekwivalent van maarskalk, herinner my aan die Nederlandse militêre polisie eenheid, die “Marechaussee”. Die naam is gebruik vir beide die eenheid sowel as die lede van die eenheid. Die Franse oorsprong van die naam is heel moontlik te wyte aan Napoleon se inbesetname van Nederland aan die begin van die 19de eeu. Dat die naam Marechaussee nie Suid-Afrika bereik het nie, kon die gevolg daarvan gewees het dat Brittanje juis die Kaap, ʼn tweede maal aan die begin van die 19 eeu in besit geneem het. Die Marechaussee sou wel as gevolg van hul tweeledige militêre en polisie aard, geskik gewees het in Suider Afrika. Daarenteen mag “ritmeester” wel bekend klink vir iemand wat lief is, of lief was vir ʼn sigaartjie met dieselfde naam. Natuurlik beteken “rit” om te ry en impliseer dit dat ʼn “Ritmeester”, heel moontlik ʼn berede offisier was. Die rang is wel die Nederlandse ekwivalent vir ʼn “veldkornet”. In die Kaap het dié junior offisiere reeds sedert 1732 onder ʼn kommandant gedien wat in bevel was van ʼn militêre eenheid bestaande uit vrywillige burgerlikes. Die eenhede burgerlikes, die voorloper van die meer bekende “ kommando’s”, was toe nog “milities”. Twee Nederlanders aan die Kaap; Nederburgh en Frijkening, is juis in 1793 beveel om ‘n para-militêre eenheid die “Pandoere” tot stand te bring. Die eenheid het hoofsaaklik uit koloniale Khoi en enkele San bestaan, en het onder Nederlandse offisiere gedien. Die naam “Pandoer” was nie eie aan die Kaap nie. Dit was reeds ʼn bynaam wat in Nederland vir kleiner spesiale eenhede gebruik is, juis omdat die naam afkomstig was van ʼn soortgelyke mag gevreesde Kroate, bekend vir hul vegvermoë in diens van die Oostenrykse keiser. Met die uitsondering van enkele voetpatrollies in Kaapstad en ZARPS se soortgelyke patrollies in Johannesburg, was amper alle polisie in Suid-Afrika berede. Daar was wel nagwagte in stede, slegs gewapen met met ʼn hout klapper waarmee hulle ʼn onsettende lawaai kon maak en die wag was bekend as ʼn “klapperman” of “klapperwag”. 36


Met betrekking tot berede polisie, soldate of wagte, kan daar in ʼn militêre konteks onderskei word tussen ʼn “ruiterwag” wat ʼn berede en gewapende wag was, teenoor die “ruitery”, in Engels “light cavalry” of ligte kavallerie, wel gewapende soldate eerder as wagte. Sulke “kavelleriste” was ook bekend as “dragonders” of “dragoons” in Engels. Geskiedenis en die digter Alfred Tennyson se “The charge of the light (horse) brigade” verheerlik nog steeds ʼn Britse stormaanval deur 600 kavalleriste tydens die 1854 Slag van Balaklawa in die Krimoorlog in Rusland. Die berede polisie van Natal en die Kaap kolonie was wel ook para-militêre eenhede en lede is in Engels na verwys as “troopers”. Die benaming “troep” is dan ook ʼn tyd lank in die SAP opleidingskollege gebruik vir groep aspirant polisiemanne en is in die 1970’s vervang deur peloton/platoon. Die lede van die “kavallerie”, ook ʼn militêre eenheid; was ook sonder uitsondering bekend as “kavelleriste”. Daar blyk nie veel verskil te gewees het tussen die bewapening van die “ruitery” en “kavallerie” nie behalwe dat die lede van die “kavallerie” buiten ʼn geweer ook gewapen was met ʼn sabel en lans en ook bekend was as “lansiers”. In 1683 het die Poolse “kavallerie” onder bevel van Koning Johannes III Sobieski, sy Oostenrykse bure te hulp gesnel deur stormaanvalle te loods teen die Turkse magte wat die Oostenrykse hoofstad Wien beleër het. Dié stormaanvalle het ʼn sleutelrol gespeel in beëindiging van die tweede, en ook die laaste Turkse beleg van Wien. Tot vandag toe beaam die idioom “ʼn Lansie breek vir jou” steeds dat iemand jou sal help, ondersteun of verdedig. Ek het my notas verloor, maar die bekende dr A Bӧeseken verwys onder andere na die “konstabel” (ook soms gespel as konstawel) en die geweldenaar as ons eerste geregsdienaars aan die Kaap. Nee, diè konstabel is nie ʼn polisieman nie, hy is die “geskutmeester” – die man in bevel van die kanonne by die kasteel – HBH.

Ontstaan van en Transformasie van Polisiemagte – Eers net die manne en toe later die Vroue: Brig. Fanie Bouwer Inleiding Ek het onlangs heelwat begin rond lees (nou nie navorsing in sy ware sin nie) oor hierdie aangeleentheid en deel graag, interessantheidhalwe, vir belangstellendes ʼn paar gevalle wat ek hier georden het vir die wat dalk onbekend is daarmee. Hierdie stuk is taamlik lank, en soos ek altyd sê, lees dit as jy ʼn los kansie het. Agtergrond - In die eerste eeue vóór en ná Christus: Dit blyk dat formele polisiemagte hier en daar oor die wêreld eers daar in die 1700’s beslag gekry het. In die vroeëre eeue het konings en die kerke in sekere lande wet en orde gehandhaaf en selfs onmenslike strawwe uitgedeel. Samesnoering van mense op 'n kollektiewe wyse was ook by party hulle manier om beskerming teen vyandelike elemente van buite te bied. Polisiemagte was vir hulle ʼn vreemde ding, wat hulle ook nie vertrou het nie.

37


Net soos in Brittanje het die Amerikaanse burgers gevrees dat polisiemagte 'n instrument van onderdrukking in die hande van die staat sou word – iets wat tog vandag hier en daar deesdae tog nou gebeur.

Die Romeine Nou so ‘n bietjie vêr, ... baie vêr terug na die ou-ou tye. Nadat Julius Caesar deur 'n sluipmoord om die lewe gebring is, het sy aangenome seun, Augustus Octavianus, hom opgevolg (44-31 v.C.) en ook die eerste keiser van Rome geword. Augustus was die eerste Romeinse heerser wat 'n onderskeid tussen militêre en polisiëringsfunksies getref het. 'n Groep uitgesoekte soldate is van hulle militêre verpligtinge onthef en het die spesifieke opdrag ontvang om die keiser op te pas en te beskerm. Hierdie wagte wat mettertyd as die ‘Owerheidswag’ bekend gestaan het, is later deur die sogenaamde krygsbendes en nagwagte ("nightwatch") wat na die veiligheid van stede moes omsien, bygestaan. Hierdie beskerming van individue en gemeenskappe gespeel het, is die dwang- en gesagmotief waardeur dit gekenmerk is, oorbeklemtoon. Individue het dus weinig, indien enige, regte gehad en die beskerming van onderdane was nie hierdie monarg se eerste prioriteit nie, maar wel die diens wat aan hóm gelewer moes word

Die Grieke Die Antieke Griekse staatsinstellings het hulle beslag in die Griekse stadstaat of ‘polis’ gekry. Binne die ‘polis’ is inwoners, mense of burgers van 'n bepaalde gebied in 'n gemeenskap saamgesnoer. Deur hierdie samesnoering van mense op 'n kollektiewe wyse kon daar beskerming teen vyandelike elemente van buite gebied word. Tesame hiermee is die verantwoordelikheid om orde en veiligheid binne die gemeenskap te handhaaf deur die inwoners van die ‘polis’ aanvaar.

Kerk tydens die Middeleeue Die Kerk wat tydens die Middeleeue 'n magtige instelling geword het, het grootliks beheer oor mense se daaglikse handel en wandel uitgeoefen. Onder die invloed van die kerkvaders, het die Kerk leerstellings of bevelskrifte (mandate) uitgevaardig waarin die man op straat ingelig is oor wat as sonde en ontoelaatbaar beskou is. Hierdie bevelskrifte is gewoonlik teen kerkmure aangebring sodat almal daarvan kon kennis neem en het ondubbelsinnig benadruk dat die Kerk onverdraagsaam was teenoor gedrag wat strydig met kerkreëls was. Die Germaanse konings se magte het egter geleidelik verswak vanweë die feit dat plaaslike hoofmanne toenemend ondersteuning by hulle ‘sibbes’ gekry het. Ter stawing hiervan meld ene Starr dat individuele lojaliteit teenoor 'n leier in plaas van geloof in abstrakte ideale groot impak op die konings se magte gehad het. Hierdie tydperk het as die Heilige Inkwisisietydperk bekendheid verwerf en het 'n belangrike grondslag vir polisiëring gelê. Daar is reeds in 1866 daarop gewys dat die historiese belang van hierdie tydperk vir die kriminologie en polisiëring van deurslaggewende belang is aangesien die inkwisisieproses wat op marteling gebaseer was, die basis vir alle kriminele prosedures wat sou volg, geskep het.

Inkwisisietydperk Die inkwisisietydperk het tydens die Middeleeue, dit wil sê vanaf die 12de tot die 18de eeu, in die meeste Europese lande voorgekom. Inkwisiteurs en ander sekulêre owerhede (bv. regerings) het straf en gevangesetting opgelê, teregstellings uitgevoer, marteling toegepas en hierdie optredes geadministreer aangesien die Kerk verbied was om bloed te vergiet. 38


Hierdie owerhede het inderwaarheid geen sg. ‘Reuse’ in die toepassing van hierdie strawwe gehad nie, aangesien hulle self as ketters gebrandmerk en daaropvolgend tereggestel sou word indien hulle geweier het om aan die Kerklike opdrag gehoor te gee. (Partykeer wonder ek wanneer die kerk dan oorgeslaan of getransformeer het na die konsepte van liefde, genade, vergewensgesindheid en dies meer). Brutaliteit het geseëvier en het laasgenoemde 'n hoogtepunt gedurende die 17de en 18e eeu bereik. Die doodstraf, wat op 'n uitgerekte en onmenslike wyse toegepas en uitgevoer is, was die algemeenste metode van straftoepassing in hierdie tyd Gewilde straftegnieke wat in sowel Amerika as Europa tot laat in die agtiende eeu gebruik is, was onder andere, verdrinking, verbranding op brandstapels, om persone lewendig te begrawe, deur 'n vuurpeleton tereg te stel, onthoofding, steniging, mutilasie op die rekwiel of vierendeling ("quartering") deur middel van toue en perde. Hygend hert! Die mensdom was inderdaad baie wreed in hulle denke daardie tyd. Die konsep van menseregte of ‘n soort van beskaafdheid, al was dit ook teenoor ‘oortreders’, was duidelik onbekend. Hierdie onmenslike pre-klassieke gebruike wat vóór die totstandkoming van die Klassieke Skool in die kriminologie in die meeste Europese lande en Amerikaanse kolonies gegeld het, was om ʼn soort van perk vas te stel wat vermy moet word om pyn te vermy. Dit beheer mense ten opsigte van hulle handelinge, oftewel wat hulle sê, dink en doen. Dit was interessante idees oor ‘misdaadvoorkoming’. Die opweeg van pyn en genot het ene Bentham "felicity" of die sogenaamde hedonistiese kalkulus-beginsel genoem. Deur die pyn-en-genotsbeginsel te manipuleer, kan die genot wat uit misdadige handelinge verkry word geneutraliseer word. Interessante sienings wat geheers het toeka. Ten einde neutralisering moontlik te maak, identifiseer hy sekere strafbeginsels. Die 6 strafbeginsels wat misdaad moet voorkom, sluit die volgende in:      

Sekerheid ("certainty" - straf moet die misdaad vir seker opvolg); nabyheid ("celerity" - straf moet die misdaad so gou as moontlik opvolg); Felheid ("severity" - straf moet streng genoeg wees); Proporsionaliteit ("proportionality" - straf moet in verhouding tot die nadeel wat deur die misdaad veroorsaak is, staan asook opgelê word in verhouding tot die tipe oortreder); Gevoeligheid ("sensitivity" - elke oortreder se spesifieke eienskappe en toleransievlakke verskil en moet in ag geneem word); en Voorbeeld ("example" - daar moet 'n voorbeeld van die oortreder gemaak word).

Angel-Sakse Die ‘kollektiewe verantwoordelikheidsbeginsel’ waardeur individue self verantwoordelik was vir hulle en hul naastes se gedrag, is gedurende die Angel-Saksiese periode (600-1066) in wetgewers oorreed om 'n wet uit te vaardig waardeur die posisie van bewaarder ("warden") geskep is. Elke bewaarder was bemagtig om soveel "watchmen" (wagte) as wat hulle benodig het, te huur. Die wagte, wat uit die burgers se belastinggeld vergoed is, se magte is mettertyd uitgebrei

Engeland In die publikasie ‘Increase of Robbers’ is die oneffektiewe wetstoepassingstelsel gekritiseer. 'n "Bow Street"-magistraat wat meer bekendheid as skrywer as magistraat verwerf het, het 'n duidelike onderskeid getref tussen diegene wat nie kon werk nie en diegene wat nie wou werk nie.

39


Na aanleiding van sy ontevredenheid met die stelsel begin Fielding en sy broer John met die vestiging van die eerste georganiseerde polisiemag. In 1750 lei hulle 'n aantal uitgesoekte konstabels in die geheim op in misdaad-ondersoek en algemene regsbeginsels toe te pas.. Die "Bow Street Runners" soos hierdie konstabels bekend gestaan het, was aanvanklik vir die publiek onaanvaarbaar. Die suksesse wat hulle egter behaal het en hulle volgehoue voorkomingsaktiwiteite soos verbeterde patrolliediens-lewering, voetpatrollies, beredepatrollies en hulp aan jeugdiges het vertroue by die publiek begin inboesem en mettertyd tot aanvaarding gelei. In die lig van die voorafgaande is die Thames River Police Act in 1800 gepromulgeer. Ingevolge hierdie wet het Colquhoun die mandaat gekry om 'n professionele polisiemag op die been te bring en kan hy weliswaar as die ontwerper van die eerste professionele moderne polisiemag in Groot Brittanje beskou word. Tewens, sy bydraes het die grondslag gelê vir die totstandkoming van die Metropolitan Police deur Sir Robert Peel in September 1829. In 1822 is Sir Robert Peel aangewys as die Britse Minister van Binnelandse Sake. In hierdie hoedanigheid was by verantwoordelik vir binnelandse sekuriteit. Een van sy belangrikste doelwitte was om 'n effektiewe polisiemag te stig wat onluste en misdaadprobleme kon bekamp. Hoewel Peel in 1822 uniformdraende polisiebeamptes aan "Bow Street"-polisie toegewys het, is sy inisiatiewe met wantroue bejeën. Ofskoon hervormingsinisiatiewe gedurende die 1820's deur die Britse parlement vertraag is, het Peel in 1828 'n parlementere-verkose komitee, slegs bestaande uit mans wat sy ideale ondersteun het, saamgestel. Na 7 jaar in die amp van Minister en ondanks verskeie pogings om 'n professionele polisiemag op die been te bring, kritiek teen die bestaande polisiemag in Londen, asook ander inisiatiewe rondom 'n beter polisiemag, is sy pogings uiteindelik beloon. Samevattend kan gesê word dat hoewel Peel se inisiatiewe, wat op die klassieke denkers se beginsels geskoei is, aanvanklik teenkanting ontvang het, dit mettertyd wêreldwyd onder polisiepraktisyns erkenning geniet het.

Die VSA Selfs 150 jaar later propageer sowel August Vollmer as O.W. Wilson in die VSA dat Peel se hervormingsgedagtes, naamlik sigbare polisiëring soos die gebruik van voetpatrollies, een van die gemeenskap se beste verdedigings-meganismes teen misdadigers is. Wilson meld in die verband dat sigbare patrollering die ruggraat van polisiëring is en dat 'n indruk van alomteenwoordigheid geskep word. Die eerste federale polisiemag of die sg. United States Marshals is in 1789 op die been gebring. Hulle doel was om die federale howe se uitsprake uit te voer en of te dwing. Die eerste polisiemag wat in Amerika op hierdie model geskoei is, was georganiseerde dag-en nagpolisiestelsels wat onder andere in Philadelphia (1833), Boston (1838), New York (1844), San Francisco (1850) en Los Angeles (1851) ingestel is. Regdeur die grootste gedeeltes van die negentiende en twintigste eeu was die basiese kwalifikasie in die VSA om 'n polisiebeampte te word dat 'n persoon 'n politieke konneksie moes hê. Werklik eienaardige sienings wat destyds geheers het.

Die Kaap van Goeie Hoop So was hier in die Kaap ook allerhande polisiemagte/strukture soos ratelwagte en burgerlike dienstebeskermings-eenhede in die 1700’s en 1800’s onder bevel van wykmeesters en veldkornette. Daar is van polisiebeamptes verwag om enige probleme waarmee hulle gekonfronteer is te kon hanteer en dat hulle nie net bloot die wet moes toepas nie. 40


Die wykmeesterstelsel kan as die eerste stap tot desentralisasie van polisiedienste beskou word, Hoewel die wykmeester se pligte wat hoofsaaklik tot die voorkoming van brande beperk was, moes hy ook eiendomsmisdade voorkom. Verder moes hy aan die fiskaal (seker die eerste tipe DK) verslag doen oor gevaarlike persone en vermeende misdadigers in sy wyk, werkloses opspoor en toesien dat sy wyk ordelik en netjies voorkom. Die ratelwagte, burgerwagte en wykmeesters het na die Britse besetting van die Kaap in 1806 steeds voortbestaan. Veldkornette was verantwoordelik vir polisiëring in die platteland. Gebrek aan kennis en ondervinding asook groot afstande het daartoe bygedra dat hulle nié 'n impak op die bekamping van ernstige misdade gehad het nie. Die sogenaamde ‘politie ruiters’ is ingestel om landdroste by te staan. Hulle was professionele agente en het op dieselfde wyse as die "Bow Street Runners" in London gefunksioneer. Ten einde die probleme rondom polisiëring te ondervang, is Ordinansie 2 van 1840 uitgevaardig waarin bepaal is dat 'n polisiestelsel in die Kaap ingestel moes word. Onder invloed van die Metropolitan Police is die Cape Constabulary of Executive Police of Cape Town op die been gebring. Gedurende 1882 het hierdie mag as die Kaapse Polisie bekend gestaan. In plattelandse dorpe waar 'n behoefte aan polisiëring ontstaan het, is daar ook polisiebeamptes aangestel. Die ontdekking van diamante in Kimberley (nou in die Noord-Kaap in die nuwe bedeling) het momentum aan onwettige diamanthandel gegee en veral die gebruik van speurders, wat onopvallend hulle polisiëringstaak kon verrig, nodig gemaak. Derhalwe is die Griekwaland-Wes oftewel Kimberley Polisie ingevolge Ordinansie 11 van 1880 op 4 Mei 1882 in die lewe geroep. Hierdie polisiemag kan as die eerste georganiseerde speurdiens beskou word aangesien hulle gemoeid was met die bekamping van onwettige diamanttransaksies asook arrestasie van diegene wat daarby betrokke was. Hoewel misdaad in ander dorpies en op die platteland nie kommerwekkende afmetings aangeneem het nie, het konflik tussen die plaaslike bevolking en die burgers toegeneem. Dit het meegebring dat eiesoortige polisie-eenhede vroeg in die 1800's ontstaan het. Die Cape Regiment (1806) wat uit Kleurlingmans bestaan het, was 'n semi-militêre eenheid wat in die lewe geroep is om die Kolonie se grense te bewaak en om veediefstalle te bekamp. Benewens die burgers se teenkanting teen die bewapening van kleurlinge, is die eenheid gekenmerk deur ongedissiplineerdheid en het die meeste van die lede hulle skuldig gemaak aan aggressiewe optredes en dronkenskap. As gevolg hiervan is die eenheid in 1827 deur die Imperial Cape Mounted Riflemen vervang. Gedurende 1855 het die Koloniale Regering besluit om die kleiner groepe persone wat patrollies op die platteland en grense gedoen het, te konsolideer. Hierdie verenigde groep het as die Frontier Armed and Mounted Police (FAMP) bekend gestaan. Dit was die eerste keer dat daar amptelik 'n naam aan berede polisie gegee is en hulle doel was veral om veediefstal en ander polisie-aangeleenthede te ondersoek. As gevolg van die probleme wat op die grense van die Kolonie geheers het, kon die FAMP nooit hulle dienste effektief verrig nie - 'n rede wat tot hulle ontbinding gelei het. In 1878 het hulle hergroepeer as die Cape Mounted Riflemen. In 1882 is die eerste volwaardige polisiemag, wat bekend gestaan het as die Cape Police, gestig. In 1904 vind 'n algehele herorganisasie van die polisie op die platteland plaas en word die Cape Mounted Police Force op die been gebring ten einde groter eenheid en doeltreffendheid op die platteland te verseker asook om die Imperial Cape Mounted Riflemen by te staan Ter stawing van die feit dat vrouepolisiebeamptes nie in hierdie magte aangewend is nie, wys ene Engelbrecht daarop dat "the men serving in these forces were dependent on the horse as a means of getting around". 41


Boererepublieke Vanweë politieke, sosiale en ekonomiese oorwegings het burgers in 'n toenemende mate hulle heil elders in Suid-Afrika gaan soek. Die Groot Trek (die boere was erg ongelukkig met die Engelse regring) uit die Oos-Kaap (1838) het 'n nuwe wending aan die ontwikkeling van polisiëring in Suid-Afrika gegee. Nuwe eise is aan diegene wat wet en orde moes handhaaf, gestel nadat goud in 1870 in die Transvaal ontdek is. Die toestroom van fortuinsoekers en delwers na die goudvelde, asook hoe werkloosheidsyfer, het daartoe bygedra dat Wet 1 van 1871, Locale Wetten der Zuid-Afrikaansche Republiek, uitgevaardig is. Hierdie wet het vir die eerste keer vir 'n amptelike polisiemag (‘Sergeanten van Politie’) voorsiening gemaak. Burgers is ook gekoöpteer om die ordeloosheid wat geheers het onder beheer te bring. 'n Mandaat is aan elke burger ingevolge Wet 3 van 1876 gegee om onder andere leeglêers te arresteer en aan hulle naaste veldkornet te oorhandig. Grenspolisie soos die Utrecht Frontier Wacht (1874), Rijdende Politie te Waterberg (1875) en die Chef van Politie te Soutpansberg is ook in die lewe geroep. Hierdie groepe was veral getaak om Zoeloe-immigrante en wapensmokkelaars aan te keer. Die ontdekking van goud het 'n betekenisvolle impak gehad op die politieke ontwikkeling in sowel die ZAR as die Republiek van die Oranje-Vrystaat gehad. Vanweë die geweldige groei wat Johannesburg beleef het, asook die instroming van vreemdelinge was die ZAR nie opgewasse om die gepaardgaande misdaad te hanteer nie.

Natal Met die proklamering van Natal as 'n Britse gebied was polisiëring beperk tot individuele beveiliging. Individuele verantwoordelikheid, asook die veldkornet-stelsel wat die vroegste vorm van polisiebeheer in Natal was. Geen polisiediens het op die platteland bestaan nie, terwyl die basiese polisieplig van elke individu in dorpe deur die Borough Police2 (1854) gekoördineer is. Buite die munisipale grense was setlaars ten voile verantwoordelik vir die beskerming van hulleself, hulle gesinne en eiendom (Amper soos op SA se plase deesdae). Die verantwoordelikheid is dus aan die hoof (man) van die gesin opgedra. Die polisiedienste wat wel bestaan het, was eerder op afskrikking en voorkoming as op die ondersoek van misdade gerig. Smokkelhandel in veral vuurwapens, asook grootskaalse veediefstal het 'n enorme probleem vir die Natallers geskep. Dit het die behoefte aan georganiseerde polisiëring laat ontstaan. Ten einde hierdie twee bedreigings die hoof te bied, is die Natal Mounted Police in die lewe geroep. Hoewel roetine polisiepligte uitgevoer is, was hierdie weer eens 'n verdedigings-eenheid wat op 'n militêre styl geskoei was. John George Dartnell, die eerste bevelvoerder van hierdie eenheid, was dan ook van oordeel dat polisie- en militêrepligte gekombineer moes word ten einde die polisie as die eerste verdedigingslinie teen misdaad te laat funksioneer. Op 1 April 1883 word die Reserve Territory Carbineers gestig. Hulle is saamgestel uit Zoeloemans en moes bepaalde dienste in Zoeloeland verrig. In 1890 word hierdie eenheid wat as Nongqai (die Zoeloewoord vir "die koning se wagte/oppassers" of "hulle wat dwaal") bekend gestaan het, in die Natal Police opgeneem. Aangesien daar twyfel bestaan het oor die effektiwiteit van 'n tweeledige mag, naamlik soldaat en polisieman, word 'n landdros-kommissie in Julie 1892 aangestel om die doeltreffendheid van die polisiewese in Natal te heroorweeg. Net soos elders in die land was daar verskillende polisie-eenhede wat afsonderlik gefunksioneer het. 2

Volgens ons ou wette in Nederlands: Die “Gemeente Politie” – HBH.

42


In Natal het ook byvoorbeeld die Borough Police, Local Board Police Forces, Magisterial Native Police, Messengers and Convict Guards, Magisterial Patrol Police en die Water Police (voorloper van die Spoorwegpolisie) bestaan. Namate die argiefmateriaal bestudeer is, is daar tot die slotsom gekom dat daar soveel veranderinge en polisie-eenhede was dat dit moeilik is om 'n akkurate weergawe van alles te kan gee. Op aanbeveling van die kommissie is al hierdie magte in 1904 in die Natal Police opgeneem. Hierdie mag het onder die aanvoering van luitenant William James Clarke die voorloper geword van 'n meer wetenskaplike benadering tot polisiëring in Suid-Afrika.

Polisiëring ná Uniewording in SA Na afloop van die Anglo Boere-oorlog, asook die beëindiging van die onderskeie state (boererublieke, Natal en Kaap) se selfregering, het Suid-Afrika in 1910 'n verenigde staat geword. 'n Enkele regering het dus beheer oor sowel die Kaap, Transvaal, Oranje-Vrystaat as Natal oorgeneem en die vroeëre state het provinsies van die nuwe staat geword. Uniewording het ook die vereniging van al die polisiemagte moontlik gemaak. By Uniewording op 31 Mei 1910 het die onderskeie koloniale polisiemagte soos die Cape Mounted Riflemen, Kaapse Beredepolisie, die Transvaalse Polisie, die Natalse Polisie, die Polisiemag van die Oranjerivierkolonie asook verskeie stedelike polisiemagte steeds onafhanklik bly voortbestaan. Aangesien dit probleme geskep het met betrekking tot die effektiewe bestuur van die land, het die eerste Unieregering besluit om so spoedig moontlik 'n nasionale polisiemag te stig. Ten einde hierdie doelwit te verwesenlik, is daar in Augustus 1910 'n konferensie gehou deur die Kommissarisse van Polisie van die vier provinsies onder voorsitterskap van mnr. E.F. Lonsdale (Sekretaris van die Regsdepartement van die Kaapkolonie). Na afloop van hierdie konferensie is 'n Polisiewetsontwerp opgestel wat gebaseer was op die Transvaal Politie Wet (Wet 5 van 1908) asook die Polisieverordeninge van die hele Unie. Die wetsontwerp is voorberei om tydens die sitting van die Unieparlement in 1911 oorweeg te word. Na die aanvaarding van die wetsontwerp op 15 Oktober 1912 is kolonel J.G. Truter (later Sir Theodore Truter), 'n landdros van Standerton, die opdrag gegee om die polisiemagte in een verenigde mag te organiseer. Hy is ook aangewys as die Hoofkommissaris van die Polisiemagte van al vier die provinsies. Ingevolge Proklamasie 18 van 1913 is 1 April 1913 bepaal as die datum waarop die SAP as een mag tot stand sou kom. Die hoofkantoor, soos steeds die geval, is in Pretoria gesetel en die SAP het 45 distrikte bedien. Op daardie stadium het die mag uit 5 882 mans bestaan waarvan 4 412 blank en 1 470 nie-blanke lede was. Die blanke lede het 105 offisiere, 4 022 uniformlede en 285 speurders ingesluit. Tot op hierdie stadium was daar nie sprake van vrouepolisiëring nie. Terselfdertyd is twee adjunkkommissarisse aangestel, naamlik luitenant-kolonel H.C. Bredell aan die hoof van die uniformtak en luitenant-kolonel T.E. Mavrogordato (vanwaar dié gehasie et die snaakse van?)as die hoof van die speurtak. Hoewel die onderskeie magte hulle eie kommissarisse behou het, moes hulle vanaf die datum waarop die wetsontwerp aanvaar is aan kolonel Truter verantwoording doen. En so het een van die beste polisiemagte in die wêreld tot stand gekom. Aanvanklik is besluit om twee magte te stig, naamlik die Suid-Afrikaanse Polisie (SAP) en die SuidAfrikaanse Berede Skutters (SABS). Eersgenoemde sou 'n gewone polisiemag wees ingevolge die Polisiewet, maar in oorlogstyd sou die lede kragtens die Verdedigings-wet as dienspligtiges beskou word. 43


Hierteenoor sou die SABS ingevolge die bepalings van die Verdedigingswet 'n militêre mag wees, wat in vredestyd uitsluitlik vir polisiedienste gebruik sou word (bv. patrollering van gebiede waar daar 'n digte swart bevolking woonagtig was). Al die oorblywende lede van die voor-Unie se polisiemagte (uitgesonder die munisipale polisiemagte van Durban en Pietermaritzburg) wat nie in die SABS opgeneem is nie, is aan die SAP toegewys. Vanweë die noue verwantskap wat die polisiewetsontwerp met die verdedigingswetsontwerp getoon het en die feit dat die verdedigingswetsontwerp nie vir parlementere voorlegging gereed was nie, is dit teruggehou. Die volgende jaar is die Verdedigingswet, Wet 13 van 1912 en die Polisiewet, Wet 14 van 1912 deur die Parlement aanvaar. Artikel 2 van die Polisiewet het onder meer bepaal dat: “Op een door die GoverneurGeneraal bij proklamtie in die Staatskoerant te bepalen dag niet eerder dan die een en dertigste dag van Januarie 1913, word onder die naam van 'Zuid-Afrikaansche Politie', een politiemacht opgericht, die samengesteld is uit alle personen, die op of na die dag overeenkomstig deze Wet als leden van de dienstmacht ingelijfd worden”.

Vrouepolisie in SA Inleiding Sedert die ontstaan van polisiëring het die persepsie bestaan dat die polisiesubkultuur manlik georiënteerd is. Verder dui outobiografieë wat uit die Victoriaanse era dateer daarop dat polisiebeamptes besondere waarde aan manlikheid geheg het. Dit word dan ook versinnebeeld deur die outeurs se trots op hulle fisieke vermoëns soos om te kan uithou en fisieke krag te vertoon. Daar is veral geroem op die wyse waarop 'n polisieman na homself in 'n vuisgeveg kon omsien. 'n Verdere eienskap wat benadruk is, is dat bogemiddelde heteroseksuele vermoëns (seksuele aktiwiteite) ook deel van manlike taaiheid (sic) uitmaak. So is oor die tye ʼn klompie snert en ander sienings as die waarheid verkondig en selfs op skrif gestel as sou vrouens geheel en al ongeskik wees as polisiebeamptes. Stereotipering was aan die orde van die dag. (Ekself het vrae gehad toe ek destyds gehoor het dat die SAP vrouens in diens wil neem). Daar is, onder andere, ook gesê dat vroue meer geneig is om nié geheime te kan hou nie, Lekker giggel ek nou ... Terugskouend, het die ‘vir’ en ‘teen’ groepe destyds verskeie en baie interessante menings en gedagtes oraloor in die wêreld uitgespreek. Hierdie kwessie het egter ʼn lang ruk vóór SA in verskeie oorsese lande stadig maar seker ‘gevorder’ (transformasie van sienings dalk?) en is dit ʼn aangeleentheid wat heelwat oor gerapporteer en verslag gedoen is. Dit, en hier in SA, regverdig eintlik ʼn aparte verslag. Denke het hier mettertyd ook verander, en veral hier in die middel van die vorige eeu in SA is beroepe gedoen op die aanstelling van vrouepolisiebeamptes. Gedurende 1960/61 het die destydse Minister van Polisie, meneer S.L. Muller (hy was voorheen ʼn prokureur van die regsfirma Muller, Baard & Conradie op Robertson), aanbevelings in hierdie verband heroorweeg, maar nie goedgekeur nie. Die volgende endossement is by sy voorlegging gevoeg: "Die Kabinet wil nie op hierdie stadium toestem dat vrouepolisie aangestel word nie". (Ek sou wat wou gee om daardie kabinet se debat hieroor te kon gehoor het). Ofskoon die Polisiewet, Wet 7 van 1958, in Artikel 4(1) asook Polisieregulasie 11(1)(b) voorsiening gemaak het vir die aanstelling van polisievroue, het meneer Muller eers in 1969 'n pleidooi vir die indiensneming van vroue as lede van die SAP in 'n memorandum aan die Kabinet gelewer. Hierdie veranderde benadering kan moontlik toegeskryf word aan die vertoë wat die Nasionale Raad vir Kinderwelvaart, die Nasionale 44


Vroueraad van Suid-Afrika en die Nasionale Raad vir Welsynsorganisasies aan hom gerig het. waarin hulle aangedring het dat vroue as lede in die Mag aangestel word. Ná goedkeuring dat vroue wel in die SAP aangestel kan word, is daar op 25 April 1971 in die Sondagkoerante en vanaf 3 tot 15 Mei 1971 in die Transvaler amptelik poste geadverteer vir vroue wat as die eerste offisiere opgelei kon word.

Vrouepolisiëring sedert 1 Januarie 1972 Op 1 Januarie 1972 word twee vroue amptelik tot die Mag toegelaat. Hulle was mejuffroue Duveen Botha, viseprinsipaal van Helpmekaar Hoër Meisiesskool in Johannesburg en Anna Nel, senior professionele beampte by Magaliesoord, 'n toevlugsoord van die Departement Welsyn naby Cullinen. Duveen Botha is as bevelvoerende offisier van die vrouepolisie met die rang van luitenant-kolonel aangestel, terwyl Anna Nel, Botha se adjudant, aangestel is as 'n majoor. Generaal Gideon Joubert wat op daardie stadium die Kommissaris van die SAP was, het aangekondig dat die twee vroue aan die hoof van die vrouepolisiemag aangestel word en dat hulle na opleiding by die SAPkollege te Pretoria onmiddellik voile beheer en organisasie van die vrouekomponent sou neem. Tesame hiermee was hulle ook verantwoordelik vir die keuring van toekomstige kandidate. Hulle sou in terme van die Polisiewet aangestel word en veral gemoeid wees met aangeleenthede wat vroue geraak het. Hulle moes aan die Kommissaris van die SAP verantwoording doen. Generaal Joubert het ook bevestig dat daar geen diskriminasie tussen mans en vroue op grond van salaris of ander voordele sou wees nie. Ter stawing hiervan verklaar hy dat "policewomen will be appointed on the same service conditions, salary, allowances, leave, pension contributions and medical benefits, as men". Hierdie vroue sou dieselfde opleiding as mans ontvang, maar met minder klem op die militêre aspek van die opleiding. Minder klem is dus gelê op fisieke aktiwiteite soos boks en stoei. Die vroue wat opleiding van ongeveer vyf en 'n half maande moes deurloop, sou tuisgaan in die Rosehofgebou by die Polisiekollege in Pretoria en die kursus sou onder andere uit die volgende modules bestaan: wettereg, strafreg, gemenereg, volkekunde, kriminologie, sosiologie, mense- en rasseverhoudings, noodhulp, veilige gebruik van vuurwapens, selfverdediging, sosiale etiek, houding/postuur/voorkoms en grimering. Duveen Botha se opdrag was om 'n weg vir die vrou in die SAP te baan en die skeptiese houdings wat jeens die vrouepolisiebeampte geheers het, te verander. In die verband sê sy die volgende: "Ek moes 'n begin maak met 'n stewige kern wat op die beklemtoning van opleiding van 'n dame berus het. Ons wou hoegenaamd nie mannetjiesmense oplei nie, nee ... die andersheid van die vrou is deurgaans beklemtoon, asook die besondere rol wat sy in die polisie kon vertolk". Sowel Botha as Nel het 'n maandlange opleiding by die polisiekollege deurloop. Op 3 Maart 1972, na streng keuring, het 'n groep van 102 blanke vroue met hulle opleiding in die polisiekollege onder die twee vroue se leiding in Pretoria begin. Al die vroue wat gekeur is, moes na voltooiïng van hulle opleiding diens in die uniformtak van die polisie doen. Die kriteria waaraan die vroue moes voldoen was die volgende: Ouderdom - tussen 18 en 35; Lengte - ten minste 1,62 meter; Gewig - in proporsie tot lengte; Huwelikstatus - ongetroud; Taal - 'n tweetalige SuidAfrikaanse burger; en Diens - bereid om in enige tak van die Mag en in enige area van die Republiek of 45


Suidwes-Afrika te dien. (Die gewig in proporsie met die lengte is duidelik nie meer deesdae in die SAPD van toepassing nie, veral as mens die dik vrouelede sien wat uit hulle uniforms wil bars van vetheid.) Verdere vereistes was dat hulle sowel fisiek gesond as psigies goed aangepas moes wees, 'n onberispelike karakter moes hê en oor minstens 'n matrieksertifikaat beskik. Die applikante moes ook bereid wees om voor 'n keurraad te verskyn. Van die 102 vroue het 94 (92,2%) die kursus voltooi. Die aanstel en opleiding van vrouepolisiebeamptes het bevestig dat die inname van vroue in die SAP nie bloot as 'n eksperiment beskou moes word nie, maar as aanvaarde beleid, 'n Aantal gebeure sedert 1 Januarie 1972 wat sentraal tot die ontwikkeling van vroue-polisiëring in SuidAfrika staan, is die volgende: In 1981 word die eerste kleurlingvroue opgelei te Bishop Lavis in Kaapstad. Weens tydelike akkommodasiefasiliteite is slegs 18 kleurlingvroue per kursus in diens geneem en opgelei. Nuwe enkelkwartiere is in 1987 by die opleidingskollege te Bishop Lavis in gebruik geneem wat vir 144 vroue huisvesting kon bied. Sowel vrouestudente as ongetroude dienende vrouelede is in hierdie kwartiere, wat as Disa-hof bekend staan, gehuisves. Die uitbreiding het dit moontlik gemaak om op daardie stadium 42 kleurlingvroue per opleidingskursus te akkommodeer. Hoewel daar gepoog is om dieselfde opleiding aan sowel vroue as mans te bied, is daar sedert 1972 deurlopend beperkinge op die opleiding van vroue geplaas. Verder is die dienste wat vroue kon lewer ook beperk destyds, naamlik geen vrouelid mag aktiewe grensdiens verrig het nie en vroue is ook nie in onlussituasies gebruik nie. Geen blanke vrouelid wat aan diens was, mag 'n swart woonbuurt alleen besoek het nie. Vrouelede se dienste was ook beperk tot diens in die aanklagkantoor, hulpverlening in minder ernstige motorongelukke, die deursoek van vroulike verdagtes en gevangenes asook dienslewering by jeugsaamtrekke. Vroue is van diensverrigting by radiobeheerstasies weerhou en mag ook nie reaktiewe polisiewerk gedoen het nie. As 'n vrouelid wel uitgeroep is, wat net in opdrag van 'n offisier kon gebeur het, moes 'n polisieman teenwoordig wees. Ook al hierdie aanvanklike sentiment/beleid) het oor die tyd vergete geraak as’t ware. Brigadier, die rang wat Duveen Botha by haar uittrede in 1985 beklee het, was die hoogste rang wat 'n vrou destyds kon beklee. Sy is opgevolg deur brigadier Gerda Homan, een van die rekrute wat in 1972 opleiding deurloop het. Die eerste vroulike kommissaris (generaal) is in 1995 aangestel. Assistentkommissaris Magda Stander (sy het ‘n offisier in 1976 saam met my geword) is as hoof van personeeldienste aangestel. In dieselfde jaar is direkteur Indira Chetty, vrou van adjunk-kommissaris Morgan Chetty, as die eerste vroulike hoof van die SAPD se Opleidingskollege te Pretoria aangestel. In 1996 is ‘n bruin vrou, assistent-kommissaris Zelda L. Holtzman van buite in die SAPD aangestel as die hoof van REOP (later “Equity Component’). Gedurende 1998 is senior superintendent Kotie Potgieter as Suid-Afrika se vrou van die jaar aangewys. Sy was ook die stasiekommissaris van Krugersdorp- polisiestasie. Hoewel vrouepolisiëring in Suid-Afrika sedert 1972 verskeie mylpale bereik het, was die aantal vroue in die SAPD toe in vergelyking met die aantal mans, disproporsioneel. Hierdie agterstand wat vroue teenoor mans in die SAPD het, word in die aantal permanente aanstellings van lede weerspieël. Volgens statistiek wat deur die SAPD vrygestel is op 15 Mei 1996 het 80,69% van die totale polisiepersoneel van 139 961 lede uit manlike lede bestaan. Die totale manne- en vrouekrag is nou bykans 200 000. 46


Die verdeling ten opsigte van permanente lede met onderoffisiersrang tussen student en inspekteur was 105 780 of 75,37% van die totale polisiepopulasie. Ten laaste: In 2013 het Zuma die buitengewoon en bisarre stap geneem om nóg ʼn vrou van buite aan te stel en wel sommer as nasionale kommissaris van die SAPD. Hierdie vrou, Riah Phiyega, ʼn maatskaplike werkster van beroep (was sy dalk ‘n regsgeleerde, sou mens nog dalk effens begrip gehad het) en een wat haar ook in die koöperatiewe wêreld vroeër begewe het. Na my mening het haar dienstydperk in daardie hoedanigheid ramspoedige gevolge vir die SAPD gehad. Sy is ook die een wat op ʼn stadium gesê dat “Ons moet nie skaam wees om regstellende aksie tot die letter toe te pas nie”. Gelukkig is sy in 2016 geskors en staar sy tans etlike dissiplinêre klagtes in die gesig en ook ʼn ondersoek of sy geskik om haar pos te behou ná sekere aanbevelings deur die Pharlam kommissie van ondersoek na die Markina skietery in 2013. En dis ʼn storie vir ʼn anderdag. Hoe vergelyk die SAPD van vandag met die uitmuntende SAP van destyds? You be the judge ... Baie dankie brig. Fanie Bouwer – doen gerus nog navorsing! Ons hou van u skryfstyl! Maar soos u in dr Lamprecht se storie gesien het, daar is nog baie lees- en skryfwerk oor. Soos u skryf: Die Nederlanders het ‘n yslike invloed op die VSA gehad; alles het in Nieu-Amsterdam – later New York – plaasgevind. Daar vind mens soos in Nederland die “driehoeks-owerleg”. Dit is die bande tussen die plaaslike polisiehoof (corps chef), die aanklaer en die burgemeester. Daarom bly ʼn voorstander van twee polisiemagte – die plaaslike polisie en die staatspolisie. Lg. kyk na die staat se belange soos bv. binnelandse veiligheid en stabiliteit.

‘n Eerste geval van (Gesamentlike) gemeenskapspolisiëring in SA? Brig. Fanie Bouwer Kort na die verkiesing vroeg in Mei 1994 sou die nuwe president van Suid-Afrika in die Parlement verkies moet word. Dit was natuurlike ʼn uitgemaakte saak dat dit Nelson Rolihlahla Mandela sou wees. Hy sou onmiddellik ná sy verkiesing in die Parlement as nuwe staatspresident, vanaf die balkon op die tweede vloer van die ou Stadsaal ʼn skare toespreek wat op die historiese Kaapse Parade oorkant die straat sou vergader. Ek, as hoof van Afdeling Binnelandse Stabiliteit (ABS), was verantwoordelik vir die veiligheidsbeplanning van hierdie massiewe byeenkoms. Ons het so 120,000 mense op die parade vir hierdie geskiedkundige geleentheid verwag – meesal uit die omliggende townships. Die nuutverkose staatspresident was tydens sy toespraak vergesel van Aartsbiskop Desmond Tutu. Laasgenoemde was in ʼn joviale bui en op sy eksentrieke beste. Ek het Tutu vir die eerste keer in lewende lywe persoonlik ontmoet tydens die eerste verhoor van die Waarheids- en Versoeningskommissie in Kaapstad. Die beplanning (met geen lied in my hart nie, let wel) van die operasie; die opstel van die skriftelike veiligheidsplan en die uitvoering daarvan, laat my nog so af en toe nagmerries kry. Dit was gróót! ʼn Menige aantal kwessies moes oorweeg en bedink en in plek gestel word. Alle oë was op mens gerig – ʼn ‘scary’ situasie, soos ons in die algemeen praat. Ek kan net hier noem dat hierdie operasie eventueel goed afgeloop het. 47


My grootste bekommernis natuurlik, in daardie hoogs emosionele politiek-gelaaide tyd wat geheers het, was die moontlike scenario dat een of ander waansinnige individu as sulks, of in opdrag van ʼn groep, vir Mandela daar op die stoepie van die ou stadsaal van iewers op ʼn afstand – selfs nader - kon skiet. ʼn ‘Potshot’ vat, soos die Engelssprekendes seg. Alhoewel ons dit in ag geneem en seker teenstappe geïmplementeer het, was dit geen waarborg dat so-iets uitgesluit kon word nie. Ek het probeer om een van daardie deursigtige, koeëlvaste skerms te kry om voor die podium op die balkon te plaas (sovêr ek weet was só ʼn kontrepsie wel ʼn week daarna by die Uniegeboue gebruik toe Mandela as staatspresident ingesweer is), maar kon nie in die Kaap regkom nie. ʼn Mens kan jouself indink aan die gevolge vir my persoonlik in my hoedanigheid as polisieoffisier/veiligheidsbeplanner, die polisie in geheel, asook die politieke situasie in die land, as so ʼn skietery wel sou gebeur het! Die hele beplanning/uitvoering, my eie geloofwaardigheid, alles, sou as’t ware net so soos mis voor ʼn warm son verdwyn het en tot absoluut niks gereduseer word. Ek het op ʼn stadium af gestap na die Kaapstadse Parade (wat ʼn paar blokke weg was van die Kaapstadse polisiehoofkantoor waar my ABS-kantore en OPS-kamer geleë was) om die (nou geskiedkundige) gebeurtenis waar te neem. Ek wou ooggetuie wees van hierdie geskiedkundige oomblik … Ek het die toneel daar op die ou stadsaal se stoep reg oorkant vanaf die Parade gade geslaan. Biskop Desmond Tutu het die nuwe president aan die skare voorgestel. Dis daar waar hy die woorde “rainbow nation” vir die eerste keer geuiter het. Ek het nou die dag weer na ʼn video gekyk wat van daardie dag op die Kaapse Parade geneem is. Tutu het skreeuend die volgende woorde ʼn paar keer herhaal: “WE ARE THE RAINBOW PEOPLE OF GOD – WE ARE FREE …. WE ARE FREE!!”. Die gees op die Kaapse parade was baie goed. Jy het die opgewondenheid op die mense se gesigte gesien. Die atmosfeer was elektries en emosie-belaaid.. Waar ons in die verlede maar taamlik probleme gehad het en taamlik moes bontstaan met sulke groot byeenkomste en vyandskap van die swart mense ervaar het, het hierdie een in ʼn betreklik vriendelike gees plaasgevind. Ons het verbasend goeie samewerking van die groot skare gekry. Die beheer van die skares op die parade daardie dag het klopdisselboom verloop. En die “Marshalls” het hulle kant ywerig gebring. Ek het ook gesien dat hulle daar op die parade sommer hier en daar letterlik gat geskop het om orde te handhaaf, iets wat die polisiemanne natuurlik nie sou kon waag het nie. So tussen hakies: Hoe het dit gekom dat ek die sg. Marshalls by die operasie by die Kaapse Parade betrek het? Ek het gedurende my ampstermyn as ABS-hoof tientalle samesprekinge (in die townships en selfs in die raadsaal by polisiehoofkantoor) gehou met opponerende taxi-verenigings, die PAC; die ANC; die sg. Civics en andere in daardie woelige, gewelddadige tye wat geheers het voor April 1994, en só bykans al die leiers-elemente van dié groeperinge leer ken. Ek het ook gesien hoe die ANC hulle Marshalls aanwend tydens hulle optogte om orde te handhaaf. Hulle het hier in die Kaap gewoonlik redelike goeie werk gedoen. Die dag byvoorbeeld vóór die verkiesing (26ste April) het ʼn afvaardiging van die ANC my by kantoor kom spreek. Generaal-majoor Jeremy Veary, tans speurhoof van die Wes-Kaap, was onder die afgevaardigdes. Ek dink hy was op daardie stadium betrokke by Mandela se beveiliging. Hulle hoofdoel was om my – of die polisie dan – in te lig oor wat hulle, as politieke party, van hulle kant af gaan doen om toe sien dat die verkiesing die volgende dag ordelik verloop in die townships. Tydens hierdie vergadering was daar ook terloops na hulle Marshalls verwys is en het die idee posgevat om hulle moontlik ook aan te wend om te help met skarebeheer by die Kaapse parade wat vroeg in die 48


volgende maand sou plaasvind. Omdat dit húlle president sou wees, het ek toe besluit om hulle dan ook te integreer in my veiligheidsbeplanning. Hoe dit ook al sy, op die dag wat meneer Mandela die skare op die Kaapse Parade toespreek ná sy verkiesing in die parlement oomblikke vantevore, was daar egter min wit mense. Ek het baie gewonder oor wat die redes daarvoor was? ʼn Mens kan seker verskeie opnoem. Maar tog dink ek dat ek die sielkunde daaragter ná dié politieke omwenteling verstaan het. Daardie dag het ek finaal besef: ʼn Nuwe era in Suid-Afrika – die sg. demokratiese bestel (waaroor baie mense nie sal saamstem nie) - het finaal en onherroeplik aangebreek. ʼn Eienaardige en onwerklike gevoel gewees. Ek het so ʼn hol gevoel oor my maag gekry. Dit was ʼn gevoel van die koeël is nóú regtig deur die Kerk. Die artikel hieronder is selfverduidelikend:

President-Security Cape Town May 4 1994 - Sapa South African security forces will combine with the African National Congress' "marshalling desk" to police the expected 120 000 crowd at the Grand Parade in Cape Town to hear President Nelson Mandela's first official public address on Monday. At a Press conference on Wednesday, at which Western Cape Internal Stability Division (ISD) chief Col Fanie Bouwer announced the plan, it was heralded as an innovation and a lesson in police-community relations by British police superintendent David Jackson. Superintendent Jackson, an expert in big public occasion planning, is in South Africa to advise the South African Police. He said: "I'm going back to the United Kingdom having learnt a lesson that I think we could well use back home." At the conference, ANC marshalling desk representatives Amos Lengisi and Clifford Mabandla confirmed they had been involved in the planning for Monday's big occasion from the start with Col Bouwer. Col Bouwer said there would be 800 ANC marshals alongside 1200 security force members from the SAP and South African National Defence Force whose joint task it would be to control the crowds and protect business premises. Peace monitors from the Regional Peace Committee and the National Institute of Monitors would also be involved, the former to help keep tempers cool in township trains, bus and taxi terminals before and after the event as well as to help the security forces, and the latter to observe that all security and marshalling forces carried out their duties correctly. Both Mr Lengesi and Mr Mabandla were adamant it would make no difference to crowd attendance that the date of Mr Mandela's appearance had been changed from Friday to Monday. "They will come like bees to the honey. It will be a joyous occasion and without the same intensity as at other rallies where they had a statement to make," Mr Lengisi said. (Ja swaer ...) Colonel Bouwer, saying ANC marshals would snuff out any bands who attempted to run riot "even before they know they've started", added that the co-operation in planning this event had laid the foundation for future SA policing of rallies and public events. Previous rallies had been used to sell the image of the ANC. This would be different. It would be one of the rallies "of different folks who make up the new South African nation". 49


Security forces would wear their normal fatigues while the ANC marshals would be clad in their khaki uniforms with orange vests proclaiming them as marshals. They also each had identity cards with their photographs on one side and the ANC colours on the other. ANC officials would be involved in Joint Operations Control both at police headquarters nearby and the socalled “forward command post” in the City Hall, Col Bouwer said.

A 1987 Train Journey behind the Iron Curtain: Dr NC Lamprecht Dr Lamprecht is a former member of the Security Branch of the South African Police. Below a picture of a current Baltic Ferry,

After having taught for 16 years, the award of a year’s sabbatical leave to do post graduate study in 1987 in order to improve qualifications, allowed me ample time from the end of the 1986 school year to the start of the 1987 academic year, to undertake a lengthy European tour. I was in Sweden for Christmas and New Year visiting an old Durban friend and his family in Stockholm. European visa requirements and restrictions in those pre-Schengen days were still pretty relaxed. After a flight from South Africa my initial travel to Stockholm had started off by rail from London to the port of Harwich and then by overnight ferry to Gothenburg, in Sweden and then by rail to Stockholm. For my onward journey from Stockholm I was planning to travel on the Alfred Nobel an Inter City Express from Stockholm to Hamburg and then on to West Berlin and finally to Munich. Due the festivities and Swedish hospitality over Christmas and New Year, the exact future routing and purchase of my rail ticket was a minor issue, though with my imminent departure date fast approaching, my friend offered to get my ticket from his travel agent. When he presented the ticket to me, I was surprised that it had cost a lot less than I had expected but the ticket clearly stated: Stockholm/West Berlin/Munich. After being seen off at Stockholm railway station I travelled to Trelleborg on the Baltic coast, which I believed to be the departure point from Sweden to West Germany. The coaches were pulled into the hull of the ferry and train passengers could leave their compartments and visit the restaurants, bars, a cinema, casino etc. on the upper decks of the ferry. It was while I was in a lounge next to the casino that I was approached by a young man. “Wat maak jy hier?” I was surprised by this question in a typical West coast Afrikaans accent. I responded with: “Hoe weet jy ek is van Suid-Afrika?” With the broadest smile he responded; “jy dra ʼn Woolworths hemp, nes myne”. After exchanging pleasantries my fellow South African asked me whether I had an East German visa as I was on my way to Sassnitz in East Germany. Up to that point I had been convinced I was on the Euro City 50


express on my way from Stockholm to Hamburg in West Germany, and South Africans did not require a visa in West Germany. When I asked him whether he had a visa, he responded that he was travelling on a seaman’s passport and was on his way to join a ship in East Germany and he did not need a visa. I was obviously at a loss for words and I mentioned I may have to stay on board and purchase a return ticket to Trelleborg in Sweden. He suggested I rather try the East German Visa office next to the Casino’s Cashier. I approached what appeared to be a ticket office, but the blind was down. A small brass bell was beckoning me to ring it and I obliged. The blind immediately went up and I was confronted by a woman in uniform. I politely asked in my best possible German; “Ein visum, bitte” and she responded by requesting the amount of payment required for a visa. I in turn placed a Swedish banknote next to my passport and she deposited the money in a small cash box and took out some change, and then with a deafening thud stamped a small square blank piece of paper, and hardly opening my passport simply put the stamped paper in my passport, and pushed the passport and some change towards me. I thanked the official and the blind was pulled down and I went down to my compartment in the railway coach in the belly of the ferry. My fellow travellers were two Czechoslovakians whose English was no better than my knowledge of the Slovak language. I did not sleep much that night and early the next morning upon our arrival in Sassnitz, East Germany; the coaches were pulled out of the bowels of the ferry and left in a shunting yard. It was the sound of loud voices, and ultimately a rattle at the door which signalled the arrival of the East German border guards. I promptly handed over my passport with the white square stamped visa paper clearly visible. The official simply pulled out the square stamped paper without opening my passport and returned my passport. Soon after the border police had left, the train got under way and a conductor came to our compartment to check rail tickets and told me when that when we were close to Berlin he would be calling passengers travelling to West Berlin to follow him to the rear of the train. I must admit that throughout this short journey through what was then East Germany, thoughts of arrest, interrogation, deportation etc. had flashed through my mind. My old green SA passport clearly stipulated that it was not valid for travel in East Germany or for that matter in any other East Bloc countries. In retrospect though, the South African warning against travel in East Bloc countries did not necessarily imply that East Bloc countries would consider one “persona non grata”; it was rather a case that the SA government would not have been able to render any consular assistance should one have required such assistance. At the time, I was immensely relieved when the rear coaches had finally been pulled a few hundred meters over a bridge across the River Spree, which at this point separated the two Berlins, into the Main station in West Berlin. After a 5 day stay in West Berlin, I travelled by train to Munich though leaving West Berlin, still required travel through East Germany but it was through one of the special corridors, designated for rail and road traffic between West Berlin and West Germany.

51


Uit vergange se dae: Nico Moolman

Drie Boere-ikone wat te vroeg gesterf het. Al drie het gedurende 1914 gesterf. V.l.n.r. genl CF Beyers, kapt. Jopie Fourie en genl. Koos de la Ray. Genl. Beyers was ʼn rebel en die bekende dr. Beyers Naude is na hom vernoem. Hy het in die Vaalrivier tydens die rebellie gesterf. Kapt. Jopie Fourie is tydens die rebellie gearresteer en deur kol. TG Truter, kommissaris van polisie, in ʼn veldkrygsraad skuldig bevind en is daarna gefusilleer. Genl. Koos de Rey is deur die polisie in Langlaagte doodgeskiet toe hy en genl Beyers versuim het om by ʼn padblokkade stil te hou.

52


KOD Bloemfontein

Bloemfontein, Die Kriminele Ondersoek Departement, se kantore in Fraserstraat (regs) te Bloemfontein, naby die brug oor die Bloemspruit. brug Bloemspruit

Poskoets: Boemfontein Die poskoets kom in Bloemfontein aan ...

53


Uit vergange se dae in die ou Transvaal (HBH) Zarps Oos-Transvaal

Al wat ons weet is: Transvaalse Polisie in Oos-Transvaal. Nadere besonderhede sal verwelkom word. Dit behoort Zarp’s te wees.

Zarp: Komatipoort

Die “polisie” te Komatipoort gedurende die 1890’s

54


Zarp: Middelburg (Tvl): Polisiestasie

Geen verdere besonderhede. (Foto dr. Schutte.)

Question: Pietermaritzburg Police Station? / Vraag: Loopstraat Polisiestasie Pietermaritzburg?

Is this the Central Police station in Pietermaritzburg which stood right in front of the Imperial Hotel in Loop Street?

55


Modern South African military and semi-military music: Frans Erasmus

56


57


58


59


60


No 18416 (F) Speurder-sersant HI “Basie” Sadie: Een van Durban se Legendes

Oom Basie Sadie was een van Durban se “sterk’ polisiemanne. Hy was ook “stout” op sy dag: Die storie het vervaag, want ek het dit baie jare gelede gehoor, maar hy en vriende het ʼn ander kollega se motor opgetel en by die trappe opgedra en op die stoep gelaat. Die eienaar moes mooi smeek voor die motor weer na die straat afgedra is. Hy was ʼn uitmuntende rugbyspeler en sportman. Gedurende 1964 was hy deel van die Port Natal Atletiekspan wat in die SAP Kollege aan die SAP Atletiekkampioenskappe deel geneem het. Sy oudste dogter, Maree, was saam met my en ander polisiekinders die vorige jaar in matriek. Sy seun Johan was saam met my te SAP King’s Rest. Bo: Oom Basie Sadie en Ek kan nog onthou toe Oom Basie se swaer, maj. Olav Kjelvei, wat aan diens regs, sy swaer, major Olav vermoor is, se kinders na ons skool gekom het. Kjelvei 

Nota: No. 15588 (B) 2/s/sers DJ Huggett wat ook eervol vermeld is, is die vader van genl-maj Daan Huggett. 61


SALM Vliegtuie en die “Wolf”: Johannes Botha Cessna 185 van die SA Leër Potchefstroom

Afgeneem by Swartkop – nou in museum

MiG 21

Die MiG 21 wat in SWA afgedwing is. SALM museum Pretoria. (Op sy beurt word een van ons Casspirs in Angola ten toongestel.)

62


Die Wolf: Gebou in SWA

SAP Mooirivier: Kol Louis Janneke

63


64


65


66


Die opening deur minister Louis le Grange en genl Mike Geldenhuys

Die nuwe polisiestasie (voorkant)

67


Die nuwe polisiestasie (agter)

Die “ou� polisiestasie

Perdebeeld: Veldmaarskalk JC Smuts: Themba Ndlovu

68


69


See this sculpture at the Kedar Heritage Lodge, Conference Centre & Spa. (Yes, Google for particulars).

70


Warren Loader: Is this Gen CR de Wet’s horse in British Captivity?

Genl de Wet het twee perde gehad, die witperd se naam was “Fleur” en die donker perd was “Dapper” genoem. Warren Loader: I found this old photography in a book that I have had lying around for years. It says on the back; "General de Wet's horse at remount depot in Natal sometime before 1904" any chance it may be true? / ... / With pleasure Hennie, just send me a link to the article. It is a good looking animal. I think that over the time of war, there is no ways that a soldier could have survived on one horse alone. They must have gone through a few. I personally had two during my short time in the army and our conditions were in no way like those ones would have endured. Johan Wolfaardt: There was a brown horse, Dapper, that he used for night attacks, and Dapper was captured by wars end

Sketse deur Lourens Puren: Dr Dreyer van der Merwe Regskollegas en vriende, tot redelik onlangs het howe nie maklik kameras, video en TV in howe toegelaat nie. Die hofverrigtinge in vele hoe profiel sake was dus slegs vir die publiek sigbaar indien hulle dit kon bywoon of indien 'n goeie kunstenaar sy indrukke op papier of doek kon herskep. In die sake: (1) Louis Luyt vs Nelson Mandela (2) (2) Staat vs Eugene de Kock (3) (3) en Staat vs Moses Sithole (4) het die befaamde kunstenaar Lourens Purén wie in 1999 oorlede is dit gedoen in opdrag van die SAUK. Sien foto’s aangeheg alhoewel geen foto werklik so 'n skildery behoorlik kan weergee nie. 71


Lourens PurĂŠn was 'n joernalis wie destyds by Beeld en die SABC gewerk het. Hy het in die sewentiger jare Kuns en Kommunikasiekunde aan die PUK studeer. Hy was baie gewild en suksesvol en het tussen 1985 en 1999 sowat 25 eenmanuitstallings gehou, onder andere in Londen en Kopenhagen. Al nege die skilderye het dieselde swart monterings en rame. Die medium is waterverf en dit was in opdrag van die SABC gedoen in die jare toe kameras nie in die hof toegelaat is nie. Na die hof op die eerste dag verdaag het is die sketse met 'n videokamera afgeneem en dan tydens die nuusuitsending gebruik om die verrigtinge te illustreer. Indien u ernstig sou belangstel of van iemand weet wat dalk in die skilderye mag belangstel mag Susan PurĂŠn gekontak word by 0824166193. Groete

Kol Eugene de Kock deur Lourens Puren

72


73


Mnr Louis Luyt vs Nelson R Mandela

74


Moses Sitole

75


76


77


SWAPO: Memorial: Windhoek: 50 yrs later – Hennie Heymans

78


79


80


81


82


Graves Swapo Heroes

There are various graves of heroes at the Memorial – HBH.

Delville Wood: St John’s School: Johannesburg: Col Craig Williamson Col Craig Williamson was a scholar at St John’s and brought the following of his school to our attention: “St John's College 22 June at 03:22 NM. · "In remembering the past here today, we stand on the cusp of the way the past shapes the future. How we remember, and help to heal, the wars of the past will shape the way future generations are affected by the legacies of past violence. So those of us who are together in this space today represent both the past and the future; a bridge between the two." Fr Jaques Pretorius, Chaplain St John's College. Delville Wood Centenary Mass took place today to remember the men who lost their lives at the battle of Delville Wood in the First World War. Of the twelve Old Johannians who fought in Delville Wood, five died and five were injured. Father Eustace Hill, a master at St John’s College before the start of the Great War, served as Chaplain in Delville Wood, 83


where he was remembered for his bravery on the front line, his efforts in securing water while under sniper fire and his steadfast belief in doing right, regardless of personal danger. SJCDelvilleWoodCentenary For the full service visit:http://www.stjohnscollege.co.za/pd‌/Delville_Wood_Homily.pdf “

84


85


Col Lahner: Durban Lana Oosthuizen writes: “I am myself a Const in SAPS and would self like to know my legacy - he was my great, great uncle and it’s an honour to know that he was family. Comments by Hennie Heymans: I remember Col Lahner was the Manager of the SAP Dry Goods Canteen in Wentworth during the years around 1964. 

Who knew him and can provide more details please?

The SAP’s Isandhlwana Sgt Winterboer: Cato Manor: Eric van Niekerk The Cato Manor Massacre January 24th 1960 and the story of Sgt Winterboer My name is Eric van Niekerk and I served under Sgt Winterboer in the one “Raiding Squad” under his control. There were two squads commonly referred to as “A” and “B” squads, he was in charge of “Squad B”. I, together with my colleagues were a mere 19 year adventurous constables, some only recently out of College. Sometimes it can take a lifetime, in this case some 56 years to come to the aid of someone sadly wrongly accused to offer an explanation and to exonerate a person who bore the brunt of many, mostly unsubstantiated accusations. Sure there are and might remain some un-explained facts. Today however, I exonerate Sgt Winterboer of all and any criticism aimed at him during the investigating of the Cato Manor 86


Massacre during which nine of our squad were brutally attacked and killed, four of my trusted good friends and five African Policeman, butchered and maimed; these were all dedicated policeman who merely carried out their duties, namely to try and rid Cato Manor of an omnipresent criminal element, 0f course there were many law abiding people as well. Sgt Winterboer was a very likeable fellow whom we trusted, I say trusted because the conditions under which we operated was dangerous and without a trusted person to lead and guide us it might not have been possible to operate effectively. Some people transferred to Cato Manor and not accepted by ourselves were soon made to seek other avenues, since the conditions were such that we depended very much upon one another. Much of the criticism aimed at Sgt Winterboer was the fact that he had left the squad behind while transporting prisoners to the Charge Office for the purpose of processing those arrested and to explain to the charge office the reasons for their arrest. At the charge office it was usually chaotic, imagine when 50, sixty and even much more were dumped at the charge office, and not being happy to be there, animosity and abuse was very much at the order of the day. This situation of the assistance by Sgt Winterboer was common practice for us and we had no objection to it, except that fateful day when all hell broke loose. In all fairness to him, had he not travelled to the Charge Office he too would have been murdered along with the others. I think that perhaps it was just fate, as was the case with myself who worked with my friends the day before, until I was given other duties starting on the Monday, the day after the Massacre. Sgt Winterboer committed suicide and I have every reason to believe that the events of Cato Manor played very heavy on his mind that caused such a sad outcome. I state categorically old friend you were not guilty in my eyes, and I have every right to say so. I was there and I knew intimately the procedures we followed. REST IN PEACE OLD FRIEND. I can only hope and pray that this short explanation will bring peace to anyone interested in this sad chapter in the history of the forgotten story of Cato Manor Massacre. God Bless Hennie Heymans (Retired Brigadier) for his efforts in making known this tragedy. Eric van Niekerk. Dear Eric, Thanks for exonerating Sgt Winterboer. What you did, I think, is very important that you have forgiven him and that you do not blame him. Such events bring closure in one life. I know that you are troubled by the events that took place at Cato Manor because you were young and at an impressionable age. I have seen your grief and shock. It is also true what you said, when visiting us, is that you (we) youngsters were fit and we had to run a lot in order to arrest fleeing suspects. The Sten-gun would have been cumbersome to carry along. All in all, it’s a great pity that such a terrible event had marred to so many lives. God Bless, Hennie. 

We need photograph of Sgt Winterboer. WANTED

We are looking for eyewitnesses who were present at Cato Manor during January 1960 and eyewitnesses who were present at Sharpeville on the 21st of March 1960. We would like to hear from African members of the Force and/or from their families who experience grief and pain after their loved ones were murdered ay Cato Manor. We would like to hear from African Policemen how they felt after the events at Cato Manor and Sharpeville – our White members must remember that our colleagues were unarmed and in most cases lived in Sharpeville or in Cato Manor.

87


An anecdote: Whilst on detached duty in Umlazi police area c 1965, my African colleagues warned me to be careful when we patrolled an area called “Mplankweni” in Umlazi. (Mplankweni - the place of plank houses.) I asked them why. They replied the inhabitants came from Cato Manor and they could be “wild” at times. We were only three members and I was the only one armed with a fire arm – HBH. 88


We have many questions to ask because the events at Cato Manor had a severe impact on Sharpeville – Sharpeville is most cataclysmic event in our recent history and forms a major exhibition in the SAPS Museum. In the propaganda war Sharpeville stood out, Namibia gained its independence on Sharpeville day, 21st of March, now celebrated as Freedom Day. Sharpeville was initiated by the PAC. We should celebrate National Police Day on 24th of January of each year; flags show be flown at half-mast at all police stations. 89


Cato Manor Speurder: Maj. JJ van Rooyen

Maj JJ van Rooyen

Koos van Rooyen

Hi Hennie, Nostalgie en trane. My magsnommer is W63823H. Oud-moord-en-roof, voertuigtak, SANAB en speurder. Net soos my pa op bladsy 56 (van die vorige uitgawe.). Ek het foto’s van hom (my Vader) met pangas, knopkieries ens. Ek het getekende hof skilderye met baie bekende latere senior advokate en regters in die hof waar my pa getuig het. Hy het daar naam gemaak omdat hy vlot Zulu gepraat het en die skuldiges se name so gekry het. Daar is mense wat meer weet as ek wat ek baie graag mee sou wou gesels. Ons word nie jonger nie, ek nou 60. My pa is oorlog toe en by Tobruk gevange geneem. Ek en my seun, ook JJ, het hierdie jaar Italië en Duitsland besoek en die kampe opgespoor as huldeblyk aan sy oupa wat in 1967 dood is van hartaanval. Wonderlike tye en foto’s geneem. Bevoorreg om in die polisie te kon grootword. Wonderlik om myself nog te kan omring met legendes en pelle soos “Bushie” Engelbrecht, genl JFR Kruger, Daantjie van Wyk en 'n swetterjoel offisiere en manne waarmee ek sal oorlog toe gaan. Doet so voort met jou great werk. Groete Koos van Rooyen

90


UDF and SADF Ranks: Mark Naude SA Army 1952

91


SA Army 1961

92


SA Army 1970

93


SA Army 1995

94


Wie herken die Man? JJ van Rooyen lll Wie herken die offisier / AO? Vermoedelik 'n mnr Tait. Was in die polisie gedurende die 1950s - 1960s saam met my oupa, (later majoor) JJ van Rooyen.

Home Attack on Ambassador (ret) CF Jacobs: Scottburgh: KZN Hallo Hennie. Thank you for your concern and interest. Yes, what an experience! On Friday, 5 April 2016, just after 5pm Sandra and I were winding down: end of the week and looking forward to the weekend of sport and yes, total relaxation. I remember I called Sandra that I was going to lock up the garage and other outbuildings and she said yes, she was also going to come in. When I eventually entered the kitchen I was surprised and attacked by two persons (def black). They threw me down onto the dining room floor and demanded money. Sandra was just behind me and they did the same to her. One hit me on the head with something. It later appeared to be a set of pliers. We shouted and fought like hell. The worst thing I still recall, with horror, was that while I was helpless one was trying to strangle Sandra. I told them we do not have money but Sandra, typical with her Heymans-blood shouted that she is not going to give them money, they must work for their money like most of us! After some more beating, shouting and screaming, the one dragged me down the passage to the bedroom where he hit me again on my ears, jaw and the side of my neck. Very dizzy I told him Oh, yes I have money in the car in the garage. He then asked for the keys and started going through my pockets. I could feel how he grabbed my cell phone, pocket knife and the outbuilding keys, which he thought I believe were my car keys. He gave me another smack against my head with the fist. Then I decided to fake 95


dead. He suddenly took a closer look at my face and suddenly jumped up grabbed some loose carpets and threw them on top of me, closed the door and ran. I think he believed I was dead! Sandra saw him turning back towards me with more loose carpets. After that both ran out of the house towards the sundeck and jumped off! I believe I surprised them when I came into the house, because they could have taken a lot of stuff without us noticing them. Hennie, it could have been worst. Where they were in the kitchen, a couple of big knives were in the rack next to the basin. By the GRACE of God! This sort of thing happens today more than often every day. I am afraid it is going to happen more. There are over 3 million youngsters running around in SA. They are illiterate; they do not get proper schooling, that the Government promised; they have no jobs; they have no money and the cost of living is going up every day. The “free borns” are angry and have no ethics. They can only demand and feel they are entitled to the freebies. Then on top of it all the actions of the president and his cronies make it worse every time they open their mouths. Municipal elections are around the corner, so the Government will try every dirty trick to attract more votes! The president and his government have no respect for the Constitution and the Judiciary. We are on the verge of a revolution like we witnessed in Tunisia, Egypt and Libia! Heniie, I don’t want to sound negative but our horrible experience forced me to take a even closer look at the situation in our beautiful country. Another thing Hennie, nobody is immune to these sorts of things. Thank heavens Sandra and I still believe in the God of our forefathers! Love and the Lord’s richest blessings to you and your dear ones. Jakes (Neels) and Sandra

Dasse: Versameling: Koot Swanepoel

Koot, oud-speurder en pastoor van Jeffreysbaai se dasversameling staan nou op 3,194 dasse. Het u ʼn SAW / SAP of korporatiewe das wat sommer net rondlê? Stuur dit dan asb vir Koot, hy weet wat om daarmee te maak. [Ek sal nie sommer weer ʼn das dra nie – ek het al my dasse vir hom gestuur.]

96


Personnel Security Vetting: Personeelkeurings in die SAW: Col Chris Pheiffer During September 1963 the SAP indicated that it could no longer conduct security screenings of members of the SADF, military as well as civilian. Dir MI recommended that DMI accepts responsibility for its own vetting in the SADF, although the SAP would remain a source of information in the vetting process 3. Security vetting was to be based on the following personality profile of members: Criminal background; liaison with subversive organisations and persons; military relations; background on family, lifestyle, finances, characteristics, friends, church membership; any other relevant activities. By August 1964 DMI had an approved vetting structure of 58 personnel under the Military Security Section 4. Initially three types of clearances were issued5: 

Positive for all members of the permanent force (PF) and citizen force (CF), civilians and members having access to top secret and secret information.

Criminal and security clearances for PF, CF, commando and civilian members having access to restricted and confidential information.

Travel for all SADF members going abroad on non-official duties.

By 1966 it became clear that, due to the expansion of the SADF and DMI, security vetting needed to be revised as the frequency of access to classified information differs. Vetting classifications changed to Basic and Confidential6.

Comments by Hennie Heymans In retrospect the SAP (SB) could have undertaken the vetting of all applicants for government service and various state corporations. Not only would it have created more posts in the SAP, but a section which could have worked more closely with the Criminal Bureau and Counter-Intelligence sections of the Intelligence Community. A vetting section could / should also look at the movement / travel / passport control of persons already vetted to form a picture of their movements and travel arrangements. Looking back we had a few serious security breaches because vetting was not handled by one organisation. Examples are withheld.

National Security: Rhodesia, Britain and the USA On Monday the 1st of August Tom Louw paid us a visit and in the same week we leant with great sadness that Tom had passed away in a collision. He was part of one of our discussion groups on the history of national security. He will be sadly missed by all who knew him. Herewith we publish the last discussion he took part in.

British Military Plans to Invade Rhodesia Jul 21, 2016 3

DoD Archives, HSI-AMI, Group 3, Box 325, File G/SD/10 (25/4/63 – 25/6/64), Organisation DMI Section: Sekerheidskeuring van Personeel, KG/SEK(C)/A/3 gedateer 10 Maart 1964. 4 DoD Archives, HSI-AMI, Group 3, Box 326, File G/SD/10 (28/7/64 – 20/8/64), Organisation DMI Section: Goedgekeurde Funksionele Struktuur – Mil Sekerheidseksie August 1964. 5 DoD Archives, HSI-AMI, Group 5, Box 31, File Z/2/1(Des 67), Keurings, Militêre sekerheidsinstruksies: Sekerheidskeurings: G/Int/5 gedateer 28 Junie 1963. Enclosure, 12. 6 DoD Archives, HSI-AMI, Group 5, Box 31, File Z/2/1(Des 67) Keurings. Militêre sekerheidsinstruksies: sekerheidskeurings: Die Stelsel van sekerheidskeurings in die SAW, gedateer 28 Oktober 1966: Enclosure 64.

97


In 1995 a document was released by the UK’s Public Record Office under the 30 years rule. Dated February 5th 1966, it was accidentally released a year ahead of schedule. It had been prepared by planners of the Ministry of Defence’s Chief of Staff Committee. Marked “UK Eyes Only, Top Secret”, it describes a contingency plan for the invasion of Rhodesia and had been commissioned following the declaration of UDI. Perhaps not surprisingly, the planners strongly advised the government against military intervention, pointing out that there was no direct access by sea and that the only available land access involved a journey of more than 1,000 miles along what were often little more than dirt tracks. The risk of failure was high, as “The invasion of a country with Rhodesia's military capability under these conditions would, we believe, be without precedent”. Any assault would therefore need to be air-based. Troops would have to be flown in, following a preemptive strike against Rhodesian Air Force airfields. It was envisaged that five brigades would be required; however, this was beyond the capability of Britain: "The capability of our airlift is such that the maximum force that we could introduce and maintain would be two brigades, three short of the required force. The assembly of this force with all its equipment in Africa would take two and a half months and its introduction from there into Rhodesia would take another month." Umtali was suggested as the best starting point, as it was lightly defended. The Americans had tentatively offered the use of C130 transport aircraft to assist and the initial assault would have used paratroopers. The main target would, of course, have been Salisbury, and it was envisaged that two battalions of paratroopers would be flown in during a 24 hour period, this representing the maximum speed of deployment possible. The Royal Navy would maintain a flotilla at Beira in Mozambique. All supplies, bar fuel, would have to be flown in. There was concern over the capabilities of the Rhodesian Air Force. Despite the planned pre-emptive strikes, it could not be guaranteed that all the Rhodesian Hunters and Vampires would be taken out, thereby posing a significant threat to transport aircraft. The planners were also wary of Rhodesian manpower, estimating that Rhodesia could field 11 major army units within a matter of days.(Actually less...36 hours). Accordingly, the planners concluded: "To intervene with a reasonable chance of success against such opposition, fighting stubbornly on its own ground, assisted by '#small adhoc' bands of 'guerrillas and perhaps white police', would require five brigades with artillery support." And, “In the existing circumstances British forces could not intervene successfully in Rhodesia.” Fortunately, and despite the enthusiasm for war by the British Liberal Party and the Archbishop of Canterbury (!), the invasion never took place, remaining one of those fascinating ‘What if…?’ scenarios. Killing Kith and Kin: TheViability of British Military Intervention in Rhodesia,1964–5 Documents relating to Rhodesia can be located at the Public Records Office in Kew. https://www.linkedin.com/pulse/british-military-plans-invade-rhodesia-jennifer-upton Here is the discussion that followed on the above document: Craig Williamson: Up until UDI the British military had had close ties and cooperation with the Rhodesian forces in places like Kenya and Malaya and during WWII. Their recommendations to the politicians against the use of military force was based on that experience. It is interesting that no mention was made of how SA may have reacted. SA had only recently left the Commonwealth at the time and become a Republic. There was also no mention of the Portuguese attitude. Remember that 1966 was the time of the so-called Tricontinental Conference in Havana, Cuba where people like Castro, Che Guevara, Amilcar Cabal, Salvador Allende and others from some 84 countries met to discuss streamlining the 98


international anti-imperialist struggle with the support of the Soviet Union. This was only 4 years after the Cuban missile crisis. So, in my opinion, the British military advisors gave the politicians a very pessimistic view of military intervention in Rhodesia because they still regarded Rhodesia as important in the then geopolitical struggle with the SU and its surrogates. Walter Victor Volker: Great summary of the geo-political context of the time. Many people forget this when they read the history of those days - and understanding it through the modern post-Col War lense! Tom Louw: I’ve been very interested in the topic of African decolonisation. One of the books I read some time ago was Roy Welensky’s autobiography, in which he tells of the first time the Brits built up an air force and army in Nairobi (before Kenya independence) to be used if Welensky tried to declare UDI for Northern and Southern Rhodesia. Welensky says the plan was for British transport planes to land at air fields across the federation of R&N with troops….so Welensky put drums and obstacles across airfields across the country. It is said that in1959 the USA got serious about decolonization = and giving independence to black governments across Africa. They put pressure on both Macmillan and de Gaulle making it clear that resisting the USA plan would cost Britain and France plenty. In early 1959 both London and Paris were still talking about their empires lasting a long time. By November 1959 the Brits tell Welensky it is all over and one person one vote independence is what is now happening. Same with de Gaulle and so end of 1959 de Gaulle does an about turn on Algeria and talks about independence for the first time. It is clear that what USA gave Brits in return for decolonization = London became a key financial/banking centre for the Pax Americana. The white settlers in Kenya were part of the British establishment so they were consulted about decolonization. They were told by Brits that London had to choose between its kith and kin in Africa and USA…there was no choice….it had to be USA because they USA had the power to hurt them. McMillan’s winds of change speech in SA was about telling Saffers and Rhodesians that from then on Britain was closing down its empire in return for becoming "America’s deputy sheriff" . The right wing in the British conservative party tried to fight back, but were told this was realpolitik…they eventually shut up. The only European powers who remained angry with this American decolonization scheme were France, Spain and Portugal…that’s why French ignored sanctions against Rhodesia and supplied weapons to SA. Walter Victor Volker: This is amazing - and certainly news to me! Thanks for the insight Tom Louw. Any idea who was the person behind this forceful US policy? Tom Louw: Hi Walter, only a pleasure. I hope my answer below isn't to long. In a nutshell, the person who invented this decolonization idea was Roosevelt (FDR). (There were two Roosevelt presidents – one conservative and one left wing…FDR was the leftie one). FDR and his wife Eleanor were left wing Democrats. They invented the idea of the New Deal = tax the rich and hand the money out to the poor during the Great Depression. Today we’d call the New Dealers social democrats = “taming capitalism” by marrying capitalism and socialism. The idea of decolonization was apparently born when FDR aeroplane landed in Gambia on a refuelling stop, and he saw poor Africans all over the place. He blamed the British Empire for their poverty. This became the picture of Africa in his mind and the picture of European imperialism in his mind). In FDR’s neosocialist thinking British imperialism was to blame for poor blacks, poor Indians, etcetera. He saw white colonists as evil bad guys who ran the evil empire which made whites rich and blacks poor. We all know the story…because it is still around. (Apparently he did not pay attention to the poverty of poor blacks in 99


USA!!!!!!...usual American hypocrisy). Eleanor Roosevelt was apparently even more left wing than FDR and she did go on about Negro poverty…but not enough to change the USA system!! The other person who was important in inventing decolonization was Cordell Hull = Roosevelt’s Secretary of State. Hull developed the idea of Internationalizing the New Deal..i.e. using USA power to spread the Democrat Party’s social democrat policies to the whole world. Roosevelt and Hull developed a plan to use the second world war to destroy European imperialism…they were especially focused on getting European empires out of Asia and Middle East (because they wanted these areas for themselves). Hull designed the United Nations system and the World bank/IMF system to facilitate the running of the USA’s new informal empire. No accident that these organizations are based in USA!!!!! Roosevelt was the thinker. Hull was the nuts-and-bolts man. Hull’s legacy was to build the post-war order = an informal American empire; UN; IMF; dollarization of world economy (dollar replaces British pound); and the State Department as the organization that effectively runs America’s empire (it’s like their colonial office). Hence Washington is kind of divided into two camps = Democrats dominate the State Department, while Republicans dominate Pentagon and CIA. But between them they run the Pax Americana. During 1950s Republican came to power, but they still rolled out Roosevelt’s/Hull’s plan…after all it was a plan that benefitted America. The Republicans did modify the plan slightly because they built NATO which gave the West Europeans a place inside the American tent AS LONG AS the Europeans agreed to decolonize…that was the condition of being let in as deputy sheriff roles. (In the end only the Portuguese refused to go along with USA’s plan. The French went along, but never forgave the Americans for destroying their empire). Generally speaking Democrat Presidents are strong Rooseveltians – Kennedy and Obama specifically said they were Roseveltians and were rolling out his dream for a New deal and an internationalized new deal. I hope this long reply didn't put everyone asleep. �. Have a great weekend All. Hennie Heymans: I am flabbergasted! Thanks Craig Williamson and then a special thanks to Tom Louw - you have certainly added a new dimension to my thoughts. However I don't think we have a simple answer. After WW2 Pandit Nehru came with "Independence for India". The UN was established - what exact role did FM JC Smuts play? Nehru was the first to attack SA in the UN, 1948 Israel became "independent". 1960 we have the "Winds of Change" speech in Parliament. The first Great War was Vietnam and so things go on. Had a chat to a diplomat back from N-Africa - interesting insights about US & UK role in ME & N-Africa: Focus is oil and US$. If you chaps have no objection I would like to publish this in the Nongqai our border was started 50 yrs ago. Walter Victor Volker: Fully agree Hennie Heymans - these are great insights and highlight a part of history which I thought I knew - but obviously did not - which explains many of the seemingly totally illogical and insane geo-political developments of the last 50 to 70 years!! My thanks to Craig Williamson & Tom Louw!! Tom Louw: Oom Hennie Heymans and Walter Victor VolkerThank you for the compliments. I want to return the compliment to yourselves and Craig Williamson for your valuable contribution and interesting view points. I don't want to take credit alone for my input on this discussion. My ex lefty cousin (from the 80's - UDF) Prof Eric Louw and I have weekly discussions on such. Eric's insight into the history of these events has certainly broadened my understanding of the events that followed. Eric is doing research on forthcoming publication on the Decolonisation of Africa. I contacted Eric due to Oom Hennie 's request and Eric (tongue in cheek) replied : ".. I don’t mind my ideas being associated with former spooks in Nongqai. I have become quite right wing in my old age…" So it is fine to go ahead with the publication Oom Hennie. 100


To add to Oom Hennie' s thoughts, I agree. And it is complicated. There were numerous role players who directly impacted /made contributions to creating UN (including our JC Smuts) but the basic plan was drawn up by State Department committees under supervision of Hull and Wells. The basic UN plan was drawn up in 1941 (before USA even entered the war) I believe Gandhi, Nehru etc who created Congress in India could never have had succeeded creating it into such a threat to the British without the international/outside support they received from the USA. Americans, especially promoted Gandhi, as a way to bring down British Empire. It’s basicly the same as our scenarioI think we're the ANC would never have become the threat they were, without support from outside (Soviets; social democrats in Europe; anti-apartheid movement; and African Americans in USA). British intelligence was always aware of the game USA was playing to bring their empire down. There is a good book by Christopher Thorne called “Allies of a Kind” in which he discusses how British Intellegence and the colonial office kept telling British government how USA were working with Congress to encourage rebellion against the empire. Hennie Heymans: Tom Louw another interesting angle was US and China on one side and the UK and Japan before WW2. [Countries don't have friends - they have vested interests.] During the war the US sided with (Nationalist) China against Japan and Britain had to fight her former ally. When the Russian (hot water) fleet passed Cape Town during 1906 the Russian were not allowed - on British instructions - to land at the Cape - they passed the Cape and went on to fight Japan - the Russian fleet was wiped out by the Japs. Tom Louw: Oom Hennie Heymans that is very interesting, there I learned something again. Thank you. Tom Louw: As you say Oom Hennie, it is all about vested interests. Interesting article here below.... http://www.dailymail.co.uk/.../How-America-planned... Another example of this that was pointed out to me , is British-Australian relations in second world war. When war began Aussies sent their entire army to Egypt to help defend British Empire in middle east. But once Singapore fell Canberra decided they needed to bring their army home because the threat of a Japanese invasion of Australia was real. When Canberra asked Brits to send the Aussie army back Churchill said NO. Churchill told Canberra that from an empire perspective defending Egypt/sues canal and defending India was more important than defending Australia...effectively Brits were prepared to sacrifice Australia to save Egypt/India. This came as a hell of a shock to Aussies = betrayal by their kith and kin. Resulted in a huge diplomatic fight between Canberra and London and resulted in Aussie PM ordering his army to disobey British order and return home. Churchill was furious. At the same time this was going on USA army in Philippines was defeated and US general MacArthur retreated with his army to Brisbane. This USA army in Queensland effectively became Australia’s only defence against the Japs. The Aussies have never forgiven the Brits for this betrayal (being prepared to sacrifice them) and came to see the USA as their saviours...this caused them to switch their loyalties from Britain to USA...and so when USA made calls for decolonization after second world war the Aussies sided with Washington against London

War on the 'Red Empire': How America planned for an attack on BRITAIN in… DAILYMAIL.CO.UK 101


Oor die Drumpel by die Nongqai Dave Fell & Marina Minnie

V.l.n.r. Dave Fell, Petro Heymans en me. Marina Minnie. Lg. Is pas terug in Suid-Afrika, betyds hier om met pensioen te gaan. Ons het ʼn heerlike noenontbyt geniet (pap en kaiings) terwyl Marina ons vertel het wat in Noord-Afrika aangaan.

Asst. professor Jacob Dlamini: Skrywer van die boek Askari.

102


Tom Louw (RIV)

Kol Chris Pheiffer (SANW)

103


Piet Fourie (Durban)

Johan Jonker (Durban)

104


Statuettes SA Security Forces / Veiligheidsmag Beelde: Tiny Nortje

IPA Geskiedenis: AO Gert Visagè

IPA-Moot later verander na IPA-Nongqai. Stigtersbestuur: Hennie Heymans, Johan Visagè en TB Arlow.

Versoek van kolonel Lesch vir foto’s van die 10-Jarige bestaan van die vrouepolisie 1982 Kol. Lesch, voorheen van die kollege, het my genader met ʼn versoek van die moontlikheid van foto(s) van die 10 jarige bestaan van die vroue polisie in 1982. Ek het laas jaar met genl. Magda Stander geskakel en sy het reeds ʼn foto (s) wat sy kon opspoor aan Kol Lesch verskaf. Ek het aanvaar dat die aangeleentheid is afgehandel. Kol Lesch het by die laaste Bond vergadering genoem dat hy van die parade self soek aangesien hy al man was wat op daai parade was en dit baie besonders was vir hom. Ek was net ʼn speurder-sersant daai tyd en glad nie betrokke by die parade nie.

105


Is dit moontlik dat ons die e-pos versprei onder die Genls-klub om vas te stel of enige iemand iewers sulke foto’s nog het? Ek het met brig. Hennie Heymans geskakel maar hy het nie van die parade self nie. Kol. Lesch het onderneem om self met brig. Elize Visser te skakel Sharon Schütte Major General (Rtd) SA Police Service Gold Medal for Outstanding Service (SOEG)

Drakensberg Mountain Passes – Natal, Free State, Transvaal. Hi Hennie, as you are aware I'm busy with my second book this one covering the origins of Natal's Drakensberg Mountain Passes. The book is almost finished with the completed chapters with the editors. I'm really struggling to find useful info on the final three passes, ie Normandien Pass, Mullers Pass and Botha’s Pass. E.g. when they were first used, any significant event that occurred there, who were they named after, some of the pioneering families who lived there and any other info would be wonderful. Can you help please? Look forward to hearing from you. Tjou for now, Gilles van Schalkwyk

Police around the Globe Texas

106


The UK: Police Officer's Badge Found On West African Man In 1916 The badge, now on display at the Abbey House Museum, travelled from Leeds to Niger Written by Carl Palmer: 01/07/2016 01:37 PM

Interesting tale: The badge, now on display at the Abbey House Museum, travelled from Leeds to Niger AN UNUSUAL African adventure makes this humble-looking badge more than just a piece of Leeds’s policing history. For like many of the objects on display in Leeds, the badge, which is currently at Abbey House Museum, has an intriguing story to tell. Thought to date from around 1895, shortly after Leeds gained city status, the badge was originally affixed to a policeman’s helmet. Somehow, in the intervening 20 years, the helmet and its badge made their way to West Africa where, in 1916, the local District Commissioner’s office spotted it being worn by a local man. The badge was promptly seized and returned to the chief of Leeds City Police along with a letter which read: “Sir, I have the honour to enclose herewith a badge belonging to one of your Force which was found [on a man] here on the borders of French Haut-Senegal and Niger. It was on a policeman’s helmet which he was wearing, and which he stated he had bought in Coomassie market. “I presume the helmet must have been sold in a pawnshop, but I thought the badges were always taken off. I have seen in a small trading store in Northern Transvaal a London and N.W. Railway guard’s frock coat for sale with the company’s buttons still attached.” What happened to the man caught with the badge is not known but the helmet itself was not returned, so he may have been allowed to keep it. Councillor Brian Selby, Leeds City Council’s lead member for museums and galleries, said: “Interesting and unusual stories like this bring our exhibits to life for visitors and help to capture their imaginations. “There’s almost always more than meets the eye when it comes to the objects on display at our museums and by exploring those stories, people get the chance to learn more about how diverse our local history really is.” The badge is on display in the Crime and Punishment exhibition at Abbey House until the end of December 2016. Posted on: 01/07/2016 01:37 PM http://www.voice-online.co.uk/article/police-officers-badge-found-west-african-man-1916

107


While back in South Africa

Meanwhile back at SAP King’s Rest, neither my Sergeant, nor my Station Commander would have believed me if the above happened to me – nobody would have forwarded my report to the District Commandant, Deputy Commissioner, Port Natal, or to the Commissioner in Pretoria. They would have been too ashamed. (If it happened) Durban, Murder & Robbery would have had all behind bars within hours!

108


A Johannesburg Bus Conductor

Oom Ben De Winnaar, Johannesburg, hier op die. Langlaagte-Vrededorp roete – Nico Moolman.

Humour in Uniform: Spietkop: TO Honiball

109


Passes of a different kind: Piet Fourie (Durban)

110


WW2: The Finns : WW2 Colourised Photos

WW2 Colourised Photos A Finnish soldier with a pack Reindeer, on an ice covered lake, near the tiny village of Nautsi, in northern Lapland, Finland. October 26th 1941. During the Continuation War (1941–1944) Finland was co-belligerent with Nazi Germany against the Soviet Union, and dependent on food, fuel and armament shipments from Germany. In spite of this, Finland retained an independent, democratic form of government. Moreover, during the war, Finland kept its army outside the German command structure despite numerous attempts by the Germans to tie them more tightly together. Finland was in many ways a unique case: It was the only European country bordering the Soviet Union in 1939 which was still unoccupied by 1945. It was a country which sided with Germany, but in which native Jews and almost all refugees were safe from persecution. It was the only co-belligerent of Nazi Germany which maintained democracy throughout the war. (Source: SA-Kuva.). Colourised by Paul Reynolds. https://www.facebook.com/PhotoColourisation Historic Military Photo Colourisations) 

I have been reading WW2 history for many years, this is the 1 st time I have seen a reindeer in Military service – HBH.

111


The past election

DA vs. ANC - Sent in by Philmar du Plessis

In Calvinia: Manuel Ferreira

A Sober Reflection

112


Request for information re SA Military Tattoo: Abu Dhabi Police Band Dear Hennie A brief introduction My name is Idris. I am presently working at Abu Dhabi police band as a music expert. I am a retired superintendent of Police from Singapore the former Director of music of the SPF band. I saw in the u tube the Cape Town military tattoo and wanted to know if there is a Cape Town military tattoo this year 2016 and any possibility that we could participate. I am just enquiry to gather information. I hope you can assist me with some information so that I will have better idea for my presentation. Cheers n have a nice day Myidris 

Who has information for Idris?

Vote of Thanks A sincere word of thanks to all our readers and supporters. If it’s the first time that you have come across our magazine, here is the link to the previous edition: https://issuu.com/hennieheymans/docs/vol_7_no_10

Contact details / kontakbesonderhede Hennie Heymans: enongqai@gmail.com / heymanshb@gmail.com Glenn Elsden: glenn.elsden@gmail.com Nico Moolman: lingloi@telkomsa.net / www.nicomoolman.net Greetings – Groete Salute! Saluut! Hennie Heymans No 43630 (B) © 2016

113

Profile for Hennie Heymans

Vol 7 no 11 mk 2  

South Africa: History of our National Security - Police / Defence / Intelligence - August 2016

Vol 7 no 11 mk 2  

South Africa: History of our National Security - Police / Defence / Intelligence - August 2016

Advertisement