Nongqai Vol 6 No 4

Page 1

BUMPER

ISSUE … 128 PAGES …

1


Your national security history magazine without malice. U nasionale veiligheidsgeskiedenistydskrifsonder kwaadwilligheid. Om die verlede te bewaar sonder om in die verlede te leef.

To preserve the past without living the past. WIE IS ONS? / WHO ARE WE? We are an informal group of police and defence veterans who would like to foster an interest in South Africa’s police, defence and national security history from 1652 with cut-off-date 1994; when the new South Africa came into being. We only tell and explain what we did; for we were the “on the spot” eyewitnesses! In fact we are the ones you saw in the news reels of the time following orders from parliament. However we have to debate the incidents because our memory is fallible as we grow older. In the terms of the day "we earned the T-shirt and right to tell our stories for you to enjoy with malice towards none." In the suburbs we see so many gardeners wearing those T-shirts! We all can learn from the past.

2


The Editorial Team Editor: Hennie Heymans, MA (National Strategic Studies) Special Correspondent: Anemarie Jansen (MA) Legal Advisor: Len Els, MMM, LLD, SC Defence: William Marshall (SANDF) Technical Advisor: Glenn Elsden Contributors Badenhorst, Witkop Beck, Phil & Pam Bezuidenhout, Leon Borea, Neelsie Botha, Egbert Botha, Johannes Bouwer, Fanie Burger, Abrie Coetzee, Patrick Els, Paul Giani, Christo Gillings, Ken Greyling, Paul Grobler, Hansie Gunter, Francois Hanneman, Hugo Hugo, Gerrie

Malan, Jan Malherbe, Phillip Marshall, William (byskrifte pantservoertuie) Meyer, Ria Murphy, Paul J Myburg, James Pienaar, Pine (Koevoetbond) PoliticsWeb Pretorius, AC Roodt, Dan Ross, Charles Smith, Bob Steyn, Bertus Uys, Anton Uyster Vermaak, Eiras

LEGALITIES This publication is not intended to be a comprehensive review of all developments in policing/ national security or to cover all aspects of those referred to. Readers should take legal and other advice before applying the information contained in this publication to specific issues or transactions.

The eNongqai contains various and sundry personal opinions of different correspondents and neither the compiler of eNongqai nor eNongqai will be held responsible for any of their comments which is entirely their own and not necessarily that of eNongqai or its publishers.

To all future correspondents This condition must be placed at the end of your article: "The author of this article shall indemnify and hold harmless eNongqai and its publishers from any and all third-party claims, proceedings, actions, expenses, and damages (including attorney fees) in connection with a breach or alleged breach of the representations and warranties made in this article."

This is not a literary magazine, but a magazine by and for veterans of the SA Security Forces; we want to capture the words and moods as written by our former veterans. Our languages are Afrikaans and English

3


Contents WIE IS ONS? / WHO ARE WE? ................................................................................................................... 2 The Editorial Team .................................................................................................................................... 3 LEGALITIES ................................................................................................................................................. 3 To all future correspondents...................................................................................................................... 3 WELCOME / WELKOM ................................................................................................................................ 8 Taalbeleid en taalgeskiedenis ................................................................................................................... 8 FRONT PAGE / VOORBLAD........................................................................................................................ 9 LEST WE FORGET / SO DAT ONS NIE VERGEET .................................................................................... 9 Koevoet Veteranebond ............................................................................................................................. 9 Konstabel Danie Boshoff sterf: Christo Giani .......................................................................................... 10 Drie sersante sterf: Christo Giani ............................................................................................................ 10 Nr W69104M A/O Peet (Seppie) Jooste: Hansie Grobler ....................................................................... 12 No 27550 konstabel LD van Niekerk: C Giani ........................................................................................ 13 SOUTH AFRICAN POLICE / SUID-AFRIKAANSE POLISIE ....................................................................... 13 Personalia ............................................................................................................................................... 13 Afsterwe .............................................................................................................................................. 13 Dankie: Stevens-familie .......................................................................................................................... 15 Huldeblyk: Genl-maj HD Stadler: Hennie Heymans ................................................................................ 15 POLICE PERSONALITIES / POLISIE PERSOONLIKHEDE ....................................................................... 17 Lt-kolonel X? Paul Els ............................................................................................................................. 17 Kolonel Dolf Odendal : Wes-Kaap : 1993: Fanie Bouwer ........................................................................ 17 Nr W30594H AO Andre Jacobus Jacobs ................................................................................................ 21 Lt-kol Salmon Vermaak: Noordwes ......................................................................................................... 23 Genl Herman Stadler .............................................................................................................................. 24 Ek kan doen met ʼn miljoen! ................................................................................................................. 25 Konstabel J Grobler ................................................................................................................................ 25 SAP196356 & 20090K Sersant Philippus Jeremias (Oom Flip) Schmahl ................................................ 27 4


King’s Order ........................................................................................................................................ 28 London Gazette 5 December 1948 ...................................................................................................... 29 Philippus Jeremias (Flippie) Schmahl – 1920 – 1995 .......................................................................... 30 Die polisie as loopbaan: Fanie Bouwer ................................................................................................... 36 Werwing: Abrie Burger ............................................................................................................................ 37 Abrie Burger: Polisie as loopbaan........................................................................................................ 37 4 Lugskool (SALM) word SAP Meganieseskool: Benoni: Paul Greyling .................................................. 39 Traanrook/Gas: Hugo Hannemann ......................................................................................................... 41 SAP: WEB SITE / WEBTUISTE.................................................................................................................. 42 Kommentaar ........................................................................................................................................... 42 DEFENCE / WEERMAG ............................................................................................................................. 43 John Wahl: Vergete held: Operasie Savannah 1975-1976 ...................................................................... 44 Landmynkraters ................................................................................................................................... 51 John Wahl, polisieman, soldaat en boer .............................................................................................. 57 40 Jaar later: ‘n Verering ..................................................................................................................... 57 Operasie Protea: Sektor 10: “Ons Saak is Reg”: Luit-genl Witkop Badenhorst ........................................ 59 Armour & Mine Resistant Vehicles /Pantser & mynwerende Voertuie: Johannes Botha .......................... 60 Bosluis................................................................................................................................................. 60 Husky & duisendpote........................................................................................................................... 61 Meerkat ............................................................................................................................................... 61 Spinnekop ........................................................................................................................................... 62 Hiëna ................................................................................................................................................... 62 Hippo Mk I ........................................................................................................................................... 63 Hippo MK II.......................................................................................................................................... 63 Hiëna ................................................................................................................................................... 64 Mynploeë ............................................................................................................................................. 64 Mynrollers ............................................................................................................................................ 65 Roadrunner ......................................................................................................................................... 65 Sesibi .................................................................................................................................................. 66 5


Wildebees ........................................................................................................................................... 66 Paul Els: Die Verlede bepaal die Toekoms ............................................................................................. 67 Bloemfontein (Hamilton) War Cemetery: Captain (SAN) (Ret) Charles Ross .......................................... 67 Ons Militêre-mediese vervolgverhaal ...................................................................................................... 69 “Nietschka”: Hstk 4: AC Pretorius (SAMHS - Afgetree) ........................................................................... 69 INTELLIGENCE & NATIONAL SECURITY ................................................................................................. 73 Farm Murders ......................................................................................................................................... 73 SAPS must cough up farm murder information - AfriForum ................................................................. 73 Islam Fundamentalisme: ʼn Polisieman, en die gewone publiek se nagmerrie: Saamgestel deur Philip Malherbe ................................................................................................................................................. 74 HISTORY / GESKIEDENIS ........................................................................................................................ 80 Eerste Anglo-Boere-oorlog: Majuba: Dan Roodt ..................................................................................... 80 Nabetragting oor Majuba-byeenkoms .................................................................................................. 80 Anglo Boer War / Anglo-Boereoorlog ...................................................................................................... 82 Malicious Injury to Monuments: The Hollander Corps: Ken Gillings ..................................................... 82 The Hollander Corps ........................................................................................................................... 83 ABO: Die Whiskytrein: SAS Val .............................................................................................................. 86 South African Constabulary: SA Konstabelmag ...................................................................................... 87 ABW Memorial at Val Hotel ................................................................................................................. 88 SAC: Syferfontein Police Post ............................................................................................................. 88 Combat General GM Claassen (1872 – 1951) ..................................................................................... 89 SAC: Surgeon Captain Arthur Martin-Leake VC & BAR ....................................................................... 90 ABW: Battle of Magersfontein: Corporal JFD Shaul (VC MSM) Phil & Pam Beck .................................... 91 John Francis David Shaul .................................................................................................................... 91 WW1 / WO1: SS Mendi ........................................................................................................................... 93 WW2 / WO2 ............................................................................................................................................ 96 REVOLUTIONARY WAR / REWOLUSIONERE AANSLAG ........................................................................ 96 Mandela and the Communist Party: James Myburg ................................................................................ 96 Introduction.......................................................................................................................................... 96 Treason trial evidence ......................................................................................................................... 97 6


Statement from the dock at the Rivonia Trial ....................................................................................... 99 Mandela's prison manuscript ............................................................................................................. 101 After the collapse of communism ....................................................................................................... 102 Conclusion ........................................................................................................................................ 103 BUSH WAR / BOSOORLOG .................................................................................................................... 104 SAP-TIN: Eerste Landmynvoorval......................................................................................................... 104 Inleiding deur Hennie Heymans ......................................................................................................... 104 Foto’s: Paul Els ................................................................................................................................. 104 SAP-ooggetuies se verslag ............................................................................................................... 105 SAP-Tin: Boskoffie: Hugo Hannemann ................................................................................................. 111 Die storie van Spikkels: Eiras Vermaak ................................................................................................. 112 1979 SAP-TIN: Bravo Kompanie Peloton 3 Maart – Julie- Augustus ..................................................... 114 Ek wil “bos” toe: Hugo Hanneman ......................................................................................................... 115 26 February at 15:53 ............................................................................................................................. 115 CRIME, LAW & ORDER ........................................................................................................................... 116 Welcoming Colonel Mark Ogilvie .......................................................................................................... 116 BOOKS BOEKE ....................................................................................................................................... 119 POLISIESKRYFSELS .............................................................................................................................. 120 Die Dobbelaar: Naam weerhou ............................................................................................................. 120 Deur my Bril: Neelsie Borea .................................................................................................................. 120 Antropologie: My verbintenis met die Oos-Kaapse Xhosas: Fanie Bouwer ........................................... 121 HOBBIES / STOKPERDJIES.................................................................................................................... 123 Polisie-aandenkings: Francois Gunter................................................................................................... 123 SPORT ..................................................................................................................................................... 124 Concentration Camp Cycle Tour ........................................................................................................... 124 HUMOUR IN UNIFORM ........................................................................................................................... 125 ‘n Petrol-storie: Christo Giani ................................................................................................................ 125 Die Legende van Rex de Ruiter: Anton Uyster Uys ............................................................................... 126 DIARY / DAGBOEK ................................................................................................................................. 127 7


17 Oktober 2015: Jaarlikse Skaapbraai: Oud-SAP-Lede Liefdadigheidstrust [O-SAP-LT] ..................... 127 WELFARE / WELSYN .............................................................................................................................. 128 “Projek Nongqai”: Verarmde volksgenote: Genl Bertus Steyn [O-SAP-LT] ............................................ 128 ITY CLAUSE: VRYWARINGSKLOUSULE................................................................................................ 128 CONTACT DETAILS / KONTAKBESONDERHEDE ................................................................................. 128

WELCOME / WELKOM Hartlik welkom by hierdie uitgawe. Ja, herfs klop aan die deur en die dag- en nageweninge vind oor ‘n paar dae plaas. Ons nooi u uit om hierdie uitgawe saam met ons te geniet.

Taalbeleid en taalgeskiedenis Alhoewel ons alles moontlik doen om te verseker dat ons, ons taal suiwer hou omdat ons op beide tale trots is, voel ons dis tog nodig om ook die spreektaal soos dit in ons eie bepaalde subkultuur voorkom, te bewaar vir die nageslag. Daarom gaan ons nie torring aan manne se taal nie. Soms is die taal, nie voorkamertaal nie, maar die konteks is belangrik! Dit is hoe dit was! Feit is konstabels “boek op diens” terwyl senior offisiere eerder sou sê “konstabels meld vir diens aan”. Uiteraard praat kollegas in die bos anders as op die stasie. Die veelsydige “F”-woord word daar meer gebruik as werkwoord, selfstandige naamwoord, bywoord, byvoeglike naamwoord, voorvoegsel, tussenwerpsel, agtervoegsel en sommer in die middel van woorde geplaas. (Jare gelede het prof Johan Combrinck ‘n uitstekende dissertasie oor die “F” woord geskryf.) Nee man! Die ouens vloek nie, hul raak net van hul frustrasies ontslae! Onthou dit. Diè manne is manne onder die manne en deel van MAN wees is die taalgebruik. Ek dink ook flieks speel ʼn groot rol in die veiligheidsmagte se eie subkultuur. Wanneer ek na WO1 & WO2 flieks kyk is die taalgebruik ordentlik, kom mens met Vietnam as genre, net twee dekades later, het Hollywood ʼn meer realistiese vegter opgedis wat vloek en ietwat ongedissiplineer voorkom. Ek dink aan Rambo. Die selfde met Hollywood-polisieflieks: Die held is anti-sosiaal, ‘n drinker, geskei en die verkeerde rolmodel, MAAR mense hou van karakters soos “Dirty Harry”. Die kapelaan praat ook anders as die manskappe en die offisiere. Konstabels het ‘n eie taalgebruik en en het opgemerk hoe meer gevorderd en ervare ‘n lid word, hoe beter word sy taalgebruik. Daar was, wanneer dit nodig was, egter ook offisiere wat ook maar lekker Russies gebesig het. Indien u dus sekere verhale of staaltjies hier lees, onthou: “Dis hoe dit was!” Dis hoe die mense destyds gepraat het. Mense vertel ook hoe hul gevoel het en ervaar het en wat hul met hul sintuie waargeneem het. Ook ons vaders in die magte het ʼn invloed op die wyse, hoe ons praat gepraat het, had. So jaar of wat was ek in Ethiopië en daar is nog donkies, perdekarre, busse en moderne motors in Addis Abeba se strate. ‘n Perdekarretjie word ‘n “gherie” of “gharrie” genoem. Klink dit bekend? Ons het veral in die SAW ‘n landrover ‘n “gherie” genoem. Kom seker gedurende WO2 via Ethiopië en Egipte na ons oorgewaai deur ou ABM-lede en word toe deel van ons “Afrikaans-op-die-grens”. So lyk dit my; het elke genre sy eie vak-

8


en spreektaal. So weet bosveterane wat a Sunray of Skypilot is. Die woord “tube” weer, het ook sy eie gevoelswaarde, en dit hang net af van watter kant jy met die “tube” kennis maak – Hennie Heymans. Sipke De Vries Die woord "Gharrie" soos ek dit ken, kom uit die tweede wêreldoorlog en verwys dus na Landrovers. Sej Dunning - die lugmag held - het my vertel sy moeder wat 'n “ferry pilot” in die tweede wêreldoorlog was, het die benaming teruggebring uit Egipte. Dus Hennie jy's 100 % reg want Ethiopië lê onder Egipte en die Suid Afrikaanse troepe was ook daar. Dus die woord kom daarvandaan. David Semark It's old British Indian Army slang for any truck/transport, from the Hindi "gharri" meaning horse-drawn cart.

FRONT PAGE / VOORBLAD Old Sgt Crack was Station Commander of the police in Mt Ayliff in the days of the Cape Mounted Rifles before 1913 when the SAP came into being. In days of old a “traveller” arrived at Mt Ayliff and for a bed and a few plates of food he painted a police horse in the stables. As a young boy during 1960 I fell in love with the painting and when Mrs Crack died, I inherited the painting. What a wonderful piece of Africana – it conjures up memories of the “hard” old days – patrols in the rain and snow. What a wonderful it must have been in the days of old when things were uncomplicated. Even in the days of the CMR and later in the SAP there was always a Mobile Unit at Umtata to attend to the various incidents of faction fights which occurred in the territory. – HBH

LEST WE FORGET / SO DAT ONS NIE VERGEET Koevoet Veteranebond Die Koevoet Veterane Bond was gestig in 1999 deur oudlede van die Koevoet teeninsurgensie eenheid wat in die operasionelegebied van die destydse Suidwes-Afrika ontplooi was. Die uniekheid van Koevoet was dat dit uit lede van die SA Polisie en SWA Polisie bestaan het. Daar was nêrens ooit ʼn gedenksteen of plaat opgerig om die lewens van gesneuwelde Koevoet lede te herdenk nie, nie eens die SA Polisie monument by die Uniegebou in Pretoria nie. Oud lede van Koevoet herdenk jaarliks op die eerste naweek in April tussen 1 en 9 April die lewens van gesneuwelde makkers reg oor die wêreld. Die Koevoet Veterane Bond het in 2012 begin met onderhandelinge met die Erfenisstigting en was ʼn stuk grond by die Voortrekkermonument in Pretoria gegee om ʼn Koevoet Muur van Herinnering op te rig. Die koste was deur die Koevoet Veterane Bond gedra en in 2013 deur Luitenant Generaal J G Dreyer, SSAS, SOO, SOE, voormalige bevelvoerder van die Koevoet eenheid onthul. Die SAPD was uitgenooi na die plegtigheid en ook gevra om ʼn erewag en orkes te verskaf, maar alle versoeke was van die hand gewys. Op Saterdag 4 April 2015 vind die jaarlikse Koevoet Veterane Bond kransleggingseremonie weer by die Koevoet Muur van Herinnering by die Voortrekkermonument in Pretoria plaas. Tydens hierdie seremonie word eer bewys aan al die Koevoet lede wat tydens die Bosoorlog gesneuwel het en dit word dan ook ondersteun deur ander militêre veterane organisasies wat van die geleentheid gebruik maak om hulde aan die gesneuweldes te bring. Die geleentheid is formeel van aard en oud lede van die Suid Afrikaanse Veiligheidsmagte word aangemoedig om hulle verskillende eenhede of organisasies se baadjies met hulle groot medaljes te dra en indien hulle daarna voel, van die geleentheid gebruik te maak en self ook ‘n krans of blom by die Muur te kom lê. Alle oud lede van die SA Polisie word dus hartlik uitgenooi om die oggend saam met ons te kom deel. 9


Enige navrae of individue wat graag ‘n krans wil kom lê kan die Koevoet Veterane Bond kontak per e-pos by koevoetvetbond@gmail.com Organisasies wat die geleentheid formeel wil bywoon en hul vaandel of kleure wil tentoonstel kan die Koevoet Veterane Bond kontak in verband met die reëlings (ons is veterane en dril nie). Die Voortrekkermonument se Blikkantien restaurant sal beskikbaar wees vir ligte verversings na die seremonie. Groete Pine Pienaar: Voorsitter: Koevoet Veterane Bond

Konstabel Danie Boshoff sterf: Christo Giani Op 7 April 1987 boek die 19 jarige konstabel Danie Boshoff aan diens vir nagskof by die SA Polisie Ventersdorp. Hy is skaars 4 maande uit die kollege maar leef om ʼn polisieman te wees. Op 8 April 1987 omstreeks 02:00 gee hy aandag aan ʼn huisbraak saak waarna hy ʼn voertuig in verdagte omstandighede opmerk. Sy vermoede is dat hulle die huisbrekers kan wees en hy jaag hulle met ‘n motorfiets. Die verdagte voertuig loop van die pad en ses mense hardloop weg. Hy is terug polisiestasie toe en kry hulp. Hierna ry hy en AO Gawie Maritz na Tshing woongebied vir opvolg ondersoek na waar die verdagte voertuig staan. Met hulle aankoms daar, ry ʼn vreemde bakkie ook nader maar sien die polisievoertuig en jaag weg, Maritz en Boshoff agterna. Die polisiemanne keer die bakkie vas in ʼn doodloopstraat en toe hulle nader beweeg, klap die skote. ʼn Koeël uit ʼn Makarov pistool tref konstabel Boshoff en sy wond is ernstig. AO Maritz ontbied hulp en konstabel Boshoff is afgevoer na ‘n hospitaal in Johannesburg. Die polisie volg op en dieselfde oggend nog maak hulle kontak met terroriste en twee word doodgeskiet. Nog twee ontvlug. Russiese handgranate, Makarov-pistole, 158 kleefmyne en ammunisie word in die voertuig gevind. Op 9 April 1987 beswyk die jong konstabel Danie Boshoff aan sy wond. Hy is op 14 April 1987 met volle militêre eerbewys in Delareyville begrawe. ʼn Nier van Boshoff word geskenk en so maak die jong geregsdienaar ʼn verdere verskil aan die gemeenskap wat hy so graag wou dien. Hierna word ʼn gedenksteen opgerig by Ventersburg Polisiestasie en is onthul deur brigadier AJ Wandrag. Die gedenksteen is later jare verwyder en is nou in Delarayville waar Boshoff begrawe is. Christo van Graan vertel dat Maritz later stasiebevelvoerder word op Lydenburg waar hy ook aftree as Kolonel. Bron: Vertellings asook die SA Polisie Gedenkalbum 1913-1988 Foto: Uit die SAP Argiewe soos gepubliseer in die SA Polisie Gedenkalbum 1913-1988

Drie sersante sterf: Christo Giani Op 23 Februarie 1987 is die jong sersant Chris Momberg1 @ Mommies deel van ʼn Koevoet gevegspan wat besig is met ʼn opvolg in Ovamboland. Skielik klap die skote en die Casspir voertuie jaag die kontak in. Die 1

No W404222W sers WP Momberg + 25 Februarie 1987; die twee “ander” sersante se name kom nie op die SAP se Ererol voor nie. Sien verder Koevoet se ererol by: http://www.enongqaipublications.com/koevoet.html - HBH.

10


sterk reuk van dieseldampe en geweerkruit in die hitte, stof en sweet (en muggies) is deel van die adrenalien. Lede van die vyand lê dood maar ook twee van die Koevoetspan se sersante, tewete Mwanyengange en Jaffral. Mommies is gewond, net agter die oor. Theron, die mediese ordonnans van die SA Weermag versorg hom en sien dit is ernstig. Die helikopters word ingeroep en Mommies klim vanself in. Hulle vlieg Eenhana toe en daar klim hy ook self uit maar oppad mediese sentrum toe raak hy duiselig en die mediese personeel help hom tot by die sentrum. Hy gaan in ʼn koma en sy toestand versleg. Op 25 Februarie 1987 word Mommies breindood verklaar en sy ouers moet die pynlike besluit neem. Die masjiene word afgeskakel en sersant Chris P Momberg sterf. Hy word in Kemtonpark begrawe waar hy polisieman was, voor hy Koevoet toe is. Hy was ongetroud. Mommies soos almal by Koevoet hom geken het was ʼn stil en rustige mens. Hy ken sy plek en hou hom besig met sy eie dinge. As die Koevoete gaan kuier en plesierig raak, bly hy gewoonlik daaruit en steur hom nie aan hulle nie. Hy word deur die ander lede genooi om by hulle te kuier en hulle kyk video’s; dan is hy altyd beskeie en dankbaar. Rus in vrede seuns van Afrika. Ons salueer julle! Die Momberg-familie is aan die skrywer bekend vanaf Gravelotte se kinder- en saam grootword dae. Foto: Potloodskets van sersant Chris P Momberg is geskets deur sy pa, Chris Momberg Senior. Christo

Els

laat

weet

op

Facebook

dat

Mommies “ook 'n goeie skaakspeler was”. Wilhelm Prinsloo laat weet op Facebook “Ons hele Weermag Salueer jou sersant vir jou absolute dapperheid en dit vir wat jy vir ons Land geoffer het. RUS IN VREDE. BY JESUS IS JY VEILIG”. Ronnie Coetzee sien die gekrenkte hart van ʼn vader as hy skryf “Ai tog. 'n Absolute Meesterstuk van 'n potloodskets. Die diepe pyn en verdriet van 'n vader wat vir ure worstel om hierdie skets van sy geliefde seun die lig te laat sien. Elke strepie 'n skeurende pyn en die eindresultaat 'n pragstuk wat met deernis en trots voltooi word. Trots, verlange en pyn die ouer paar se lot. Rus in vrede YSTERSEUN. Saluut en die grootste respek vir jou, een van ons vele helde wie ons altyd sal onthou !!!”

11


Nr W69104M A/O Peet (Seppie) Jooste: Hansie Grobler Hallo Hennie Hier is inligting van ‘n lid wat aan diens gesterf het. Nr W69104M A/O Peet (Seppie) Jooste verbonde aan die onluste eenheid. Jhb. Groete Grobbie

12


No 27550 konstabel LD van Niekerk: C Giani Die eerste Suid-Afrikaanse polisiemanne wat in Owamabo gesneuwel het was tydens die Mandume aksies by Kwnayama se kraal. Die polisiemanne is oorspronklik naby Namacunde begrawe maar toe die grens tussen SWA en Angola verskuif, is hulle opgegrawe en herbegrawe te Odibo (St. Mary’s). Die verhaal verskyn in Louis J Bothma se boek “Vang ‘n Boer”. Dank aan Johann Hamman vir inset. Die foto van 27550 Konstabel LD van Niekerk se grafsteen is op internet gevind.

SOUTH AFRICAN POLICE / SUID-AFRIKAANSE POLISIE Personalia Personalia vanaf 1 Februarie 2015 tot 2 Maart 2015 : Opgestel deur Patrick Coetzee

Afsterwe Dit is met innige leedwese dat ons die afsterwe van die volgende oudlede van die Mag of die van ons vriende moet aankondig: We deeply regret to announce the deaths of the following former members of the force or those of our fiends:

Patrick Coetzee February 2 at 12:40pm · Kimberley Een van ons lede Christo Lombaard wat verbonde was aan PKRS Oudshoorn, Beaufort-Wes en Kimberley, se vrou is vanoggend na 'n lang siekbed oorlede. Sterkte aan jou en jou gesin. Hetta rus in vrede.

Sheila en Derek de Beer February 4 at 10:39pm Vandag ‘n boodskap gekry dat my ou vriend en jagmaat Boet Nel gister oorlede is na ‘n lang stryd met kanker...Boet was vir jare in die honde-eenheid in Durban en ook voor sy aftrede by Logistiek in Pinetown... R I V ou maat , sien jou in die " happy hunting grounds "

Paula Roeland

13


February 17 at 6:09am RIP my vriend Andre (Fabby) Fabricius. Gedurende vanoggend ure (3uur) doodgeskiet tydens 'n huisroof. RIP ou legende, one of a kind xoxox

Hennie Heymans 18 February Johan Burger laat weet: " ... Henda, brig Zirk Gous se vrou, gister oorlede is. U sal hom onthou van Veiligheidshoofkantoor se dae af. Henda het pankreaskanker gehad. Die begrafnis is Vrydagmiddag (20 Feb) 13:00 in die NG Kerk, Witfield, Boksburg."Ons eer haar nagedagtenis en dink in hierdie tyd aan ons kollega, Zirk.

Marianna Swanepoel Swart Wright 2015/02/19 Dit is met spyt dat ek moet meedeel die heengaan van 'n ware ou heer. Lt-Kol John Sales is vanoggend 01:55 (Donderdag 19/2) oorlede. Sy roudiens sal plaasvind Sondag 22 Feb op Oudtshoorn om 11:30 in die NG Kerk Noord Gemeente.

Susan Brits 2015/02/19: Goeie middag wil julle net meedeel dat Oud-Adj Johan Struwig HK Pta vanoggend 19/o2/2015 om 06.30 oorlede is. Rus in vrede Oom Johan

Sarie Van Niekerk: Suid-Afrikaanse Polisie - Afgetrede Lede 2015/02/21 Dit is met leedwese dat ek vir julle moet se dat lt.genl. Ben Stevens vanoggend oorlede is. Saluut en sterke aan sy familie!

14


Siekbed

Tubby Myburg February 5 at 10:18pm Jurgens Basson gee inligting oor Herman Loubser se siekte toestand: “Ek kan aankondig dat dit goed gaan met Herman. Hulle het vandag 'n angiogram geneem en daar is geen hart skade nie - ook nie aan die are in en om die hart nie. Hy is op die herstelpad. Groete, Jurgens”.

Tubby Myburg February 13 at 7:03pm · Reebok: Bushie Engelbrecht. Berig wat ek eers vanmiddag ontvang het. Sterkte generaal, ons dink aan u in ons gebede. Wil julle net laat weet oudkollega Bushie Engelbrecht was met kolonkanker gediagnoseer en hy was Woensdag (11/2) geopereer. Hy is tans in die intensiewe afdeling te Kloof-hospitaal

Gawie Botha 2015/03/02 Ek gaan dadelik, nou terug hospitaal toe, hulle beweer ek het ʼn ligte beroerte aanval ook gehad, sal julle op hoogte hou, ek kan darem nog tik, en ek self dink nie ek is so deurmekaar nie!

Dankie: Stevens-familie Liewe Vriende, Ons as familie wil u innig bedank vir u woorde van bemoediging en huldeblyke. Wees verseker soos ons elke boodskap gelees het, het dit gevoel of U Oupa Ben ’n drukkie of saluut gee. Ouma Rita Stevens, Johan, Mariaan, Tom, Tina, kleinkinders en agterkleinkinders

Huldeblyk: Genl-maj HD Stadler: Hennie Heymans Tree die naam Herman Stadler te vore dan dink mens onwillekeurig aan die “ou” speurderdiens en die voormalige veiligheidstak waar hy so diep spore getrap het. Herman was deur beide sy minderes sowel as sy meerderes in die Mag, hoog geag. Iets oor sy loopbaan: Hy was soos almal van ons, eers ‘n “bobby op die beat” en in sy geval het hy in Pietermaritzburg begin met rondtediens. Daarna is hy oor na die speurders in die Durban gebied en het hy diens by stasies soos Punt en Montclair verrig het. 15


As kranige speurder is hy in die 1960’s getrek na die Sabotasie-eenheid om gevalle van sabotasie te ondersoek. Later het diè eenheid met die veiligheidstak saamgesmelt. In die veiligheidstak van Port Natal in Durban word sy naam saam met ander legendes van Durban genoem soos generaal CF Zietsman en genl Frans Steenkamp. Herman was ʼn kranige ondersoeker en was in baie opsienbare sake die ondersoekbeampte. Hy het bv ook in die Moumbaris-saak in die buiteland onder gevaarlike omstandighede ondersoek. In verskeie kommissies van ondersoek het hy namens die Suid-Afrikaanse Polisie deskundige getuienis gelewer. Hierdie getuienis was van groot waarde vir die staat. As kenner en deskundige het hy ook in verskeie sake deskundige getuienis gelewer. Hy het die afdelingsbevelvoerder van die veiligheidstak te Port Natal geword en is later na Pretoria verplaas. Die polisie het hom na die sekretariaat van die staatsveiligheidsraad gesekondeer waar hy in die land se hoogste inligtingsforum, die tak nasionale vertolking gedien het. Later het Herman die hoof van die veiligheidstak se intelligensie afdeling geword. Sy eenheid het koverte – uiters geheime - inligting hier en in die buiteland ingesamel wat weereens vir die staat van groot waarde was. Hier het hy en die bekende spioen majoor Craig Williamson saamgewerk. Op die gebied van staatsveiligheid het hy dikwels met die sekretariaat van die staatsveiligheidsraad geskakel en het hy die Suid-Afrikaanse Polisie se departementele standpunte en beleid gestel. Een van die opsienbare sake wat hy ondersoek het was die Gerhardt-saak. In die saak is kommandoor Dieter Gerhardt, en sy vrou Ruth, vir spioenasie gearresteer. Beide die persone het amnestie ontvang en in ʼn gesprek met een van Herman se kollegas gewaggemaak van die feit dat hy hul saak so menslik ondersoek het. “Tell Mrs Stadler we bear no grudge against Herman especially the way in which he treated our young son. He made sure that our son was safe before reporting our arrests.” Na ‘n rukkie by die Afdeling Opleiding is hy na die Afdeling Openbare Betrekkinge verplaas om die beeld van die suid-Afrikaanse Polisie uit te bou en normale openbare betrekkinge en strategiese kommunikasie met mekaar te versoen. Hier het hy ook gesorg dat polisie-gemeenskapsverhoudinge gedy en alle interne en eksterne kommunikasie sowel as die museum en Pol-TV was sy baba. Herman is saam met verskeie ander oudlede van die veiligheidstak die outeur van ‘n boek met die titel: “The Other Side of the Story” wat allerweë as een van die mees gesaghebbende boeke oor die revolusionêre stryd beskou word. Hy het ook ‘n outobiografie opgestel maar nie gepubliseer nie. Laastens het hy ‘n greep uit sy diensloopbaan met ons gedeel in die boek: “Die Gloriejare van die Suid-Afrikaanse Polisie.” Herman sal altyd onthou word as ‘n generaal en ware heer! Daarvan getuig talle boodskappe van medelye op die verskeie sosiale netwerkwerke. Volgens die laaste lewende senior-beampte van die sekretariaat van die staatsveiligheidsraad, mnr “AP” Stemmet, het Herman Stadler uitstekende werk by die tak nasionale vertolking gelewe en het hy met skok van sy dood verneem. Hy het sy medelye met mev Stadler en sy naasbestaandes uitgespreek. Die laaste kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisie en voorsitter van die generaalsklub van die SuidAfrikaanse Polisie, generaal Johan van der Merwe het ook hulde gebring aan die nagedagtenis van ons ontslape kollega. “Herman was een van daardie spesiale kollegas in die Suid-Afrikaanse Polisie wie skerpsinnig was en tog altyd eerlik, billik en regverdig was. Ons eer sy nagedagtenis!”

16


POLICE PERSONALITIES / POLISIE PERSOONLIKHEDE Lt-kolonel X? Paul Els

Foto verskaf deur Paul Els. Wie is die fier-regop polisie-luitenant-kolonel (?) met die mooi blink stewels? In daardie dae het ons mekaar “almal geken” – dis voor die naamlinte en naamplaatjies! Ek raai verder: Dis iewers in Rhodesië geneem? Vlnr: Onbekend, genl RC Hiemstra, kolonel X, genl WP Louw en genl Wally Black. Vir my is dit belangrik om die SAP-lid uit te ken – HBH.

Kolonel Dolf Odendal : Wes-Kaap : 1993: Fanie Bouwer Dit is met effense hartseer dat ek skielik aan hom vandag dink. Hy, 'n vriend, het hier naby my in Goodwood gebly en is ’n paar jaar gelede aan kanker oorlede. Baie op hierdie blad het hom geken. So middel 1993 is ek met ongekende haas (meer daaroor onder) aangestel as Streekhoof: ABS in die Wes-Kaap in die plek van hierdie uiters bekwame en gewilde offisier. Dit was ’n periode in ons geskiedenis wat ek net kan beskryf as ’n ‘mal tyd’. Veranderinge en nuwe denke was daardie jaar aan die orde van die dag met die oog op 1994. Party, het ek my verbeel, het toe in sikofante ontwikkel. 17


Kolonel Odendal was ’n operasionele onluste-offisier par excellance. Sy gelyke het jy nie oral teëgekom nie. Hy was inderdaad ’n legende. Dolf was ’n doring in die vlees van oproermakers in die Wes-Kaap. Vir die linkses en die liberale Kaapse koerante, egter, was hy die duiwel inkarnasie. Of die duiwel homself, as jy wil.

Die beeld van en persepsies oor hom as openbare figuur daardie jare in die media, het hoogty gevier. Húlle ‘feite’ wás die alfa en die omega. Ons het egter Dolf die ‘ware mens’ geken. ’n Ou met ’n klein hartjie eintlik. Een wat omgegee het vir ander. Ek onthou altyd sy lekker lag, so diep uit sy maag uit. Hy was ’n móét vir enige kuier en om ’n braaivleisvuur op te kikker. Hy was eintlik ’n allemansvriend. Maar hier is die punt wat ek eintlik wil maak.

18


By my aankoms by die Provinsiale hoofkantoor in Kaapstad kom ek toe agter uit die ‘powers that be’ se gesprekke dat Dolf van ABS verwyder moes word omdat hy nie meer in die aanloop tot die nuwe SA ‘aanvaarbaar’ is nie. Hy het dit ook só agter gekom. Ek kry nou nog so ’n steek in my hart as ek daaraan dink, want ons het vriende geraak. Dat iemand wat só baie vir die polisie en die staat gegee het, uiteindelik op hierdie manier (ek wou ’n lelike byvoeglike naamwoord vóór hierdie woord geplaas het) eenkant toe geskuif word, om dit sag te stel, het ten hemele geskree. En om verder sout in sy wonde te vryf, word mý aanstelling oor die hele voorblad van die Cape Argus, met groot kleurfoto en al, gepubliseer. Ek het sleg en verleë gevoel daaroor vir sy part. Dolf het kort daarna met vroeë pensioen gegaan. Saluut ou Vriend. Rus in Vrede. Naas Ferreira, Frik Bruwer, Tertius E Barnardt and 18 others like this.

Mossie Mostert: Het hom baie goed geken. Sy neef woon net buite ons dorp op n plaas. Hy het hier gekuier slegs ‘n paar maande voor sy dood. Ek het onder sy bevel gewerk in 1986.Hy was vir my die verpersoonliking van die perfekte polisieman.

Conrad Johann Reyneke: Kol Dolf was 'n uitstekende offisier, 'n pragtige mens en 'n mens-mens. R.I.V. Kolonel.

Fanie Bouwer: Sy uniform in stukke na 'n Fanie Bouwer ... maar hy staan vas en skree handgranaataanval. nog steeds bevele uit!

19


Jan Hendrik Vorster Ek dink dat baie ABS-bevelvoerders in die tyd verskuif was, hier by ons het dit ook met twee van hulle gebeur. Ek wonder of ons ʼn artikel oor die bevelvoeder plasings van daardie tyd kan kry van iemand af?

Izak van Zyl: Dis 'n groot deel van die onreg wat voortgespuit het met die oorgee van die RSA, wat vandag, 21 jaar later nog steeds 'n wrang smaak los in die monde van ons wat daar was en wat getuies was van die verraad. Vandag is die openlike uitskuif van die witvel en rangering soos treintrokke op 'n sylyn algemeen en is ons psige al so verdof dat dit as reg en normaal beskou word. Ek raak sommer van voor af die moer in.....

Jaco Rassie Erasmus: Ja jinne, onthou hom baie goed. Was ook baie lief om Saterdae 'n ou perdjie te speel en ons het nogal "tips" uitgeruil. Fanie, dit was harde en goeie tye en ek het onder julle altwee gedien. Was hierdie foto nie die handgranaat ontploffing waarby hy betrokke was nie?

Jaco Rassie Erasmus: Jammer, ek sien nou daar word gemeld van die handgranaat aanval. Guguletu as ek goed kan onthou. Wat het van Brig. Kellerman geword? Het hom laas in Pretoria gesien.

Jacques Greeff:

20


Ivan Grobbelaar Het 34 jaar op die eenheid gewerk hy was lt toe ons begin werk het, was die beste

Ferdi Vermaakt Snr 1985-1986 Onluste in die kaap.....ons het van pretoria opgevlieg en in hierdie tentkamp in Goodwood gebly, dis waar ek majoor Dolf Odendal ontmoet het, wat ʼn goeie mens, hy het dit vir ons baie gemaklik gemaak. RIV.

Bertram Oswald Moggee Vir my een van die beste wat ek mee saam gewerk het. Sal hom nooit vergeet nie jammer daar was nie 10 van sy soort nie.

Danie Terblans Saluut!

Nr W30594H AO Andre Jacobus Jacobs Hallo Hennie. Ek het weer probeer om die foto’s te kliek - ek rêrig dom en my foon kry nie foto soos hy werklik is nie. Ek stuur vir jou die foto’s. Ek dink jy het net die ou Jeppe foto’s gevra. Hoop maar hul is aanvaarbaar vir jou. Ek soek ook my man se plakboek - ek weet net nie in watter kas is hy gebêre nie maar sal soek as ek weer tyd het. Jy het gevra vir ʼn kort oorsig oor my man. Gelukkig het ons dit destyds (ek altans toe ons albums opgemaak het) neergeskryf. Andre Jacobus Jacobs. Gebore 11 Des 1935. Sluit by Mag aan 2 Maart 1954 mag nr W30594H, Troep 50 Berede. Na uitpassering is hy na Jeppe verplaas. Baie, baie "beat" gestap. Baie staaltjies vertel maar kan nie meer so mooi al die insidente onthou nie. Jammer he he. Hy het ook Bestuurskool te Benoni gaan "leer" om kar te bestuur. Hy word oorgeplaas na "Flying Squad" en hier word hy in alles maar alles gebruik , drank squad (baaaaaie stories vertel). Vervoer van prisoniers. Vervoer van Hooggeplaaste Offisier (waar hy voor die hotel kroeg vir ure en ure moes sit en wag dan "mijn heer" klaar drink.) Woon talle kursusse by te Maleoskop vir grensdienste. 21


Sy laaste klompie jare was hy by Brixton Radio Beheer. Sy span was die "A" team. Baie, baie stories. Sharpeville. Onluste in Soweto. Sommer uit kantoor gevat direk na onluste vir paar dae nie by huis, ooook baie baie stories. Afgetree 31 Mei 1986. Aangesluit by Bond Wesrand - ek is nou nog lid daar. Sjoe Hennie dis omtrent n storie. Weet nie wat jy wil gebruik nie. Maar net vir interessantheid moet ek ook noem, Andre se pa was ook ʼn SAP Lid en wou eers nie gehad het Andre moes SAP toe gaan nie. Hy het in die stilligheid aansoek gedoen en eendag kom daar twee manne in uniform te perd aan op die plaas en sê vir sy pa dat Andre moet hom op so en so dag aanmeld vir opleiding by Kollege. Andre se pa het hom stasie toe gevat daai dag en gesê - goed jy is groot hier begin jou lewe ! Wow en was dit ʼn lewe!! Aaag Hennie ek praat dalk te veel. Verskoon hoor. Maar ek bly maar trots! Mooi dag vir jou. Xxx. Ek hoop ek kry die foto’s op e-pos geplaas vir jou - weet net nog nie hoe om meer as een gelyk op te sit nie. Verskoon as dit nie so deurkom nie. Xxx Sarie Vermaak. Ons kon ongelukkig nie die foto’s gebruik nie. Foto’s moet liefs afgtetas word in jpg. formaat en dan per epos na enongqai@gmail.com gestuur word - HBH

22


Lt-kol Salmon Vermaak: Noordwes

23


Genl Herman Stadler Met die opstel van die huldeblyk kom ek op hierdie skĂŞrsnit af in my argief. Dit het aangename herinneringe te vore gebring:

24


Ek kan doen met ʼn miljoen! Ek sit by Dobpol en lees die koerant en sien wyle Lucas Maree het in “Kommissie van Ondersoek” opgetree en hy het onwettig sy vader se polisiemedaljes dra. Dit is ‘n oortreding en ek bel hom en nooi hom na ons kantore wat langs ou Kompol-gebou was. Hy is ‘n aangename kêrel en daag op met die baba. Ek en Marius Bonthuys paradeer toe vir Lucas Maree voor die generaal. Ons drink ‘n koppie tee en kry dit toe reg dat hy belowe hy sal in die toekoms nog eendag vir die polisie gratis kom sing. Jare later loop ek hom weer raak by Builders Hardware en toe lag ons lekker. Ons was later Facebook-vriende maar Lucas, soos u weet, het ons ontval. Wat ‘n aangename herinnering – Hennie Heymans.

Konstabel J Grobler Hallo Hennie Hier is interessante inligting wat my neef, Pieter Meister, opgevolg het in die Baai. U kan dalk hierdie inligting gebruik vir geskiedenis. Ek sal graag wil hoor wat u te sê het oor hierdie inligting. Groete Hansie Grobler (Grobbie)

-------Original Message------From: Peter Meistre To: Ria Grobler Subject: Loopbaan van oud-polisieman konst. Hannes Grobler Haai Hansie, 25


Ek het vir Hannes Grobler en sy vrou besoek. Hy het nie ‘n baie lang loopbaan in die Polisie gehad nie, maar ek stuur maar die besonderhede aan, vir jou inligting. Ek stuur ook ‘n paar foto’s vir jou. Hannes is gebore op 12 November 1927, hy is tans 87jaar oud en woon in Summerstrand, PE. Hy het in die Graaff-Reinette gebied groot geword en sy skool loopbaan voltooi. Hy het eers by AKTV in Johannesburggewerk voordat hy by die polisie aangesluit het. Op 18 Januarie 1946 het hy by Marshallplein-stasie aangesluit. Hy kan nie sy magsnommer onthou nie. Hy was van die eerstes wie op 18-jarige ouderdom kon aansluit omdat hulle die getal polisiemanne wou verhoog na 10 000. Hannes was in die kollege gedurende 1946 vir 6 maande en sy hele troep (Nomer10) was uitgeplaas na Port Elizabeth. Hannes was gestasioneer te Baakenstraat-polisiestasie en onthou sy voetpatrollies in geskiedkundige Suideinde. Terwyl hy nog in uniform gewerk het, het hy ‘nberiggewer gewerf wat hom gehelp het om baie huisbraak sake op te los. As gevolg van sy aanleg vir speurwerk is Hannes gedurende 1949 oorgeplaas na die Speurtak te Swartkops-stasie. Hannes spog met ʼn 80% oplos syfer en het die Swartkops se Landdros hofrol volgehou met sy sake, veral veediefstalle. In sy loopbaan het hy ook kennis gemaak met oud-president Nelson Mandela in New Brighton en ook verskeie Nationale Politieke leiers. Een van sy kolegas was Sampie Prinsloo wie ook later ʼn Generaal geword het. Die Kommissaris gedurende daardie tydperk was genl-maj Palmer. Omrede die salarisse daardie jare ook maar baie swak was het Hannes gedurende Julie 1953 bedank en ʼn pos aanvaar by General Motors, PE in hul veiligheidsafdeling. Latere jare het Hannes n boukontrakteur geword in die Queenstown area en het ook subkontrakteur werk gedoen in verskeie dorpe in die Oos-Kaap. Volgens Hannes wat hy veral onthou in sy polisie loopbaan is die goeie opleiding wat polisiemanne ontvang het in die vroeë jare en ook die sterk kameraadskap onder die lede. Baie Groete en Sterkte Peter Hier is ‘n foto van konst Johannes Grobler geneem gedurende 1946

26


Mnr en mev Grobler vandag! Hansie Grobler hier is my kommentaar: Hansie & Ria Hallo! Op 22 Januarie 1946 het ene no 21076 (voet) konst HJ Grobler by die mag aangesluit - saam met hom was No 21077 HL Schourie en ‘n ander bekende was no 21044 (berede) (genl) JAN Grobbelaar. Stel asb bietjie vas of no 21076 (voet) konst HJ Grobler en "Johannes (Hannes) Grobler" miskien identies is? Groete Hennie * NB – Ek ken mnr HL Schoerie van my kleintyd af. Hy was eers te SAP Jacobs saam met my vader gestasioneer (stasie gesluit 1950’s) en later was hy by die SAP Indierkollege te Wentworth ek weet hy het offisier in Durban geword – Klein wêreld! HBH

SAP196356 & 20090K Sersant Philippus Jeremias (Oom Flip) Schmahl Hi Hennie Sien aangeheg. Ek het foto’s wat met die outydse bokskamera geneem is en baie klein is. Ek sal dit kan vergroot maar is nie seker die kwaliteit gaan 100% wees nie. Ek dink sy magsnommer was 196356 want dit 27


was op die London Gazette Supplement maar ek is nie seker nie. Die nommer op sy toekenningsertifikaat vir troue diens was 20090K waarvan ek ook nie seker is nie. Ek gaan bietjie rondsoek in ons kluis en kyk of ek iets kan kry. Groete Ria Meyer 1 Maart 2015

King’s Order

28


London Gazette 5 December 1948

29


Goeiedag Hennie Baie dankie vir die voorreg om my pa se foto’s in julle tydskrif te kan plaas. Ek waardeer dit verskriklik. Kies maar uit wat vir julle belangrik is. Hy was ‘n stil mens met min woorde. Almal het hom “Ou stille” genoem. Hy was baie trots op sy loopbaan in die SAP en ek kan baie staaltjies onthou. Ek is nou besig om alles op papier te sit vir die nageslag. Ek hoop al die “attachments” kom by julle uit. Daar is altesaam 8. Laat my weet as julle nie alles gekry het nie. Hier volg ʼn kort geskiedenis van my pappie se loopbaan in die Polisie soos ek dit kan onthou.

Philippus Jeremias (Flippie) Schmahl – 1920 – 1995 Flippie Schmahl of Oom Flip soos almal hom geken het, is gebore in Lydenburg op 19 September 1920. Hy het grootgeword op die plaas Klipspruit, Badfontein wat ongeveer 25 km van Lydenburg geleë is digby die Kwenadam wat daardie tydperk nog nie bestaan het nie. Dit is eers later deur Piet du Plessis, voormalige Minister van die ou regering op sy plaas gebou. My pa was een van vyf kinders, vier broers en ‘n suster. In 1937, toe hy 17 jaar oud was, het hy by die Polisie aangesluit. Toe die Tweede Wêreldoorlog uitgebreek het, het hy oorlog toe gegaan. Hy het in Afrika geveg vir die Unie van Suid-Afrika en vir ‘n tydperk in Italië gewoon as krygsgevangene by ‘n Italiaanse familie. Hy was vir twee jaar vermis na die oorlog. Sy ouers was onder die indruk dat hy in die oorlog gesneuwel het. Hy het op ‘n dag net skielik op die plaas aangekom.

30


Daarna is hy gestasioneer in Rustenburg waar hy by die eertydse Bantoesakekommissariskantore diens gedoen het, waar hy my ma Hannetjie ontmoet het en getroud is. Saam het hulle in Upington gevestig, waar hy en sy twee dogters en seun gewoon het totdat hy in 1973 (op 55 jaar) afgetree het op die familieplaas op Klipspruit waar hy in 1995 oorlede is. Hier het hy as pensioenaris weer by die SAP op Badfontein gewerk en diens gedoen vir nog 5 jaar totdat hy bedank het. Die foto’s kan as volg beskryf word: 1. Die khaki uniform wat hy dra was toe hy nog baie jonk was, ek skat so 17, en ek dink dit was dalk die Spesiale Diensbataljon (SDB), Polisieuniform voor of tydens die oorlog. Ek het ‘n boek oor die SDB wat ek soos goud bewaar want dit bevat baie inligting oor die werwing van soldate vir die magte in 1933. Ek lees daarin dat die jongmans van daardie tyd ʼn geleentheid aangebied was om by die Magte aan te sluit om sodoende werk aan hulpbehoewende families se seuns te verskaf. My pa-hulle was vyf kinders en ek weet hulle was baie arm. My pa kon net standerd 6 voltooi want daar was nie fondse om hom verder te laat studeer nie. Sy een broer was in die Staande Mag en een in Korrektiewe Dienste tot hulle afgetree het. 2. Die latere foto met dieselfde tipe uniform is heelwaarskynlik net na die oorlog want ek sien hy het ‘n tipiese Hitler-snorretjie. Lyk my dit was hoogmode daardie tyd. 3. Hy ontvang op 5 April 1973 ‘n medalje by Generaal T J Crous wat op daardie tydstip die Kommissaris van die SAP was vir Langdurige Diens, Voorbeeldige Gedrag en Troue Diens. Ek besit ook die Toekenningsertifikaat. 4. Op die ander foto is die medalje vir Troue diens heel links op sy bors langs die twee stêrmedaljes wat ek dink oorlogmedaljes is. Die ander drie polisiemanne op die foto ken ek nie behalwe die een heel regs in privaatdrag was ‘n diamantspeurder en huisvriend, ene meneer Fouche. Destyds het die polisie die Kalahari om Upington verken vir diamantsmokkelaars en ‘n spesiale diamantspeureenheid gehad vir die doel. 5. Bantoesake Kommissariskantore te Pilanesburg, Rustenburg. 6. Parade op Upington tydens toekenning vir trouediens polisiemedaljes. Daar is verskeie mans met privaatdrag wat ek skat speurders was. 7. Die groepfoto is van die hele Polisiemag op Upington tussen 1956 en 1958 geneem. Ek ken heelwat van die mans wat ons huisvriende was maar die ander ken ek ongelukkig nie. 8. Hy het ‘n sertifikaat ontvang by die Koning van Engeland op 5 Desember 1946 vir “distinguished service”. 9. Ek het op die internet die London Gazette van 5 Desember 1946 opgespoor en sy naam verskyn onder die Union Defence Force daarop met sy magsnommer 196356. 10. Toe ontdek ek ‘n koevert tussen my foto’s met dieselfde magsnommer wat hy van die Oorlogsregisters in Pretoria ontvang het en wat gemerk is O.H.M.S. Ek skat dit was toe hy na die oorlog opgeroep is. 11. Ek het ook nog die brief van Generaal TJ Crous waarin hy hom tydens sy uittreding bedank vir toegewyde diens. Dit het seker saam met die sertifikaat gekom. Julle moet maar van die foto’s uitkies wat belangrik is. Ek weet julle kan nie almal plaas nie. Vriendelike groete Ria Meyer

31


Jong Flippie Schmahl in die SAP Depot. Genl Rademeyer vereer konst Schmahl met ‘n trouediensmedalje

32


Konst Schmahl heel links – ander onbekend. (Wonder waarom hul medaljes aan verkeerde kant sit?- H)

Genl-maj CI Rademeyer inspekteer die ontvangers van medaljes, Oom Flippie voor regs.

33


Kaptein en berede Hoofkonstabel (AO) – Oom Flippie links agterste ry - HBH

34


Ontslagdokumente onderteken deur genl TJ Crous

35


Die polisie as loopbaan: Fanie Bouwer

Ek wil nie oor vandag se polisie skryf nie. Te veel sluit vandag aan om hulle misdadige loopbane te bevorder. Of om net ‘n ‘job’ te hê. Dadelik moet ek ook seker darem sê die meeste sluit aan met goeie bedoelings. Ek wil gesels oor die SAP, m.a.w. vóór 1994. Die polisie was ’n groot organisasie. Ek het altyd gesê daar is vir alle soorte en persoonlikhede plek. Elkeen na sy aard. Almal het dus om verskeie redes aangesluit. Dalk was die bevorderingsgeleenthede een van hulle. Ander het dalk net ’n werk in die staatsdiens gesoek. Van kleintyd af wou talle ’n speurder word. Dalk was húlle die ‘gebore polisieman’-tipe. (Ek het nogal gehou van hierdie soort van tawwe jagters van kriminele, vir wie lang ure nie ’n probleem was nie). Dalk was dit ook omdat daar ’n soort van romantisme gekoppel aan die benaming ‘speurder’ en die ondersoek van veral moordsake. Baie mense hou daarvan om boeke oor moordsake te lees, of selfs TV programme daaroor te volg – veral as dit deur ’n onstuimige liefdesdriehoek voorafgegaan is. Ander weer het seker van die uniform gehou. Verskeie afdelings kan gedek word waar uniformdraers diens gedoen het. Ek glo daar was heelwat wat bloot ’n skoot in die donker gewaag het en net aangesluit het om te sien waarheen dit hom/haar vat. Net om dan later ’n besluit na die een of ander kant te neem. Talle het nie daarvan gehou om in kantore te sit nie. Hulle het dan eerder onlus-eenhede of ander spesiale eenheid gekies om sy ding te doen en buite te wees. Hier vanaf die laat 60’s het mens die ‘bosvegter’-tipe gekry. Hulle het elke geleentheid aangegryp om grensdiens te gaan verrig. Die veiligheidspolisie van toet was ook ’n aantrekkingskrag vir baie. Dit was hulle missie om die terroriste en die kommuniste te looi en op hulle plek te sit. Ander was vir hierdie tak gewerf. Hulle aktiwiteite het min of meer in 1993 tot einde gekom. Dalk was dit my persepsie destyds, maar ek het so in my binneste geglo dat die ouens wat by die plaaslike vingerafdruk-eenhede aangesluit het, die ‘sagter’ tipe persoonlikhede was. Hulle het verkies om die vensters van huise en karre ná inbrake met hulle silweragtige doepas te poeier vir moontlike vingerafdrukke. Ten laaste: Ek het nie alles gedek nie, maar talle was ook heel tevrede om klerke iewers te wees; in menasies te werk en so aan. Almal het egter ’n bydra gelewer om daardie gedugte SAP glad op al sy silinders te laat loop.

[Fanie Bouwer: Suid-Afrikaanse Polisie - Afgetrede Lede] 36


Werwing: Abrie Burger

Abrie Burger: Polisie as loopbaan Hi Fanie, Jou berig laat my vanmore weer ver terug dink aan my dae as werwingsoffisier. Was vanaf 1973 tot 1978 ʼn distriksoffisier te Nylstroom en was ook verantwoordelik vir werwing in die distrik. Vanaf 1978 was ek die werwingsoffisier van Noord-Transvaal en tot 1992 die hoof van die polisie se werwingsafdeling. Jy is so waar as jy sê daar was vir elke persoon plek in die polisie. Ons leuse was DIE SA Polisie ʼn hele wêreld in een beroep. ʼn Polisieman se kind was seker van sy plek in die polisie mits hy aan alle vereistes voldoen. Vandag noem hulle dit nepotisme. ʼn Herindiensnemer was gesog want jy kon hom dadelik by ʼn polisiestasie plaas waar hy onmiddellik produktief was. Dit was wonderlik om skole te gaan toespreek oor die polisie as loopbaan want ons het n wonderlike produk gehad om te verkoop. Wil graag die volgende met julle deel oor ʼn applikant wat my altyd sal bybly. Ons noem hom Piet. Piet was ʼn leerlik van Tuine Tegnies. Op die leerlingraad. Rugby en krieket kaptein. Piet het net een probleem gehad en dit was hy het die praktiese matriek leerplan gevolg. Die beleid was destyds dat jy so ʼn applikant kan aanstel indien hy die psigometriese toetse slaag en bewys lewer dat hy matriek geslaag het. Piet het toe sy psigometriese toets gedruip en sy aansoek was afgekeur. ‘n Paar maande daarna kon ek die aand nie slaap nie want Piet het die hele nag met my gespook. In so ʼn mate dat ek die volgende dag op kantoor sy lêer laat aanvra het. Deur die lêer geblaai besef ek dat Piet weer die toetse kan oorskryf want ʼn tydperk van 3 maande het verstryk waarna ʼn persoon weer kan toetse oorskryf. Het dadelik sy foonnommer geskakel en sy ma het geantwoord. My meegedeel dat Piet nie daar is nie en of sy hom ʼn boodskap kan gee. Sê toe ek wil hê hy moet weer inkom om sy toetse te herhaal. Die volgende oomblik bars sy in trane uit en huil soos dood in die familie. Ewe geskok vra ek haar wat is fout gedagte dat Piet dalk iets oorgekom het. Haar woorde aan my was: “Kaptein ek huil oor ek bly is. Die hele aand het ek op my knieë deurgebring en die Here gevra wat gaan van Piet word. Hy moet die weg aanwys wat ons moet volg, jou oproep is teken dat Hy my gebed gehoor het.” Ek het in my stoel gesit terwyl die koue rillings langs my rug afgegaan en my armhare regop gestaan het. Nodeloos om te sê Piet het sy toetse geslaag en is as polisieman ingesweer. Die les wat ek hieruit geleer het was dat ons so maklik ʼn etiket om iemand se nek plaas. Hy is so sleg of so dom of wat ook al. Almal het iets goeds in hom ons moet dit net vind en die beste daarvan maak. Dankie dat ek dit met julle kon deel Groete Fanie Bouwer, Tiny Nortje, Tom van Rensburg and 20 others like this. 37


Ben Watermeyer pragtig prys die HERE. Eiras Vermaak Abrie so wonderlik dat jy daaaaaai tyd al na God se Sagte Fluisteringe geluister het. Jy het miskien gedink dit is JOU besluit , nee jy was Instrument in ons Liewe Heer se Hand ! WOW !! Fanie Bouwer Pragtige storie, Abrie Burger. Dankie. Ek en jy was saam op 'n meganiese kursus. Helen Leach-de Jongh En dan is daar nog mense wat ons Vader se goedheid en trou bevraagteken. Tiny Nortje hoe pik die ou man nou `n traantjie weg Quintin Papenfus Ou Abrie dit is ʼn les om nie sommer iemand af te skryf nie. So het ek jou ook deur die jare leer ken. Daarbenewens het ons lank saamgewerk en vriende geword. Mooi bly . Gawie Botha Ons dink maar ons weet wie en wat ons is, eintlik is ons ook maar net "marionette",,,, dankie vir hierdie getuienis! Ronnie Beyl Abrie Grobler jy was meer as net 'n werwingsoff. Jy was 'n instrument in 'n baie groter prentjie. Dankie vir die deel daarvan dit het my opnuut laat besef dat ons wee lank voor ons geboorte deur 'n groter Hand bepaal is. Barend Phillupus Hendrikus Du Plessis Baie dankie dat jy my ook weer ʼn geleentheid gegee het destyds.[1990] Ek en Wilma op die foto, sy was saam met jou by werwing Hk. Ek en sy was albei vroeë 70tigs in Nylstroom Hoërskool. groete , Barend en Wilma.

Terrence Schwartz Tiny - Ditto. En, Abrie - trots op jou, wel gedaan. 38


4 Lugskool (SALM) word SAP Meganieseskool: Benoni: Paul Greyling Dagsê Hennie, Die aangehegde inligting tov die Meganieseskool is tot dusver al wat ek kan kry. My stofsuier het egter my notas met die e-posadres van die persoon wat dit gesoek het weggegooi. Ek hoop jy dra kennis wie die mense is wat die navorsing doen. Ek wag nog vir verdere inligting vanaf SAAFA en laat weet as ek nog meer kry. Paul Greyling

Met betrekking tot die ontstaan van die Benoni Meganiese Skool: Ek het nog nie enige verdere inligting bekom van die SALM Museum nie maar, die volgende inligting bekom vanuit 'n boek in my besit. Die boek getiteld “Yellow Wings” geskryf deur ene kapt. Dave Becker en uitgegee deur die SALM Museum 1989. Ek kan nêrens sien of daar enige kopiereg op die foto's of berigte in die boek geplaas is nie maar dink dat erkenning aan die skrywer asook die museum sal in die haak wees. Die inligting is in Engels en ek verskaf dit tesame met 'n afdruk van die Eenheid Wapen soos dit in die boek verskyn. “””””””””””””””””””4 AIR SCHOOL            

Role: Elementary Flying Training Location: Benoni Controlling Group: 24 Group, 31 Group Established: 11 November 1940 (ex 4EFTS) Opened: 1 September 1941 Disbanded: 24 June 1945 Station Closed: 22 July 1946 Officers Commanding: W/C A W Vincent, Lt Col A M Miller, Lt Col L Duffus, Lt Col B J L Boyle Major Aircraft Types: Tiger Moth (1494, 528, 2319, 2260”47”) Minor Aircraft Types: Hornet Moth (1525), Rearwin 7000 (1594) Hart T (2057), Audax (1876), Harvard (7522) Motto: “Vier Sal Een Wees” Unit Publication: “Big Ben”

Originally planned as 4 EFTS, it was formed as 4 AS on 11 November 1940 but personnel only started arriving at Benoni in June 1941. The first four Tiger Moths were delivered from 15 AD on 6 August; the school opened on 1 September and by 30 September there were 33 Tiger Moths on Strength. On 21 April 1942, 104 Reserve Sqn was formed and was ready to be mobilized in an emergency.

39


One famous personality at 4 AS was Lt. AD “Bobby” Locke the world famous golfer. Another was Lt Col Allister M Miller DSO, OBE, one of the OC's of the unit, one of the most famous names in South African aviation history. He also had the pleasure of presenting “Wings” to his son Allister, later killed in a Mosquito of 60 Sqn on operations. During 1945 it was decided to amalgamate 4 and 6 AS and accordingly 8 AS absorbed the 4 AS pupil population on 25 June 1945. Benoni was then used as a demobilization centre, after which it reverted to a civil airfield. Civil flying was transferred to the current Benoni-Brakpan airfield when Jan Smuts Airport was established and today the buildings house an SA Police College while the airfield is now covered by the houses of Northmead Ext 4.””””””””” Ek hoop die inligting gaan genoeg wees vir die navorsing oor die ontstaan van die Meganiese Skool. Ek sal egter alle ander inligting wat ek kan bekom ook oordra.

Tom Jonesweg kan duidelik gesien word. Die Meganieseskool vanuit die lug. Nota: Ek weet jare gelede was daar ‘n sersant by die Meganieseskool wat kon vlieg. Eendag hardloop ‘n rower in een van die naby geleë mielielande en hy is gevra om met sy vliegtuig te help. In ‘n kits is die rower gevang en die boeie toegeknip. (Bron Nongqai gedurende die 1950’s) HBH.

40


Traanrook/Gas: Hugo Hannemann My eerste ontmoeting met die rook,,, en ek glo almal van julle s'n!? Was in die Polisiekollege. En amper my liefdesverhouding met my Swartmeraai... dis nou my diensgeweer... verongeluk. Sommer sulke kaste vol van die goed geaktiveer. Dan is jy daar deur... sonder gasmaskers!... weet tot vandag toe hoekom ons opleiding in die maskers gehad het nie!? Maar ons was daar deur... en dan skree die stupid instrukteurs nog: "Soek die son!" Maar 'sant waar is die donnerse son!? Nou ja my eerste werklike ondervinding met die gas goeters was tydens die 1976 Soweto- onluste. Daar was so baie gegooi, jy kon dit nie waag om te slaap nie! Wat nog van sny met 'n mes!? Daar het die gepeupel ook vir die eerste keer die traanrookgranaat ontmoet. Iemand... seker maar 'n sangoma vertel hulle mos tel die ding op, en gooi dit terug na die Polisie... stupid donners!... lekker vingers verbrand! Sedert die '76 onluste was traanrook onlosmaaklik deel van alledaagse polisiewerksaamhede. Goed soos die niesmasjien het die lig gesien. En sommer gou sy nut as ondervragingsmiddels bewys. Distrik 34 se masjien het by Radiobeheer gestaan. En wanneer ons hierdie Glue Squad tsotsi's optel vir sekere misdade, moes hulle eers agter in die bak by die masjien sit. En as hulle skuldig was, sou die voorvadergeeste hulle laat huil, dan was hulle skuldig en moes praat, anders.... Gou het die snot en trane gestroom... en die waarheid het uitgekom! Ook sedert daardie tyd was daar mos die heeltyd 'n "gevoel" tussen die polisie en veral die taxi gemeenskap. Hulle was veral lief daarvoor om by verkeersligte so op jou voertuig se gat te kom staan. Dan het die bemanning sy deur effens oop gemaak, so 'n lekker lang spuit met daardie swart gaskannetjie, onder die polisievoertuig ingespuit... so op die oomblik as jy wegtrek. dan het daardie gas mooi op gewarrel... in die Hi Ace in. Dit het altyd gelyk soos 'n bootjie wat deur 'n stormsee getref was! Daardie grote lywe van die lywige tannies het gedreig om die taxi op die plek om te gooi. En almal wil tegelyk uit!... dan tref die taxi die randsteen en vrek! Ja ek glo vas dat ieder en elk van julle het ook daardie swart (later wit) kannetjies vir doeleindes anders as skarebeheer aangewend?

Seen by 26. Robert Brand, Tom van Rensburg, Paul Greyling and 8 others like this. Deon Huysamen Ja-nee Hugo, ek kan jou 'n paar staaltjies vertel van manewales met daardie swart kannetjies hier op die Kaapse vlakte in Athlone Distrik. Jasper Smit Ja en in Hillbrow en Soweto en veral by Wits was dit gereeld gebruik en moenie praat van klubs en die skou nie Robert Brand Ons het so 'n ou bedonnerde A/O op 'n stasie gehad.... per geleentheid toe hy sy bril afhaal en buite gaan rook het, het een of ander lid van daardie traangas poeier so op sy brilraam gesit. Die A/O kon nie verstaan wat se donnerse allergie hy dan vandag onder lede het nie,.,. Paul J Murphy By Randburg DK was so 'n bedonnerde majoor: Sy bynaam was "Kiepie die k..t". Hy vreeslike probleme met sinus gehad en het altyd die leĂŤ traangas kannetjies gevat en 41


die "fumes" in sy neus opgespuit om sy sinusse oop te maak - tot iemand "no names no packdrill" eendag die "fume" kannetjie omgeruil het met een wat nog so 'n bietjie traangas in gehad het nodeloos om te se dat die majoor amper "gedood" het - ek dink sy sinus probleme waas daarna iets van die verlede.

SAP: WEB SITE / WEBTUISTE Kommentaar So lyk die kommnetaar wat ons op die webtuiste ontvang het: Deon Huysamen Congratulations. Looks fantastic so far and I am looking forward to many more visits. Koos Kotze Long overdue and brilliant design. Thank you for keeping the spirit of the old SAP alive. Regards, K Paul J Murphy Uitstekende website -"Long Overdue". Keep up the goodwork!!!!! Bertus Congratulations. Good old memories in life. Renier Tredoux Doen so voort, Mag die voortreflike diens wat die Spesiale Wageenheid se lede gelewer het nooit vergeet word nie. Hulle was nooit in die kalklig gestel nie, maar het uiters waardevolle diens aan die land gelewer. Paul Du Preez Beautiful site with great design. Your efforts astound me. Hennie van Staden Baie voortreflik, beïndruk my en sien uit na wat nog gaan kom. Eugene van Wyk n Publikasie soos die laat my weer trots voel op die ou polisie mag. Voorwaar ʼn eer gewees om in die polisie te dien. Daan Nell Uiteindelik kry hulle 'n ereplek om hulle nagedagtenis te vereer. Roep ou herinneringe terug. Brig Genl Daan Nell SA Leer Ben Kruger Obviously a lot of hard work is put in here, by an intrepid band of dedicated folk. Highly appreciated and thoroughly enjoyed! Fanie Bouwer Lekker gelees aan die stukke eietydse geskiedenis rondom die dienste om die Grootwiel – veral omdat in my tyd as DK daar ons in 1992 die reünie vir daardie ouens gereël het saam met die opening van die polisiekantoor daar. Felix Muller I served from 1968 to 1973. My number was 99142E. Great website! The SAP taught me so much! Ben Kruger Die lees van die eNonqai is iet waarnaa ek elke week uitsien Hennie jy en jou span doen uitstekende werk! 42


John Allen Dankie Baie, lekker om te lees en baie interassant, Terry Smith As a former member of the BSA Police Rhodesia I am privileged to be able to participate in this excellent site, recommended by former Col Terry Schwartz also a former BSAP colleague and good friend of mine Dirk Blignaut Ons is en bly trots op die Mag wat was en waarvan ons bevoorreg was om deel te kon hê. Sien werklik uit na wat op hierdie webblad te lese gaan kry. Sterkte aan almal in beheer. Groete Andrè Vollgraaff Uitstekende publikasie. Trots om te sê ek deel van die Mag was en deel was van al hierdie voertuie se gebruik. Tubby Myburg Trots op manne en vroue van die SAP. Felix Muller Thanks for all the updates. The SAP was the best experience of my life! Louis Labuschagne Great look and feel. Well done! George Bester Uitstekend Hennie lank gewag gaan die stories geniet dankie! Lenie du Plessis Baie geluk met die eerste publikasie, ons sien baie uit na die volgende. Dankie vir die harde werk agter die skerms en dankie dat ons weer kan voel of ons ook n klein deeltjie kon bydra tot die glorie van die verlede, die kameraadskap en die gebondenheid wat daar eens op n tyd was. Ek is nog steeds trots daarop dat ek kan se ek was ook een van hulle. Gert Krige Werklik iets besonders Geluk

43


DEFENCE / WEERMAG John Wahl: Vergete held: Operasie Savannah 1975-1976

Korporaal John Wahl. Vergete en onbekende held van Operasie Savannah John Wahl as ʼn jong pantsesoldaat (Circa 1976) Deur Gerrie Hugo en Leon Bezuidenhout 23 Februarie 2015 Met ‘n Staatsgreep en die sogenaamde “Carnation Revolution” op 25 April 1975, sou die einde van Portuguese kolonialisme spoedig tot ‘n einde knars. Maar in ‘n ryk land soos Angola, sou dit nie ‘n maklike proses wees nie. Die strategiese ligging van Angola en die belange van die groot rolspelers in die Koue Oorlog, sou dit onafwendbaar tot die botsing van ideologie lei. Reeds binne Angola was daar drie bevrydingsbewegings doening. Elkeen met sy buitelandse vennote. Die MPLA was direk uit Moskou en Havana befonds en bewapen. Ook heelwat Afrikalande, reeds onder Kommunistiese invloed het die MPLA gesteun. Daarteenoor het die Amerikaanse CIA in die geheim die FNLA en Unita gesteun. Zaïre (huidige Kongo was ‘n pro-FNLA ondersteuner). Die Suid Afrikaners met ‘n belang in Suidwes Afrika(Namibië) , sou altyd ‘n pro-westerse regering in Luanda steun. Hulle geld was, soos die Amerikaners, op die FNLA. Dit was egter nie lank of die drie Angolese groepe het onderling begin veg nie. Die onstabiliteit het geleenthede geskep vir die buiteland om betrokke te raak. Die Portugese, sou deur individue en groepe altyd betrokke wees. Hier was baie op die spel. Dit was vroeg reeds duidelik dat hier baie bloed sou vloei, en dat die buiteland op ‘n al groter wordende skaal betrokke sou wees. Reeds in 1973 het die Suid Afrikaanse Weermag die hele Suid-Angola verken vir water en ander strategiese punte . Teen middel 1975 was dit duidelik ook vir die Suid Afrikaners, dat sou hulle ‘n simpatieke regering in Luanda wou hê, hulle sou moes help. Maar alleen was hulle nie bereid om betrokke te raak nie.

44


Maar die Suid Afrikaners het goeie verhoudings met die Amerikaners gehad. Die Hoof van die SAW, Genl. Malan was ‘n opgeleide Amerikaanse Offisier. So ook was Pik Botha die Suid Afrikaanse Ambassadeur in die VVO op goeie voet met die Amerikaners. Daarteenoor was die Republikeinse Regering in Amerika (soos die res van die VSA) taamlik keelvol vir oorlog. Hulle was oppad uit Vietnam, en so lank iemand anders hulle oorlog vir hulle sou baklei was alles in orde. Maar self wou hulle nie betrokke raak nie. Dit is hier waar die Suid Afrikaners half onwillig betrokke geraak het. Die Suid Afrikaners was vurig antikommunisties, en wou ten alle koste die kommuniste van die Namibië weg hou. Daar teenoor kon die Amerikaners, die kommunisme ‘n knou toe dien, sonder om openlik met die Apartheidsregering te verbind. Die Amerikaners sou die geld voorsien, en die Suid Afrikaners sou die bloed op die hande kry. Maar die plan sou nie heeltemal so uitwerk nie. ‘n Nuwe Amerikaanse Regering en ‘n keelvol Amerikaanse publiek, te same met ‘n kommunisties imperialistiese Kuba, sou die kaarte deurmekaar krap. Die tafel was gedek vir ‘n Afrika oorlog wat nie gesien is sedert die Tweede Wêreld oorlog. Van oral sou daar betrokkenheid wees. Die Suid Afrikaanse operasie sou heet “Operasie Savannah”. Die Operasie was beplan om die FNLA aan bewind te kry en die MPLA en hulle kommunistiese vennote uit Angola te gooi. Die Operasie sou reeds in Julie 1975 begin, maar dit sou vinnig ontwikkel tot ‘n volskaalse geheime oorlog. Die klimaks van die Operasie sou einde 1975 tot Februarie 1976 wees.

Geklee in groen tronkuniforms. Die vergete soldate van Operasie Savannah Aanvanklik was hierdie geheime operasie slegs beplan vir n baie beperkte periode. Die het egter vining verander en die aksies was verleng tot in 1976, toe die geskeduleerde verkiesing en vredes onderhandelinge, tussen die strydende partye in Angola, gefaal het. 45


Die getal Suid Afrikaanse soldate wat aan Savannah deelgeneem het word as oor die 2600 genoem maar, dit is misleidend omdat die getal, al die ondersteunings elemente sowel as die Burgermag, wat tydens die laaste fases ontplooi was, om te onttrekking van magte te dek, insluit. Hierdie elemente het nooit die skerpkant van aksies ervaar nie. Die kern van die vegtende elemente was die Nasionale Dienspligtiges van die tydperk en hulle het hul uitstekend van hul taak gekwyt. Nie weens hulle leiers maar, ten spyte van. Hierdie jongmanne is van hulle identiteit en trots beroof. Hulle moes vorms teken om die SAW en politici van die dag, te verontskuldig m.a.w. hulle het nie as SA Weermagtroepe bestaan nie. Op daardie stadium was die meerderheid nog te jonk om sodanige vorm of onderneming te teken maar, dit het nie die SAW gestop nie. In effek is hulle deur hul eie weermag tot huursoldaat status gedemoveer en hul kon niks verwag t.o.v. die Geneefse Konvensie nie.

Vreemde uniforms, vreemde staaldakke en vreemde wapens- en die SAW het hulle hulle self laat uitdiens teken. Nou was hulle net ‘n nommer. Suid Afrikaanse huursoldate van die SAW.

Hierdie aksie van die SAW en die Suid Afrikaanse politici bly steeds ’n raaisel. Het hulle regtig gedink hulle gaan met 1500 vegtendes Angola verower? Het hulle gedink daar gaan nie ongevalle wees of dat Suid Afrikaners dalk gevang kan word nie? Het hulle regtig gedink die operasie sal ’n geheim bly? Vir 40 jaar was die dokumente geheim, maar vir die wat daar was, was die herinnerings en ervarings, was dit nooit so nie. Dit was altyd ’n werklikheid en meestal ’n nagmerrie. Dit bly steeds een van die grootste dade van verraad as ’n weermag sy eie troep ontken. Dit is presies wat hier gebeur het. Uitgereik met groen uniforms (slegs een stel) soos wat in die Suid Afrikaanse tronke deur gevangenes gedra is, Bata tekkies, met slegs n boeknommer as identiteit en sonder persoonlike wapens, is hulle ingevlieg na Sentraal Angola. 46


Groen gevangene uniforms met "liberated" motorfietse Daar het hulle in die duister begin baklei en hulself uitmuntend van hul taak gekwyt. Hulle was die meerderheid van die tyd oningelig gehou deur hulle leiers, en was nie eens bewus van ander flank eenhede en formasies nie. Heelwaarskynlik het die leiers gedink dat hoe minder hulle weet, hoe minder hulle kan verklap indien hulle gevange geneem word. Iets wat n werklikheid was en dan ook gebeur het. In een geval het ’n jong Suid Afrikaanse troep Fred van Loggerenberg, as ’n daad van wanhoop, sy Afrikaanse sakbybeltjie gevat en sonder dat hy ’n pen gehad het, ’n stuk houtskool uit die as gehaal, en die datum en plek neergeskryf. Sy hoop was dat, indien hy sou sneuwel, iemand die bybeltjie aan sy ouers sal gee, dat hulle kan sien waar hy was.

47


Fred van Loggerenberg se sakbybeltjie, met houtskool inskrywing Dat die Suid Afrikaanse besluitnemers ’n flagrante fout gemaak het, was gou duidelik. Hulle troepe is 18 maande vroeër opgeroep, en in sekere gevalle na minder as 5 maande se opleiding ontplooi. Verder is hulle opgelei in teen insurgensie oorlog voering. Skielik was hierdie jong troepe betrokke in hewige gevegte met tenks en ander pantser. Die Suid Afrikaanse Artillerie was totaal uit ’n ander era. Van hulle geskut was nog Tweede Wêreld Oorlog 25 Ponder kanonne. Hulle moes veg teen ’n vyand wat beter toegerus was as hulle met oorskot toerusting. Teen die “Stalin Orrel”, “Rooioog”-vuurpyl lanseerders was die Suid Afrikaners weerloos. So ook teen die artillerie. So geraak was die Suid Afrikaners dat hulle hierna terug is, en die beste van albei in die wêreld ontwerp en gebou het. Maar dit was nou nodig en hulle het dit nie gehad nie.

'n Eland 90 steek 'n tydelike brug iewers in Angola oor Ook was die Suid Afrikaanse inligting gebrekkig. So is Ebo aangeval sonder dat die Suid-Afrikaanse offisiere ’n idee gehad het wat in en agter die dorp gebeur het. 48


Sommige dienspligtiges se uitklaar datum was met die strook van ʼn pen met drie maande verleng.

Na die oneffektiewe Tweede Wêreldoorlog 25 Ponders vervang is met 140mm kanonne, het dit beter gegaan Sommiges was met hulle terugkeer by hul eenhede onder gewapende wag geplaas, sodat hulle nie met die nuwe inname of ander personeel wat nie by Savannah betrokke was, kon meng of informasie deel nie. Nooit was daar ʼn parade gehou nie. Meerderheid het nooit hulle Pro Patria met Cunene-gespe ontvang nie. Daar was geen ontlonting nie en in effek is hulle uit hulle eenhede uitgeboender en die SAW het hulle hande afgestof. Sommiges was nie eers betaal vir hulle operasioneel diensperiode nie. Die gevegte was hewig. Soms moes hulle sonder kos klaarkom en het bykans almal ontwater weens diarree as gevolg van rantsoenblikke wat jare verby hulle rak-en-vervaldatum was. Soms moes hulle sonder die korrekte ammunisie klaarkom, maar hulle het nie ophou om te verstom nie. Daar was wel goeie Staande mag leiers maar, hulle was die uitsondering eerder as die reël. Hiermee dan my ode aan die dienspligtiges van toentertyd asook een uitsonderlike staandemag lid, Korporaal John Wahl. Hy het as jong korporaal na sy troepe omgesien, hulle kos laat kry, hulle moraal opgebou en selfs hulle van gewisse dood gered. Hy het ook almal van sy troep lewendig terug gebring. Vir sy doods veragtende aksies het hy nooit erkenning gekry nie, nie eens n handdruk om dankie te se nie.

49


John Wahl, voor links met sy troep nadat hulle uit Angola onttrek is. Nkurukuru 1976 Goddank vir sosiale media wat nou poog om hierdie onreg aan te spreek. Maar dit moet genoem word dat die leiers van daardie dae baie traag is om betrokke te raak. John Wahl het tydens Operasie Savannah oor die periode Sep 1975 tot Des 1975 tydens drie uitstaande insidente (daar was meer) bewys dat hy ʼn man van staal is. Die aksies kan slegs as doodsveragtend beskryf word en hy is nooit gedekoreer nie. Die SAW en ons leiers van daardie dae behoort hulle koppe in skaamte te laat hang. Kortliks sien hierdie insidente soos volg: 

ʼn Reddingspoging van gestrande Tegniese Diens Korps personeel (tiffies) gedurende die nag naby ‘n plekkie met die naam Roberto Williams- tussen Silva Porto en Lobito. Hierdie het ten aanskoue van ʼn aanmarsende vyand geskied. Sy troepleier was nie saam nie. Hy het met twee voertuie van sy troep die personeel gaan afhaal en na veiligheid by Alto Hama gebring. Sy aksies in die primêre doodsakker van die vyand by Ebo. Hy het vir die duur van die geveg homself in die doodsakker bevind, en op twee verskeie geleenthede persone vanuit die doodsakker gered, afgevoer en terug gekeer. Hy het ook dekkingvuur vir twee ander reddingsaksies gelewer. Die aand na die aksie moes sy masjien geweer se loop vervang word. Hy was totaal uitgeskiet en onbruikbaar. Ander het met die lof weg gestap en dekorasies ontvang. John Wahl wat in die hitte van die stryd die koeëls en bomme moes trotseer, het absoluut niks ontvang. Offisiere wat tussen 1 en 2 kilometer terug was het dekorasies vir dapperheid ontvang. Sy eiehandige redding van ʼn genie offisier vanuit ʼn mynveld vroeg op 29 November 1975. Die offisier het onwetend die mynveld betree en het sy been in die ontploffing verloor. Hy was in erge pyn en besig om dood te bloei. John het, sonder om aan sy persoonlike veiligheid te dink, die mynveld ingestap en die offisier se lewe gered.

Al hierdie aksies is deur oog getuies en rekords oor en oor bevestig. 50


Dawid Lotter het ʼn gedig oor John Wahl geskryf. Hy beskryf John Wahl se aksies soos volg: My gedig Landmynkraters, is gebasseer op die ware ondervinding van John Wahl , n Pantser troep sersant in Operasie Savannah, tydens die bosoorlog 1975. Hierdie gedig “Mynkraters” het ek gedig na aanleiding van n spesifieke incident waar hy n Genie offisier wat sy been verloor het in n mynveld gaan bystaan het. Beide het oorleef. Maar beide het wonde oorgehou. Die Genie offisier sonder n ledemaat, John met die wroeginge van oorlog wat hom tot vandag, April maand 2014 nog bybly. John is een van n hele aantal soldate uit Operasie Savannah, wat vir helde dade soos die en ander opgetekende heldedade , geen erkenning gekry het nie. Hy som sy gevoelens oor die dag in die mynveld as volg op. :”” dit was die aleenste wat ek in my lewe nog was. Doer ver sit my mense en wag. In die middel van die ooptekie, ek. Dan dink mens diep. En wonder oor baie dinge. My hoofgedagte was, wat het ek nou gedoen, en wat soek ek hier. En ek was lus vir koffie. Met hierdie gedig salueer ek John Wahl en ander soos hy wat alles gegee het, en tot vandag toe nog geen erkenning ontvang het nie.

Landmynkraters Landmynkraters Operasie Savannah was die begin van die konvensionele deel van die Bosoorlog vir Suid Afrika. In ʼn baie kort paar maande het een van die laaste koloniale Afrika moondhede onttrek, en hul kolonies aan hul eie lot oorgelaat. Die desperate blanke Portugese koloniste na 500 jaar, het alles net so gelos en vir hulle lewens gevlug. Dit was die einde vir Portugese Angola en die begin van Kubaanse Angola. Suid Afrika, met verouderde wapentuig het kommunisme die stryd aangesê. Hierdie gedig is gebaseer op die werklike ondervinding van John Wahl tydens Operasie Savannah.

ʼn Landmyn wat ontplof Die slag was ver en dof Toe ons die kruispad bereik Kort duskant Ebo suid

Twee Elande het vorentoe beweeg En vir myne oor die pad geveeg Net ʼn makker langs die pad gevind Met intense trane wat sy oë verblind 51


Snikkend het hy ons gerig Na waar sy offisier binne sig Lê in ʼn mynveld vasgevang Sonder voet - bloeiend en bang

Ek - met Merthiolate en verbande ʼn Soeksteek stok en kaal hande Deur die mynveld sonder versuim Omseilend - kruipend - duim vir duim

Langs ʼn stewel sonder sool Met sy hand uitreikend En sy oë pleitend Het hy gevra vir my pistool

Sy hand het ek ferm weggedruk In die gapende wonde stuk vir stuk Die sproeiende are afgebind Die res met bomverbande toegebind

Twee ure moes ons wag Hom onderskraag met al my krag Dat sy hoop hom nie moet faal Voor die Puma hom kom haal

Twee allenige mense Vasgevang in eng grense Van hoop en wanhoop 52


Saam in een emosie vasgeknoop

Saam het ons gewroeg deur die pyn Saam geworstel deur die venyn Oor oorlog en die doel Heftig – met ʼn wrang gevoel

En later verstard gewonder Oor niks meer in besonder Vanaf suid - twee ure later Het die Puma ons genader

Hande en toue wat red Alles in ʼn warrelwind omskep En my agtergelaat met ʼn kilte En die voelbare stilte

Vandaar is ek oneindig tam Van boomstam tot boomstam Elke tree versigtig - sag Terug na waar die Elande wag

Ek het later teen sononder My van die groep afgesonder

Ek wou ween Stoksielalleen Maar ek kon nie!

53


Ek wou uitskree Met elke tree Maar ek kon nie!

Afgestomp

Ontlont

Het die snik in my menswees Deel geword van my gees? **** Ek kan net vermeld Myself sien ek nie as held Daardie dag in die mynveld Was ek ongeskonde van vlees Met landmyn kraters op my gees

Dawid Lotter se digbundel kan bestel word by lotterdh@gmail.com Hierdie oorlogsgedigte is ʼn moet lees vir almal wie in die bosoorlog betrokke was asook hulle families en vriende.

54


Eland 90's sou die Suid Afrikaanse speerpunt moes wees. Hierdie foto by Santa Comba in sentraal Angola Gerrie Hugo, wie die kannonier in die Eskadron Tweede in bevel (2IB) voertuig was, gedurende Operasie Savannah, beskryf John Wahl se aksies by Ebo op 23 Nov 1975 soos volg: John Wahl het ons lewens gered. Nadat die 76 mm ons die eerste maal uitgeskiet, was ons so goed soos dood. Ons was gestrand in die doodsakker wat intens gedek was deur anti-tenk wapens omrede ons gepoog het om makkers te gaan red wie reeds uitgeskiet was. Die volgende skoot van die 76 mm sou ons definitief geneutraliseer het. Ons hoofwapen was buite aksie omrede ons op die tromprem getref was. John was egter reeds in n goeie vuursteun posisie en het met n koelkop die 76mm uitgeskiet. Die het ons die kans gegee om stadig onder hewige, RPG sowel as kleigeweer en 122 mm, vuur te onttrek. John Wahl het die res van die geveg, aksies in die doodsakker geloods. Die het etlike ure geduur. Hy het verskeie male anti-tenk wapens geneutraliseer en op twee geleenthede ingegaan om makkers van n gewisse dood te red. So het hy vir kpl Gert Botha met die eerste ingaan tot veiligheid gebring. Met die tweede ingaan slag het hy vir Giel Visser gered. Hierdie keer het hy sonder sy kanonnier ingegaan om plek te maak vir Giel in sy Eland 90. Hy was dus vir alle doeleindes onbewapen met die poging.

55


Van die 13 Suid Afrikaanse panserkarre wat by Ebo in is, sou slegs 5 op eie stoom uitkom. Die wrak van een van die wat agtergebly het 40 jaat later by Ebo ”John en sy bemanning was die laaste diensbare voertuig om die doodsakker by Ebo te verlaat. Hy moes die aand na die geveg sy Browning masjien geweer loop weggooi weens die groot hoeveelheid rondtes wat hy deur die dag gevuur het. Ons totale verliese op die dag (en dit sluit UNITA asook FNLA in) is nie akkuraat bekend nie maar, strek tot in die sewentigs. ʼn Groep Savannah-veterane is in die proses om hierdie geskiedenis reg te boekstaaf omrede vorige geskiedskrywers die feite inkorrek weergee het. Dit was ʼn eer en voorreg om saam met John te kon dien. Ek is werklik trots om hom ʼn vriend te kan noem. Ek weet nie van ʼn meer dapper persoon as John Wahl nie en ons skuld hom ons lewens. Hy het niks verder om te bewys nie en verdien die hoogste dekorasie/s moontlik. Alle pogings om die reg te stel het tot op hede, egter gefaal. Hoofsaaklik deur gebrek aan belangstelling van die wie nog iets daaraan kan doen.”

56


John Wahl, polisieman, soldaat en boer John Wahl is in Bloemfontein gebore. Hy was ʼn Grey Kollege skolier tot 1968. Daarna sluit hy by die SuidAfrikaanse Polisie aan en word in Natal gestasioneer. Vandaar doen hy verskeie kere diens in die Caprivi en in Rhodesië. Na vyf jaar in die polisiemag, sluit in 1975 hy by die SAW aan. As lid van 1 SDB doen hy Deel 1 kursus te Infanterieskool en Pantserkarkursus te Pantserskool. Gedurende September 1975, vertrek hy as troepsersant vir deelname in Operasie Savannah. Na Operasie Savannah vorder hy deur die range tot AO1, en word verskeie kere weer in die bosoorlog ontplooi vir grensdiens.. Hy verlaat die SAW in 1998 om te gaan boer. Hy boer op sy plaas naby Upington in die Noord-Kaap.

40 Jaar later: ‘n Verering Sedert 2006 bied die Voortrekker Monument Draf en Stapklub jaarliks die Springbok Vasbyt 10/25km Vasbyt wedloop aan. Die Klub is amptelike ASA geregistreerde hardloop en stap klub, en onafhanklik van die Voortrekker Monument. Alhoewel die Monument en die Klub nou saamwerk. Die Springbok Vasbyt is die grootste “off road” hardloop wedloop in Afrika. Afriforum is die borg van die wedloop vir die afgelope vyf jaar. Die Springbok Vasbyt het sy oorsprong in die erkenning van onbekende en onvereerde soldate. Sedert die eerste wedloop is ‘n reeks onbekende Suid Afrikaanse soldate vereer met die wedloop. Die reëls vir 57


erkenning is eenvoudig. Die persoon mag in rang hoogstens ‘n kaptein wees, die persoon moet onbekend wees en laastens moet die persoon nooit amptelik vereer gewees het vir ‘n helde daad nie. Dit was ‘n kwessie van tyd voor die soldate van Operasie Savannah vereer sou word op hierdie manier. Die geval van John Wahl het dit maklik gemaak. Hy het in alle opsigte aan die vereistes voldoen, en hy was bereid om die “gesig” van Operasie Savannah se veterane te wees. Die 2015 medalje is soos alle medaljes in vroeëre wedlope, ‘n eenmalige medalje. Dit is ‘n afbeelding van ‘n foto van John Wahl in 1976. Dit het as agtergrond die Sakbybel van Fred van Loggerenberg. Die pleknaam “Sela”, eintlik gespel “Cela”, en datum is met houtskool in die bybeltjie geskryf. Op daardie datum, 29 November 1975, het John Wahl ‘n gewonde offisier uit ‘n mynveld gered. Laastens het die medalje die afbeelding van ‘n Eland 90 pantserkar wat oor ‘n tydelike brug in Angola ry. Dit is ‘n eer om ‘n dapper en nederige man na 40 jaar te kon vereer. Nie net kry John Wahl hiermee erkenning nie, maar al die jong manne wat aan Operasie Savannah deelgeneem het. Sommige het met hulle lewens betaal, ander met hulle liggame, en meeste met ‘n letsel aan hulle jong gees. Ons vereer die die onbekende en vergete helde van Operasie Savannah, en die grootste daarvan, John Wahl. Kopiereg: Leon Bezuidenhout & Gerrie Hugo

23 Februarie 2015 Pretoria leon@mboneni.co.za Leon, As ek reg onthou, was my magsnommer 53712P. Ek het 5 jaar diens in die SAP gehad te Empangeni, Ubombo. Paul Pietersburg. Toe soek ek vastigheid en bedank en ek sluit dadelik staandemag aan. Wat my redding was. Groete, John.

58


Operasie Protea: Sektor 10: “Ons Saak is Reg”: Luit-genl Witkop Badenhorst

[Met erkenning aan As Kleynhans.]

59


Armour & Mine Resistant Vehicles /Pantser & mynwerende Voertuie: Johannes Botha

Bosluis

60


Husky & duisendpote

Meerkat

61


Spinnekop

HiĂŤna Bo: HiĂŤna met Landrover onderstel

62


Hippo Mk I Bo: Hippo Mk I is 'n Bedford onderstel

Hippo MK II

63


Hiëna Bo: 'n Weergawe van die Hiëna

Mynploeë Bo: Mynploeë is voor tenks geplaas

64


Mynrollers Bo: Mynrollers is voor tenks geplaas

Roadrunner Bo: Roadrunner is voor 'n voertuig geplaas

65


Sesibi Bo: Sesibi is op 'n SAMIL 20 onderstel

Wildebees Bo: Wildebees is op 'n SAMIL 20 onderstel

66


Paul Els: Die Verlede bepaal die Toekoms

Bloemfontein (Hamilton) War Cemetery: Captain (SAN) (Ret) Charles Ross 67


The Hamilton War Cemetery in Bloemfontein with its 74 Commonwealth graves is one of the 602 burial sites in which 8 440 casualties are commemorated for which the South African Agency of the Commonwealth War Graves Commission is responsible in South Africa. Both the number of burial sites and graves are increasing as Commonwealth casualties previously not included in the Commonwealth War Graves Commission’s casualty database are added. The cemetery is located close to the War Museum of the Boer Republics and opposite the In Memoriam Municipal Cemetery. The cemetery features an attractive entrance which was erected in 1982. The entrance gives access to an open grass area with a Cross of Sacrifice directly opposite the entrance. Provided that a train does not rumble pass, the cemetery is one of tranquility, peace and quiet. During 2013 the Mangaung/ Bloemfontein Municipality erected a new historical cemetery name board at the entrance. To the right on the open grass area are 9 Border War graves as well as a memorial to the Imperial Light Horse Regiment and Kimberley Regiment commemorating the Battles of El Alamein and Monte Salvaro. On the left are the graves of 3 of 13 members of the South African National Defence Force who were killed in the clashes in the Central

African Republic in 2013. As these graves are within the boundary of the cemetery it will be maintained along with the Commonwealth graves. During the Second World War a Military Hospital was established in the Tempe Military Camp which also housed the Headquarters of the then Orange Free State Command. Flying training was carried out by 27 and 62 Air Schools at Bloemspruit Airfield outside Bloemfontein. Of the 74 Commonwealth graves in the cemetery 12 are from the First World War and 62 are from the Second World War. 29 of the burials are South African Army personnel who were originally buried in the nonEuropean cemetery which became unmaintainable and the remains were re-interred here in the early 1970’s.

68


The First World War graves are 11 members of the South African Native Labour Corps and 1 member of the West African Fighting Force (WAFF), Gold Coast Regiment. Graves from the Second World War includes 18 graves from members of the South African Native Labour Corps, 11 members of the Royal Air Force Volunteer Reserves, 9 members of the South African Air Force, 8 members of the Cape Corps, 3 members of the 1st South African Reserve Brigade, 2 members each of the General Service Corps, Indian and Malay Corps and South African Engineer Corps. In addition there are 1 grave of each of the following Essential Service Corps, Q Service Corps, South African Artillery, South African Instructional Corps, South African Interment Corps, South African Pay Corps and the South African Corps of Military Police.

Ons Militêre-mediese vervolgverhaal “Nietschka”: Hstk 4: AC Pretorius (SAMHS - Afgetree)

Risanne is ʼn kranige atleet. Gedurende die tyd wat sy af is gaan besoek sy Ou-dok in die hospitaal. Nelis is steeds onbewus van Risanne se status as sjirurg. Sy was onder die indruk dat Nelis in die teater is, toe sy houtgerus vir Ou-dok gaan besoek. Hy was egter weer langs sy pa se bed en Risanne moes weer agter dieselfde deur inspring. Vir ʼn derde keer luister sy na sy gesprek met Ou-dok. Nelis is ʼn majoor in die weermag en is betrokke by ʼn hoogsgeheime navorsing. Risanne word tydens haar rusperiode op die plaas uitgeroep na ʼn noodgeval. Met haar terugtog plaas toe, raak sy in ʼn motorongeluk betrokke. Sy verloor haar geheue. Twee weermaglede voer haar af na die naaste militêre siekeboeg. Hulle word ontplooi na Zimbali, buite die landsgrense.

Hoofstuk 4. Terwyl die skaduwees lank rek, het Risanne al ʼn paar kilometers vanaf haar eie opstal gehardloop. Die son is besig om te sak. Skielik ervaar sy ʼn naarheid en hardloop stadiger. Haar asem jaag vinnig. Met die mou van haar hemp buig sy haar kop nader om die sweet van haar voorkop af te vee en haar asemhaling te beheer. Met ʼn vinnige spoed kom ʼn motor by haar verby gejaag. Dit is Nelis Roveck. Risanne herken 69


die klein motortjie dadelik. Haar wange gloei bloedrooi toe sy orent kom. Sy sien hom dan stadiger ry, maar sy draai dadelik om. Met ʼn stadige pas hardloop sy terug, terwyl haar t-hemp al natter word. Die berge is donkerpers en die son is nou besig om in die blou hemelruim weg te smelt . Risanne se asem tempo is nog steeds vinnig en sy blaas hoorbaar. Die lampe is opgesteek toe sy by haar woning aankom. Die skaduwees teen die muur maak geheimsinnige patrone. Soos oudergewoonte gaan staan sy voor die venster en sien hoe die laaste skynsel van ʼn wegkwynende dag die hemel donker maak. Siena en Ovambo is alreeds weg en sy besluit om vroeg te gaan slaap. Dit is ʼn helder wintersdag toe Risanne dorp toe ry om Ou Dok te gaan besoek. Sy wonder wanneer Nelis teruggaan en sy hoop dat sy hom nie sal raakloop nie. Plek-plek langs die pad staan verskillende kleure grasgewasse. Risanne moet konsentreer om haar oë op die pad te hou, want die natuur met sy glorie bied vir haar soveel genot. Sy nader Adamantia hospitaal wat rustig teen die blou van die hemel lê. Dit is De Doorns se enigste hospitaaltjie. Die klein dorpie word omring met hoë berge en die uitgestrekte wingerd lande staan soos ‘n afdeling soldate op aandag. Trots en paraat staan hulle wagtend om uiteindelik ‘n chemiese verandering te ondergaan. Gebottel te word en uiteindelik op ‘n rak te beland vir die genot van ‘n voortreflike Pinot Noir. ‘n Ligte fronsie kreukel Risanne se voorkop. Hoeveel goed en kwaad lê in een bottel? As dokter het sy baie te doen gekry met pasiënte wat met die kwaad van die bottel gekonfronteer was. Terwyl Risanne steeds na die rye en rye wingerde kyk, wonder sy hoekom die kwade die meeste van die tyd die goeie oorheers? Die natuur hier in die vlakte van De Doorns is verstommend. Hierdie dorpie is voorwaar ʼn lus vir die oog. Risanne se groen oë is helder en blink as sy nou afdraai na Hospitaal Straat. Sy stop by die parkeer area van die dokters en loop haastig na die ingang van die hospitaal. Haar pêrelwit tande glinster terwyl sy die verbygangers groet. Die panoramiese aanskouing van interessante blommetjies en struike, vrolik die kliniese, wit gebou van die hospitaal op. Risanne stap ingedagte na die saal toe die saalsekretaresse van die teater haar voorkeer en sy haar handsak oopmaak. Saam met die hondjie se halsbandjie oorhandig sy ook die papiertjie waarop Risanne haar naam neer geskryf het. Sy bedank die sekretaresse en kyk dan na die gravering van haar hondjie se naam op die ronde plaatjie. Dan druk sy die papiertjie in haar sak en luister na wat die sekretaresse verder te sê het. “Ou Dok se seun is elke dag in die teater. Sy vriendin maak ʼn oorlas van haarself om telkens daar op te daag.” Sy gee Risanne nie tyd om te praat nie en sê verder: “Ek wonder of sy nie die boodskap kan kry dat sy hom irriteer nie?” “Irriteer sy hom?” vra Risanne terwyl sy frons. “Ek het nie daardie indruk gekry nie.” Die sekretaresse is op hoogte van alles en almal se dinge in die teater en sê dan erkennend: “Hulle was nogal danig in die begin, maar dit lyk regtig of die dokter nou uitgekuier raak.” Met ʼn wenkbrou wat sierlik omhoog trek, sê Risanne: “Nee wat, dit sê nie veel nie. Ek sal ook vies raak as ek gedurig by my werk gesteur word.” Dan vra sy: “Wat skuld ek jou vir die gravering? Dankie dat jy dit gaan haal het.” “Geen probleem Dokter, jy kan dit maar met my regmaak as jy weer terug is.” Risanne bedank haar. “Wag,” sê die sekretaresse, “ek het nie veel tyd nie, ek moet wikkel.” Risanne groet met ʼn glimlag, dan dink sy. As Nelis in die teater is, dan is dit seker veilig om Ou Dok te gaan groet. Sy wil nie graag aan hom verduidelik hoekom ʼn winkelassistent sy pa besoek nie. Risanne stop weer in haar spore. Sy spring letterlik agter dieselfde deur in as die vorige keer. Nelis staan so dat hy in haar rigting kyk en sy kan hulle gesprek duidelik hoor. Sy voel skuldig en kry die gevoel dat sy deesdae aanmekaar die man se gesprekke afluister. Deur die skrefie van die deur kyk sy na die onleesbare uitdrukking in Nelis se oë. Dan hoor sy hom sê: “Daar was ʼn aanslag om Trichothecene Mycotoxin die land in te bring, Pa. Hierdie biologiese agent, “Yellow Rain” is amper dieselfde as die Antrax bakterium.” Ou Dok frons en vra: “Hoe pas jy by die operasie in Nelis?” Met ʼn onpeilbare uitdrukking in sy oë antwoord hy: “Ek het opleiding in lewendige toksiese-chemiese agente deurgeloop. Hope mense het al doodgegaan as gevolg van ongelukke met die chemiese agente.” Die frons tussen Ou Dok se oë verdiep. “Dit klink vreeslik gevaarlik. Is jy nie bang jy raak self besmet nie?” “Enigiets is moontlik. Ons is 70


ʼn paar dokters wat tans in die laboratorium werk. Ons werk versigtig.” Risanne draai so sag as moontlik om en verdwyn in die lang gang af. Sy wonder oor die navorsingswerk wat Nelis doen. Half ingedagte loop sy teater toe. In die kantoor gaan sy agter die lessenaar sit en tel die gehoorstuk op om ʼn bekende nommer van ʼn vriendin te skakel. Terwyl sy wag dat die nommer moet deurskakel, trek sy die telefoonlys nader om haar naam vir ʼn privaat oproep op die lys aan te teken. Sy wonder wanneer hulle die lyne weer op die plaas gaan koppel. Sy moes al verskeie kere by die hospitaal slaap as sy op bystand was. Dan hoor sy haar vriendin se bekende stem. Sy groet en vra dan of die klein poedeltjie wat sy by haar gekry het al van sy ma gespeen is. Met die bevestiging, besluit sy om haar gou te gaan haal terwyl sy nog in die dorp is. Op pad met die klein wit poedeltjie langs haar op die sitplek, gesels Risanne aanmekaar met die wit bondeltjie. Toe sy by die grondpad afdraai, raak sy stil en wonder weer oor Nelis se navorsing. Minute later stop sy voor haar deur. Met die poedeltjie in haar hande stap sy by haar huisie in. Gershka, haar herders hond, blaf gesteurd oor die nuwe indringer. Met ʼn frons sit sy die poedeltjie neer toe haar semafoon afgaan. Sy is nie op bystand nie. Dit moet dringend wees. Terwyl sy vir Siena roep, haal sy haar witjas van die kapstok af en trek dit aan met die woorde: “Ek moet hospitaal toe Siena, dit moet ernstig wees. Risanne het haar motor se sleutels en die papiertjie waarop Nietschka se naam geskryf is, in haar baadjie se sak gesit. In haar haas stel sy die poedel aan Siena voor. “Dit is Nietschka Siena, gee vir haar asseblief ʼn bietjie water. Daar is nog hoenderlewertjies in die yskas. Maak dit vir haar fyn.” Sy praat vinnig en sê verder: “Ek weet nie wanneer ek terug sal wees nie.” Met haar sleutel in haar hand hardloop sy na haar voertuig om die pad weer terug dorp toe te neem. Risanne hardloop die lang gang af en draai by die teater in. Die suster sien haar en met ʼn groot verligting sê sy: “Gou Dokter, teater vier!” Dan hardloop sy tot by die opskrop-area en luister na die inligting wat die suster vir haar gee. “Dit was ʼn motorongeluk. Gebreekte ribbes, met linker spannings pneumotoraks. Die jong dokter in ongevalle het die spannings pneumotoraks opgehef deur 'n dik naald in die tweede interkostale spasie te druk. Die opgeboude lug het darem nou ontsnap. Tans het hy nog 'n fladder borskas. Daar is nege ribbes gebreek. Hy was by X-strale en daar is bloed getrek.” Risanne mors nie tyd nie en in die hardloop sê sy: “Ek is binne sekondes terug.” In die aantrekkamer verklee sy vinnig en los haar klere in ʼn bondel op die vloer. Elke sekonde is nou belangrik. Sy moet in die teater kom. Sy haas haar na die opskrop-area van teater een. Die narkotiseur het die pasiënt geïntubeer. Risanne kyk na die monitor. Die jong dokter wat assisteer sê : “Hy het ʼn lelike linker pneumotoraks, met nege gebreekte ribbes. Hy het ook inwendige bloeding.” Met groot vaardigheid vind die operasie in stilte verder plaas. Die pasiënt se bloeddruk is baie laag en die narkotiseur het reeds inotrope begin. Met haar kundige hande maak sy 'n horisontale snit in sy abdomen. "Dr. Fourie, sy milt het ook geruptuur. Dit is waar die inwendige bloeding vandaan kom. Net gou-gou heg, dan is ons klaar." Dan sit sy ʼn onderwater dreineringsbuis in. Met die prosedure sê sy: “Hy moet na die intensiewe sorg eenheid geneem word. Daar lê 'n lang herstel periode vir hom voor. Hy sal op hoë peed geventileer moet word. Sorg maar dat hy goed gesedeer bly.” Met die pasiënt veilig in die herstelkamer, praat die suster vir die eerste keer: “Dokter, ek is jammer ek moes jou laat roep. Ek was desperaat. Dokter Roveck is iewers heen, glo besig met ʼn belangrike reëling!” “Geen probleem nie, Suster. Ek gaan net gou verklee. Kan ek asseblief ʼn koppie koffie bedel?” “Natuurlik Dokter, ek reël dit dadelik.” Asof iets die suster byval sê sy: “Dokter Roveck maak vandag klaar. Ek het gehoor hy praat met iemand dat hy met ʼn militêre vliegtuig terug vlieg.” Risanne glimlag en sê : “Moet nie bekommerd wees nie. Ek is môre terug.” Dan loop sy na die aantrekkamer en tel haar klere op wat sy net so op die vloer gelos het en verklee rustig op haar tyd. Terwyl sy vir die koffie wag, kom die portier nader en klop aan die kantoor deur. Hy praat stotterend: “Dokter, die pasiënt wat ek nou net na die herstelkamer toe geneem het, se familie staan in die gang voor die teaterdeur. Hulle vra wat dokter se van is. Risanne luister aandagtig en sê dan, “Zwingly.” “Hoe spel ʼn mens die van?” vra die portier met ʼn frons. Risanne glimlag en sê: “Ja dit is nie ʼn algemene van nie.” Sy soek na ʼn papier op die lessenaar, maar daar lê net dokumente van die verpleegpersoneel. Dan haal sy die papiertjie uit haar sak en skryf haar van op dieselfde papier langs haar poedel se naam. Die portier tel die papiertjie op, memoriseer die spelling en sit dit dan weer voor haar neer terwyl hy omdraai. Ingedagte plaas sy dit weer terug in haar sak. 71


Risanne trek stadig weg. Ingedagte volg sy die pad wat sy al soveel keer in haar lewe gery het. Die sonstrale breek verblindend deur die wolke. Sy besef dat dit baie steurend is. Haar bril se lense verdonker en dit sal help teen die verblindende strale van die son. Met haar oë steeds op die pad gerig, vroetel sy in haar handsak. Voor sy by die grondpad kom, om af te draai, kronkel die pad opwaarts en steil na bo. Sy voel-voel in haar handsak. Kry die bril, maar toe sy dit uithaal, val dit op die vloer. Sy gryp onhandig daarna. Dan ry sy baie stadig, maak haar sitplekgordel los om dit by die passasierskant op te tel. Met die motor in ʼn laer rat sit sy haar bril op. Dan kyk sy on haar truspieëltjie en sien hoe 'n voertuig teen 'n hoë spoed nader kom. Hierdie bergpas is uiters gevaarlik en enige persoon wat daardie spoed ry, vra vir ʼn ongeluk. Dan raak sy gespanne as sy sien dat sy moet afdraai. Die voertuig jaag nou op haar af en sy kan dit nie waag om af te draai nie. Sy sien hoe hy by haar verby steek. Sy het geen keuse as om die gevaarlike pas te volg nie. Sy sal maar iewers voor afdraai. Risanne besef dat die bestuurder besope is aangesien hy kort-kort oor die pad slinger teen ‘n geweldige hoë spoed. Dan nader hulle die pad met ʼn hoë sone ongeluksyfer. Op ʼn gevaarlike draai sien sy hoe sy motor buite beheer raak. Die afgrond lê dreigend en donker hier langs haar. Die volgende oomblik sien sy hoe die besope bestuurder se motor gly en ʼn gil ontsnap haar lippe toe albei voertuie reguit op die afgrond afpeil. Risanne voel hoe haar motor val terwyl metaal skeur. Dan raak sy bewus dat sy uit die motor geslinger word. Genadiglik was sy van ʼn vlammende hel gered, want beide motors het uitgebrand. Haar bril wat op die grond geval het, het haar lewe gered. Die ontploffing verlig die naderende aand. Uit ʼn diep, donker tonnel van onheil word Risanne ru wakker geruk. Sy is verward en weet nie wat aangaan nie. Oral op haar klere en lyf is daar bloed, droë bloed. Hoe lank sy daar gelê het weet sy nie. Haar klere is geskeur en in die laat middag son kyk sy paniekbevange om haar rond. Wat soek sy hier? Oral is sy gekneus! Sy voel die gapende wond oor haar wang en haar voorkop. Sy krimp ineen van ontsteltenis, omdat sy niks kan onthou nie. Die geluide van die veld kom van vêr, maar dit vind nie inslag in haar brein nie. Sy is so verward en al waarvan sy bewus is, is die vreesgevoel in haar binneste. Bewend wring sy haar hande. Dit voel hard van die bloed. Risanne kyk paniekbevange om haar rond, maar alles om haar is besig om donker te raak. Daar is nie ʼn plek op haar liggaam wat nie seer is nie. Sy vat aan die droë bloed op haar gesig en ervaar intense teerheid en pyn. Hier sit sy iewers en weet nie waar sy is, of wie sy nie. Sy weet ook nie hoe sy hier gekom het nie. Waarheen moet sy gaan? Sy raak vaagweg bewus van die harde rotse om haar. ʼn Voël vlieg hier naby haar op en Risanne voel die dowwe slae in haar binneste. Dan sak sy op die naaste klip neer, want dit voel vir haar of haar kop wil bars en haar bors brand met elke asemhaling. ʼn Uur later het sy nog net so daar gesit terwyl sy nou saggies kreun. Sy probeer opstaan, maar die donkerte oorval haar en sy raak genadiglik bewusteloos. Sy is nie bewus van die naggeluide om haar nie. Risanne maak haar oë oop toe die warm strale van die winter son op haar bak. Sy kyk na die steiltes om haar en sien daar vêr onder haar lê twee voertuie. Instinktief weet sy dat een van die voertuie hare moet wees. Sy staan moeg op en strompel die steil opdraande uit. Sy slaan nie ag hoe haar klere deur die takke en digte bosse geskeur word nie. Die ontelbare angsvrae jaag haar voort, terwyl sy onrustig na die geluide in die kloof luister. Elke pyn is soos ʼn messteek deur haar seer liggaam. Sy voel hoe sy duiselig en naar word. Sy kom nie agter dat sy stadig na bo vorder nie, want al wat registreer is die donker newels van haar brein wat niks kan onthou nie. Sy bereik nie die bo punt van die kloof nie, want stadig het sy weer in ʼn beswyming weggesak. Die beelde voor Risanne is wasig en sy sien deur die newels van pyn dofweg ʼn weermagvoertuig. Sy probeer so vinnig as wat sy kan om die Samil-trok te bereik. Haar chaotiese binneste kan niks verder inneem nie, sy moet hulp kry. Desperaat begin sy roep, maar niemand hoor haar nie. Stadig sak sy af op ʼn groterige klip. Die afgrond onder haar lê angswekkend vêr. Uiteindelik weier haar liggaam om langer te voldoen aan die allesoorheersende pyn. Risanne was onbewus dat die weermagslede haar op die Samil laai. Die sersant moes ʼn keuse uitoefen om haar na De Doorns hospitaal toe neem, of per vliegtuig na Manoa. Hulle was egter haastig en moes in Zimbali kom. Tussen die newels van angsdood was haar lewe in die hande van die sersant. “Sy sal vinnig 72


mediese hulp moet kry.” Die korporaal kyk hom skepties aan. “Wat as sy doodgaan?” Die sersant is self onseker as hy sê: “Ek verstaan daar gaan ʼn dokter op die vlug wees. Ek dink ons moet haar so gou as moontlik by 6 “Anti-Air” kry. So sal sy vinniger mediese hulp kan kry. Die volgende dorp is nog tagtig kilometer ver. Ons draai oor tien kilometer af na “Anti-Air”. Die korporaal kyk op sy horlosie: “Die vliegtuig vertrek oor drie ure na Manoa. Gelukkig het ons genoeg tyd.” Die sersant kyk ook nou op sy horlosie. “Gelukkig is ons naby aan die siekeboeg. So sal sy seker vinniger noodbehandeling kry.” “Ons vlug na Zimbali is oor ‘n uur.” Terwyl hulle praat, laai hulle Risanne versigtig in die Samil. Die middag het lang skaduwees gegooi toe die mediese ordonnans die nodige noodbehandeling op Risanne se veelvoudige beserings gedoen het. ʼn Infuus is in werking gebring om haar bloedverlies en elektroliete balans reg te stel. Die mediese ordonnans het telefonies met ʼn dokter in De dorings gekontak om hom met die nodige nood behandeling te help. Min het Dokter Roux geweet dat hy die behandeling vir sy kollega voorskryf. Hoofstuk 5. Die Mediese ordonnans wat Risanne se eerste kontak van behandeling was, het die SAP gekontak, wat aanbeveel het dat sy na 2 Militêre Hospitaal afgevoer moes word. So begin haar pad met ‘n verlies van geheue. Aangesien Risanne se geheue verlies, psigogenies is, was haar herstel periode relatief kort. Haar paaie kruis weer met die van Nelis, die militêre dokter, majoor Roveck. Risanne het nooit haar masker in Adamantia Hospitaal afgehaal nie en Nelis het dus net die strydlustige oë gesien.

INTELLIGENCE & NATIONAL SECURITY Farm Murders SAPS must cough up farm murder information - AfriForum AfriForum instructs its legal team to request police information on farm murders 2 March 2015 AfriForum today instructed its legal team to consider options for forcing the national commissioner of police, Riah Phiyega, to release more information on farm murders to the organisation. This follows after the commissioner alleged that farm murders have declined over the past five years, while the data collected by AfriForum and TAU SA clearly indicates that the figures released by the South African Police Service (SAPS) are incomplete (see Netwerk24 report). Ernst Roets, Deputy Executive CEO of AfriForum, explained that, according to the records of AfriForum and TAU SA, at least 316 farm murders regarding which the information can be verified were committed during the past five years. However, Phiyega maintains that, according to the SAPS, there were only 271 farm murders during the same period. "Whether the police commissioner is being deliberately misleading, or whether the SAPS - through sheer negligence - is unable to release reliable figures on farm murders is not yet clear. That is why we have to find out the truth." 73


AfriForum will specifically request the names of all the farmers who were murdered in the past five years according to the police to determine which farm murders were not recorded by the police. The commissioner will also be requested to reveal the methods used by the police with regard to the gathering of statistics on farm murders. Statement issued by Ernst Roets, Deputy CEO, AfriForum, March 2 2015 Sourced from politicsweb

Islam Fundamentalisme: ʼn Polisieman, en die gewone publiek se nagmerrie: Saamgestel deur Philip Malherbe (Hiermee word benadruk dat die samesteller en Nongqai se redaksie nie noodwendig saamstem met die inhoud van die verslag nie) Dit is belangrik om te begryp dat Islam elke faset van ‘n Moslem se lewe beheer, gewoonlik van so ‘n aard dat die Westerse samelewing dit nie ten volle begryp nie. Islam is nie net ‘n formele sisteem van geloof nie, maar ‘n gedragskode, wat publieke en private gedrag beheer. Duidelike riglyne word voorsien tov die wet, kuns, literatuur asook die algemene gedrag tussen mede-Moslems. Alhoewel die oorsprong in Arabië gewortel is, het hulle ander kulture en gelowe soos die Griekse- en Romeinse Keiserryke en die filosofieë van Judaïsme, Christendom en antieke Persië geabsorbeer. Islam in sigself is die onderwerping aan Allah (God). Die laaste van drie belangrike monoteïstiese gelowe, die ander is Judaïsme en die Christendom. Met vermelde geloof word Mohammed deur die Moslems as die finale Profeet beskou in lyn wat terugdateer tot by Jesus en Moses (Jesus word nie as die seun van God geag nie.) Die heilige boek van die Islamitiese geloof is die “Qur’an (letterlik die lees of voordra) en is ongeveer die lengte van die Nuwe Testament. Die Moslems glo dat vermelde woord is oorhandig aan Mohammed deur die Engel Gabriël. Die ander bron van praktiese leiding vir die Moslems is die “Hadith” (Tradisies) bevattende spreekwoorde en uitsprake deur Mohammed se optrede, die “Sunna”. Die Koran, Hadith en “Shariah” (Moslem Wette) dek alle aspekte van geloof, sosiale en politieke geloof, insluitende staats administrasie en optrede tydens oorlog. “Jihad” staan bekend as die sesde pilaar van Islam, die verdediging van Islam, en gewoonlik vertaal as die “Heilige oorlog”. Die mees generiese verduideliking van Jihad is die geveg teen die 74


sonde en die duiwel, asook die stryd om Islam te verdedig. Daarom is die model vir Islam om die samelewing en die wêreld te hervorm. Islam wetgewing bepaal om oorlog te voer teen alle persone wat weier om hulle te onderwerp aan Moslem oorheersing en wie Moslems wil aanval. Om in vermelde stryd te sterf is die hoogste vorm van en jou geloof en eer aan Mohammed. Die beloning vir die vermelde martelaar is die paradys. Jihad word beskou as ʼn defensiewe oorlog en nie ʼn aggressiewe oorlog nie. Vermelde oorlog moet plaas vind volgens die Islamitiese reëls van betrokkenheid. Dit veronderstel dat onskuldige individue, vroue, kinders, ongewapende lede van die publiek nie aangeval mag word nie, eiendom mag ook nie beskadig of vernietig word nie. As sulks word alle vorms van ontvoering, gyselaarneming, en die skiet van lede van die gemeenskap, plasing van bomme in of naby werkende persone - ten sterkte veroordeel – desnieteenstaande is ʼn Islam geestelike leier by magte om uitsonderings te regverdig indien hy van mening is dat die doel die middele heilig. Die Fundamentalistiese Moslems beskou die Westerse wêreld as die bose vyand wat die Islam se kultuur besmet. Hulle vertolk ʼn heilige oorlog as ʼn opdrag van Allah teen die strydende magte en regverdig alle optrede as geregverdig. Die selfmoordbomdraer is ʼn baie gewilde metode, en relatief eenvoudig prosedure, met ʼn hoë graad van sukses en ʼn lae risiko om gevang te word, wat ondervraging fnuik en opdraggewers kan ontbloot. Suksesvolle detonering waarborg gewoonlik baie ongevalle, en verhoogde psigologiese skade met wye media dekking. Die selfmoordbomdraer word nie beskou as ʼn oortreder wat selfmoord pleeg nie, maar word verheerlik as ʼn “Shahid”-martelaar. Gewoonlik kan die selfmoordbomdraer nie vrywillig aanbied om as operateur op te tree nie, aangesien die religieuse onderwyser die werwing doen. Vermelde applikant moet oor die volgende psigologiese karaktereienskappe beskik, moet:  glad nie uitstaan nie  oor ‘n depressiewe persoonlikheid beskik  uiters beskeie gedrag handhaaf  ‘n diep gelowige hunkering ten toon stel  ‘n onvoldoende afhanklikheid openbaar  ‘n uiterste lae selfbeeld en ʼn passiewe toegewendheid teenoor ander handhaaf. Die volgende word dan belowe:  die toekenning van die heilige titel van ‘Shahid’  alle sondes van die verlede word vergewe  verseker van die ewige lewe in die paradys  die voorreg om Allah van aangesig tot aangesig te ontmoet  die versekering dat 72 jong maagde jou in die hemel sal bedien Die familie word die volgende belowe:  verbetering van sosiale status  voorreg dat 70 familielede hemel toe sal gaan  ontvangs van ‘n finansiële vergoeding en ‘n maandelikse inkomste

75


Die potensiële kandidaat word dan onderwerp aan landurige opleidingsessies om vermelde kandidaat se houding en optrede onder druk te bepaal. Slegs die kandidate wat die toets slaag en gewillig is, beweeg na die volgende vlak. Met die sperdatum in sig word die opleiding afgerond en word die kandidaat gebreinspoel. Daarna word ‘n testament opgestel, en die familie word versoek om nie te rou nie. Hierna word ‘n propaganda video-opname opgeneem en foto’s word geneem om propaganda- plakkate saam te stel. As gevolg van die modus operandi, is daar basies geen sprake van onderhandelings nie – tensy daar besluit word op gyselaarneming (moontlik vir meer aandag en media dekking) Onderhandeling vanaf die wetstoepassers se kant is dan daarop gemik om tyd beskikbaar te stel vir ‘n taktiese gewapende intervensie. Jihad, Islam se heilige oorlog, het dit ten doel om hul revolusie uit te voer na die hele wêreld totdat die kreet ‘Allah Akbar’ oraloor gehoor word. Die Koran leer die Moslems dat hulle verhewe bo almal is (Surah 3:1:10 ) en moet daarom voortveg totdat die opponente oorgee. Die wat hul egter verset moet vermink of tereggestel word. Moslems mag nie gestraf word vir die dood van ‘n nie-Moslem nie. Die oorheersende doelstelling van Islam is die stigting dmv geweld van ‘n wêreldwye Islamitiese staat waar die Sharia-wetgewing sal heers. Die wat hulself bekeer tot Islam sal finansiële vergoeding of beurse ontvang. In teenstelling met die Westerse wêreld wat al hoe meer geboortebeperking toepas, is die geboorte syfer van Islam besig om die hoogte in te skiet agv veelwywery, om met hul getalle te oorheers. Dit moet benadruk word dat nie alle Moslems is fundamentalisties nie! Moslem terroriste groepe is die mees wreedaardigste ontvoerders, gyselaarnemers, bomplanters en sluipmoordenaars. Die aanwending van kindervegters en selfmoordbom-operateurs word al hoe meer aangewend vir propaganda en massawreedaardighede voor die voet. Die huidige leier van die Islamitiese Staat is Abu Bakr al-Baghdadi, wat ook die mees gesoekte terroris in die wêreld is met ʼn prys van $ 10 mil op sy kop. Met sy bekende slagspreuk dat terrorisme eer besorg aan Allah en sy beywering om die organisasie se brutaliteit deur middel van “teologiese regverdiging” te verdedig. Blykbaar was hy ʼn student van Abu Musab al-Zarkawi die vorige leier van alQaeda (die basis) in Irak, wat gyselaars laat klee het in oranje oorpakke en hulle dan onthoof. Gedurende 1980 het die CIA in Amerika die volgende definisie van terrorisme aanvaar: ’n Dreigement of die aanwending van geweld vir politieke oogmerke by individue of groepe, hetsy as ʼn opposisie om die regering van die dag omvêr te werp, en in die proses slagoffers, te skok, intimideer of oorweldig. 76


Deesdae word ere-misdade gepleeg, waar veral jong Moslems wat ʼn Westerse leefstyl begin navolg, deur hul familie ontvoer, aangerand en selfs vermoor word omdat hul gedrag hul families in die skandes steek. Die Islamvroue in hul boerka, is ʼn godsdiens waarin vroue verdruk word. Vermelde godsdiens is ʼn aggressiewe, geweldadige en oorlogsugtige godsdiens, nieteenstaande die onomwonde verwerping deur die Koran van geweld teen enige vorm van oorlog anders as vir selfverdediging. Dit word al hoe meer ondervind dat Islamitiese ekstremiste religieuse filosofieë, soos ook in ander wêrelddele vanaf die vroegste tye aanwend om hul aksies te regverdig. “Die ‘vryemark’-wêreldorde wat berus op wêreld-kapitalisme en uitbuiting en vernedering van die voetvolk – Arabiere, immigrante, maar ook die inheemse mense – stort in duie. Breinlose bevolkings weet nie hoe om die fiasko (die oorgang) te kanaliseer nie. Almal lewe in die skyn van onmiddellike bevrediging. Die Weste is ‘n gedepolariseerde Amerika: arrogant, leeg, selfbehep, moordadig. Openbare intellektuele, babbelbekke, het hul relevansie verloor. Narre, lakeie en hoere aan bewind gee geen leiding of etiese visie nie. Spotprenttekenaars – obseen, wreed, maar skerp draakstekers – word afgemaai as simbole van kritiese denke. Hulle versinnebeeld die fundamentalisme van die sekulêre staat; Islam bly blindelings verknog aan die Woord se “onbevraagtekende hoër gesag”. Skynheilige verhouding tussen VSA en Saoedi-Arabië heers alreeds sedert 1945 (wat tot vandag nog steeds voortduur) waar pres Roosevelt en Koning Aboel Aziz ibn Saoed ooreengekom het, dat VSA nie sal inmeng met hulle absolute en fundamentalistiese-Islamitiese benadering nie, in ruil vir stabiele olieverskaffing. Kap jy terreur se kop af, soos die VSA se spes-magte 4 jr gelede gedoen het met die doodskiet van Al-Keida leier Osamabin Laden, groei daar nog vele koppe in sy plek. Die nuwe terreur kruip nie weg in grotte of in hutte in afgeleë lande soos Jemen, Sirië, Afganistad en Libië nie. Deesdae is die gesig van terreur gewone jong mans en vrouens in Westerse lande wat ekstremistiese Islamitiese idees aanhang. Almal mag moontlik nie toegang hê tot gevorderde wapens nie, maar indien hulle saam werk, veroorsaak hulle chaos. Met hul anti-Westerse boodskappe en oproep tot ‘n heilige oorlog, het hulle ‘n snaar onder die Moslem jeug aangeraak. Duisende vertrek nou na Jemen, Sirië en Irak om militêre opleiding te ontvang. Ons het te doen met ‘n wêreldwye bedreiging wat SA ook heel waarskynlik gaan raak. Hamas die Palestynse weerstandsbeweging bestaan al sedert 1980’s in SA. Al-Kaida en Boko Haram is sedert 1997 in SA. Hezbolla (Libanon) het para-militaristiese kampe in SA. Jihad opleidingskampe is ook in 2010 geïdentifiseer te Lenasia, PE & KwaZulu-Natal. Die feit dat SA pro-Palestyns is, is geen waarborg dat SA nie kan deurloop onder terreur nie. Die land se hoë voorkoms van korrupsie in staatsdepartemente help met maklike toegang tot SA met paspoorte en ID’s wat op ʼn bedrieglike wyse bekom word. Die Islamitiese staat is georganiseerd en werf lede wêreldwyd. 77


Die terugvegpoging gelei deur die VSA-koalisie, wat konsentreer op lugaanvalle met geen opvolg deur grondmagte sal nie die jihads verjaag van hul vestings nie. Die doelstelling van grondmagte is juis om hul teenstanders in hul vestings vas te pen en te ontwortel en te vernietig. Die gereëlde onthofing van slagoffers op TV deur IS, stuur ʼn sterk boodskap uit na die plaaslike bevolking om geen steun en inligting aan enige ander militêre mag te verleen nie – die terroristiese boodskap skep vrees. Bronnelys:  Dallaire, R. (2014) Sunday Times, Lesson from Rwanda: We’re making the same mistakes in Iraq.  Troskie, S. (2010) Beeld, Voorwaardelike Vryheid.  McLachlan, Dir. (2002) Understanding Islam in dealing with Islamic Fundamentalists.  Brytenbach, B. 2015-01-14 Beeld Islamitiese Fundamentaliste. Wikipedia, Islamic Jihad:  Islam the holy war  Islam and terrorism  What is Islam Jihad  Jihad – the truth about the rules of Islamic warfare Koerante  Muslim clerics slam burning, 2015-02-05, p11, Star  Islamic State war looms, 2015-01-31, p6, Star  Shock as IS beheads journalist, 2015-02-01, p13, Star  Jihad camps in SA, 2015-02-25, Star

78


79


HISTORY / GESKIEDENIS Eerste Anglo-Boere-oorlog: Majuba: Dan Roodt Nabetragting oor Majuba-byeenkoms Watter rol speel die geskiedkundige veldslag by Majuba op 27 Februarie 1881 vandag? Dié vraag hou my nogal besig ná verlede naweek se Majuba-byeenkoms wat deur ‘n beraamde 2000 mense bygewoon is (sien foto’s hierby). Saterdagoggend het ek die Majuba-berg saam met honderde ander Majuba-gangers uitgeklim. Bo-op die berg is ‘n groot klomp Engelse soldate wat tydens die veldslag gedood is (slegs ‘n enkele Boer of Afrikaner het gesneuwel) begrawe, terwyl die plek waar die Engelse bevelvoerder, generaal Colley, getref is met ‘n wit kruis gedenk word. Een van die massagrafte vir Britse soldate bo-op die berg Nadat ‘n groep studente van die cantus-gildes van Tukkies en die PUK in 1981 begin het om die berg jaarliks te besoek, neem die saamtrek jaarliks in getalle toe. Dis veral jongmense wat Majuba toe kom en die hele byeenkoms gee die gevoel van ‘n Voortrekkerkamp soos wat baie Afrikanerkinders steeds gereeld meemaak. Vele vlae wat regdeur ons geskiedenis van 363 jaar in die land gebruik is, is deur die perdekommando tydens Saterdagoggend se vlaghysing vertoon. Daar was selfs drie ossewaens met bewaringsgeesdriftiges wat in periodekostuums selfs in die waens geslaap en gekampeer het. Noem dit jou 1836-modelkaravaan!

Elke moontlike vlag wat ons deur die geskiedenis al gebruik het, is deur die perderuiters vertoon, met my gunsteling, die Prinsevlag, heel regs Soos iemand teenoor my opgemerk het: “Majuba is vir ons oorwinningsgrond.” Afgesien van Bloedrivier en Magersfontein, is daar seker nie nog ‘n plek waar ons ons vyande so oortuigend verslaan het soos by Majuba nie. Wat die huidige Mujuba-terrein ook uniek maak, is dat dit volkome in privaatbesit (of dan volksbesit) verkeer in die vorm van die Majubatrust. Die plaas met die berg was voorheen in die hande van die Ossewabrandwag en daarna die Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O., tans bekend as die Noordwes-universiteit. ‘n Mens sidder by die gedagte aan wat die huidige swart, Engelssprekende rektor, Dan Kgwadi, met Majuba sou aangevang het indien dit nie in 2002 deur die trust vir ‘n bedrag van R300 000 aangekoop is nie. Blykbaar het 300 Afrikaners elkeen R1 000 geskenk om Majuba te bekom en dit toon in watter mate ons tog kan “saamstaan” as dit belangrik is.

‘n “Britse soldaat” bo-op die berg Soos die bestaan van Finland moontlik gekenmerk word deur die Finne se eeue lange stryd teen die Swede en Russe, dra ons geskiedenis die letsels van ons konstante gevegte met 80


Engeland. So onlangs as die tweede wêreldoorlog moes die klein Finse volk nog 93 000 soldate in gevegte met Russe afstaan. Die plek waar generaal Colley doodgeskiet is Weliswaar word ons nie meer deur Groot Brittanje beset nie, maar Engeland is konstant in ons land teenwoordig deur middel van die Engelse taal, die British Council en die Britse media wat steeds ‘n propaganda-oorlog teen ons voer al is ons tans magteloos en verdruk. Selfs die Kasteel in Kaapstad is aanvanklik deur die V.O.C. gebou om ons land teen ‘n Engelse aanval te verskans. Die teurreur van die 1980’s sou ook nooit plaasgevind het as Brittanje nie radikale Engelstalige “Suid-Afrikaners” gehuisves en hulle deur Swede laat befonds het nie. Vandaar dus die betekenis van Majuba: ‘n plek waar ons die Engelse op hul baadjie gegee en vir twee goue dekades daarna in die Transvaal onafhanklikheid gesmaak het. Mense besef nie vandag watter geweldige oplewing daar op alle gebiede tussen 1881 en 1899 onder ons mense plaasgevind het nie: polities, ekonomies én kultureel. Sonder die steun van Kruger vir ‘n Nederlandstalige staatsdiens en onderwys, sou daar vandag geen Afrikaanse taal gewees het nie. Die mees aktiewe Kaapse taalstryder, S.J. du Toit, het ook tussen 1882 en 1888 as superintendent van onderwys in die Z.A.R. diens gedoen.

Die ossewaens met die misbedekte berg in die agtergrond In sy mooi toespraak op Saterdag 28 Februarie, het mnr. Andries Breytenbach verwys na Majuba as “simbool van vryheid” wat soms deur die mis bedek word, maar ander kere weer helder in die sonlig skitter. Die vorm van Mujaba wat vaagweg soos ‘n piramide daar uitsien, vertoon daarom ook ‘n ooreenkoms met die Voortrekkermonument in Pretoria. Soos hy dit gestel het: Daardie berg staan vas en geen mensehand kan dit uitwis nie. Anders as byvoorbeeld die Taalmonument in die Paarl wat tans vir ANC- polities korrekte doeleindes misbruik word, kan Majuba as natuurlike berg nie sonder meer “oorgeneem en getransformeer” word nie. Selfs die Voortrekkermonument mag in die toekoms deur die ANC of SAKP steen vir steen afgebreek word, maar Majuba as “natuurlike piramide” en simbool van ons oorwinning sal vir altyd bly staan. Vandat ek in Egipte was, word ek soveel te meer deur piramides geboei. Die piramide is naamlik ‘n soort teken van Afrikabeskawing, selfs die geboorteplek van die Mediterreense beskawing wat later op die Europese sou uitloop. Ek verstout my om te dink dat die Afrikanerbeskawing van Suid-Afrika en die Egipties/Griekse beskawing van Noord-Afrika die enigstes is wat ooit op dié vasteland geskep is en ‘n groot opbloei beleef het. Tussen die Voortrekkermonument, Majuba en die piramides van Egipte strek vier tot vyf duisend jaar se geskiedenis, waartydens die stryd teen barbarisme, dekadensie en verval byna konstant gewoed het. Van die magtige Rome, wat ook eens oor Noord-Afrika geheers het, het daar niks oorgebly nie! Hoewel die jaarlikse Majuba-fees vergeleke met ander volksfeeste reeds ‘n byna ongekende sukses geniet, is daar nog ruimte om byvoorbeeld die hoeveelheid kulturele aktiwiteite daar uit te brei. Vrydagoggend het ons ‘n slypskool vir opstelskrywers op hoërskool aangebied. Die GHA reël vanjaar ‘n opstelkompetisie vir skoolleerlinge met een van twee temas om van te kies: “Slagtersnek” of “Afrikaans 90″. Sodoende word ons kinders aan die dink gesit oor ons geskiedenis en ons taal. Hulle kry die geleentheid om hul eie navorsing te doen en daaroor te besin.

81


Daar het ook Saterdag 28 Februarie ‘n skyngeveg tussen Boere en Engelse plaasgevind, waaraan ‘n Engelstalige vereniging van Johannesburg deelgeneem het. Oral in die kamp en teen die hange van die berg het ‘n mens veral “Britse soldate” in volle rooi mondering teëgekom, waarvan die meeste baie goed Afrikaans kon praat! Daar was egter ook heelwat mense in deftige Boeredrag met spesiaal gemaakte bandoliere wat deur ‘n leerwerkster van Pretoria, Biani Grune, van BG Leerwerk met die hand gemaak word. Sy het heel naweek fluks sake gedoen, ook met meer gewone gordels en swepe wat deur omtrent elke kind op die terrein aangekoop is. Ons het ‘n PRAAG-stalletjie beman en ek het persoonlik ‘n hele paar van ons boeke verkoop, hoewel ons net drie titels saamgeneem het: die Paul Kruger-biografie, Negrologie en Kreeftegang. Dis vir my ‘n riem onder die hart om te weet dat nog mense só aan ons PRAAG-boeke, waaronder geskiedenis, vertalings en letterkunde, blootgestel kon word. Met die sensuur en Grootbroerbeheer wat daar deesdae op kampusse en toenemend by ander monumente (soos die Taalmonument?) toegepas word, kan Majuba dalk ook vir simposia, literêre skryfskole en ander aktiwiteite gebruik word. Ná alles, en solank die terrein deur die trust besit word, verteenwoordig dit reeds ‘n stukkie “bevryde grondgebied” waar ons oor die hede en die verlede kan besin, maar ook die Afrikaanse kultuur kan bevorder noudat hy staatloos geraak het.

Die uitsig bo van Majuba af Om bo van die berg af na die piepklein kampeerterrein en herberg van Majuba te kyk, is ‘n ervaring wat die uur se steil stap bergop die moeite werd maak. Majuba, wat in Zoeloe “plek van die duiwe” beteken, is regtig vrye Afrikanergrond wat deur ons almal benut behoort te word om die huidige Afrikaanse beweging tot groter en groter hoogtes te laat vorder, ampers soos ‘n mens die berg self bestyg. Dis nie te ver van Pretoria en die Rand af nie en ook van die Vrystaat af bereikbaar. Die berg en omgewing is asemrowend mooi en op Volksrust is daar blykbaar verskeie gastehuise ook vir diegene wat meer gerief verkies as om te kampeer of in die herberg te oornag. Wat van ‘n PRAAG-naweek op Mujaba? Of dalk moet ons van ons buitelandse vriende ook aanstaande jaar op 27 Februarie saamnooi dat hulle ‘n Afrikaner- patriotiese byeenkoms in sy volle glorie en hartlikheid kan ervaar? BRON: http://praag.co.za/?p=30489

Anglo Boer War / Anglo-Boereoorlog Malicious Injury to Monuments: The Hollander Corps: Ken Gillings Good morning Hennie. I’ve attached the article that I wrote for the Northern Natal Courier, following the vandalisation of the memorial, as well as some photos of the Battlefield and Monument. You’ll see from the ‘properties’ that two of the photos relate to the damage done in 2010. The second occasion was in 2014. Unfortunately I don’t have any photos of it; I was photographed by a member of my party, standing in the hole below the monument. Regards, Ken 82


Ken Gillings Tel: 0317024828 (Local) / +27317024828 (International) Cellphone / Mobile: 0836545880 Skype: kenheath1

The Hollander Corps When the Anglo-Boer War began, there were several foreign nationals in the ZAR who formed themselves into various corps. One of these was the Hollander Corps, comprising Dutch and Belgian citizens, which was established in September 1899. Their full name was the “Corps van Nederlanders en Oud-Nederlanders”. They were formed by Dr HJ Coster (a former State Attorney) who was supported by C Gars de Jonge and comprised two sections, known as the Afdeling Velddiens and the Afdeling Garnisoendiens. The former was led by BG Verselewel de Witt Hamer (a member of the Volksraad) and the latter by JM de Bruijn (a lecturer at the Telegraph School in Pretoria). Jan Lombard was elected as Commandant of the entire Corps. The Corps’ overall strength was 450 men of which 150 served in the Afdeling Velddiens. Members of the Afdeling Garnisoendiens were allowed to undertake service in the field if they wished to. Afdeling Velddiens was divided into sections of 25 men each, and they were commanded by Dr H J Coster, CG de Jonge, K van Rijsse, JC Goldman, W Nijenes and one Lesturgeon. During the Battle of Elandslaagte, the Hollander Corps occupied the koppie to the left of the road as one approaches the Battlefield. They fought with distinction to such an extent that during the Devonshire Regiment’s advance on what is termed Battle Ridge (the main feature of the battlefield), four companies were diverted from the main attack to counter the heavy fire from the Hollander Corps’ position on the koppie. During the final phase of the Battle of Elandslaagte, several of the Hollanders must have moved across onto Battle Ridge, because when the Boer resistance waned and Colonel Ian Hamilton and his troops moved forward to take the burghers prisoner, Dr Coster shouted out “Surrender be damned; liever sterven!” (“Rather die”), and lead a counter attack. This almost resulted in the British attack failing, but the men were rallied by Hamilton and the advance was resumed. Dr Coster and many Hollanders were killed at this stage.

83


A deep hole is dug here where the monument once stood!

84


Let op die kleim / Note the claim

85


ABO: Die Whiskytrein: SAS Val Die onder staande foto van ‘n plakket herdenk die “whiskytrein” naby Val-stasie. Val is ‘n klein dorpie rofweg tussen Heidelberg en Standerton. Die Boere het ‘n Britse trein ontspoor wat vol lekkernye was – seker op pad na die kwartiermeester vir uitreiking net voor Kersfees? Na wat verneem word is die oorlog “tydelik gestaak” en Boer en Brit het fees gevier! 

Ons was ‘n paar vriende op die uitstappie na Val – wyle Johan Jacobs en sy gade, Peter Lamb, Willie du Plessis en ekself. Johan is kort na hierdie uitstappie oorlede.

86


Foto: Hennie Heymans

South African Constabulary: SA Konstabelmag After peace was declared on 31st of May 1902 the SAC continued with the policing of the countryside in Transvaal, Orange River Colony and Swaziland until 1908. The famers in the two Boer republics who fought against the British disliked the SAC intensely. The SAC were referred to by the Boers as the “Khaki Police”. In the civil administration of the war-torn former Boer Republics the SAC played an immense civil administration role i.e. acting as nodal point between the farmers and the new Milner Administration, apart from normal police work, patrols and investigation of crime they were involved in various extra duties such as public prosecutors, controlling of various sicknesses of sheep and cattle, verifying claims, census and other administrative duties. The former Transvaal Town Police (TTP) was known as the “Blue Police” while the SAC was known as the “Green Police”, that is according to Lt-Col HF Trew. In the Transvaal the TTP and SAC amalgamated to form the Transvaal Police (TP), this took place during 1908 and in 1913 the TP became one of the antecedent police forces which formed the South African Police (SAP – ZAP). In our police history we today owe a lot to the men of the SAC for they laid the military foundation stone of the SAP. The SAC had many Canadian police officers from the North-West Mounted Police serving in South Africa. The SAC also fought bravely in the ABW and they as a corps received quite a few gallantry awards including the VC.

87


ABW Memorial at Val Hotel

The above photograph taken at the Val Hotel, right opposite the post office and railway station at Val.

SAC: Syferfontein Police Post

The SAC Police Post at Syferfontein district of Val 88


Combat General GM Claassen (1872 – 1951)

89


SAC: Surgeon Captain Arthur Martin-Leake VC & BAR

90


ABW: Battle of Magersfontein: Corporal JFD Shaul (VC MSM) Phil & Pam Beck

John Francis David Shaul “On the 11th December, 1899, during the Battle Of Magersfontein, Corporal Shaul was observed (not only by the Officers of his own battalion but by several Officers of other regiments) to perform several specific acts of bravery Corporal Shaul was in charge of stretcher-bearers; but at one period of the battle he was seen encouraging men to advance across the open He was most conspicuous during the day in dressing men’s wounds, and in one case he came, under a heavy fire, to a man who was lying wounded in the back, and, with the utmost coolness and deliberation, sat down beside the wounded man and proceeded to dress his wound. Having done this, he got up & went quietly to another part of the field. This act of gallantry was performed under a continuous and heavy fire as coolly and quietly as if there had been no enemy near.” This was the citation for the award of the Victoria Cross to Corporal John Francis David Shaul of the Highland Light Infantry. He was decorated at Pietermaritzburg on 11th August, 1901 by HRH the Duke of York (the future King George V). John was born on 11th September 1873 to Sergeant John Shaul, 2nd battalion, Royal Scots and Hanna Matilda Shaul, of Windsor Terrace, South Lynn, Norfolk, England. He had two sisters, Elizabeth and Rose and a brother, Francis. He joined the 1st battalion, Highland Light Infantry in 1888 and was duly promoted to Corporal. He served in Malta and then in India where he saw service during 1897-98 in the Punjab Frontier, Samana and the Tirah Campaigns. He then fought in Crete in 1898. 91


His regiment’s next posting was South Africa, where he fought in the Boer War and, during which, won his VC at Magersfontein, south of Kimberley. He was later promoted Band Sergeant. His regiment was subsequently posted to Egypt, where he was serving in early 1903. He next served in Khartoum, Sudan in 1904. He then returned to India and in October 1909 left his regiment while serving at Lucknow. He returned to South Africa in 1910 where he worked on the East Rand Proprietary Mines (ERPM) in Boksburg. He shortly thereafter joined the Imperial Light Horse and became their Bandmaster. During World War I he served with the 5th South African infantry in East Africa. He was invalided home when he contracted dysentery. He retired from ERPM in 1948. For 27 years he served as Bandmaster with the Boksburg Military Band which was founded in 1912 and gave over 800 performances. The band had the honour to entertain the Prince of Wales (later Edward VIII) and Prince George (later Duke of Kent) during their visits to Boksburg. In addition, he was Bandmaster of the Boksburg Brass Band, which played to visitors from all over the reef during its 36 years of performances at Boksburg Lake. He married Ester Maria McNally in Aliwal North on 14th July 1902. He had three sons, John Richard “Jack”, Francis “Frank” David & Thomas James. He was quite selfless: he gave up the payments to which he was entitled for his awards (£25 a year for the VC and £10 a year for the MSM). Only after 38 years of earning his own living and going on a pension which proved inadequate, did he finally begin claiming the annual payments which had been his due for so long. John Francis David Shaul died in Boksburg on 14th September 1953 and is buried in the old cemetery. A great son of Boksburg!

Display of medals won by Sergeant JFD Shaul (read from left to right & top to bottom): Victoria Cross 1899; Queen’s SA Medal (1899-1902) + 3 clasps; King’s SA Medal (1901-1902) + 2 clasps, 1914-1915 Star, British War Medal, Victory Medal, King George VI Coronation Medal (1937), Long Service & Good Conduct Medal, Meritorious Service Medal. 92


WW1 / WO1: SS Mendi

93


94


95


WW2 / WO2

REVOLUTIONARY WAR / REWOLUSIONERE AANSLAG Mandela and the Communist Party: James Myburg James Myburgh: 25 February 2015

Introduction The issue of whether Nelson Mandela was ever a member of the South African Communist Party continues to be a matter of some debate in Western academic circles. In the latest edition of Africa, the journal of the International African Institute 2014, Hugh Macmillan, author of The Lusaka Years: the ANC in exile in Zambia, 1963 to 1994, pushes back against claims that Mandela had been a member of the Party in the early 1960s. In a highly critical review of Stephen Ellis' External Mission: the ANC in exile, 1960-1990 Macmillan takes issue with Ellis' "suggestion that Nelson Mandela was a member of the SACP from 1960 to 1962". If true, he writes, this would "support the claim that the ANC was little more than a front for the SACP" in exile, something he vehemently disputes in the rest of the review. Ellis writes, in his book, that according to several SACP sources, Mandela sat on the SACP's Central Committee at the time the Party decided to launch the armed struggle in December 1960. This was six months before the meeting of the ANC National Executive Committee which approved the formation of Umkhonto weSizwe. This account is supported by the evidence published by Irina Filatova & Apollon Davidson in the book The Hidden Thread: Russia and South Africa in the Soviet era (2013). However, Macmillan notes, Mandela himself "consistently denied [Party membership] from his Treason Trial speech in 1960, through his Rivonia Trial Speech in 1964, to his autobiography, Long Walk to Freedom, in 1994. The SACP waited until shortly after his death to claim that he was a member of the party and the central committee, but produced no evidence to support this claim, which Mandela would undoubtedly have refuted were he still alive and able to speak for himself." Although Macmillan concedes that Mandela may well have sat on the SACP's Central Committee he argues that this does not mean he was necessarily a Party member. He writes: "The lines between the ANC and the SACP were blurred in the illegal underground in the early 1960s there were no party cards or party lists, and few meetings of more than a handful of people, and it is possible that Mandela attended one or two meetings of the central committee in 1961-1962 in his capacity as commander of MK. He may have been briefly co-opted to the central committee, but that does not mean that he was a member of the party. There is no compelling reason to doubt the word of one of the world's most respected people." In his reply to the review Stephen Ellis noted: "Mandela always denied being a party member, although he certainly attended top party meetings from 1960 to 1962. Not only the SACP but also the ANC has stated that he was a member of the Communist Party. Many senior communists thought that he was a member, or that he had been ‘recruited', as one former member of the SACP central committee wrote many years later." Given that, as Ellis has noted, the ANC and SACP have both said that Mandela was with the Party, and some of Mandela's closest comrades have confided the same, this is not a hugely contested issue within South Africa. Part of the reason for this is that the three other post-apartheid Presidents of South Africa had been with the Party at some point or other in the past. However, the issue is nonetheless worth revisiting.

96


As mentioned by Macmillan Mandela denied Party membership in his Treason Trial evidence, his statement from the dock at the Rivonia Trial, and his published 1994 autobiography. It is worth exploring these statements at some length, as well as the first draft of that autobiography, written in secret on Robben Island in 1975 and smuggled out in 1976.

Treason trial evidence On September 27 1955 Nelson Mandela's house in Orlando, Johannesburg, was searched by police and various documents seized. Apart from the directly South African political material, these included a booklet headed: "Little Lenin Library: Lenin & Stalin on the State"; a booklet on the Council of the World Federation of Democratic Youth, Peking, August 9 to 15 1954; a pamphlet titled "New Life in China" by Ruth First with a foreword by Walter Sisulu; a notebook with handwritten notes on the "Manifesto of the Communist Party"; and a bulletin of the South African Society for Peace and Friendship with the Soviet Union, September/October 1955. Just over a year later, on December 5 1956, Mandela was arrested at his Orlando home, on charges of high treason, and his residence and his work premises on 25 Fox Street searched in his presence. A number of documents were seized by the police from his office. These included a loose-leaf foolscap with notes on "Dialectical Materialism" by Maurice Cornforth in Mandela's writing; a pamphlet (originally published in Pravda in March 1956) headed "Why is the cult of the individual alien to the spirit of MarxismLeninism?"; and a booklet titled "Crisis of Britain and the British Empire: Marxist Study Themes, no. 7". The latter was a 1953 publication of the Central Education Department of the Communist Party of Great Britain. Its introductory note stated that "This syllabus is meant primarily for use in Branch and group classes over a period of two-three months... As far as possible it should follow on the study of Marxist Study Theme No. 6, on Political Economy, as a certain preliminary knowledge of the nature of capitalism and imperialism is necessary to obtain full benefit." Other items seized were "Policy towards Nationality of the Peoples Republic of China," Foreign Language Press, Peking, 1953; and two booklets by Mao Tse Tung: "Report of an investigation into the peasant movement in Hoona" and "Combat Liberalism", both of which were published in 1955. Then there was a booklet by Joseph Stalin on Lenin's "Speeches and Articles" (1942); one on "Lenin and Stalin on Propaganda" (1942), another on "Joseph Stalin on the National Question" (1942), a "Report to the 19th Party Congress of the Work of the Central Committee of the CPSU" by G Malenkov (1952); and "Joseph Stalin, Economic Problems of Socialism in the USSR", Foreign Languages Publishing House, Moscow, 1952. These documents, along with a mass of ANC and related material which had also been seized in the 1955 and 1956 searches, were entered into evidence in early 1957. At the hearing at which this was done counsel for the defence, Bram Fischer, observed that a great deal of literature had not been taken by police. Moreover, he added that "Accused Mandela will say [in relation to his notes on Marxist literature] when he reads he makes notes. For instance, he can remember a pretty bulky set of notes on Walker's history of South Africa." In evidence led by defence council Sidney Kentridge in the trial itself, in August 1960, Mandela noted that he had first come to work in collaboration with communists on certain issues in 1950, including ANC members who were communists. These included, among others, JB Marks, Moses Kotane, Mr Bopape and Mr Tloome. They had shown themselves to both follow ANC policy and be loyal to it. The following exchange then occurred: SK: Did you become a Communist? NM: Well, I don't know if I did become a communist. If by a communist you mean a member of the Communist Party and a person who believes in the theory of Marx, Engels, Lenin and Stalin and who adheres strictly to the discipline of the party, I did not become a communist. SK: You did not become - you did not join any communist party? NM: No. 97


SK: But I understand that later on you began to read Marxism? NM: That is correct. Further on in his evidence Mandela commented that, although he had read very little about the system in the Soviet Union, there were many aspects which he found interesting and which had impressed him. These included the absence of the colour bar, the country's opposition to imperialism, the strides it had made in industry and science, the fact that it had no colonies, and the "ideal of the socialist society." Asked whether he would support the imposition of a one party system, as prevailed in the Soviet Union, to South Africa, Mandela responded equivocally. He commented that the circumstances may well be different: "My lord, it is not a question of form, it is a question of democracy. If democracy would be best served by a one party system, I would examine the proposition very carefully. But if democracy would be best expressed by a multi-party system, then I would examine that carefully." The key question was which form "would best express the wishes of the people and enable them to participate fully in the government of the country. But I am inclined to feel that I would not, having regard to our conditions here, and the parliamentary tradition we have, I am inclined to feel that I would not insist on a one party system." He was then asked whether he had made some study of Marxist theory. He replied: "I have studied certain works, but as I say, My Lords, I am not an expert, and my knowledge is very elementary indeed." The questioning then turned to two notebooks found in his possession by the police - on the Communist Manifesto by Karl Marx and Dialectical Materialism by Maurice Cornforth. Mandela conceded that these were in his handwriting. Asked why he had made these notes he replied that he had made them for his own "personal use and study." He testified that it was a very difficult subject "and I wanted to understand it thoroughly and my methods when I study anything I regard as important, is to make notes." He added that he had read "one or two books" by Lenin. He also said in his evidence that he was attracted by the idea of a classless society. "I think, My Lords, that a lot of evils arise as a result of the existence of classes, one class exploiting others." Later on, under cross-examination by Advocate Hoexter for the state, Mandela again emphasised his very limited knowledge of Marxism-Leninism, commenting at one point: "Well, as I indicated, my lords, my own knowledge of Marxism-Leninism is very, very, very elementary indeed." Mandela was also asked whether the demands of the Freedom Charter - including the demands for partial nationalisation and the re-division of the land - did not lay the initial grounds for progression onwards to the establishment of the (nominally multi-party) "People's Democracies" of the type that then applied in Eastern Europe and China? He replied: "I have very little information, as I indicated to your lordships about conditions in the Eastern [European people's] democracies. I don't know what the internal conditions are there. But as far as I am concerned, I am in favour of the demands set out in the Freedom Charter, even if they - if their attainment would make our state identical with the states in the Eastern democracies." Mandela was then questioned over the trajectory of China under Communist Party rule. Hoexter asked whether the transition in that country - where re-distribution of land and partial nationalisation had provided the first step towards a socialist transformation - was the type of transition Mandela foresaw for South Africa were the struggle of the Congress Movement to succeed. Mandela replied: "I know very little about China, other than that it is a multi-party government working for a classless society. We were not in any way influenced by whatever form of government is being practiced in China when we drew up the Freedom Charter. All that concerned us was that there was an acute demand for land on the part of Africans, and that land must be divided in such a way that Africans have their fair share. It is a practical situation, the solution dictated by practical considerations." Hoexter then put to Mandela that he had previously admitted, under cross-examination, that a People's Democracy in South Africa could well be of similar or identical form to that prevailing in the People's Republic of China. Mandela replied: 98


"I am not interested, it may be, it may be like anything, it may be like Russia. But if a solution is fair having regard to our own local conditions, I support it even if it makes our own society identical with the type of society they are building in Russia or in China."

Statement from the dock at the Rivonia Trial In his four-hour long statement from the dock during the Rivonia Trial on April 20 1964 Mandela dealt with the relationship between the ANC and SACP at length. He again denied either being a Communist or ever having belonged to the Communist Party stating: "Although my lord I am not a Communist, and I have never been a member of the Communist Party, I myself have been named under that pernicious act [the Suppression of Communism Act] because of the role I played in the Defiance Campaign." After a court adjournment Mandela returned to this theme, stating: "My lord, I wish now to turn to my own position. I have denied that I am a Communist, and I think in the circumstances I am obliged to state exactly what my political beliefs are in order to explain what my position in Umkonto was, and what my attitude towards the use of force is." He then went on to explain that he was, first and foremost, an African patriot. He admitted that he, like many leaders of newly independent states, had been influenced by Marxist thought. He was also "attracted by the idea of a classless society" which resembled that of traditional African society. While earlier Mandela had expressed equanimity, in his Treason Trial evidence, over the prospect of a Soviet-style "People's Democracy" in South Africa, now he emphasised the appeal of the institutions of Western liberal democracy held for him personally. Thus he stated that while Communists regarded the "parliamentary system of the West as undemocratic and reactionary" he, on the contrary, was an "admirer of such a system." His earlier equivocation on the democrat merits of multi-party parliamentary systems versus the Soviet Union's one party state was now gone. He declared: "I regard the British Parliament as the most democratic institution in the world, and the independence and impartiality of its judiciary never fail to arouse my admiration. The American Congress, that country's doctrine of separation of power, as well as the independence of its judiciary arouse in me similar sentiments." His political thought, he said, had been influenced by both West and East. "All this has led me to feel that in my search for a political formula, I should be absolutely impartial and objective. I should tie myself to no particular system of society, other than that of socialism. I must leave myself free to borrow the best from the West and from the East." He then turned to three exhibits that the police had come across in the raid on Lillieslief farm. These were a Croxley examination pad headed "Part One (How to be a Good Communist)" with 62 pages in his writing; another one headed "Chapter Two (Dialectical Materialism)" with 18 pages in his writing, and 16 foolscap pages headed "Political economy". In his notes on "How to be a Good Communist" Mandela had written: "The aim of the SACP is to defeat the Nationalist Government and to free the people of South Africa from the evils of racial discrimination and exploitation and to build a classless or Socialist society in which the land, the mines, the mills and factories be owned by the state. Under a Communist Party Government, South Africa will become a land of milk and honey. Political, economic and social rights will cease to be enjoyed by Whites only. They will be shared equally by Whites and Non-Whites. There will be enough land and houses for all. There will be no unemployment, starvation and disease. Workers will earn decent wages; transport will be cheap and education free. There will be no pass laws, no influx control, no Police raids for passes and poll tax, and Africans, Europeans, Coloureds and Indians will live in racial peace and 99


perfect equality. The victory of Socialism in the U.S.S.R., in the Peoples Republic of China, in Bulgaria, Czechoslovakia, Hungary, Poland and Rumania, where the living conditions of the people were in many respects similar and even worse than ours, proves that we too can achieve this important goal." In his notes on Dialectical Materialism meanwhile Mandela had commented that there was "nothing sacred or inherently superior about non-violent methods of struggle." As long as these remained effective weapons in the fight for freedom and democracy they should be employed fully. It would be wrong, however, to persist with them "mechanically" once conditions changed. The shift from capitalism to socialism, Mandela suggested, would require revolutionary change. He wrote: "In our own country capitalism cannot and will not last indefinitely. The people of South Africa, led by the S.A.C.P. will destroy capitalist society and build in its place socialism where there will be no exploitation of man by man, and where there will be no rich and poor, no unemployment, starvation, disease and ignorance. According to the third proposition of dialectical method, the process of development should be understood as an onward and upward movement, as a transition from the lower to the higher and from the simple to the complex. Hence the transition from capitalism to socialism and the liberation of the working class from the yoke cannot be effected by slow changes or by reforms as reactionaries and liberals often advise, but by revolution. One therefore, must be a revolutionary and not a reformist." These documents, he told the court, were "lectures drafted by my own hand, but they are not my original work." He testified that for many years "an old friend" who held senior positions in both the ANC and SACP had been (unsuccessfully) trying to get him to join the Communist Party. One day at Lillieslief farm Mandela had seen his friend surrounded by books, busy writing. Mandela had asked him what he was doing, and his friend had said that he was drafting lectures for use in the Communist Party, "and suggested that I should read them." After Mandela had done so "I told him that they were too complicated for the ordinary reader." After some toing and froing, on the matter, Mandela had agreed to try and redraft the lectures in simplified form. He had never managed to complete the task however. Mandela did not give evidence at trial, and so could not be cross-examined by the prosecution. Given the strength of the state's case against the accused, Mandela's Statement from the Dock can be read as an attempt to place the ANC's artillery on the moral high ground. It was also clearly constructed to appeal to a Western audience. It is important, at this point, to touch upon the evidence of Mandela's great friend, comrade and co-accused Walter Sisulu at the trial. In his statement, on which his evidence was led, Sisulu stated: "In my political life I have endeavoured to follow political events at home and abroad. I have observed by my study of the situation that there are two main trends in the world today, namely, capitalist world outlook and socialist world outlook. I would rather have the best of both. I have been influenced in my beliefs by Socialism. I have never been a member of the Communist Party, because I believe that the issue today in South Africa is one of national oppression, and not a class struggle. Where there are haves and have-nots there must be some re-distribution of wealth, otherwise freedom may be meaningless." The transcript of Advocate Bram Fischer's questioning of Sisulu on the 20th April 1964 reads as follows: BF: I want you to tell the Court just briefly, what your political views are? WS: My political views are inspired by the desire to achieve national emancipation for the African people from European domination and oppression. I have expressed these views in meetings and in my residence. BF: Have you ever been a member of the Communist Party? WS: I have never been. BF: Have you travelled behind the Iron Curtain? WS: I have travelled both in the Western Countries as well as in the Eastern countries. Fischer then turned to where Sisulu stood in relation to the ideological trends of Capitalism and Socialism. BF: Now Mr. Sisulu, because so much has been said about this in the State Case, I want you to try and make it clear, again as briefly as possible, where you stand in relation to what one might call the two main 100


political trends of this century. The Socialist trend, the Communist trend on the one hand and the Western or Capitalist trend on the other? WS: I would rather have the best of both. I myself am influenced by Socialism in my outlook. BF: Is that unusual in this Continent of Africa? WS: No, I think that that is the attitude adopted by most people in Africa, and other people in the colonial countries. BF: But what do you regard as the fundamental necessity, at the moment, from your point of view? WS: Just put that again? BF: I say what do you regard as the fundamental necessity, the first aim, from your point of view? That is to say from your point of view politically? WS: The achievement of political rights.

Mandela's prison manuscript A document that Macmillan does not mention, but which is of considerable significance, is Nelson Mandela's autobiography, secretly written in 1975 on Robben Island and smuggled out of prison by Mac Maharaj on his release from prison in December 1976. Though not published at the time this would provide the basis for much of Mandela's official autobiography A Long Walk to Freedom as published in late 1994. In the manuscript Mandela explains how from 1946 (?) onwards he had "decided to make a deeper and systematic study of Marxism and immediately tackled the Communist Manifesto, the History of the Communist Party of the Soviet Union and Das Kapital. The first two were relatively simple and contained a wealth of information which was to make me see things in perspective. I found Das Kapital difficult to understand and gave it up. Later I acquired the Selected Works of Marx and Engels, Lenin, Stalin and Mao Tse Tung and probed the philosophy of dialectical and historical materialism. I also tried to read the publications of the CPSA and related material." He was however hindered, in his reading, by his political activism and part-time legal studies. He adds that he was later to "embrace dialectical and historical materialism as my philosophy" (Dialectical materialism being the "world outlook of the Marxist-Leninist party", according to Leninist theory.) His reading of Marxist literature, Mandela wrote, "deepened my sense of commitment and brought me closer to members of the Communist Party with whom I often had lengthy discussions on theoretical and practical problems." Mandela emphasised that, in his mind, there was no contradiction between his African Nationalism and Dialectical Materialism. Indeed they were complementary. "To a nationalist fighting against national oppression dialectical materialism is like a rifle, bomb or missile in the field of battle enabling the army to defend its position and to strike. It is a powerful searchlight on a dark night which enables the traveller to see all round, to detect danger spots and the way forward." In his accounts of his evidence in the Treason Trial and his statement from the dock in the Rivonia Trial he does not repeat his denials, in court, of Communist Party membership. He does touch upon his account of how he had come to write "How to be a Good Communist." His praise, in court, for the democratic systems of Britain and the United States is not mentioned. In regard to the defence strategy at Rivonia Mandela commented: "We defended ourselves on the basis of what the enemy knew, on what was unknown to the enemy and on the basis of the political situation in the country as we assessed it. We readily admitted what was known by the enemy to be true but we refused to give away any information we considered dangerous to our case or that might implicate others. To us the outcome of the case was a foregone conclusion and we fought not so much for an acquittal as to let the people of South Africa know that we were planning to overthrow white supremacy through armed revolution." Mandela's account of his political beliefs in the prison manuscript diverges in important respects from his 1960 and 1964 court testimony. Clearly, his knowledge of Marxism-Leninism was far greater than he let on in his Treason Trial evidence. Equally, his statement that he had made dialectical materialism his 101


philosophy was, essentially, an acknowledgment of his commitment to Marxism-Leninism. It was also an implicit concession that the handwritten documents of his, found by police at Lillieslief farm, were a far greater reflection of his political thought than he had let on in his statement at the Rivonia trial. Although the manuscript does not contain an acknowledgment that he had been a Party member, there is no denial of this either. However, although the manuscript could be read as a partial acknowledgment of where had actually stood, politically, in the early 1960s it did not go far enough for the South African Communist Party in exile. The manuscript was not published, at the time, apparently due to opposition from Joe Slovo and Yusuf Dadoo who did not believe it sufficiently acknowledged either Mandela's membership of the Party or the Party's (and Slovo's) role in the formation of MK.

After the collapse of communism In an interview with Howard Barrell in Johannesburg on November 19 1990 Mac Maharaj discussed the role of the SACP in the formation of MK. At one stage Barrell asked Maharaj whether Mandela and Sisulu had been with the Party at the time. The transcript reads as follows: Is Walter [Sisulu] party? It's a good question. You tell me. He describes himself as a "scientific socialist" when he's asked if he's [SA Communist] party or not. Will you switch that off. [break in tape] [Laughter] That's too complicated for me [Barrell responding to what has been told him off the record]. Now this is a problem. This is a problem. And, when I discussed it with them in prison, they came to me on their own, and the one [Walter Sisulu] said: If I die, whatever the repercussions, then reveal it [Party membership]. The other [Nelson Mandela] states his position that, in view of the positions he has taken in court, which was a collective decision, then began to bend it in his autobiography, to say he believes in the philosophy of dialectical materialism. But now, again, of course, there are problems there. So, you must be very, very careful with that. What this suggests, is that while Mandela and Sisulu had been members of the Party (and its Central Committee) in the 1960s there had been a collective decision to deny this at the Rivonia Trial for political reasons. While Sisulu had said that his membership could be acknowledged, after his death, the matter was more complicated for Mandela - even if he had tried to bend the narrative back towards the truth in his prison manuscript - given his past positions in court. The prison manuscript had been written at a time when Soviet-backed Marxist-Leninist National Liberation Movements were on a triumphal march across the Third World from South Vietnam to Mozambique. By the time the rights to Mandela's autobiography were bought in 1990 for $3 million by the New York based publishing house, Little Brown, the international situation had changed utterly. An acknowledgment of Mandela's past Party membership, in the early to mid-1990s, would have had held significant political and reputational risks for the ANC and Mandela personally. As noted previously A Long Walk to Freedom, rewritten with the assistance of the American journalist Richard Stengel, scrubs out (or softens) passages from the original manuscript pointing to Mandela's support for Soviet regimes and his fervently expressed belief in Marxist-Leninist ideology. While the prison manuscript significantly closed the distance between Mandela's actual and declared political sympathies in the early 1960s, the 1994 autobiography sought once again to once again widen them. In the account of his Treason Trial evidence it reinserted Mandela's denial of Party membership stating:

102


"The state was determined to prove that I was a dangerous, violence spouting communist. While I was not a communist or a member of the party, I did not want to be seen as distancing myself from my communist allies." Long Walk to Freedom also mentions Mandela's statement in the Rivonia trial that he was "not a communist." The book does retain significant proportions of the section, from the original manuscript, dealing with Mandela's belief in dialectical materialism. However, it appends a concluding paragraph which dramatically alters its meaning and import: "I was prepared to use whatever means necessary to speed up the erasure of human prejudice and the end of chauvinistic and violent nationalism. I did not need to become a communist in order to work with them. I find that African nationalists and African communists generally had far more to unite them than to divide them. The cynical have always suggested that the communists were using us. But who is to say that we were not using them?" By contrast, in the last year of his life Walter Sisulu told his biographer and daughter-in-law, Elinor, of his involvement with the Party. According to his biography, published after his death, Sisulu had been "impressed by the discipline, training and methodology of the communists". During 1954 he had attended a Marxist study group run by Michael Harmel and had "ultimately joined the SACP in 1955, just before the Congress of the People. In the same year, he attended the SACP conference in Johannesburg, and in 1956 he became a member of the Central Committee of the SACP." No such direct acknowledgment of Mandela's involvement in the Party has been published. However, as noted earlier, the SACP did declare, after his death, that: "At his arrest in August 1962, Nelson Mandela was not only a member of the then underground South African Communist Party, but was also a member of our Party's Central Committee." In its statement on his death the ANC also acknowledged that "Madiba was also a member of the South African Communist Party, where he served in the Central Committee."

Conclusion Walter Sisulu's hidden membership of the SACP is a useful "control" for assessing Mandela's involvement in the Party. During the Rivonia Trial both denied ever having been members of the Communist Party - the product, presumably, of the same collective decision to not "give away any information we considered dangerous to our case" - and in very similar terms: Both laid emphasis on the attainment of political rights for black Africans (and underplayed any socialist objectives); and both said they would try and borrow the "best of both" from the political systems of East and West. In 1966, while on Robben Island, both would vigorously contest, and successfully fight off, efforts by the liquidator of the Communist Party of South Africa to include them on a list of members and active supporters of the Communist Party. Yet, as Sisulu acknowledged before his death, those denials were all untrue. The underlying ethic behind them very much the belief that "truth is whatever is useful to the movement." Macmillan's suggestion that Mandela's co-option onto the Central Committee is no proof of Party membership and that Mandela's word should be taken on the matter is somewhat contradictory. As Mandela never acknowledged that he had served on the SACP Central Committee either, Macmillan is essentially stating that Mandela's word need not be taken on that matter, but should be taken on the issue of party membership. As Maharaj's comments in 1990 to Barrell indicate, while the matter of past Party involvement was a matter of great secrecy for both Mandela and Walter Sisulu, the complications of disclosure were fewer for the latter than the former. These complications would have been further exacerbated by Mandela's decision to repeat these denials in his published autobiography (1994), and to have them further buttressed in his authorised biography written by Anthony Sampson (1999). To say that Mandela was almost certainly a member of the Party in the early 1960s, opens up a series of further historical questions. When did he join the Party? Paul Trewhela argues that it was about the same 103


time that he was co-opted to the Central Committee. But, the evidence above certainly seems to hint at the possibility of an earlier conversion. When and why did he, and Sisulu, leave the Party on Robben Island? Lastly, what is the significance of this for understanding both Mandela's own political beliefs and the South African history more generally - beyond the issues around the formation of MK?

BUSH WAR / BOSOORLOG SAP-TIN: Eerste Landmynvoorval Inleiding deur Hennie Heymans Ons jonger lede sal miskien verbaas wees, maar daar was ‘n tyd toe die SAP grensdiens gedoen het, vanaf 1966 in Landrovers, opruktrokke soos 3-ton Bedfords, gewone Chev en Ford bakkies. Toe kom die VN-sanksies en Chev en Ford verkoop nie meer aan die SAP voertuie nie. Dadelik het die Japanese en Duitsers die leemte gevul met Toyota Land Cruisers en Mercedes Benz. Die kommissaris was ernstig bekommerd dat die manne “bloei” en die SAP (V) se nuutgestigte plofstofseksie word deur die kommissaris getaak om hierdie probleem die hoof te bied. Latere genl-maj “Apie” van Dyk en brig Frans van Eeden het die eerste prototipes landmynwerende voertuie ontwikkel. Apie van Dyk het sy tande geslyp in die Kaap op Arm se ontploffings en aanslae van sabotasie en hy en Frans van Eeden het die grondslag gelê vir die SAP se Plofstofseksie. (Dink net in die “ou” dae was daar nie ‘n inspekteur van plofstof in die SAP nie. Ons het maar die weermag se bomopruimers ingeroep.) In die tyd van genl Gert Prinsloo se bewind as kommissaris was genl-maj Hennie de Witt die kwartiermeester. ‘n Pos is by die kwartiermeester geadverteer vir ‘n SAP meganiese ingenieur. Die pos is gevul deur die latere genl-maj Piet Kruger. Hy en brig Mossie Mostert het die Casspir-projek hanteer. Self nuwe bande moes vir die Casspir “ontwerp” word. Die eerste Casspir is aan lt Frans Conradie van Koevoet oorhandig. Kol Dieks Dietrichsen het die eerste veranderings aangebring. So is die Casspir maak-pas vir die SAP ontwerp en vandaar die akroniem Casspir (SAP + CSIR). Die rol van sekere mense by die WNNR moet ook nie buite die oog verloor word nie. Natuurlik erken ons ook die rol wat die Rhodesiërs gespeel het in die verband. Maar feit is mense soos Apie van Dyk en Frans van Eeden het die navorsing gedoen en die wiel vir die SAP ontwerp. Vandag loop Casspir-prototipes die wêreld vol!

Foto’s: Paul Els Paul Els oud-Recce en skrywer stuur vir ons die volgende twee foto’s uit die argiewe van die SAP se eerste landmyn voorval:

104


SAP-ooggetuies se verslag Ons het die foto’s aan ons kollegas wat daar was, voorgelê. Hier vind u die verslag – onveranderd geplaas – deur ons ooggetuies wat self daar was:

Paul Els (skrywer) stuur vir ons foto's van 'n SAP bakkie wat stukkend geskiet in toe dit oor 'n landmyn gegaan het. Hy sê dis die eerste landmynvoorval. Weet iemand wanneer en waar dit was? 105


Marius Morland, Ronnie Coetzee, Piet Kierie Fourie and 2 others like this.

Johann Griebenow Messina?

Hennie Heymans Ek dink eintlik dit was in SWA? Johann Griebenow Nick Nel Hennie ek onthou van ʼn hinderlaag tussen Kopbeen en Bospad 2 in die Singalamwe gebied in 1971. Die landmyn het nie ontplof nie maar die bakkie was vol gate geskiet... Ek was in elke stelling van die hinderlaag en die was ʼn wonderwerk dat al daai manne oorleef het....

Petrus Hendrik Oosthuizen Hierdie uittreksel wys dat die eerste landmyn op polisievoertuig in Katima was in 1971.

Billy Cox Toffie Risk het moontlik al die antwoorde...?

Eddie Holloway Dit was ‘n Ford F250 single cab wat die eerste myn met die regter agter wiel in die Caprivi af getrap het. Ek het die voertuig gesien in die SAP Kollege in 1972.

Tiny Nortje terloops Ferdi Vermaakt Snr was op daai voertuig

Juan Kilian Oom Eddie. Jy was mos vir jare op Cradock. Proteastraat gebly, langs Jan Greyling.

Eddie Holloway Nee, ek was nooit polisieman in SA nie.

Juan Kilian Sorry oom. Oom se naamgenoot was hier en dan is die gesigstrekke ook erg na mekaar.

Ferdi Vermaakt Snr Die SAP bakkie wat Paul Els, na verwys, is soos Nick Nel tereg sê, die voorval was gedurende April 1971. Sers Winfield was die seksiesersant, die voertuig het oor 106


die landmyn gery maar dit het nie ontplof nie, die Terr’s het ook ʼn hinderlaag gelê, hulle wapens het hulle in die mikke van die bome neergelê, toe die landmyn nie ontplof nie, dis toe dat hulle op die voertuig losbrand en vyf lede is toe gewond. Die gewonde lede is toe na die 1 Mil. Hospitaal gebring. Ek is toe aangesê om dadelik te vertrek, om een van die gewondes te vervang, omdat ek reeds ʼn opleiding gehad het en pas van Rhodesië van ‘n bostrip gekom het. By Singalamwe basis aangekom is ek dadelik by sersant Winfield se seksie ingedeel. Sers. Winfield het dit self vir my vertel. Die tweede landmyn, waarop ek op die F250 was het gedurende Mei 1971 sukses ontplof, waar lede Dobbin en Henning gesterf het. Sersant Winfield was ook weer op die voertuig, hy is later terug gestuur, arme man het begin bossie raak, hy was van die Kaap, indien hy opgespoor kan word, kan ook baie inligting van hom verkry word, dit is te se as hy nog lewe.

Nick Nel Ek staan hier in die gat van die eerste landmyn ontploffing waarin Henning hulle dood is...

1 hr · Unlike · 4

Hennie Heymans Ferdie Ferdi Vermaakt Snr & Nick Nel: Is ons informant korrek, asb?

Nick Nel Hennie die fotos wat jy geplaas het is wel die van die eerste landmyn voorval waarin die 2 genoemde lede dood is...Ek en Henning was vriende en in 1970 saam in die vallei.... 107


Hennie Heymans Baie dankie - Nick Nel - jammer om so 'n pyn te wees, maar ons moet 100% seker maak van alles wat ons skryf.

Christo Giani Hennie Dit is 22 Mei 1971 skuins voor 11:50 in die Caprivi gebied (SWA) wat grens aan Zambië. Die omgewing is seker van die mooiste wat ʼn mens op hierdie aardbol kan kry en daar heers 'n rustigheid. Sersant Edwin Winfield, ʼn Kapenaar is in beheer van ‘n voertuigpatrollie bestaande uit 2 voertuie. Nege lede van die Suid-Afrikaanse Polisie beman die voertuie, onder andere konstabels JJ Henning en WP Dobbin, hulle sit in die bak van die voorste voertuig. Ferdi Vermaakt is ook in die voorste voertuig. Hierdie polisiepatrollie is bedoel om met die misdaadverskynsel genoem terrorisme te deel. Landmyne was al gevind en onskadelik gestel en die manne is maar al te bewus van die gevaar. Die vrede word versteur deur een geweldige slag toe die voorste voertuig ʼn landmyn trap en ‘n einde bring aan die lewens van konstabels Henning en Dobbin. Henning se verminkte liggaam is sowat 24 meter van die plek van ontploffing gevind. Van die ander lede het ook seergekry; en natuurlik is almal se lewe verander. Met opvolg is ses mense se spore gevolg vanaf die landmyn toneel tot by die Zambiese grens. Laat ons nie ons gevalle makkers en hulle families vergeet nie. Laat ons nie mekaar vergeet nie. Laat ons nie ophou bid vir ons land en sy mense nie! Rus in vrede, vrede vir almal – Saluut. Erkenning aan:  Ferdi Vermaakt Snr (inset en foto van Dobbin in uniform);  Tiny Nortje (Foto van voertuig wat ek “geleen” het by hom;  Louis Lubbe se boek “Van Ovamboland tot Masjonaland”;  SAP Gedenkalbum 1913/88

Hennie Heymans Dankie Christo Giani 17 mins · Like · 1

108


Ferdi Vermaakt Snr Dit 120% die F250 waarop ek was, die bakkie staan nog op die toneel, waar die ontploffing plaasgevind het, die gat wat Nick Nel instaan op sy foto, waar die bak opgelug is, dit is waar Henning en Dobbin gesit het, ek het net aan die linkerkant gesit en kst Alberts, langs my, met ons rugkant teen die "Cab", ek sal my foto plaas van die voertuig, die voertuig is ingesleep na die polisiestasie op Kat/M, waar dit onder ʼn boom gestaan het, toe ek ontslaan is uit die hospitaal op Kat/M, het ek die foto geneem.

Nick Nel Ferdi ek wil in die Suid Park begraafplaas gaan rondloop en ʼn foto van Henning se grafsteen neem...As mens die datum het sal dit maklik gekry word...Eks net bang om alleen te gaan!!

Ferdi Vermaakt Snr Oom Hennie, dit is twee mooi foto's wat nou in u besit is, mooi en duidelik van die toneel ook. Ek kan dit wat gebeur het, nooit vergeet nie.

Ferdi Vermaakt Snr Nick, waar is Suidpark-begraafplaas? Christo Giani Nick Nel die insident datum was 22 Mei 1971. Nick Nel Skuus Ferdi dis in Bloemfontein.. Ferdi Vermaakt Snr Dis reg Nick, hy het van Bloemfontein gekom, sy twee dogters moet nou diep in hulle veertigs wees. Ferdi Vermaakt Snr Ek was net 1jaar ouer as Dobbin, hier staan ek in die shanger, wat na die Kwandorivier uit kyk, voor die voorval geneem, ek het nog my Rhodesiese camo-broek gedra.

109


110


[Hennie Heymans: SAP TIN Veterane Gesels]

SAP-Tin: Boskoffie: Hugo Hannemann

DAARDIE VROEGOGGEND KOFFIE OP DIE GRENS Ek sit nou so en geniet my eerste beker koffie vir die dag. En my gedagtes gaan terug na veral my eerste Bostrip. Zambezivallei, Charlie Kompanie. Dit was mos 'n instelling dat die laaste wagte die hele kamp wakker moet maak met 'n beker koffie... daar was mos nie klokke of alarms nie... alles moes stil gebeur. Ek as iemand wat uit 'n huis kom waar ek nie met koffie in die bed wakker gemaak was nie, was dit lekker bederf. Die koffie was eintlik in die donker gemaak met minimum lig. Die wag gaan die nag in die donker kombuis in om die koffiewater op die stoof te sit en begin kook. maar skielik lewe die kombuis! Dis 'n gegrom en geblaas hier tussen sy bene. Met een sprong is die man op die tafel. En skakel noodgedwonge sy flits aan. Toe was dit 'n Ratel wat kom aas het... maar astrant!? Ons het agter gekom dat die ratel 'n gereelde besoeker was. En van daar af, elke maanligaand jag ons die arme Ratel al om die kamp. Arme ding was so stupid, kon nie die gat waar hy in die heining deurkom kry nie. Maar dit was die lekkerste koffie onder die son! Daai Boskoffie. Maar daardie Ratpack koffie!? Eish! Die Filistyne wou ons seker doelbewus vergiftig met daardie gemors! 路 Christo Giani, Glenn Elsden, Tom van Rensburg and 8 others like this.

Johan Herselman Snr Ons se Bos-Kok 1970/71 Chirundu area. Wou nie kos maak op Kersdag nie en word toe in die Land Rover se seil in die boom opgehang tot hy instem.

Paul J Murphy In 1979 in Ovamboland (Okankolo) het die manne wat 3-6 wagdiens tydens voertuigpatrollies gedoen vroegoggend die vuur aan die gang gekry en water in 'n groot oop 111


kastrol gekook. Wanneer die water gekook het, word daar moerkoffie met so 'n "stainless steel" beker in die pot gegooi - na so 'n rukkie van kook is 'n brandende stomp in die pot gedruk wat die moer na die pot se bodem laat sak het ('n ou Boere gebruik) - sekere houtsoorte het die koffie ekstra geur gegee. Die kokende koffie met Ideal-melk of kondensmelk (en beskuit) was 'n wonderlike ontbyt. [Hugo Hannemann NONGQAI]

Die storie van Spikkels: Eiras Vermaak Geniet

Seen by 84: You, Glenn Elsden, Tom van Rensburg, Petrus Hendrik Oosthuizen and 3 others like this. Petrus Hendrik Oosthuizen Hoekom is SPIKKELS op die voertuig? Ons het ‘n Lt SPIKKELS gehad in JHB eenheid 2. Lyk toevallig. Eiras Vermaak Hallo Petrus. Nee jongie ek sal nie weet nie. Kan net nie meer so lank terug onthou nie! Het foto gekry en besluit om hom te post na aanleiding van die Cas spir in Chris Hanie-squatterkamp wat netnou geplaas is. Mooi dag 112


Petrus Hendrik Oosthuizen: Dankie Eiras Vermaak. Ek dink dit kan ‘n kon news ie hê, want SPIKKELS was nogal beroemd in die 80 jare, aangesien eenheid 2 die hoof basis was vir die ou WWR toe ek aan gesluit het. Eiras Vermaak Hi Petrus. Ja ek hoor jou. My man het uit SAP getree 31 Mei 1986. Aangesluit by Mag in 1952! Laaaaaaaaaang tyd. Goeie tyd. Swaarkry tyd. Maaaaaaar trotse tyd ! Egbert Botha Spikkels het in ʼn "ambush" in gery ' 79 Maart - Julie en ons het agterna die koeëlmerke met wit kryt gemerk vir foto’s. Spikkels ʼn paar dae/weke later landmyn, geen beserings.

113


Paul J Murphy Ek het beide foto's van Spikkels geneem - Die persoon wat besig is om die LMG te verwyder is wyle kst Pieter Stemmet - hy is doodgeskiet saam met sers Pat Pietersen in 'n hinderlaag op 18 Junie 1979. Hennie Heymans Paul J Murphy - ek wil baie graag hierdie twee foto's gebruik, asb? Egbert Botha Hennie jy is welkom, die foto’s is myne. Hennie Heymans Egbert Botha baie dankie! Wil dit die maand in die NONGQAI tydskrif plaas. Hartlik dank!

1979 SAP-TIN: Bravo Kompanie Peloton 3 Maart – Julie- Augustus

Met dank aan Paul J Murphy en Egbert Botha Paul J. Murphy help of korrigeer indien nodig:Agter links na regs: ?, Sers. Pat Pieterson, Piet Maree, Smit, Kapt. Viljoen, ?, Konst. Reynecke, ? , Konst. Faban, Lt van Rooyen,Konst. E. Botha. Voor sittende: A/O Vermaak, Konst. P. J Murphy, P. Stemmet, van Niekerk, ?, ?, ?, Erasmus( ? ), ?, ?, Kuit, ?, en Konst. Koos Tate, en 2 Ovambo Tuiswag lede. 114


(Vraagtekens beteken name onbekend aan my - vergeet).

Paul J Murphy Die persoon tussen Piet Maree en Kapt Viljoen is Stan Stander. Aan die anderkant van Kapt Viljoen is Ser Roelofse (PE) dan Kst Van Litzenborg ek hoop ek spel dit reg). Langs Dirk Kuit is Frans Claassens (later by Koevoet en het verongeluk saam met Maj Tikley Kessler toe hulle vliegtuig geval het). Yesterday at 15:27 · Unlike · 2

Egbert Botha Dankie Paul.

Ek wil “bos” toe: Hugo Hanneman 26 February at 15:53 Soos ek reeds genoem het, was een van die hoof beweegredes vir my toetrede tot die Suid-Afrikaanse Polisie die kans om grensdiens te kon verrig. Met ander woorde... om bos toe te kon gaan. Om eerlik te wees, ek was vir die SB klerk op Pretoria-Sentraal 'n behoorlike pyn in die nek. Maar uiteindelik kon ek deel wees van daardie spesiale groep polisiemanne. Dit was omtrent hierdie tyd wat ek my TIN opleiding kon begin. As ek nie verkeerd is nie, was ons die tweede groep wat die hele opleiding op Maleoskop ontvang het. Ja... daar was maar primitiewe fasiliteite en kamikasi-kokke (wat so sleg gekook het dat hulle MOES besef het... ons gaan hulle laat "verdwyn" sou ons die kans kry.) En koue water wasgeriewe. Ja, ek kyk julle ouens se foto's van die "nuwe" Maleoskop. My tyd was daar NIKS!!! Julle foto's laat my soos 'n 1838 Voortrekker voel! Toe ek aangesluit het, was daar ou toppies wat rondgeloop het met Tweede Wêreldoorlog medaljes. Duidelik het ons nou daardie generasie vervang. Ons is ook oorlogsveterane... bosoorlogveterane! As jy weet wat dit was om in 'n wagpos daar doer in die noord... noordelikste hoek van Rhodesië. In die mees westelike punt van Suidwes-Afrika, of oos in die Kruger- wildtuin. Of selfs op die Lesotho grens te sit. Wie weet wat dit was om sommer net (sorry vir die Bostaalwoord) kak te voel en te verlang huistoe. Veral as jy onder daardie pragtige maanlig wat so sterk was dat jy 'n suntan kon vang, in 'n ambush-posisie gelê het. Of daardie dae wat reëndruppels so groot soos volstruiseiers jou in die veld vang. En jou poncho binne sekondes natter binne as buite is. En jy dan maar soos die wildediere, jou agterent in die reën gedraai het.. Of as jy so lekker op die rantjie van 'n wetdream geslaap het, net om wreed deur die klap van mortier en gewere, jouself droog skrik. Dan my vriend... groet ek jou met respek en erkenning dat jy ook daar was! Seen by 49;Christo Giani, Glenn Elsden, Robert Brand and 9 others like this.

Eiras Vermaak wow Hugo. Jy praat so raak ! dit voel vir my of jy nog gister daar in die stories was wat jy op so lekker gesels manier vertel. Dankie vir deel. Jy weet, ons vrouens hier by huis het nie die helfte of kwart benul waardeur jul manne daar op ons grense deurgegaan het nie. Ek kry hoendervlees as ek myself so diep in dit beleef. Saluut vir julle - en my oorl man - ek is trots !! Baie mooi middag verder 26 February at 16:00 · Like · 3

115


Hugo Hannemann Dankie Eiras... wat ek nagelaat het... ons was van daardie groepe... jy mag nie kamoefleer uniform aanvra of dra tensy jy die TIN kursus geslaag het nie... geen sertifikate nie... net 'n brief aan jou SB. Ons was Maleoskop deur met army-bruin-overall, boots en putti's. Die camo trek jy eers die dag aan wanneer jy Bos toe gaan... Ja Eiras Vermaak daardie manne was special, ek was geëerd om deel te kon wees van daardie Bosgroepe. Het vier vriende daar verloor, was self geskiet. Maar soos 'n donkie terug gegaan vir nog! Ons was daar, en het geweet wat ons van dag tot dag gedoen het. Maar die vroue, meisies, ouers het nie, want ons mag mos nie gepraat het nie. Vir julle haal ek my hoed af en sê namens al die ouens... veral die wat nie meer 'n stem het nie... dankie! 26 February at 16:29 · Like · 5

Eiras Vermaak Hugo. DANKIE. Ek waardeer wat jy sê. Ek hoor wat jy sê. Ek voel wat jy sê. Ook daardie wat jul nie kon vertel nie, dis wat baie manne 'verniel' het maar ons was daar om die 'stukke' op te tel en weer heel te maak. Ek salueer ook elke vrou vandag wat van die begin tot die einde by haar man gestaan het en saam met hom die pad te loop. Ons het die vrugte daarvan gepluk met aftrede. So baie vrouens het hul mans laat los agv grensdienste - laaaaang tye van die huis af weg en ek weet van ʼn geval waar die vrou toe ontrou was aan haar man. Dit is hartseer gewees. SALUUT vir jou. Jul is great. Ons TROTS. ! 26 February at 17:21 · Like

Jeffrey David Hamilton Walker Ons het geen Kokke gehad nie, net RAT PACKS. 26 February at 18:51 · Like · 3

CRIME, LAW & ORDER Welcoming Colonel Mark Ogilvie Hi Hennie Please find letter addressed to me about Colonel Mark Ogilive. See his reply to SA Can. Keep Well, Robert Suberg

116


Hi, family As many you know, following a dream means surrounding yourself with the best of the best. We all know that we are imperfect but I fully believe that within a dynamic, carefully constructed team focused on shared goals and objectives, you can achieve perfect outcomes together. I absolutely love teamwork and even more so within a real family environment. A key need which we have been working towards for well over two years now, is bringing onboard a highly skilled, current and respected provincial SAPS officer who can be assigned full time to the SA CAN family and community. The task is to help us to cement and place the keystone in the bridge between the SAPS and the SA CAN community and consult on final implementation and future design of our community technology. We welcome Colonel Mark Ogilvie, who has been going through a seamless handover of his provincial duties within the SAPS. Mark will continue with an ongoing working partnership with the SAPS. I cannot thank the provincial office and all SAPS members enough for the support and input into the SA CAN family. Over the next five years, we hope to take community operations and the SAPS relationship to new heights. We also envisage that as a community and with the blessing of the SAPS, we will identify an officer who will fill this critical post to always ensure that SA CAN is in check with the SAPS, in both covert and overt operations. Col. Mark Ogilvie will official assume his community duties on the 7 th April 2015 and we trust and hope he will serve no less than 10 years within our Together SA CAN Family. What follows below is a message from Col. Ogilvie himself:

Hi, SACAN-family I must say it is not the easiest thing to do when asked to write about yourself; it really does give you a bit of time to reflect on the highs and lows in life and put into words the future, which is something for the most part we can guide and direct. I have been fighting crime throughout my career in the South African Police Service, starting on the 3rdJanuary 1978, seems like just the other day. I really have had a great career within the SAPS, and have made many bonds that simply cannot be explained in words. Over the years with hard work, dedication and passion, I was promoted from Constable, to Sergeant 1981, Warrant Officer 1988, Lieutenant 1990, Captain 1991, Major 1994, Lt Colonel 1997 and full Colonel 1999 working with KZN Provincial Office. I specialised as a crime scene investigator with fingerprint expert status, photography, plan drawing and forensic gathering of scientific evidence. I furthered my career in the SAPS in the command and management structures with a three year National Diploma in policing, majoring in criminal law, law of criminal procedure and evidence, forensic investigation and investigation of crime. I have had extensive exposure to the all communities of South Africa and this is a result of a successful career within the SAPS. I have finalised my career in the South African Police Service by being a key role player and commander in the development of a specialised operational centre, using technology to analyze serious crimes throughout KZN, with links to similar centres in the nine provinces of South Africa.

117


I believe that the correct use of technology is a powerful tool to assist in the safety of communities. I have decided to be part of the dynamic and passionate SA CAN family to further their positive impact on the communities they serve, without forgetting the government, and non-government organizations, that need community assistance to move South Africa forward into the future. I am looking forward as I head towards my retirement years that I finalise my overall policing career in assisting and developing the community operations structure to support the SAPS. I am looking forward to working more now than ever before to bring the community closer to the SAPS, assisting to develop the community technology to do this with SA CAN 911 ERPC (Emergency Response & Prevention Centres) and PSAP’s (Public Safety Answering Points). As a first priority getting the memorandum of understanding draft and in place between all role-players that wish to participate within the neutral Together SA CAN family structures. Developing the SA CAN community SOP’s (standard operating procedures) and protocols; a training program that helps to guide the positive energy of those community members and security companies who want to help the SAPS and lastly, to be part of the team that builds the most amazing future for holistic community policing, care for one another and a solid bridge to all emergency services. This is a five year plan that will start on 7 April 2015. I also have the most amazing wife and together we have raised two outstanding children. Our son has qualified with a law degree and our daughter is a qualified commercial pilot. I fully appreciate family life and our family’s future. I cannot thank the SAPS enough for an outstanding career which has put me in the position to invest further in the community`s co-ordinated endeavors to move South Africa forward. Colonel Mark Ogilvie

118


BOOKS BOEKE

Wie het enige inligting of foto’s oor die Flechas van Angola en Mosambiek?

119


POLISIESKRYFSELS Die Dobbelaar: Naam weerhou Dis nou al ‘n paar jaar gelede. Hy onthou nog hoe sy gesê het sy wil saam met die kinders na Carnavil City toe gaan om ‘n bietjie te dobbel. Hy dobbel nie, vir hom is dit verskriklik vervelig. Hy wil nie saam nie. Hy het vir haar R200.00 gegee. Nou ja dit is seker maar nie te veel vir ‘n bietjie ontspanning nie. Alle soorte sport het mos maar uitgawes. Laat daardie nag bel sy om te sê sy is nog daar en gaan nog ‘n bietjie bly. “Hoeveel het jy gewen?” vra hy. ’n Mens vra mos nie hoeveel iemand verloor het nie. Jy gaan mos om te wen al is dit onder die voorwendsel dat jy net ‘n bietjie gaan ontspan. Nee sy het nog nie gewen nie, maar die kinders het vir haar nog geld geleen. Die volgende oggend is dit doodstil oor die dobbelry. Hy vra toe maar hoeveel hulle gewen het. Niemand het gewen nie. Niemand sê ook hoeveel verloor is nie. Die volgende Vrydag is dit weer dieselfde storie. Hy gee geld vir “ontspanning”. Sy ontspan en verloor. Later begin dit ‘n patroon word. Hy steur hom nie eintlik aan die hele affêre nie. Later word dit ‘n deurnagstorie. Sonder dat hy dit agterkom dobbel sy met groter bedrae geld. Die gewone dobbel kaarte word silwer en goue dobbel kaarte. Sy is ‘n gewaardeerde kliënt en kry afslag op etes by die verskillende restourante. Nou gaan hy ook saam, vir die ete. Na ete kan hulle nie gou genoeg klaar kry om by die dobbel tafels te kom nie. Hy gaan maar fliek. Na fliek het sy reeds vir hom gereël vir ‘n geleentheid huis toe. Hy kan maar huis toe gaan, sy wil nog dobbel. Die deurnag dobbelary word ‘n gereelde ding. Hy begin nou agterdogtig word. Waar kom al die geld vandaan? Daar word nie eintlik iets gewen nie, maar daar word gedobbel. Hy begin vra, maar kry nie eintlik antwoorde nie. Hy sê hy dink sy moet liewer ophou want hy vermoed sy speel op skuld op die kredietkaart se oortrokke fasiliteite. Sy wys egter nie die rekeninge nie. Sy stop skielik self om te gaan dobbel, maar nie vir lank nie. Haar dobbel vriende leen nou geld aan haar. Sy word ‘n bekende by die dobbel tafels. As sy nie opdaag nie wil hulle weet waar sy was. Al die kredietkaart se limiete is bereik. Waarheen nou? Daar word nou by ander rekeninge gesny om die begroting te laat klop. Lenings word gemaak om die skuld te konsolideer. Dit help nie veel nie, want alhoewel dit verligting bring is dit steeds skuld wat betaal moet word Skielik stop sy die dobbelary. Sy het besef dat hulle op die randjie van bankrotskap is. Die skuld is duisende wat baie lank gaan neem om terug betaal te word. Soos met alle soorte verslawings is dobbel ook ‘n erge verslawing en is dit baie moeilik om dit af te leer. Is hulle gelukkig dat sy betyds gestop het?, ook nie heeltemal betyds nie. Sy het darem gestop voordat sy dinge soos juweliersware gaan verpand het, of soos mense wat selfs hul motors verpand. Dit is nou al ‘n paar jaar dat sy nie dobbel nie, maar hy vermoed sy kry steeds lus om net nog een keer haar geluk te gaan probeer, ja net nog een keer.

Deur my Bril: Neelsie Borea Hey hallo hallo Piepols. Nouja, gisteroggend ses uur vat ek en vriendin pad gowwermintsgebou toe daar in die middestad van Pretoria. Daar aangekom, half sewe, staan die ry mense reeds so 40-50 mense sterk. Ons kyk mekaar soooo .... eish eish hoe laat maak ons vandag klaar hierso. 120


Natuurlik kyk ek mense deur ... help die tyd verwyl. Leer sommer van voor iets nuuts omtrent mense. Sien ek die vrou so twee mense vorentoe. Plastiese sakkie met drie (3) vetkoekies. Ek smaail nog so op my eie, toe vestig vriendin my aandag op wat reg agter my aangaan. Ag piepols, dierbaarste. Reg agter my, staan 'n ou gogo (ouma) gebukkend besig om die vetkoekies (hier rond bekend as ngwenyas) te bak. So rondom gogo staan paar mense en wag vir hulle bestellings. Val ek ook tussen die groep in. Nou bekyk ek gogo se kontrepsie soooo. Neffens haar staan twee plastiek emmers vol deeg. Ook so plastiekskotteltjie met water in. Twee stewige bokse met deksel gedeeltes. Ja, twee goeie kwaliteit bruin kartondose. Binne in elke kartondoos, oftewel sommer boks hiervanaf, het sy tuisgemaakte kontrepsies wat so min of meer die grote van 'n 5kg gasbottel elk kan vat. Werklik baie kreatief aanmekaar geslaan. Hierdie gasbottelkontrepsies. Dan, en dit was wonderlik om te aanskou, het sy op elke gasbottelkontrepsie 'n groot emaljeskottel. Die soort wat ons almal uit ons kinderdae goed onthou. So gele op die een kontrepsie, Groene op die anner een. Olie in elk .... pruttel hierdie ngwenyas nou tot regte kleur en gaar ... so uit die hand word dit dan verkoop. Een vrou het sommer koerantblaai daar. Tel haar ngwenyas af. Ses. Binne in koerantpapier om ergste olie te absorbeer, Daar gaat sy. Werk toe. Vars gebak vir brekfis. Anner man staan en jaag gogo aan ... haastig beduie hy. Nee seg gogo, die goed moet deurgaar wees. Net so paar minute. R1.50 een. Gogo staan deurlopend gebukkend oor die braaiende ngwenyas. Hou hulle dop. Draai behendig om met haar vurk wat byderhand is. Sien ek sy spoel haar hande (ook deurlopend) in die plastiekskotteltjie met water af. Vat pragtige skoon vadoek, vee die hande af, draai ngwenyas om. Man voor my word gehelp. Ander een kom koop vier ngwenyas, Met vier skyfies polonie ... sien ek die is ook klaar gesny, netjies in 'n plastiese sakkie. Gogo gebruik vurk om ngwenyas in plastiese sakkie te sit, tel vier polonieskyfies af, met vurk en in dieselfde sakkie. Oorhandig aan die man. Man betaal met kleingeld wat hy op die een plastiek emmer sit. Lateraan eers vat gogo die kleingeld. Sit in voorskoot sak. Dink ek by myselwers, wraggies sal g'n boosdoener hierso kom staan en gogo beroof nie. So kom my beurt ook aan. Ses ngwenyas. Gogo tel af. Praat Afrikaans met my. Kealeboga gogo seg ek. Baie dankie. Terug ry toe. Vuurwarm vetkoekies vir brekfis. Fles koffie saamgevat. Vetkoekies met koffie. Sommer op die pavement gekoop. Halfnege ... ek en vriendin terug in my motor. Wonderwerk. Nege uur, koffie en ligte brekfis op my werf. Wat 'n blessed oggend. Peace be upon you gogo. Jy't my weer mooi laat raaksien. So stukkie geloof in onse mense teruggesit. Dan dink ek onwillekeurig: Bless our country dear Lord. Vir die wat nog omgee, die wat wil omgee ten spyte van soveel challenges. Bless die goeies. Bless die slegtes. Bless onse gowwermint. Meer as dit kan ek nie.

Antropologie: My verbintenis met die Oos-Kaapse Xhosas: Fanie Bouwer Ons swartetjies op die plaas het natuurlik glad nie skool toe gegaan nie. Ons het dit nooit bevraagteken nie. Ons het maar aanvaar dat dit so bestem was. Dit was vir my ‘n doodnatuurlike situasie. Ons het gedink dat ons die swart mense ken. Ek het dan immers saam met hulle groot geword en hulle taal vlot gepraat. En gesien hoe hulle leef, dans en eet.

121


So lyk die plaashuis deesdae waar ek groot geword het in die Ugie se distrik op die grens van die Transkei. Instandhouding het die nuwe Transkeier en eienaar nie geken nie. Dié plaas (Mnyolo Heights) is destyds deur die NP-regering uitgekoop en saam met ander by Transkei ingelyf in hulle sg. konsolidasiebeleid van tuislandgrond. Ek het ook hulle gebruike en tradisies geken. Ek het byvoorbeeld ook hulle musiekinstrumente soos die “umHrube” (die “r” word soos ‘n “g” uitgespreek) en die “isitolotolo” bespeel. Die Engelssprekendes verwys na die “umHrube” as die “traditional Xhosa bow”. Vir die oningeligte sal die “umHrube” soos ‘n kleinerige pyl en boog lyk. Die “sitolotolo” was so ‘n klein metaal instrument wat jy in jou een hand vasgehou en teen jou tande gedruk het. Jy het dan met jou duim van jou ander hand die klein reghoekige staalsnaar getokkel. Ek kan nog enkele Xhosa-liedjies sing wat ek as jong kind aangeleer het. Ek het in my latere lewe so af en toe in die geselskap van swartes, wanneer ‘n gemoedelike situasie hom daaraan ontleen het, tot hulle groot vermaak een of twee van die liedjies gesing. Ek het selfs die Abakhweta inisiasie (besnydenis) seremonies bygewoon, met ander woorde wanneer hulle “bos toe gaan”. Dit word gedoen enige tyd bo die ouderdom van 16 jaar. Ek het byvoorbeeld bygestaan en gesien hoe die “snydokter” (“Ingcibi”) tydens ‘n besnydenis met een vinnige beweging die voorhuid verwyder en dan, wat ons genoem het, geneesbol, blitsvinnig om die wond draai. Nooit het ek gehoor dat enige van die ouens se wond ontsteek het nie. Dit gebeur deesdae baie. Ek wonder hoe die ouens intussen die kluts kwyt geraak het? Wanneer die ouer swart seuns op die plaas geïnisieer is, en hulle in die gras makhweta hutte (“Ibomalabakhweta”), wat spesiaal vir dié doel opgerig word, gewoon het vir die voorgeskrewe tydperk, het ons daar gaan inloer. Geen vrouens is daar toegelaat nie. Die voorhuid is binne die makweta grashout begrawe. 122


Wanneer die tydperk van ‘n paar weke verby was, is die gras hutte afgebrand en moes hulle na die rivier gaan om die wit klei verf af te was. Ek het dit alles gade geslaan. Hulle het dan kakie klere gekry en was dan as jong volwasse mans in die gemeenskap aanvaar. Dit is vir hulle so belangrik as ons 21-ste verjaarsdagvieringe. In weerwil van die apartheidsbeleid wat gegeld het, was die verhoudinge tussen die wit- en swart mense van daardie wêreld, destyds baie goed. Die Xhosas van die Oos-Kaap is ‘n Nguni groep, en is ‘n vroeëre mengsel van groeperinge soos die Mpondo; Thembu; Hlibi; Mfengu; Bomvana, Mpondomise, Xesibe, met ook ‘n mengsel van die destydse Khoi groepe. Geskiedskrywers beweer dat die kliek-klanke soos “Xhosa” byvoorbeeld inderdaad ‘n Khoi woord is, wat eers “Kosa” in die Xhosas se aanvanklike uitspraak was. En so ook ander. Is daardie Xhosas wat so gelerig van kleur is, nie dalk die gevolg van ondertrouery met die Khoi nie?

HOBBIES / STOKPERDJIES Polisie-aandenkings: Francois Gunter

Francois Gunter Vars uit die pos-aflewerings bakkie. Daar is nog gratis dinge in die lewe en ek is baie dankbaar aan die geskenk(e) van Oom Petrus Johannes Bester. Selfs SARS was nuuskierig, maar het gelukkig niks beskadig nie. Oom Petrus, baie, baie dankie vir die stukkie geskiedenis. Hy sal 'n eervolle plek inneem in my versameling en met trots vertoon word. Dankie vir die vaandel ook, dit was net so 'n verrassing en is word net so baie waardeer. Ek hoop ek kan eendag met Oom regmaak en sal bid vir Oom en die Tannie se lang onbekende pad wat voorlê. Sterkte aan al twee van u.

123


Tom van Rensburg and 4 others like this.

Hennie Heymans Ja sug, so verlaat kultuur-historiese goedere ons land. Ons het geen museum om sulke goed veilig te bewaar nie. Ons "ou" manne wat in SAP & SAS-geskiedenis belangstel het lank gedink hieroor. Dis die beste dat "jong" manne wat lief is vir die goed dit vir nageslagte sal bewaar. Net so stukkie agtergrond: In die SAP Adresboek is die posadres van elke stasie en dan is daar ook die SAS-adres vir goedere en passasiers wat soms verskil het. Dan die telegrafieseadres - kommissaris is Kompol, dan is daar ook: Decompol, Polkol, Kwapol, Afkom, Burpol, Megpol ens. Elke stasie se adres was: stasienaam gevolg deur SAPOL. Woorde was getel en die "staat" het betaal en wee jou wat nie die regte telegrafiese adres gebruik nie. In die ou dae was die uitreiking van spoorwegorders ook "problematies". Daar was 1ste, 2de en 3de klas. Konstabels en 2/sersante moes met "komberse reis" en het 2de klas gereis. So was daar verskillende kategorieë vir elke rang.

SPORT Concentration Camp Cycle Tour Hallo All, 1.

Attached the letter, map and touring schedules of the planned 9 x tours to all the Concentration Camp Sites in December 2015.

2.

Thanks for your positive response. I believe through this we can really make a difference throughout our country!

3.

You are urged to download the FREE app “South African Battlefields” from the app store on www.amazon.com

4.

Once downloaded on your cell phone, click on “Sustainable Heritage Sites” and sponsor a star for R50-00 or an e-ball for R 600-00. This money will contribute to make the whole effort feasible! 124


5.

David Gush indicated that the MOTHs motorcycles could also participate and make promotion for our effort. This is a wonderful idea and will contribute largely to spreading the message and getting large numbers involved. Thanks to the MOTHs and SA Legion in advance!

6.

We are specifically looking for members to come forward and assist with the following: a.

Local Heritage Committee members and coordinators

b.

9 x Tour organizers (one per province)

This is a joint effort to move South Africa forward. Thanks for getting involved! Regards, Jan Malan Kolonel (Aftr. SA Leër)/ Colonel (Ret. SA Army) 0827840807 Voorsitter/Chairman: SA Weermag Vereniging (SAWV) / SA Defence Force Association (SADFA)

HUMOUR IN UNIFORM ‘n Petrol-storie: Christo Giani Dit kan ‘n ware verhaal wees. Ek is 'n 18 jarige konstabel op die klein plaas polisiestasiestasie met die gryse en wyse oom At (Adjudant Booysen) (RIV) as stasiebevelvoerder. In ons polisiewyk was twee boere wat op buurplase geboer het. Hulle is egter welbekend vir hulle al-ewige konflik en die polisie was gereeld ingeroep; dis nou oom Frik (RIV) en oom Jan (RIV). Die verhaal speel af gedurende die 70’s. Brandstof is beperk en net die polisie is gemagtig om petrolpermitte uit te reik wat sou toelaat dat jy slegs vyf liters petrol in jou voertuig mag hou, of dat jy na-ure mag petrol ingooi. Die spoed was erg beperk. So gebeur dit eendag dat oom Frik by die petrolpompe stop op ons klein plaasdorpie (dis nou nadat hy eers by die hotel ‘n draai gaan maak het). Hy het ‘n ou Fordbakkie met twee petroltenks waarvan die een nie werk nie. Hy sien sy geliewe buurman, oom Jan stop ook daar met sy nuwe Toyotabakkie. Oom Frik sluit die stukkende petroltenk oop en se vir die petroljoggie “gooi water maar moet nie dat die mense sien nie”. Die petroljoggie protesteer maar oom Frik wys hom hy moet saggies en moet nie onnodige aandag trek nie. Na oortuiging vat die petroljoggie die tuinslang en maak die petroltenk vol water. Oom Jan staan eenkant en maak asof hy niks sien nie maar neem deeglik kennis van wat aangaan. Nadat die tenk vol water is vat oom Frik kopseer pille en gooi dit in die petroltenk. Hy sê vir die petroljoggie om die bakkie te skud en so skud hulle die Fordbakkie, natuurlik ter aanskoue van oom Jan. Net toe oom Frik wil ry stap oom Jan nader en vertel in detail vir oom Frik wat hy gesien het; hy wil weet wat aangaan. Oom Frik ontken aanvanklik en oom Jan gryp die petroljoggie voor die bors en dreig om hom ‘n pakslae te gee as hy nie praat nie. Oom Frik spring uit en keer. “Reg” sê oom Frik, “laat ek jou die waarheid vertel”. Almal weet oom Frik se seun werk by die WNNR in Pretoria en oom Frik verduidelik dat klein Frik-hulle hierdie petrol-pille ontwikkel het. Jy gooi vier van die pille op ʼn tenk vol water en dan verander die water in petrol. Oom Jan se hy soek ook van die pille. Oom Frik weier aanvanklik maar oom

125


Jan se dat hy gaan uitpraat en dit kan klein Frik sy werk kos by die WNNR! Oom Frik gee hom vier van die kopseer pille en maak dat hy wegkom. Oom Jan sê vir die petroljoggie om sy nuwe Toyota se tenk vol water te maak. Die joggie wat agtergekom het wat aangaan protesteer maar voor hy enige iets kan sê gryp oom Jan hom weer voor die bors (almal het geweet om Jan kon ʼn bars hou slaan – sy bynaam was ma’donnor). Die gevolg is dat die petroltenk kry water en so in die geheimhouding word die vier pille in die tenk gegooi. “Skud die bakkie” kom die opdrag aan die petroljoggie en dit word behoorlik geskud. Oom Jan trek weg maar ry nie ver nie. Ongelukkig gaan staan sy bakkie heeltemal te naby aan die polisiestasie en daar word die “geheime petrol-pille” ʼn polisie aangeleentheid. Gelukkig was oom At ʼn wyse man wat mense verstaan het en die saak word nie in die MR (misdaadregister) aangeteken nie.

Die Legende van Rex de Ruiter: Anton Uyster Uys In die dae voor TV het mense nog baie gesels en ook baie meer oor en weer gekuier. En as daar ‘n drankie of twee by was, was die gesels net soveel lekkerder. As jy dalk oor feite oor hierdie storie beskik, hou dit vir jouself. Die storie kan doen sonder dit Op ‘n stadium het ek en Rex de Ruiter saam gewerk. Hy was ‘n paar jaar ouer as ek en was op ‘n manier my mentor deurdat hy my al die fyner kunsies gewys het. Hy het my ook baie van die stouter kunsies geleer. Maar eintlik was hy ‘n baie goeie ou en meeste mense het van hom gehou. Daarom het hy ook heelwat vriende gehad, die soort wat mens as “drinke broers” sou beskryf en wat jou gewoonlik help om in die moeilikheid te kom, maar sukkel om jou daaruit te kry. Rex het redelik laat in sy lewe getrou. Eintlik so laat dat almal al gedink het hy sal nie meer trou nie. Maar skielik eendag hoor ons ou Rex het getrou. Glo met ‘n vreeslike kwaai vrou. Rex en sy nuwe vrou het toe by ‘n woonstel ingetrek. Een Middag het drie van sy vriende by hom kom kuier net om so ‘n bietjie oor die ou dae te gesels en natuurlik om te hoor hoe dit voel om getroud te wees na soveel jare van vryheid. So het die middag lekker aan gegaan en die drankies het saam daarmee gevloei. Skielik onthou ou Rex dat hy getroud is en dat sy vrou, wat nou nie eintlik van sy vriende gehou het nie in die kamer gerus het, eintlik om nie by hulle te wees nie. Hy verskoon hom en sê dat hy gou gaan kyk hoe dit met mevrou gaan en hoor of sy iets nodig het. Alhoewel hy nou nie vallende was nie, was hy lekker gekoring. Wat hy nie geweet het nie was dat sy vrou die heel tyd na hul slim stories gelê en luister het. Toe sy hoor hy kom kamer toe het sy doodstil op die bed gelê en gemaak of sy slaap. Ou Rex probeer haar wakker maak, maar sy lê doodstil. Hy lig haar so ‘n bietjie op om haar wakker te maak maar sy val slap neer op die bed. Dit is toe dat Rex met ‘n skok besef sy vrou is dood. Hy gaan terug na sy vriende en kondig met ‘n somber gesig aan dat sy vrou dood is, onwetende dat sy steeds na hulle lê en luister. Wat gaan hulle nou maak? Een van sy vriende wat eintlik al ver verby die slim stadium is sê dat hulle dadelik blomme vir mevrou moet gaan koop en so van haar afskeid moet neem. Na so ‘n vinnige loop doppie is hulle daar uit na die blomme winkel. By die winkel koop Elkeen ‘n bos blomme. Omdat dit Tex se vrou is, moet hy ‘n krans vir haar koop. By die woonstel rig hulle hulself in gelid om afskeid van mevrou te neem met Rex heel agter, want hy weet van begrafnisse. Die eerste ou gaan die kamer binne met ‘n drankie in die een hand en ‘n bos blomme in die ander hand. Hy sit sy blomme op haar bors neer en sê “Totsiens mevrou, baie dankie vir alles wat u vir ons gedoen het”. Hy lig sy glas en neem ‘n slukkie op haar.

126


Nommer twee kom ook in. Trane loop oor sy wange. Hy buk met sy oorvol glas oor haar en sit sy blomme by haar voete. In die proses mors hy van die drank oor haar bene. Dit kos inspanning van haar om niks te doen nie. Hy bedank haar vir haar goeie geaardheid wetende dat hy lieg en maak hom uit die voete want hy hou nie van spoke nie. Nommer drie kom in met sy vernielde rose wat slap in sy hand hang en begin huil, maar nie ‘n regte hartseer huil nie, meer ‘n dronk verdriet soort van huil. Hy bring ‘n roerende huldeblyk en huil nog meer omdat hy, na sy mening sulke pragtige woorde aan mevrou gebesig het. Hy verlaat die kamer en gaan praat in ‘n fluister stem met Rex en die ander buite die kamer. Moet hulle ook soos die swartes ‘n nagwaak hou? Hulle het darem nog ‘n bietjie drank oor. Dan kan hulle sommer al die goeie eienskappe van mevrou bespreek. So kan hulle dan vir arme ou Rex bystaan en vertroos. Hulle besluit dis die regte ding om te doen. Nou is dit Rex se beurt. Hy stap die kamer plegtig binne met die ander agter hom aan. Hy buig met sy lang lyf af oor haar en moet met sy een hand aan die katel vashou om nie op haar te val nie. Hy haal die krans wat hy oor sy nek en skouer gehang het af en sit die krans plegtig oor haar lyf en toe begin hy praat in ‘n gewyde stem. “Totsiens my vrou. Al was ons nie lank getroud nie, was jy ‘n goeie vrou vir my. Baie dankie vir alles wat jy vir my gedoen het. Ek onthou die goeie dae wat nogal lekker was, die lekker kos wat jy gemaak het, ja ook die dag toe jy my aan my oor by die barracks uitgesleep het toe ek net ‘n bietjie gekuier het, maar voor ek gaan wil ek net sê partykeer was jy nogal ‘n ou bliksem gewees”. Dit was die laaste strooi. Sy vlieg daar op dat jy net blomme en kranse sien spat. Sy skree en vloek die klomp uit die kamer uit. Rex is so bly dat sy vrou uit die dood opgestaan het dat hy sommer begin lag en haar wou soen, maar sy drank asem staan haar nie aan nie en sy stamp hom op die bed waar hy sommer bly lê en aan die slaap raak. Twee van die vriende dink hulle sien ‘n spook en vlug by die woonstel uit. Die derde ou dink hy het “Dilirium tremens” en sweer sommer daar en dan dat hy nooit weer gaan drink nie, terwyl hy hande viervoet uit die woonstel vlug. Die volgende dag is hulle darem gedeeltelik vergewe toe hulle elkeen met ordentlike blomme en sjokolade om verskoning kom vra het. Wat verder met Rex gebeur het is nie duidelik nie. Een ding was seker en dit was dat daar nie weer in die woonstel gedrink is nie. Nou wil jy weet hoe ek van die dinge weet. Ag ek weet sommer maar net daarvan.

DIARY / DAGBOEK 17 Oktober 2015: Jaarlikse Skaapbraai: OudSAP-Lede Liefdadigheidstrust [O-SAP-LT] Genl-maj Bertus Steyn rapporteer dat die jaarlikse skaapbraai vanjaar, DV, op 17 Oktober 2015 by “Die Plek”, Derdeweg, Sinoville gehou sal word. Slegs 180 persone sal toegelaat word. Geen laatkommers, gaste sal slegs voor ʼn sekere datum kaartjie kan koop, dan is dit neusie verby. Indien ons die lewe behou, sien ons u daar!

127


WELFARE / WELSYN “Projek Nongqai”: Verarmde volksgenote: Genl Bertus Steyn [O-SAP-LT] Shakespeare het geskryf: "Neither beggar nor borrower be ...." Bertus Steyn het nou die dag vir ons kom kuier. Hy is die sekretaris van die O-SAP-LT. Hy het "mooi" tweedehandse klere kom haal. Hy versprei kos en klere aan ons verarmde volksgenote. [Dit is 'n saak wat ons goed gesind is – ons mense veral dames kry werk maar het nie klere om aan te trek nie.] Indien u, u weg oopsien om ordentlike klere te skenk, kontak Bertus gerus ..... “onthou wat ons aan die geringstes doen ......” 

Kontak nommers 083-655-9145 of 012-803-5724

ITY CLAUSE: VRYWARINGSKLOUSULE Die e-Nongqai bevat die uiteenlopende en diverse persoonlike menings van verskillende korrespondente en die opsteller van e-Nongqai kan nie vir enige deel van die inhoud daarvan in sy persoonlike hoedanigheid verantwoordelik gehou word nie. The e-Nongqai contains various and sundry personal opinions of different correspondents and the compiler of e-Nongqai cannot be held responsible for any of their comments. Enige advertensies of enige sake voortspruitend is tussen u en die ander party.

May our friendship never come apart, Especially when it's straight from the heart!

CONTACT DETAILS / KONTAKBESONDERHEDE Hennie Heymans: enongqai@gmail.com Anemari Jansen: anemari@koorsboomcottage.co.za Glenn Elsden: glenn.elsden@gmail.com William Marshall: mechinf@netactive.co.za Paul Els: paul@who-els.co.za

Greetings – Groete Salute! Saluut!

Hennie Heymans No 43630 © 2015

128