Page 1

THE e-NONGQAI Un-official Police Gazette for VETERANS of the former South African Police Force and for those interested in the history of our Police, Defence and South Africa’s National Security November 2012; Vol 3 no 11 DIE e-NONGQAI Nie-amptelike Polisiekoerant vir VETERANE van die ou Suid-Afrikaanse Polisiemag en vir diegene wat belangstel in die geskiedenis van ons polisie, verdediging en nasionale veiligheid November 2012; Vol 3 Nr 11

SAP 100

1


Contents / Inhoud 1. WELCOME / WELKOM .................................................................................................................. 8 1.1 Moment of silence/ Bepeinsing..................................................................................................... 9 Aan jou vriende word jy geken! - Koot Swanepoel (Joubertina)........................................................ 9 1.2 Voorblad / Front Page – SAP 100............................................................................................... 10 1.3 Redaksioneel – Hennie Heymans ................................................................................................... 10 Drank, stres en sielkunde .................................................................................................................. 12 Eugene de Kock 1 ........................................................................................................................ 12 Eugene de Kock 11 ...................................................................................................................... 12 Kommentaar deur HBH ............................................................................................................... 13 Finale kommentaar: Genl van der Merwe .................................................................................... 13 ‘n Eeu van nasionale polisie in die RSA op 1 April 2013: Ons Polisie-geskiedenis ........................ 14 2. PERSONALIA VANAF 30 SEPTEMBER tot 30 OKTOBER 2012 ............................................... 16 2.1 Afsterwes .................................................................................................................................... 16 2.2 Siekboek...................................................................................................................................... 17 2.3 Verjaarswense ............................................................................................................................. 18 2.4 Allegaartjie.................................................................................................................................. 19 2.5 No. 21719 Detective Warrant Officer Stanley Hawkins – Koot van Schalkwyk ....................... 21 3.1 HONOURS & AWARDS / EERBEWYSE & TOEKENNINGS................................................... 22 3.2 ROLL OF HONOUR / EREROL ................................................................................................... 22 3.3 SAP GRAVES: BENONI – KOOS BRITS .................................................................................... 23 3.3 Neil "Zoeller" Kotze - Patrick Coetzee (Kimberley) .................................................................. 23 3.4 1966: SAP Memorial Swakopmund (Namibia) – Willie du Plessis ............................................... 25 3. 4 FRIENDS MISSING AND FOUND! / SAP 55 VERMISTE PERSONE .................................... 25 4. REUNIONS / REUNIES / EVENTS / GEBEURE .......................................................................... 26 4.1 Nog ‘n Skaapbraai in Pretoria - Neelsie Borea .......................................................................... 26 4.2 Facebook: Die SAP-Afgetrede Lede: Dame van die Jaar 2012 – Johan Jacobs ........................ 26 2


5. PERSOONLIKHEID VAN DIE MAAND - Kol Hein Killian ......................................................... 28 6. PERSONALITIES & BIOGRAFICAL DICTIONARY/ PERSOONLIKHEDE / BIOGRAFIESE WOORDEBOEK .................................................................................................................................. 36 6.1 Col JJ Coetzee: Wartime OC SAP Special Branch (or Political Branch) ................................... 36 1927 1st Team Pretoria Police Rugby Football Club ................................................................... 36 Korrespondensie tussen HBH en PC Swanepoel ......................................................................... 37 1932 Handbook – Capt JJ Coetzee ............................................................................................... 39 6.2 No 15002 (V) Genl (adv) DA Bester ......................................................................................... 42 Det/Const DA Bester: 1938 SA Police Establishment, Alexander Bay ....................................... 43 1938 Rugby: SAP First XV Alexander Bay ................................................................................. 43 1938 Rugby: SAP Second XV Alexander Bay ............................................................................ 44 1940: Promotion: First on the list: Det/Const to 2/Det/Sgt – DA Bester ..................................... 44 1946 Conference of DC’s in Transvaal: Lt DA Bester ................................................................ 45 Brig DA Bester: Chairman SAP Rugby Club .............................................................................. 45 Law Reports – Brig DA Bester .................................................................................................... 46 Lt-Gen DA Bester ........................................................................................................................ 46 Lt-Gen DA Bester (Chief Deputy Commissioner – Excutive) ..................................................... 46 On Retirement with top SAP Generals......................................................................................... 47 Photos received from his daughter, Mrs Swanepoel: ........................................................................ 47 The Young Detective ................................................................................................................... 47 Photo for SAP Appointment Certificate...................................................................................... 48 Promoted to Captain ..................................................................................................................... 48 Gen Bester in reflective mood ...................................................................................................... 48 Gen Bester the Golfer ................................................................................................................... 49 Golf with Gary Player .................................................................................................................. 49 The Advocate ............................................................................................................................... 50 A Book that belonged to Gen Bester ................................................................................................ 51 6.3 Johan Deysel en Isabel Kruger.................................................................................................... 52 6.4 Kinders van wyle Luit Barry en mev Barry ................................................................................ 52 6.5 1948 - SAP Berea, District 46, Durban Central – Sandy Evans Hanes (UK) ............................. 53 3


6.6.1 Sgt EW McAllister, DCM – See Berea 1953 ..................................................................... 53 6.6 1953: SAP Berea, Durban Central (District 46) - Sandy Evans Hanes....................................... 54 6.7 A sense of Value? UK Police: Diederick “Robocop” Coetzee (fromer SAP) ............................ 55 6.8 Anthony Luff: A Cape Scot? ...................................................................................................... 55 6.9. Brig ‘Kelly’ Kellerman .............................................................................................................. 56 7. Over a nice cup of coffee ... or how I see things / Oor ‘n koppie lekker koffie ... of soos ek die saak sien: ....................................................................................................................................................... 56 Vryheid van Spraak ...................................................................................................................... 56 Selfuitgewers ................................................................................................................................ 57 Taalgebruik: Die Afrikaanse veiligheidsmagte met die onrus en bos as milieu .......................... 57 Moord op Polisie in die Polisiebrigade ........................................................................................ 57 ‘n Teetafel-storie: Moord in die Oorlog ....................................................................................... 58 Misdaad ........................................................................................................................................ 60 8. WE REMEMBER / ONS ONTHOU ............................................................................................... 61 8.1 Stilte in die Hof – Lentulus ......................................................................................................... 61 8.1.1 Gesuip, M'Lord? .................................................................................................................. 61 8.1.2 Tragies, M'Lord? ................................................................................................................. 62 8.2 1992: Suid-Afrikaanse Polisie: MBO Musiekaand Pretoria: Ons wil die verskil maak – Ingestuur deur Johan Henning .......................................................................................................... 62 - Lt-Genl SJJ Smit, Die Hoof Afdeling: Misdaad Ondersoek en Bestryding............................... 62 - Lt-Gen SJJ Smit, The Head Division: Crime Combatting and Investigation ........................... 62 - Kol AR “Tony” Harding ............................................................................................................ 68 - Mev Margie Spumer .................................................................................................................. 69 8.3 1989 Akpol –Potjiekos – Johan Henning .................................................................................... 70 - Wyle kol Marius Bonthuys tokkel die kitaar ............................................................................. 71 - Gesellige verkeer ....................................................................................................................... 72 - Administrasie: Deelnemers ........................................................................................................ 74 8.4 Gala-aand: Oktober 1989: SAP Dame van die Jaar – J Henning ................................................ 76 Boodskap – mnr AJ Vlok ............................................................................................................. 77 Boodskap deur genl Hennie de Witt............................................................................................. 78 4


Program ........................................................................................................................................ 79 Die Vrou in Blou .......................................................................................................................... 80 Die Reëlingskomitee: Genl CA Swart, brig GS Homan & ds C Colyn ....................................... 81 En die wenner is .... a.o (later genl-maj) Sharon Schutte ............................................................. 82 8.5. Artikel 4: Eenheid 6 se beginjare - deur Anemari Jansen en Larry Hanton ............................... 84 8.5.1 Hein Kilian aan die woord (Deel 1) .................................................................................... 84 8.6 My Harvard-vlug - Jeanette Jacobs ............................................................................................. 93 8.7 An unforgetable trip – Roy Allen (SADF).................................................................................. 96 8.8 Remembrance Day – Paul Els................................................................................................... 104 For the Fallen ............................................................................................................................. 104 Poppy Day .................................................................................................................................. 104 In Flanders Fields ....................................................................................................................... 105 9 NATIONAL SECURITY NEWS / NUUS EN NASIONALE VEILIGHEID ................................ 107 9.1 In memoriam: Leon Engelbrecht .............................................................................................. 107 9.2 De Johannesburgziekte ............................................................................................................. 108 9.3 Mediaverklaring: Dringende vergadering met van die Wesrand: SAPD Stasiebevelvoerders . 114 9.4 Rheinmetall pitching HX truck family to SANDF ................................................................... 115 9.5 Verniet oorlog toe? Repliek deur genl Johan van der Merwe .................................................. 116 9.6 Stadspolisieman vs. Plaaspolisieman – deur Fanie Bouwer ..................................................... 119 9. 7 'n Pofadder-storie - Pottie Potgieter ........................................................................................ 121 9.8 My grandfather AJ Hoffman – Andre Hoffman ....................................................................... 122 10. NATIONAL SECURITY HISTORY / NASIONALE VEILIGHEIDSGESKIEDENIS ............. 126 10.1 Hoe nou gemaak? MO (A) geskrap ....................................................................................... 126 10.2 1969 Opruk: Peleton 1: November Kompanie ........................................................................ 127 10.3 Marthinus Theunis Steyn en Onze Rust - Johan Jacobs ......................................................... 128 11. HERALDRY, UNIFORMS, COLOURS, FLAGS, MEDALS, MEMORIALS & BUILDINGS/ HERALDIEK, UNIFORMS, VAANDELS, VLAE, MEDALJES, GEDENKTEKENS & GEBOUE ............................................................................................................................................................ 131

5


11.1 Information wanted on a Fire arm........................................................................................... 131 11.2 SAP Artefakte van AJ van den Berg – Paul Greyling ............................................................ 132 12. VESTED INTERESTS OF VETERANS /LEDEAANGELEENTHERDE ................................. 134 12.1 Polmed: Lt-kol Gideon Serfontein .......................................................................................... 134 12.1.1 Spaar op jou Polmed-rekening ........................................................................................ 134 12.2 Injuries on duty / Beserings aandiens ..................................................................................... 135 13. THE LIBRARY / DIE BOEKRAK ............................................................................................. 135 13.1 Clarence van Buuren – Die man agter die donker bril deur Chris Marnewick. [Resensie deur HBH] ............................................................................................................................................... 135 13.2 A Spook’s Progress - from making war to making Peace: Maritz Spaarwater ....................... 141 Maak oorlog, maak ook vrede .................................................................................................... 141 13.3 President Paul Kruger’s Fortification of Pretoria / Pres Paul Kruger se Fortifikasie van Pretoria –Andy Malan (Kol - SAW) en Letitia Kriel ................................................................................... 149 13.4 Op die spoor van die Misdadiger – AJ Hoffman ................................................................... 151 - No 360 speurder-hoofkonstabel Andries Johannes Hoffman, KPM ........................................ 151 13.5 Kwart voor ‘n Bloedbad – De Wet Potgieter .......................................................................... 152 - Eugene Terre Blanche, die AWB en die SAP (V) ................................................................... 154 13.6 Kindle book: MIDDLEMAN - Brian Kaighin ..................................................................... 154 13.7 Van kaalvoetseun tot kommissaris ... Hanlie v Straaten & HBH............................................ 155 14. HUMOUR IN UNIFORM ........................................................................................................... 159 14.1 Guns – Wisdom? .................................................................................................................... 159 14.2 Gauteng-a-leng? ...................................................................................................................... 159 15. ANECDOTES, A POINT TO PONDER, ETC ............................................................................ 160 16. OOR DIE NONGQAI SE DRUMPEL ......................................................................................... 160 16.1 Marius Freislich en Johan Henning ....................................................................................... 160 16.2 Mev Eileen Swanepoel (dogter van genl DA Bester) ............................................................. 161 16.3 Annette Jordaan (suster van wyle genl LP Neethling) ............................................................ 161

6


16.4 Hein Killian (oud eenheid 6)................................................................................................... 162 16.5 Dr Piet Croukamp ................................................................................................................... 162 16.6 Sarie van Niekerk (V-Tak JVP & Beeld)................................................................................ 163 16.7 Adriaan Vlok – SAP 100 ........................................................................................................ 163 17. NEWS FROM ALL OVER - THE POLICE POST BAG / NUUS POS VAN HEINDE EN VERRE - POLISIE-POSSAK............................................................................................................. 165 17.1 Tubby Myburg: Reebok .......................................................................................................... 165 17.2 Two Famous Robberies at Krugersdorp: Terry Schwartz....................................................... 165 17.3 Regsvraag: Kommissaris van Ede – Johan Henning............................................................... 166 17.4 'n Kuierkie by Sakkie van der Merwe - Dieks Dietrichsen ................................................... 168 - Boek: Van Kaalvoet seun to Kommissaris .............................................................................. 168 - Brig Sakkie van der Merwe ..................................................................................................... 168 - Koevoet: Muur van Herinnering .............................................................................................. 168 17.5 Kol Tienie Fischer – Patrick Coetzee ..................................................................................... 170 17.6 Historical SA Police Officers - Keith Shear ........................................................................... 171 - Col JJ Coetzee .......................................................................................................................... 171 - Brig George Baston.................................................................................................................. 171 17.7 Oom Pieter Swanepoel ............................................................................................................ 172 - Joe Bell .................................................................................................................................... 172 -Wet Canteen .............................................................................................................................. 172 - Hier is die beriggie waarna Oom Pieter verwys....................................................................... 172 17.8 Om te skiet of nie? - Fanie Bouwer ........................................................................................ 174 17.9 Wanneer is dit Moord? When is it Murder? – Fanie Bouwer ................................................. 174 17.10 Brief van Rustenburg-Marikana - Malinda Lensing ............................................................ 176 'Marikana was nie soos apartheid' .............................................................................................. 177 Xstrata dank 400 werkers in SA af............................................................................................. 177 18. NETWORKING & “LET’S SUPPORT ONE ANOTHER”/ NETWERK & “KOM ONS ONDERSTEUN MEKAAR” .............................................................................................................. 177 18.1 Annemari Jansen – Koorsboom Kothuis ................................................................................ 177 7


18.2 Chevrons circa 1960 ............................................................................................................... 178 18.3 Buffalo Research: Lourens Etchell (Freelance Researcher) ................................................... 178 18.4 Jannie Otto .............................................................................................................................. 178 19. STOP PRESS / LAAT BERIGTE ................................................................................................ 179 19.1 SAP / SAW Mynbestande voertuie: William Marshall .......................................................... 179 19.1.2 Ontwikkeling en Bou van Skokvaste Voertuie ............................................................... 179 19.1.2 Die Spinnekop ................................................................................................................. 182 19.1 Besoek aan die lugskou – Neelsie Borea ................................................................................ 183 20. INDEMITY / VRYWARING ....................................................................................................... 186 21. NEXT EDITION / VOLGENDE UITGAWE .............................................................................. 186 22. CONCLUSION / SLOT ................................................................................................................ 186

Patron – Gen Johan vd Merwe – Beskermheer Editor – Hennie Heymans – Redakteur Circulation – Dana Kruger – Sirkulasie Technical Advice – Bruce Jones – Tegniese advies

1. WELCOME / WELKOM Hartlik welkom by hierdie uitgawe so na aan die einde van die jaar se kant. Die jaar is soos R100-noot! As jy sien is hy weg!! Opgebruik en niks oor nie! So ook met die jaartalle; hulle snel verby teen ‘n dolle vaart! My gedagte vir die res van die jaar is: “Hoe gaan mense ons, die lede van die voormalige SA Polisie en die SA Veiligheidsmagte onthou? Wat het ons oor die afgelope 100 jaar bereik?”

8


1.1 Moment of silence/ Bepeinsing Aan jou vriende word jy geken! - Koot Swanepoel (Joubertina) Skrif; Jakobus 2 v. 14 - 24 Teks; vers 23. “En die Skrif is vervul wat sê; En Abraham het God geglo, en dit is hom tot geregtigheid gereken, en hy is ‘n vriend van GOD genoem.” Abraham, ‘n vriend van GOD. Wat is jou mening? Wat sê mense van jou en my? Wie se vriend is ons en wie is ons vriende? By wie word ons gereeld gesien? En wie word gereeld by ons gesien? WANT daar is ‘n spreekwoord wat sê: “Aan jou vriende sal jy geken word!” Daar is twee eienskappe by Abraham te bespeur wat dit duidelik maak dat hy ‘n vriend van GOD is! Sy geloof in GOD en sy werke; m.a.w. sy gehoorsaamheid en sy dade. M.a.w., Abraham bemoei homself met die dinge van GOD en met die GOD van die dinge! Abraham het geglo en gedoen! Groete Koot

9


1.2 Voorblad / Front Page – SAP 100 History will be kind to me for I intend to write it. - Winston Churchill 1

Te lank, veels te lank, het ander ons geskiedenis geskryf – dis tyd dat ons die pen self opneem! SAP 100

Daar is altyd die anderkant van die saak ... Het ons al die anderkant gestel?

1.3 Redaksioneel – Hennie Heymans Het iemand al in die psige van die jong polisieman gekyk? Het iemand al ooit gekyk van hoe wreedaardig die onluste was? Die geweldige verminking van die slagoffers? Hoe ons die skares moes bekyk en beoordeel wetende een of ander kommissie gaan later jou dade beoordeel? [Kommissies? Regter Goldstone het skrywer besoek op sy standplaas en hom vertel hy was die eerste polisieman wat hy gespreek het oor die onrus, na sy aanstelling om die geweld te ondersoek. Skrywer het twee maal getuig.] Geen mens is rustig voor ‘n kommissie nie – dis ook maar ‘n eensame plekkie. Hoe ons teen ‘n groot oormag elke dag biersale deursoek het, mense daar gearresteer het op versoek van die speurders. Het mense al gedink hoe ons gevoel het, wanneer ons die hostelle onverwags geklopjag het! Geen grap om SJ Smith-hostel in Lamontville in die nag te deur te soek nie! Ons was partykeer slegs twee wit lede wat gewapen is - vergesel deur twee of drie swart lede wat knuppels dra. Het die manne wat so gladweg oor slagtings verslag lewer, al ooit daar voor gestaan? Heel voor? Nee? 1

http://www.brainyquote.com/quotes/quotes/w/winstonchu161247.html#0eJY4lg2uXDOG7hk.99

10


Het hulle al in hul lewens die vreesaanjaende, naderende, dreunsang ervaar? Die slagkrete, die voete wat stamp, die kieries en gevaarlike wapens wat in die lug rondswaai. Hier en daar is dalk ‘n vuurwapen? Die hoë, skril, jille van die vroueskare? Die klippe wat deur die lug trek. Die sirenes van brandweer en ambulans wat loei! Polisie- en lokasiehonde wat aanhoudend senuagtig blaf. Rook van brandende buitebande wat oor die landskap waai! Die helikopter wat ook oor mens sirkel om uit die lug waar te neem. Het iemand al in die skoene van die bevelvoerder gestaan en gekyk na die skare en weer teruggekyk na die manne wat die dun lyn vorm – jong seuns verlede jaar nog op skool en nou in blou en kakie gekleed is? Het mense al gedink aan die vrese van jong manne? Die besluitneming is permanent – die spel kan nie teruggedraai word nie. Dis ‘n kultuurskok vir die seun, veral die rykmanskind, wat beskermd grootgeword het en sy diensplig moet verrig! Die senuweeagtige lid – die jong seun - wat sy wapen krampagtig vasklem. Kan jy hom blameer as jy hom vra: ”Hoe was jou eerste werklike dag in die polisie?” En hy antwoord eerlik:” Ek hou niks daarvan nie!” Kan jy hom blameer indien hy ‘n sagte hoofkantoor-joppie soek? Dan weer was daar offisiere wat maar in kantore met belangrike werk gesit het en nooit by die verwoesting uitgekom het nie! Die dubbele las wat die bevelvoerder dra tov van sy verantwoordelikheid teen oor sy manne en die skare. Die stryd tussen plig en gewete. Laat ek dit ook sê: Die howe was ook maar polisie-onvriendelik plekke. Moeg, uitgeput moet jy wag om getuienis af te lê onder eed en jy word ook aan kruisverhoor blootgestel. Jy kon eerder gerus het en getuig het as jy vars is; maar die howe is nie daar vir ons gerief nie – jy wag maar om geroep te word. Later moet jy maar weer die nag gaan werk. Ek lees ‘n MA-verhandeling oor ‘n sekere opspraakwekkende moord op van ons jong polisiemanne. Ek lees tot my ontsteltenis dat die jong manne eintlik leierloos was toe hul aangeval en vermoor is. Die senior manne het ‘n aantal reeds gearresteerdes na die plaaslike polisiestasie geneem om hulle te gaan aankla. Die arme

blougatte is eintlik aan hul lot

oorgelaat sonder enige vervoer of kommunikasie, aldus die verhandeling. Die twee senior manne het boodskap gekry: “Die polisie word aangeval”. Hulle jaag na die toneel. “O God! Hier gaan hulle ons vermoor!”, kom dit oor die lug en hulle draai om. ‘n Uur later is ‘n majoor en ‘n klomp man op die toneel. Die volgende dag sak die speurders op die toneel toe en elke moord word afsonderlik ondersoek. Terwyl daar na ‘n groep gesoek is wat onder ‘n boom gedrink het en ‘n lid vermoor het, het hulle die volgende week weer daar gesit. En toe kom die weer op en raai wat? Die weer slaan die groep dood: “Case closed!” Die uiteinde van die moorde is ‘n kommissie. Die hoofkonstabel (in bevel) het pas op die stasie gekom en was onbekend met die gebied en sy mense. Hy het vir jare op die stasie agtergebly maar die sersant is verplaas en het later selfmoord gepleeg! Met watter wroeging 11


het die sersant geworstel? Deur homself op die offeraltaar te plaas het hy seker gedink hy gaan sy skuld betaal. Wie weet wat het hy gedink? Sulke dinge gebeur, soms onverwags .. die verwyte wat die bevelvoerder lewenslank moet dra. Die druk wat die stelsel op jou geplaas het was kwaai – almal het oor jou skouer geloer! Daar was later jare die nasionale veiligheidsbestuurstelsel, gereelde vergaderings met gepaardgaande verslagdoening!

Drank, stres en sielkunde Waarom gebruik soldate en polisiemanne sterk drank? Waarom is daar tapkantiene en klubs waar mens goedkoop kan drink? Maklik. Dit kom van die ou dae af. Die antwoord is dat drank alles uitblok. Jy drink om te vergeet ... sodat jy more weer kan aangaan. Geen polisieman of soldaat sou ooit droom om ‘n sielkundige te gaan spreek nie. (Jou bevordering sou in die gedrang kom.) Cowboys don’t cry – en tog was daar manne wat van oudsher af nie gevegsdruk kon hanteer nie. Sielkunde vra u? Baie van ons mense was sielkundige wrakke. Indien hy ‘n lid van die publiek was sou hy bv nie met ‘n wapen toegerus gewees het nie. Is ons manne ooit ontlont? Nog ‘n voorbeeld: ‘n Lid van die publiek skakel my om 02:00. Hy is ‘n voormalige aanbringer. Hy vra ek moet hospitaal toe kom om te kom kyk hoe die polisie sy kind aangerand het. Ek het die diensoffisier en DSO ontbied en hospitaal toe gegaan. Arme kind se kop was soos ‘n pampoen geswel. Die saak is ook dadelik ondersoek en ek aanbeveel dat die verdagtes in saak sielkundiges moes spreek. Dit was siek!

Eugene de Kock 1 Ek praat nou die dag met Eugene de Kock en hy maak ‘n terloopse opmerking: “Wie het diè ou agter die dik bril geken?” Inderdaad wie het Eugene geken? Ons is geweeg en beoordeel deur ons meerderes wat ons eintlik nie geken het nie.

Eugene de Kock 11 Maritz Spaarwater in sy boek: A Spook’s Progress laat hom onder meer soos volg uit oor Eugene de Kock (vryvertaal begryp ek dit soos volg): "Eugene de Kock, as "prime evil" in die media ‘gevier’, was oor 'n paar jaar, so is ek meegedeel, betrokke in 300 meer as kontakte terwyl hy in die hoogs aktiewe en stresvolle Suid-Afrikaanse Polisie se teeninsurgensie-eenheid, Koevoet, in Suid-Wes-Afrika verbonde en betrokke was. Die getal is waarskynlik oordrewe, maar selfs al was dit net 30 voorvalle sonder 'n geleentheid om te herstel, kan 'n mens jou net indink wat dit aan sy psige gedoen het.

12


/ .../ De Kock is van (SWA) na Pretoria waar hy aangestel is as bevelvoerder van die polisie se eenheid vir spesiale operasies, bekend onder die berugte naam van Vlakplaas. Ek was nog nooit in staat was om die kultuur van die SAP, of mag of diens, toe of nou, te peil. "

Kommentaar deur HBH Hierbo het ons ‘n ongevraagde, maar gekwalifiseerde, verklaring met kommentaar van hoogsintelligente en akademies opgeleide oudsoldaat. Onthou die weermag se primêre taak is om oorlog te maak! Later is Spaarwater ‘n topspioen wat goed bekend is aan diè milieu van spesiale operasies, intrige en stres. Dit moet ook ingeneem word dat Eugene de Kock eers diensplig gedoen het in die SAW en daarna in die SAP vir talle maande in Rhodesië in die “bos” diens gedoen het voor hy na Koevoet is. Ek dink met groot respek dat Maritz Spaarwater nie al te bewus was van die stres waaronder die SAP 24 uur / 7 dae per week / 365 dae per jaar (met inbegrip van openbare vakansie dae) gewerk het nie. Van een stres gebied na die ander! Ja, daar het ‘n groot verantwoordelikheid op ons skouers gerus! • Ons was: Tot die Dood toe Getrou!

Finale kommentaar: Genl van der Merwe Hallo Hennie Net 'n feitlike regstelling: Eugene de Kock het nie nadat hy vanaf SWA teruggekeer het die bevelvoerder van Vlakplaas geword nie. Hy het in 1983 teruggekeer en daarna vir twee jaar onder die bevel van brig. Jack Cronje, toe 'n kolonel, as 'n lid van die Vlakplaaseenheid gedien. Hy is eers gedurende Julie 1985 as bevelvoerder van die Vlakplaaseenheid aangestel nadat brigadier Jack Cronje en brigadier Willem Schoon, die bevelvoerder van groep C waaronder Vlakplaas geval het, oortuig was dat hy geskik is vir die pos. Eugene de Kock het geen tekens van stres of enige ander afwyking getoon nie en is deur genl. Stan Schutte aangestel. Die veiligheidstak was gedurende 1985 in 'n stryd om lewe en dood gewikkel. Motorbomme, kleefmyne en ander ploftoestelle het dood en verwoesting gesaai. Ons moes alles in die stryd werp om die gemeenskap te beskerm. Die veiligheidstak was nie 'n leunstoelbrigade waar personeel na willekeur uitgeruil en vervang kon word nie. Dit neem jare om die ervaring, kundigheid te ontwikkel waaroor Eugene de Kock en ander lede van die Vlakplaaseenheid beskik het. Dit moet verder in gedagte gehou word dat lede van die polisie, maar veral die veiligheidstak, bykans daagliks aan grusame tonele blootgestel was. Ons moes by geleentheid die liggaamsdele van slagoffers wat in 'n motorbom uitmekaar geruk is en oor 'n wye terrein 13


versprei gelê het, in plastiese sakke bymekaar maak. Halssnoermoorde het gereeld voorgekom en die polisie moes dikwels by 'n slagoffer wat gedeeltelik verkool was en sterwend om hulp gekerm het, vir die ambulans wag. Om by die sterfbed van 'n kollega en vriend te staan wat hygend besig was om te sterf nadat sy longe verbrand is as gevolg van 'n kleefmynontploffing wat deur MK-terroriste gestel is, maak 'n onuitwisbare indruk. Ons kon ongelukkig nie in daardie stadium ons die luuksheid van traumaberading en behandeling veroorloof nie. Ek kry al hoe meer die indruk dat sekere mense in 'n gekkeparadys geleef het onbewus van die oorlog wat om hulle gewoed het. Geen wonder dat die veiligheidsmagte goedsmoeds aan die genade van hulle eertydse vyande oorgelaat is nie. Groete Johan van der Merwe

‘n Eeu van nasionale polisie in die RSA op 1 April 2013: Ons Polisiegeskiedenis Op die terrein van landsveiligheid speel die polisie ‘n belangrike rol. In die slagorde is hy die eerste linie van verdediging. Hy het ‘n bepaalde i nligtingrol, hy het ‘n rol op die staatkundige terrein, nl om die hoogste belange van die staat te beskerm. Dit is niks anders as die handhawing van binnelandse veiligheid nie. Hy moet die rus en die vrede handhaaf. Hy moet misdaad en beweerde misdade ondersoek en misdaad voorkom. Dus is die polisie op meeste terreine van die samelewing betrokke en verrig hy, veral in die ou dae, buite departemente werk en take. Die rol van die SA Polisie is nou verweef met die historiese gebeure wat hier die afgelope eeu afgespeel het, omdat die polisie ‘n uitvoerende departement is. So is die polisie ook onwillig betrek by sake waar hulle nie betrek wou wees nie. Neem die dood van generaal Koos de la Rey. Die generaal hou nie by ‘n padblokkade stil nie, die polisie was opsoek na die gevaarlike Forster-bende wat èèrs skiet en dan praat! ‘n Dwaalkoeël tref die generaal en die historiese implikasie is iets vreesliks! Lank voor Jan van Riebeeck se koms, brou die inheemse mens, in ons oë primitief, bier. Suikerriet word later in Natal geplant en Indiërs word ingevoer om in die suikerriet lande te werk. Nog later word goud en diamante ontdek en die magnate, wat ook die politici was, wou nugter werkers hê – veral op Maandae! Hulle wou ook die monopolie hê op die besit van (rou) goud en (ongeslypte) diamante. Die kitsoplossing is die polisie moet die bierwette en die wet op die verskillende edelgesteentes ten koste van die res van die bevolking toepas. En stilweg sluip die Bolsjewiste en kommuniste in die land in...

14


Bier speel ‘n ontsaglike tradisionele rol in sekere kulture. Met verstedeliking kom mevrou stad toe om vir meneer te soek. Hy het geld vir so drie maande huis toe gestuur. En nou het hy ‘n njatsi gevind. Hy het opgehou geld huis toe stuur. Wat kàn mevrou doen in die stad? Net bier brou of haar lyf verkoop. So raak die (onwillige) polisie betrokke by die maatskappy se probleme! Wat se misdryf is dit om bier te brou en verkoop om jouself aan die lewe te hou? Dis iets wat al vir eeue geskied. Bier is kos! Die afgelope tyd het ek baie boeke gelees oor die rol die veiligheidsmagte

en

inligtingsdienste (met inbegrip van die polisie) in Suid-Afrika en ek is met een gevoel gelaat: Niks is in Suid-Afrika behoorlik geko-ordineer nie, ten spyte van ‘n veelvoud van ko-ordinasie meganismes. As iets gebeur het; is dit maklik om die skuld op die polisie te gooi! Leiers en polisiemanne word afgekraak. Daar is sekerlik regverdiging, want dit is goed om krities te dink. Adv BJ Vorster word afgekraak; maar het hy en genl Hendrik van den Bergh nie ook welslae behaal nie? Vanaf die 1960’s was daar nie ‘n padkaart nie. Ons was uit die Britse gemenbes geskop en ons was op eie middele aangewese. Samesprekings met die ANC (en andere soos die PAC) was gekortwiek agv SAKP betrokkenheid. Eers na die muur in Berlyn geval het kon ons regtig begin onderhandel. (Ek kan net noem dat mnr Mandela reeds voor ons republiekwording wou onderhandel; die feit is bevestig deur genl’s Hans Dreyer en Herman Stadler. Die versoek is nie toegestaan nie. MK is gestig op 16 Desember 19612 en ons het die pad van oorlog geloop.) Daar is heelwat “Rambo”-agtige operasies wat baie geld gekos het. Ongelukkig is die doelwitte nie altyd bereik nie. (Die manne op uitvoeringsvlak is helde en in groot lewens gevaar! Maar dis soms ‘n sinnelose oefening – dis soos om Chicken te speel!) Moord word na bewering in die naam van geregtigheid gepleeg met die gevolg dat die RSA die reg dwarsboom in ander lande. So is ‘n (wit) speurder bv in Zimbabwe onder verdagte omstandighede vermoor. Die vinger word na die RSA wys. Ons stort wapens in vreemde lande ... wit boere in Zimbabwe word daarmee gedood volgens die ZCIO. Vandag byt daardie einste wapens vir ons.

2

Reeds op 15 Des 1961 is die Bantoe Admin kantore in Durban opgeblaas – HBH.

15


Ek lees oor genl Steenkamp wat: “ ... uit die inligting wat die polisie ontvang het (, het dit) geblyk dat die spioen, Dieter Gerhardt, by sy aankoms in Suid-Afrika onder begeleiding van die FBI - 'sou wegraak'. Is dit waar? 3 Daar is darem net een skrale troos: Alles is ter goeder trou gedoen en in landsbelang; al is dit hoe verwronge gewees. Maar ek vra: Het hierdie tipe teenrewolusionêre oorlogvoering ooreengekom met ons Christelike waardes en norme? Res 435: Pres PW Botha word baie gekritiseer. Maar sommige planne het darem gewerk: Pres PW Botha se eise mbt SWA en die onttrekking van ons troepe.4 Ek lees ‘n senior intelligensieman se private memoires. Hy tree sekere belangrike punte aan. Sy memoires is stof tot diep nadenke. Na elke boek wat ek lees is daar talle vrae in my gemoed. Kan ons (u en ek) regtig slaag om die polisie-geskiedenis te skryf sonder dat ons die leser met vrae in die gemoed laat? Maar hoe het ons destyds gedink!? Hèt ons gedink? Het ons die stryd regtig verstaan? Al die waansin. Al die bloed! Maar haastig kan ek byvoeg: Niemand het verniet gesterf nie. Ons het op die RSA se roepstem geantwoord. Dit is die pad wat ons as mense moes loop om by die einddoel uit te kom! Het ons soos wenners en maghebbers onderhandel? Die onderhandelinge en sy nagevolge het ‘n reuse inpak op die SA Polisie en die SA Weermag gelaat .... Om die geskiedenis van die polisie te probeer skryf gaan baie moeilik wees. Ek dink ons moet die anekdote en rapportering doen. Die bronne verskaf. Ek voel eerlikwaar nie in my gemoed nie opgewasse om so geweldige omvangryke en verantwoordelike taak eerlik, objektief en samehangend aan te pak nie. Ons kan egter die boustene vir die nageslag nalaat! ‘n Probleem wat ek sien is dat ons subjektief betrokke is en dat ons so lojaal is. Ons oudlede sal nie kritiek verdra of verduur nie! Ons herinneringe is al wat ons oor het ... Maar dat die SA Polisie wel ‘n betekenisvolle rol gespeel het, lei geen twyfel nie. Die polisie is altyd daar en hy is oorals.

2. PERSONALIA VANAF 30 SEPTEMBER tot 30 OKTOBER 2012 2.1 Afsterwes

Kyk par 13.1 in hierdie uitgawe. [Adm Dieter Gerhard bevestig dat hy sy naam op ‘n hitlist gesien het – sy naam verskyn net na Chris Hani se naam – HBH.] 4 Gesprek met genl Jannie Geldenhuys, oud-HSAW, op 29 Oktober 2012 - HBH 3

16


Maandag 01 Okt: Pine Pienaar berig; Vir die wie Bok de Beer vroeĂŤr jare Bevelvoerder van Pta Moord en Roof Eenheid geken het wil ek net mee deel dat hy oorlede is en more om 14:00 is sy begrafnis vanuit die Ned. Herv Kerk Villieria. Saluut! Donderdag 04 Okt: David Steynfaardt berig; So pas verneem van die afsterwe van 'n oud kollega, Deon Gouws, Pta Moord en Roof. R.I.V. Kollega! Saluut! Sondag 07 Okt: Albertus Grobbelaar Joubert berig; So pas verneem oud Kolonel EJ Nieman wat in Potchefstroom & Carletonville gestationeer was, is oorlede. Sterkte aan sy seun ao Jean Nieman en familie. RIP Kolonel. Dinsdag 16 Okt: Andre Koorts berig; Goeie naand. Wil graag aan alle lede met swaar moedigheid meedeel, dat A/O Coenie Scheepers van Tzaneen oorlede is. Ons ou garde gaan hom baie mis. Rus in vrede! Vrydag 19 Okt: Loraine Terblans berig; W/O Moses was shot 30min ago in his chest in Phillippi area & unfortunately passed away due to his fatal injuries. Let's pray for his family and friends and colleagues and also for this unnecessary shooting of police who try to protect us Maandag 22 Okt: Daan van der Watt berig; Tyding ontvand dat Kol. Borries Bormann, voorheen van Handelstak, J.V. Plein oorlede is. R.I.V. kollega en vriend.

Woensdag 24 Okt: Hein Lilian berig; Oud sersant Charles Grobler gister oorlede begrafnis Dinsdag 10 uur NG kerk Selectionpark Springs R.I.V. Grobbas. Saterdag 27 Okt: Renier Botha berig; Captain Buks van Rensburg of Ermelo Stock Theft Unit passed away today. RIP

2.2 Siekboek Vrydag 05 Okt: Johan Henning berig; Geagte vriende. Ek wil julle vra om my asseblief in julle gebede op te dra. Ek is op pad hospitaal toe met ernstige simptome van kangreen. As julle my wil kontak, voel vry. Black Berry PIN: 28579C94 Loopfoon nommer: 0825940577. 17


Dinsdag 09 Okt: Daniel Joubert Siebrits berig; Oud Brigadier Jan Kotze (Groenpennetjie), 78jr., ondergaan more 'n groot operasie in N1 Hospitaal, Goodwood om 'n kankergewas in sy slukderm en maag te verwyder. Kom ons bid dat die Here die dokters en personeel sal seen wat die operasie sal behartig.

2.3 Verjaarswense Sondag 30 Sept: Hennie Heymans berig; Gordon Bischoff verjaar - baie geluk! Maandag 01 Okt: Hennie Heymans berig; Verjaarsdagwense aan Jeff Manning - many Happy Returns of the Day, Old Man! en Blacky Swart - geniet die dag met Heleen en die res van die familie! Dinsdag 02 Okt: Sarie van Niekerk berig; Ons kollega Anna Moolman Smith verjaar vandag. Baie geluk mens, hoop jy gaan 'n pragtige dag hê en dat vandag die begin van 'n wonderlike jaar gaan wees. Woensdag 03 Okt: Ockert Grobler berig; Jannes Janneke.... Jy verjaar mos vandag..! Word nou lekker oud né. Veels geluk en ‘n woes lekker geseënde dag en nuwe lewensjaar vir jou. ENJOY LIFE... Sondag 07 Okt: André L du Toit berig; Kollegas dit is Maandag die 8ste Oktober 2012, Genl Majoor Bart Vosloo, voorheen van Oudtshoorn en Bloemfontein se 70 ste verjaarsdag. Hy woon tans weer op Oudtshoorn. Namens al ons ou kollegas, geluk Genl Bart, geniet dit. Maandag 08 Okt: Pottie Potgieter berig; As my inligting my nie in die steek laat nie dan is dit Marianna Swanepoel Swart Wright se verjaarsdag vandag. Marianna ek hoop jy het 'n wonderlike dag en dat jy terdeë bederf word. Voorspoed en sterkte vir die toekoms. Saterdag 13 Okt: Jacques Greeffberig; Fanie Bouwer verjaar vandag, baie geluk oom Fanie. Vrydag 19 Okt: Hennie Heymans berig; André Francois Du Toit. It's his birthday. Say Happy Birthday 18


Saterdag 20 Okt: Sarie van Niekerk berig; Ons kollega op hierdie blad, Hennie Els verjaar vandag. Baie geluk Hennie hoop jy gaan 'n heerlike dag he en tot in die afgrond in bederf word. Geniet die dag en mag die jaar wat voorlê 'n wonderlik geseënde jaar wees. Maandag 22 Okt: Sarie van Niekerk berig; Baie geluk aan Hessel van der Walt wat vandag weer verjaar. Ja, ek sê weer want dit voel soos gister toe ons hom verlede jaar geluk gewens het. Hessel mag jy 'n pragtige, vreugdevolle dag hê en 'n jaar vol seen, liefde, vrede en vreugde wat voorle. Geniet die dag! Donderdag 25 Okt: Tubby Myburg berig; Baie geluk Frik Schutte van Durban met sy verjaarsdag.

2.4 Allegaartjie Woensdag 03 Okt: Patrick Coetzee berig; Ek het nou lank en lekker telefonies gesels met genl Tyronne Davis. Hy is al drie jaar afgetree en bevind hom in Pietermaritzburg. Hy stuur groete vir al die bekendes.

Sondag 07 Okt: Koos Brits berig; Het vandag die voorreg gehad om my ou Ma se 85e verjaardag saam my suster en broer deur te bring. Isabel en Pieter het weer soos gewoonlik uitgehang om n mooi geleentheid te skep. Van Marie en myself dankie daarvoor.

Dinsdag 09 Okt: Daan van der Watt berig; Ses en ‘n half sakke sout later ek en my ander halfte (JAKKIE) is vandag 36 jaar getroud. Net een woord "DANKIE". 6.5 x 36 = ONS. • Baie geluk julle!

19


Donderdag 11 Okt: Isabel kruger berig; Vir Johan Deyzel ontmoet! Dankie Johan Deyzel vir die lekker kuier

. Vrydag 12 Okt: Dalene Steenkamp berig; Mamma en dogtertjie...of is dit nou mammatjie en dogter?

Sondag 21 Okt: Meraai deWet berig; My dogter trou vandag!

Maandag 22 Okt: Tubby Myburg berig; Middag aan al die kabouters en heksies, ek het so `n rukkie gelede `n oproep van Lynette Spies gehad. Sy is net hartseer dat sy nog nie `n telefoonlyn het nie. Sy sĂŞ sy voel soos iemand wie se hande af gekap is. Sy stuur al haar liefde en groete. Die heksies moet hulle glo net gedra, sy weet die kabouters weet wat om te doen. Sy gaan more na telkom toe en sy gaan haar nie soos `n lady gedra nie en al haar speelgoed uit die kot gooi. Sy het `n rug werwel beseer en kon nie eers vir At terug neem lughawe(Kaapstad) toe nie, `n vriend het uit gehelp en hom weg gebring. GROETE TOT DIE VOLGENDE PERSONALIA! (JOHAN JACOBS)

20


2.5 No. 21719 Detective Warrant Officer Stanley Hawkins – Koot van Schalkwyk Hennie. Afskrif van epos wat ek aan Orlede Adj.Off. Stan Hawkins se familie ie Durban gestuur het. Groete Koot Van Schalkwyk. Colonel Terry...Copy of letter I sent to Retired D/W/Off Stan Hawkins’ family in Durban. Dear Sharon It came as a big shock to hear of the passing on of your grandfather Stanley Hawkins with whom I worked with at Cleveland Police station in 1980. We worked together in the S.A.Police Criminal investigation department. I was later transferred to John Vorster Square, Johannesburg. Stan resided in Durban after he retired and later he moved to Cape Town. I was residing in Gauteng after I retired..... 4 months ago my Daughter asked us to move to Cape Town as my grandson is at Cape Town University where he is studying in his first year as medical doctor. Knowing that Stan had moved to Cape Town I made enquiries and traced Stan to the old age home where he was presently living. On the 06 of Sept I fetched Stan at the home and took him to our residence in Claremont. I took 3 Photos of the visit that day...see attached. The wife and myself and all the collegues whom I phoned tonight send their condolences. “Uncle Stan” as we all knew him will always be remembered ... Rest in Peace. "Salute.” God bless. Regards Koot and Joan Van Schalkwyk. Tel.(021) 762-0443

Hennie...This is a follow up of the article of No. 21719 Detective Warrant Officer Stanley Hawkins. The article was printed on page 66 of last month’s Nongqai together with photo. Oom Stan Hawkins was traced to a old age home in Plumstead western Cape by Koot Van Schalkwyk who has also retired a few years ago and who also moved to 21


Claremont western Cape 4 Months ago. Stan was so happy to meet his old colleague of many years. They were both Stationed at Cleveland Police Detective branch as Detective Warrant Officers in 1980. The two retired Warrant Officers had a ejoyable reunion at Koot’s residence.

Koot phoned Stan again a few days later and Stan

reported that he was not feeling well and went to see his Doctor. Stan stayed in bed with flu. On the 17 October after phoning him on his cell phone Koot was informed by a family member in Durban that he passed on a week ago. It came as big shock.

TO THE FAMILY OF THE LATE STANLEY HAWKINS : Stan Hawkins colleagues and friends were deeply sadden to hear of the death, we know how difficult this must be for you, you are in our thoughts and prayers. Stanley was a kind and gentle soul he would do anything to help someone in need. Stan was a remarkable man during his many years of service, his dedication and selfless nature was always something that many others could only hope to attain and all who knew him regarded him with great respect and admiration. His efforts and contribution will never be forgotten. Please accept our sincere and heartfelt condolences. Our thoughts are with you at this time. Stan will be gratefully missed Rest in Peace "Salute" Koot Van Schalkwyk. Attached Photos!!!

Beste Ou Koot Dankie dat jy jou ou kollegas se belange so op die hart dra en ook dankie dat jy deur jou ou DSO werk – dit is lofwaardig. Tyd wat mens aan ou vriende bestee is nie gemors nie en het ewigheidswaarde. Want jy gee iets wat geld nie kan koop nie – jy gee iets van jouself! Saluut! Hennie.

3.1 HONOURS & AWARDS / EERBEWYSE & TOEKENNINGS 3.2 ROLL OF HONOUR / EREROL -

22


3.3 SAP GRAVES: BENONI – KOOS BRITS

3.3 Neil "Zoeller" Kotze - Patrick Coetzee (Kimberley) Neil "Zoeller" Kotze. Ek en Zoellie was goeie vriende. Ons was saam in die kollege, saam bevorder sersant deur die ander range tot by tot kaptein.

23


24


3.4 1966: SAP Memorial Swakopmund (Namibia) – Willie du Plessis

Lt TJ Winterbach, Sgt HJ Morton & Const Dirk Brand

3. 4 FRIENDS MISSING AND FOUND! PERSONE

/ SAP 55 VERMISTE

-

25


4. REUNIONS / REUNIES / EVENTS / GEBEURE 4.1 Nog ‘n Skaapbraai in Pretoria - Neelsie Borea SKAAPBRAAI: (DV) 17 November 2012 PLEK: Breedstraat 38, Montana, Pretoria TYD: 10:00 TOEGANGSFOOI: R35 per persoon RSVP: 31 Oktober 2012 Die idee ten opsigte van die skaapbraai het sy oorsprong by Sarie van Niekerk en gesekondeer deur Hennie Heymans Piet Kierie Fourie is die gawe ou wat die skaap borg. “Pappa Beer” het gereël vir die spitbraaier en sal die skaap vir ons gaar maak. Sarie reël vir die marinade. Elkeen bring sy eie stoel, tafeltjie, versterkwater, ander drinkgoed (Abrie, onthou asb daai gawe koffiekan van jou), slaai en/of bykos wat ons dan saam op die opdientafel sit ....... en natuurlik soos vroeër jare se familliebyeenkomste deel ons in die vreugde van mekaar se eetgoed. As jy van 'n ekstra stukkie vleis sou hou - varktjoppie of so bring saam met jou hout of charcoal .... die nodige braaigerief is daar. Baas Koos, jou visstok kan ook kom want daar is 'n dam. Aangesien dit noodsaaklik is - ter wille van die logistieke en finansiële implikasies moet ons PRESIESE getalle van bywoning hê ingeval nog 'n skaap nodig is. Ons hoor graag van julle. Kontak asseblief direk vir Johan Jacobs vir die verskaffing van jou naam en getal mense wat gaan kom.

4.2 Facebook: Die SAP-Afgetrede Lede: Dame van die Jaar 2012 – Johan Jacobs More Hennie, DIE SAP-AFGETREDE LEDE BLAD: DAME VAN DIE JAAR 2012 Daar is besluit om ‘n ‘Dame van die Jaar 2012’ vir die blad aan te wys en almal (mans en dames) word hartlik genooi om nominasies volgens hul keuse in te dien voor 10 November. Die ‘Dame van die Jaar 2012’ sal tydens die skaapbraai op 17 November 2012 in Pretoria aangekondig word ongeag of sy daar teenwoordig sal/kan wees of nie, die wenner sal ook so gou moontlik op die blad aangekondig word. Al die dames op die blad kan in aanmerking kom vir hierdie nominasie. 26


Nominasies sal volgens ‘n punte toekenning geskied op die kriteria wat voorsien word. Nomineerders moet ‘n punt van 1 tot 5 by elke kriteria toeken. Die dame met die hoogste puntetelling sal as die ‘Dame van die Jaar 2012’ aangewys word. Fasiliteerders: Johan en Jeanette Jacobs Punte toekenning: Punte kan van 1 tot 5 toegeken word waarvan ‘n 1 die minste en 5 die heel beste toekenning is. Kriteria vir nominering: •

• •

1. ‘n Dame van die Jaar is ‘n persoon wat goeie leierskap toon deur middel van haar vermoëns om ander op die blad positief te inspireer, te motiveer en hul gedrag en bydraes op die blad positief te beïnvloed. PUNT: 2. Sy ondersteun wanneer haar mede lede deur moeilike omstandighede gaan en is empaties en meelewend, sy het ‘n gewillige oor, ‘n raak-vat hand en omgee-hart vir mede blad lede, vriende en kollegas. PUNT: 3. Sy is nederig en aanpasbaar en as die lewenswater om haar warm word, is sy soos koffiebone wat haar omstandighede verander, eerder as wat dit haar verander. PUNT: 4. Die genomineerde leef volgens goeie waardes, beginsels en is ‘n geloofwaardige persoon met integriteit en toewyding. PUNT: 5. Sy lewer ‘n positiewe bydrae op die blad deur middel van opbouende plasings en het ‘n uitstekende sin vir humor. PUNT:

Stuur asseblief die naam van genomineerde met kriteria en puntetoekenning saam aan Johan Jacobs by epos adres: jhnjacobs65@gmail.com Sluitings datum: Saterdag 10 November 2. Ons sal ook 'n sertifikaat opstel vir oorhandiging saam met 'n prys (dalk 'n koop bewys) en Jeanette sal nog onderhandel met 'n borg daarvoor. Johan Beste Johan Baie dankie! Ek dink dit is ‘n skitterende gedagte!

27


5. PERSOONLIKHEID VAN DIE MAAND - Kol Hein Killian

Wat ‘n besondere voorreg om ‘n man soos kol Hein Killian te kon ontmoet. Alhoewel hy ‘n goeie akademiese agtergrond het, straal professionalisme, krag en leierskap uit sy persoonlikheid. Mens kom gou agter dat jy hier met ‘n besondere oudoffisier te make het. Ons twee het nog nooit voorheen ontmoet nie! Ons het land en sand aanmekaar gesels. Ons ken dieselfde mense. Maar hierdie man is ‘n yster in sy eie reg. Dit is ‘n jammerte dat hierdie hier die man die verder in die SA Polisie gevorder het nie! (Tussengedagte: Wat is ‘n goeie polisieman werd vir die gemeenskap? Wat is ‘n goeie offisier werd vir die Staat? Hoe beloon jy ‘n man soos Hein Killian? Die SAW het die MMM wat skitterende werk beloon! Miskien het ons in die polisiemag nie dieselfde waarde aan ons mense geheg soos die SAW, SA Gevangenisdiens of die NI nie? Toe ek ‘n seuntjie in die Mag was, het die “ou” konstabels R10-00 pj trouediens-toelaag ontvang. Ons was almal van konstabel tot luitenant op die topskaal R3000 p.a. Ou konstabels het die R10-00 verloor wanneer hulle sersante word! Dit was van oudsher af die situasie in die Mag. Die adjunkkommissaris van die Polisie aan die Witwatersrand het na afloop van die 1922 Randse Rewolusie aan die kommissaris geskryf en voorgestel dat sekere offisiere, adjudantoffisiere, onder-offisirere en manskappe met medaljes vereer moet word. Niks het daarvan gekom nie. Eintlik was die gedagte in die polisie dat jy daar is, om ‘n taak te vervul! Niks meer niks minder nie!)

28


29


Dit is algemeen bekend dat die Mag se bevordering in die funksionele stroom baie stadig was. Die Mag was konserwatief as dit by bevorderings in die funksionele lyn gekom het: Sonder om krities te wees of enige persoon te blameer kan ek met die deurlees van die onderstaande memorandum nie verstaan dat hy nie tydelik bevorder is itv art 3b van wet 7/1958 na die rang van luit-kol nie. Dit sou beslis tot voordeel van die Mag gewees het. Ek is seker dit is een bevordering waaroor niemand sal kla nie!

30


31


32


33


34


Die Reeks oor Eenheid 6 deur A Jansen en L Hanson word elders voortgesit - HBH

35


6. PERSONALITIES & BIOGRAFICAL DICTIONARY/ PERSOONLIKHEDE / BIOGRAFIESE WOORDEBOEK 6.1 Col JJ Coetzee: Wartime OC SAP Special Branch (or Political Branch) 1927 1st Team Pretoria Police Rugby Football Club

It’s 1927 and here is the SAP Pretoria’s 1st XV. There is a Det/Const JJ Coetzee in the Second Row who is possibly identical to the wartime Col JJ Coetzee. During 1932 he could have been an Inspector (Captain) when he was author of the “Handbook”. Other notables on the photo is front row: Brig PJ Wessels Second row: Capt AA “Abraham” or “Braam” Ciliers (later head of the SAR Police) Third row: Col Carel Richter; Sgt Landman (SAP Depot) Fouth row: Const Bartman (later SAR Police), Gen CI Rademeyer, Gen HJ du Plooy and Brig Harry van Vuuren. 36


Korrespondensie tussen HBH en PC Swanepoel Die volgende korrespondesie het tussen HBH en Oom Pieter Swanepoel plaasgevind oor kol JJ Coetzee: Dag Oom Pieter Ken u hierdie Kol JJ Coetzee? “1944. CID, Colonel J. J. Coetzee, a staunchly anti-British Afrikaner, later discovered to be a member of the Afrikaner Broederbond died in August. He had been reviled by British and US intelligence agencies. When Washington was informed of Coetzee's death in August 1944 by the Office of Strategic Service's operative in Pretoria the evaluation of the former head of CID was frank and unsympathetic. 'The unsavoury reputation of this gentleman has been reported to you at various times for various reasons. By

37


and large, he has been the cause of most frustrations of allied intelligence operations. None of us were sorry to see him go.”5 Is dit die man wat die "Guide" geskryf het? Was sy seun nie saam met u in die Durban Veiligheidstak nie? Eerlik waar ek kan nie hierdie inligting goedsmoeds glo nie? As speurhoof was hy Brig Baston se Senior Staf Offisier by Hoofkwartier wat direk met inligting en intelligensie gewerk het. Brig Baston sou hom mos in die pad geteek het, indien hy so berug was?

Piet Swanepoel:

“Hennie. Dit moet seker dieselfde man wees, maar ek glo ook gladnie die storie van die Britte en die Amerikaners nie. Dis die eerste keer dat ek daarvan hoor. Ek het nooit die ou man geken nie, maar ek het dikwels sy weduwee gesien - 'n statige ou dame, so na aam "Royalty" as wat mens kan kom. Sy het effe mank geloop en sy het by maj. Bester en sy vrou gewoon. Sy en ou Bill het twee seuns en 'n span mooi witkop dogters gehad. Die oudste dogter was met Daantjie Bester getroud. 'n Ander dogter met Ryk Nagel, 'n ryk sakeman wat later 'n LWV of LUR in die Transvaalse Provinsiale regering was. Die een seun, John, was saam met my in Durban op die Veiligheidstak. Die ander seun het vir die S.A.Lugdiens gewerk as 'n werktuigkundige. Daar was destyds 'n storie onder Engelssprekende speurders in Durban dat John gedurende die oorlog in 'n Duitse POW kamp met die Duitsers saamgewerk het, maar hy het dit ontken. Hy het immers gaan veg en hulle nie, was sy verweer. My indruk toe ek en John saamgewerk het, was dat sy pa meer Engels as Afrikaaans was. Ek kan nie glo dat hy lid van die Broederbond was nie, maar as hy was dan sê ek mooi so ou maat. Groete. PCS. Ek het nou Hans Brummer se boek oor die SAKP. As ek weer in daardie rigting ry sal ek hom vir jou leen.” 5

From a paper by Kent Fedorowich.

38


1932 Handbook – Capt JJ Coetzee

39


40


41


This is a monumental work of 917 pages!

6.2 No 15002 (V) Genl (adv) DA Bester Genl DA Bester6 is die skoonseun van kol JJ Coetzee. Volgens sy magnommer, 15002, het hy gedurende 1931 by die Suid-Afrikaanse Polisie aangesluit. Gen DA Bester7 is the son-in-law of Col JJ Coetzee. The General’s force number is No 15002. According to his force number he enlisted in the SA Police during 1931.

Genl Bester was ‘n voetman – ek maak die afleiding dat hy groot en fris was – die klein lede was berede manne! - HBH 7 Gen DA Bester was a “footman” see the (v) behind his force number; (v) or (f) stand for foot police while (b) or (m) indicates mounted section. The larger type of recruits was posted to the foot police while the smaller and lighter men were posted to the mounted branch - HBH 6

42


Det/Const DA Bester: 1938 SA Police Establishment, Alexander Bay

1938 Rugby: SAP First XV Alexander Bay

43


1938 Rugby: SAP Second XV Alexander Bay

1940: Promotion: First on the list: Det/Const to 2/Det/Sgt – DA Bester

44


1946 Conference of DC’s in Transvaal: Lt DA Bester

Brig DA Bester: Chairman SAP Rugby Club

45


Law Reports – Brig DA Bester

Lt-Gen DA Bester

Lt-Gen DA Bester (Chief Deputy Commissioner – Excutive)

46


On Retirement with top SAP Generals

Gen’s Smit, Steenkamp, Van der Merwe, Venter, Bester, Geldenhuys and Schutte.

Photos received from his daughter, Mrs Swanepoel: The Young Detective

47


Photo for SAP Appointment Certificate

Promoted to Captain

Gen Bester in reflective mood

48


Gen Bester the Golfer

Golf with Gary Player

49


The Advocate

Comments by HBH: Daantjie Bester was a well-known Durban Divisional Criminal Investigative Officer (DCIO) who had completed a degree in Durban. He always smoked cigars. Old Durban policemen told me that one night when “Die Nataller” – an Afrikaans weekly newspaper was bombed during the early hours of the morning, Col Bester was there! In his pyjamas and nice gown smoking a cigar! A police car had picked him up during the early hours of the morning and took him to the scene of the crime. His daughter said it could be true; he always lit a cigar to show that he was there! At work in Durban, arriving at work he would always lit a cigar and the aroma would be left on each floor – public and police knew Daantjie Bester was at work! As a member of the Special Branch he was active during WW2 in arresting many Ossewabrandwag “saboteurs” and the like! He was superseded by others but he did eventually retire as a full General! He was called to the Bar while in service. (He did not become Commissioner, but retired as no 2 in the SAP – the full General’s rank was honorary.)

50


A Book that belonged to Gen Bester The book below came accros my path in a secondhand bookshop. I gave the book to his daughter, Mrs Swanepoel as a momento of her father ...

I know that Gen Bester had a large collection of Nongqai’s.

51


6.3 Johan Deysel en Isabel Kruger

6.4 Kinders van wyle Luit Barry en mev Barry

No 54577K Richard Barry en sy suster Malind Lensing. Malinda is in Rustenburg en ‘n gereelde korrespondent.

52


6.5 1948 - SAP Berea, District 46, Durban Central – Sandy Evans Hanes (UK)

6.6.1 Sgt EW McAllister, DCM – See Berea 1953

53


6.6 1953: SAP Berea, Durban Central (District 46) - Sandy Evans Hanes

Members known to me: Back row: D/Const Basie Sadie. He was a very good sportsman and a very strong man. He was a brother-in-law of Major Olav Kjelvei who was murdered on duty. His daughter Marie Sadie was in my class; she was a real stunner with a beautiful smile! Second row: Sgt EAL van der Merwe (later a colleague at Security Branch Port Natal.) Front row: Sgt Rens (became an officer), Sgt McAllister, Sgt Simmonds (highly intelligent) and Sgt JWJ Harmse. Sgt Harmse came from the Kalahari to Durban as a young man. He was a Captain in Durban-South and later he died in a motor-vehicle accident when he was police commissioner in one of the national states. He was a very pleasant officer with the nickname “Lag en Huil�. One never knew whether he was going to laugh or cry! 54


6.7 A sense of Value? UK Police: Diederick “Robocop� Coetzee (fromer SAP)

A sense of value: Here a police officer has been injured! Look at the fuss. In South Africa police are killed almost daily with little or no publicity.

6.8 Anthony Luff: A Cape Scot? Nalv navrae vertel veteraan Anthony Luff dat onderbroeke nie geduld word nie!

55


6.9. Brig ‘Kelly’ Kellerman

Hier is “Ou Kelly” afgeneem by die onlangse Brigadiersklub se geselligheid. Nog net die selfde man van 30 jaar gelede! (Hy was lid van die befaamde 1970-offisierskool.) - HBH

7. Over a nice cup of coffee ... or how I see things / Oor ‘n koppie lekker koffie ... of soos ek die saak sien: To have a nice cup of coffee and a chat with other Veterans ... or you are invited to submit your views on a matter ... Om lekker oor ‘n koppie lekker koffie met ander Veterane te klets ... of u word uitgenooi om u siening oor ‘n saak te stel...

Vryheid van Spraak Na al die jare geniet ek steeds die gedrukte woord. ‘n Goed toegeruste biblioteek getuig daarvan. Die “ou” Vrye Weekblad was ‘n doring in ons vlees – maar ek het meeste Vrye Weekblaaie wat oor die jare verskyn het, netjies laat bind. Met lees daarvan kom baie ou herinneringe na vore! Daar is m.i. net een probleem met die gedrukte media, mense wat nie soos die groep dink nie, se briewe /artikels word nie al te graag geplaas nie. Ook word hul boeke 56


nie gepubliseer nie. Alhoewel ons vryheid van spraak het in Suid-Afrika, is die kanse dat jou inset nie geplaas gaan word nie, baie goed. Van oudsher af het die Afrikaner nie politieke partye gehad nie – die Afrikaner het menings gewissel of aan gewapende protes deelgeneem; maar nogtans was hy lojaal teenoor die land. Die digter NP van Wyl Louw praat van “Lojale Verset.” Die Britte praat weer van His Majesty’s Loyal Opposition. Ons sit vandag, te midde van vrye spraak, met ‘n informele en gedienstige sensuur wat seker media toepas. Na al die jare vind ek die liberale Engelse media meer toeganklik! Ek sou graag wou sien dat koerante, lees: Afrikaanse Koerante, meer uiteenlopende menings plaas, veral in die briewe kolom. Dit voel vir my of ons weer met ‘n ander vorm van groep-dink besig is. Uiteenlopende menings is goed. Dit sal ook die inligtingsmense help om te sien waaraan die burgers dink. Dit is ook ‘n uitlaatklep. Soos die ouens wat op die seepkissies praat in Londen sy Hyde Park! Wie steur hom nou regtig aan sulke bog? Maar dis ‘n uitlaatklep. Meeste kerke, verenigings en organisasies maak nou met vrug van alternatiewe media gebruik. Op die punt is ek bly om te sien onse president het sy aksie teen Zapiro van die Mail & Guardian teruggetrek. Zapiro se spotprentjies is dinamiet! Elke spotprentjie is tien duisend woorde!

Selfuitgewers Omdat gewone uitgewers nie mens se boeke wil publiseer nie, wend die amateur skrywer hom na die selfuitgewer. Oudkollegas word aangemoedig om hul lewensgeskiedenis te boek te stel! Dis net die man wat geskryf het wat onthou word. Kontak my gerus indien u ‘n bekostigbare uitgewer soek!

Taalgebruik: Die Afrikaanse veiligheidsmagte met die onrus en bos as milieu Daar is twee polisiemagte: Die een wat hoofkantoor dink bestaan en dan die werklike een op die grond. Die toestand heers ook op baie vlakke, bv in die weermag en ook in justisie. Gewoonlik praat gewone mense nie bv soos wanneer hulle by ‘n Akpol vergadering is nie! Of wanneer hulle met ‘n grootkop praat nie. Kerktaal is ook anders as gevegstaal. Polisiemanne en vegters op die grond praat baie anderste as ons. Dit is feit. Ek het lank geworstel oor die taalgebruik van vegters en het besluit om met die plasing van veiligheidsmagte se verhale nie die taal te verander na algemene beskaafde Afrikaans nie. Dit doen in ‘n mate afbreuk aan die verteltrant. En dis hoe dit was.

Moord op Polisie in die Polisiebrigade

57


So is daar ‘n konstabel LR Gold (SAP Brigade) tydens die tweede wêreld oorlog in Duitsland deur die kampowerhede vermoor. Ek was gelukkig om op die ongepubliseerde storie (ooggetuie verslag) op die moord van konst Gold te bekom. Ook het ek ‘n foto van sy graf naby Beryn bekom. Konst Gold het aan “draadsiekte” begin ly. Hy

was

ondervoed

en

dit

het

sy

gesondheid en gesonde oordeel aangetas. Hy het volstrek geweier om dwangarbeid te verrig. Sy mede-krygsgevangenes het hom aangetrek en na die appèlparade gesleep. Hy het werk toe gemarsjeer en toe botweg geweier om te werk. Hy is toe geskiet omdat hy geweier het om te werk. (Oom “Doppies” Baartman, ‘n ou kollega van Durban, het my vertel hy was ook in Duitsland aangekeer. Die Duitsers het altyd geskree: “Arbeid, arbeid!!”. Baie Russe wat krygsgevangene was, is doodgeskiet omdat hulle geweier het om te werk of omdat hulle nie vinnig genoeg gewerk het nie.) Terloops ek het ook afgekom op ‘n gewilde swart lid van die SAP Brigade, Piet Zulu, wat ook in Noord-Afrika vermoor is. Hy het opgeruimd geloop na hy ‘n paar doppe gedrink het. ‘n Duitser het hom in koele bloede geskiet. Twee van ons lede is tydens WO2 in Italië deur die Fasciste vermoor. Hulle besonderhede is aan prof Deon Fourie oorhandig omdat iemand in Italië navorsing doen oor hierdie moorde.

‘n Teetafel-storie: Moord in die Oorlog Moord kan ook in oorlogtyd ook gepleeg word. Die vyand kan vermoor word. My Oupagrootjie, burger Frederik Heymans en sy susterskind, ene McCarthy, is deur die Klaas-bende in Bethlehem vermoor. (Die Vrystaters het ondertrou met die Skotte en die die Iere. Neem pres Steyn as voorbeeld. My beste vriend was wyle dr Donald Campbell: Op skool vra ek my vader waarom Donald nie Engels kan praat nie. “He is a Free State Scotsman,” antwoord my vader.) Die Bethlehem Kommando is hier in Pretoria gewees om pres Steyn te vergesel. Pres Steyn wou na Pretoria kom om afskeid te neem van pres Kruger. Die burgers het

58


daarna in Brits-omgewing gerus om die perde laat aansterk. Toe kom die Engelse van drie kante en die Boere is toe oor De Wetsnek terug na die Vrystaat. Oumagrootjie is verwagtend en Heymans8 en McCarthy kry toestemming om na Witklip te gaan, om te sien hoe dit met Ouma en die bevalling gaan. Die kinders op Witklip het die burgers sien aankom. Toe die burgers ‘n leegte ingaan en buite sig is, is hulle daar deur die Klaas-bende voorgelê en vermoor. Die leier van die Klaasbende was ‘n Boere verraaier in Bethlehem – ek het hom lankal vergewe; daarom sal ek nie sy naam verklap nie. Die Bethlehem-kommando het van die moord gehoor en self die saak kom ondersoek. Die Engelse het toe reeds Bethlehem beset. Die Klaas-bende is uit hul grotte gehaal en geskiet. Die Boere verraaier is verhoor en op las van genl JBM Hertzog gefusilleer. Sy grafsteen opgespoor. Net voor die moord op Heymans en McCarthy is burger Mostert van ‘n buurplaas vermoor. Dit het so gebeur: Die kommando is verwittig dat die Klaas-bende ‘n bees op die plaas gesteel het. Onthou die boervrou was aan haar eie lot op die plaas oorgelaat. Mostert het toe met verlof na sy plaas vertrek. Met die feite vasgestel is Mostert na die OVSRDM op Bethlehem. Konstabel Fourie is aangesê om die saak te ondersoek. Hy het ‘n lasbrief bekom by landdros Rosenweigh en daar trek hulle! By die verdagte stat aangekom word ondersoek ingestel en bewysstukke bekom. Toe die ondersoek-paar met die bewysstukke by die twee hutte uitkruip word hulle deur Klaas en sy mense aangeval en vir dood agtergelaat. Toe die Boere die lyke gaan soek kry hulle Mostert dood maar Fourie het nog gelewe. Fourie is toe gered. Daarna het hy lank gelewe en is in Pretoria oorlede en begrawe. Ek het sy graf gekry en ek het sy foto in uniform toevallig opgespoor. Was dit nie vir die papierspoor wat nagelaat was nie, sou die nageslagte nie die verhaal van verraad, moord en doodslag bekom het nie. (Oupagrootjie se twee ouer broers is as kinders reeds op die plaas vermoor deur moordbendes in die dae van Vegkop. Dit was wilde dae in die ou Vrystaat met moordbendes en ongediertes soos leeus ed dies meer.) En die kleintjie wat Oumagrootjie die lewe ingebring het?

‘n Vroeë voorbeeld van kraamverlof deur vader in oorlogtyd. Vandag is dit in arbeidswetgewing voorgeskryf - HBH 8

59


Later is die gesin deur die Britse magte aangekeer en na Harrismith konsentrasiekamp afgevoer. Haar graffie het ek te Harrismith begraafplaas gevind. Stille getuienis van die Britte se “methods of barbarism!” (Net bo haar naam op die gedenksuil is die naam van ‘n Fivaz-kindjie wat ook oorlede is.) Daarna is die moeder en haar kroos na “Tin Town”-konsentrasiekamp te Ladysmith tot aan die einde van die oorlog geïnterneer. Oupa Heymans se broer, Oom Gideon, skryf dat in alle regverdigheid teenoor die Britte is hulle goed in Ladysmith behandel. Inteenstelling met my Ouma Heymans, wat ‘n nooi Faure is, het dit baie sleg gegaan op Heuningspruit (naby Kroonstad)! Haar moeder en vader en van haar ander gesinsgenote is daar oorlede. • Hulp van kmdt Jannie Maree (SAW), destydse BO van die (ontbinde) Bethlehem kommando, word met dank erken. Slim man diè kommandant! Hy ken die omgewing en die mense in die Bethlehem wyk! Baie interessante foto’s van my voorsate by hom gekry. Hy is die ouer broer van kol Japie Maree (destyds gevorderde opleiding.) • Pasop! Familie-navorsing (genealogie) is ‘n dodelike siekte!

Misdaad Dit lyk vir my misdaad is buite beheer! Vandag gesels ek met telkom se tegnikus. Ek is al paar keer besteel en hy vertel my waar hy woon, gaan dit nog erger! So in die ry na plekke sien ek letterlik tientalle oortredings wat openlik begaan word. Rooi ligte word geïgnoreer! Mense praat op selfone en so kan ek aangaan ... Die taxi’s is ‘n mag op hul eie. Ons is beslis nie wetsgehoorsame burgers nie! Die oplossing: Die oplossing is eenvoudig begin met wetstoepassing. Begin met klein enkelvoudige misdade en kla die mense aan en vorder na groter misdade. [Nou die dag steel ‘n ou ‘n geiser by ons ander huis. Na ‘n paar navrae los ek die saak op. Hy vertel my die storie – selfs die polisie het hom voorgekeer en hy het gesê hy neem die geiser na ‘n skrootwerf – met my kruiwa, nogal! Hulle het hom laat gaan ... punt is, ek sou hom aangekeer het en eers uitgevind het wie die eienaar van die kruiwa en die geiser is, voor ek hom laat gaan het.] Ek vind ‘n kennisgewing: “Pasop gevaarlike gebied.” Ek dink dis ‘n skande dat ‘n SB toelaat dat so iets in sy stasiewyk aangebring word. Dit sê net vir my: “Hierdie ou het nie misdaad in sy wyk onder beheer nie!” Ons aanvaar dit gelate en is op ons hoede! Wat van die alomteenwoordigheid van die polisie? Wat van: Jou wyk 60


domineer? Hy kan mos jong polisiemanne aanstel – sy eie tekkie sqaud - om ook tussen die karre te “bedel” en hul oë oop te hou. Vandag hier en more daar. Gesels met ‘n dame wat bedel by verkeerslig tussen die karre. Sy kom van Zimbabwe af, met kleintjie-op-die-rug, om hier te bedel. Ek ondersteun egter ‘n gebreklike Afrikaanse bedelaar op die hoek van Kerkstraat en Eastwoodweg. Mens raak lojaal aan jou kliënte. Hy het ook sy probleme! Nou die dag was hy na sy dagtaak beroof. Hy het vrou en kind en met die eerste bedelgeld moet hy die “kamer” betaal. In Durban was it ‘n oortreding om te bedel. Dit was ook groot sonde om “idle and undesirable” te wees met “no fixed abode or means of income.” Baie van die bedelaars belemmer die verkeer. Hoort hulle daar? Werk ons welsynsdienste na behore? Die metropolisie is veronderstel om misdaadvoorkoming te doen. Ek sien hulle nooit en ek sien ook nie verkeersbeheer nie. Is iemand nog veronderstel om puntdiens te doen? Soms sien ek die metropolisie wat padblokkades hou. [Jare gelede moes ek padblokkades hou en het by provinsiale verkeer uitgevind hoe dit wettiglik gedoen moet word. Later is ons ook te Maleoskop opgelei om dit korrek volgens die letter van die wet te doen.] Dit lyk vir my “onwettige” padblokkades – sonder enige verkeers- en waarskuwingstekens is die norm. Is dit nie waar korrupsie begin nie?

8. WE REMEMBER / ONS ONTHOU 8.1 Stilte in die Hof – Lentulus 8.1.1 Gesuip, M'Lord? 'n Tante en haar pastoor kom sien my (synde die beheer-landdros) oor die Oom se drankvergryp. Hy drink hom letterlik uit huis, haard en verstand. Verwyl al twee weke in die buitekamer in 'n semi-koma. Stuur van tyd tot tyd die huishulp (skelm en met beloning) drankwinkel toe vir proviant. Hul versoek 'n gedwonge Opname Bevel by 'n rehab. Op versoek ry ek saam met hulle huistoe. Stap die buitekamer in en word getref deur 'n drank-cum-uriene klank. Oom nie baie lekker nie. Pie in 'n maat-emmer langs die bed. Ek verduidelik aan die Oom dat ek hom rehab toe stuur, of hy wil of nie. Die pastoor het uit naasteliefde aangebied om hom te vat. Reg met my. Is hy steeks, stuur ek 'n polisie vangwa.

61


Die Oom is bedeesd besadig. Dis goed so, Landdros. Die Pastoor kan my vat. Hy het egter een versoek: kan pastoor eers vir my bid? Die tante en pastoor sak op hul kniee weerskant die bed en sluit die oge. Ek staan (half verlee) en sluit myne oge. Die pastoor bid hartroerend oor die demoon Bacchus. Iets (instink?) se ek moet my oge oopmaak. En waaragtig! Die Oom is besig om 'n halfjack

brannas

gulsig

af-te-sluk.

Die

bottel

was

onder

sy

kussing.

One for the road? 8.1.2 Tragies, M'Lord? 'n Bejaarde Tshwana veskyn voor my in die streekhof op 'n aanklag van verkragting. Die klaagster is sy laatlam, skaars 16 jaar oud. Hy pleit onskuldig en is bereid om 'n pleitverduideliking te gee. Soos sy genarasie maar is, gaan haal hy die storie ver agter die berge uit. Ek laat hom begaan. Ondervinding het geleer dat indien jy inmeng en 'tot die punt' probeer kom, vat die twee keer langer. Opgesom: "Agbare, wat sê die reg? As ek 'n lappie grond besit en dit ontbos. Dit omploeg en met doringtakke omhein. Dit vore ploeg en mielies plant. Dit nat lei en versorg. Wie mag die eerste ryp mielie eet?" Nodeloos om te sê, het ek hom skuldig bevind en hy het vir etlike jare sy mielies maar in die gevangenis geeet. Cry the beloved country.

8.2 1992: Suid-Afrikaanse Polisie: MBO Musiekaand Pretoria: Ons wil die verskil maak – Ingestuur deur Johan Henning - Lt-Genl SJJ Smit, Die Hoof Afdeling: Misdaad Ondersoek en Bestryding - Lt-Gen SJJ Smit, The Head Division: Crime Combatting and Investigation

62


63


64


65


66


67


- Kol AR “Tony” Harding

68


- Mev Margie Spumer9

9

Eggenote van genl-maj CD Spaumer en dogter van wyle lt-genl FLC Engels – HBH.

69


8.3 1989 Akpol –Potjiekos – Johan Henning In die winter van 1989 het Akpol ‘n geslaagde potjiekoskommpetisie gehou. Kom saam met ons op ‘n reis na die verlede:

70


- Wyle kol Marius Bonthuys tokkel die kitaar

71


- Gesellige verkeer

Boonste foto: Dawn Kellerman (rooi bloes) met Toffie Risk? Onder: Genll en mevv: Hennie de Witt, Stanley Schutte, Johan an der Merwe; brig (ds) en mev Jan Venter en brig Barry Steenkamp.

72


Afskeid in egte polisietradisie! Die baas en gade “verlaat die plaas” en die voormanne vergesel die eregaste na hul motor. Wanner ‘n offisier stasie besoek doen is die almal tot aandag geroep in die AK. (Die arme teenwoordige publiek in die AK het seker gedink ons is mal?) Inspeksie is gedoen, die selle is besoek met die AK-sersant (met pet) saam. Die spesiale matrone maak gou koffie uit die teeklub. Wanneer die offisier die stasie verlaat

73


word hy vergesel na sy motor en met ‘n flink saluut afgesien. Word hierdie tradisie nog voortgesit?

- Administrasie: Deelnemers

No job is finished until the paperwork is done! 74


75


8.4 Gala-aand: Oktober 1989: SAP Dame van die Jaar – J Henning

76


Boodskap – mnr AJ Vlok

77


Boodskap deur genl Hennie de Witt

78


Program

79


Die Vrou in Blou

80


Die ReĂŤlingskomitee: Genl CA Swart, brig GS Homan & ds C Colyn

81


En die wenner is .... a.o (later genl-maj) Sharon Schutte

82


83


8.5. Artikel 4: Eenheid 6 se beginjare - deur Anemari Jansen en Larry Hanton 8.5.1 Hein Kilian aan die woord (Deel 1)

Foto 1: Hein Kilian - Mei 2012 HEIN: “Jy weet ek dink dit was my behoud gewees en grotendeels die eenheid se behoud, dat ek nie `n drinker was nie. Ek dink dit sou chaoties gewees het as ek as bevelvoerder saam met die ouens gedrink het. Dit sou definitief nie gewerk het nie! Toe het ons maar daar in Benoni deur die eerste groeipyne gekom. Die insidente het toe begin ontstaan, stedelike terreur, sporadiese onrusvoorvalle. Die ANC was toe hard aan die werk gewees om die regering te destabiliseer, wat hulle doelwit was daai tyd. En nou ja, ek het toe gelukkig ouens soos Larry gekry wat `n eks-Taakmag outjie is, wat goeie agtergrond gehad het. En ons self het by die Taakmag kursusse gedoen, ons was almal Maleoskop toe gewees vir onlus- en skarebeheer en die tipe van goed. So ons het almal ook TIN-opleiding ontvang (teeninsurgensie opleiding). Meeste van die nuwe ouens het nog nooit enige kursusse gedoen of grens toe gegaan nie, so dit was maar `n lot rou ouens waarmee ons gesit het. Ons het besef ons sal

84


baie in diens-opleiding moet doen. Ons sal self moes pa staan vir hierdie outjies. Dit is hier waar die instrukteurskorps toe betrokke geraak het. En dis waar daai naam Dapper Duisend vandaan kom – ons het begin fiks word, ons PTI Baksteen het sy deel gedoen, daar was die bosbus en Duiwel-se-tiet, daar was leÍ geboue en die dam daar naby, en op `n stadium het ons begin toutrek. Ons het allerhande kragoefeninge begin doen, en baie wapenhantering wat noodsaaklik was om `n standaard daar te stel en die ouens paraat te maak.

Foto 2: Re-unie 2012

85


Foto 3: Opleiding Benoni brandweerstasie Ons het ook van buite-ouens gebruik gemaak. Ons het gaan aanklop by die weermag, `n ou soos Joe Grant-Grierson wat `n ex-Selous Scout was. Hy was ook op `n stadium by die Spoorweg se Taakmag betrokke. Ek en Larry het dikwels by Spesmagte aangeklop, baie by Speskop in Pretoria gewees. Ons het daar nader kennis gemaak en inligting ingewin. Die hele idee was om goeie en gespesialiseerde opleiding te gedoen het. Ons het `n baie goeie reservistekorps in Benoni gehad wat by die Eenheid ingeskakel het, ouens soos Mike Cox, wat `n wapen ekspert in eie reg was en daar was `n exparabat ou gewees wat in die SAS in Engeland was. Ons het van hulle kundigheid en kennis gebruik gemaak. Ek myself het ses instrukteursdiplomas gaan doen buite die polisie, by Joe Grant-Grierson. Ook van die anders ouens soos Larry, het dit gedoen. Ons het baie goed voorberei. Almal moes aan hierdie standaard voldoen. Ons het uitstaande ouens ook daar gehad. Daar was `n hele paar van hulle wat Spesiale Taakmag toe is, hulle het die keuringkursusse geslaag en ek dink daar is een of twee nog oor daar. Hein, hoe was dit vir jou persoonlik gewees? Hoe het jy die eenheid ervaar, was dit vir jou `n uitdaging? HEIN: Kyk ek is `n ou wat van uitdagings hou. My agtergrond het gekom van...ek was in Germiston `n polisieman. Daar het jy 贸f `n goeie polisieman geword of jy het tronk toe gegaan. Ek het baie goeie kennis en ondervinding daar opgedoen wat algemene polisiewerk behels het. Germiston was `n r贸wwe stasie. Toe Springs toe, waar ek saam met goeie ouens gewerk het soos Johan Burger (nou hoof van Instituut vir Sekerheidstudies). Hy was my wyksersant in Germiston. Ek en hy is vriende van 1969 af. Ek het baie goeie vriende in die polisie gemaak. En later jare het ek goed ingeskakel by mense soos Gerhard Viljoen, wat die moord-en-roof bevelvoerder was...sy broer Peet was daar by die voertuigtak bevelvoerder. Ons het al hierdie moord-en-roof ouens 贸贸k opgelei. Die kelner kom verby, ons bestel drie cappuccinos. HEIN: Ons het vreeslik baie opleiding gedoen. Al die reserviste in die Oosrand is deur ons opgelei. Opleiding was `n integrale deel van die eenheid gewees. Dit het ook die instrukteurs op standaard gehou. In daai game kan jy nie bullshit nie. Jy moet die feite weergee. Ons het pa-en-seun kampe gehou, ons het beeldbou-kampe gehou, waar jy die polisie se beeld gebou het. Ons het ouens uit die privaatsektor ingetrek 86


en vir hulle lesings gegee en hulle deur skietoefeninge gevat. Ons het so fondse ingesamel dat ons later vir die outjies `n swembad gebou het daar in Dunnottar. Opleiding en fiksheid het hand aan hand gegaan.

Foto 4: Van die eerste lede Met `n fikse, goed opgeleide ou kan jy ver gaan. En maak geen fout nie, ons ouens het partymaal vir dae aaneen gewerk. Ons het op `n stadium pak gekry, een ou (no names), se ma het na die minister toe gehardloop en gesê die ou kry nie kos op die eenheid nie. Maar dis nou een ding, ons het `n kombuis gehad op Dunnottar, en die ouens is goed na omgesien. Ons het twee tannies gehad wat in die kombuis gewerk het, ou tannie Martie en tannie Tina. Daar was twee polisiemanne ook wat as kokke gewerk het - Wayne Farr, en McGregor. Glo vir my, hulle kón kosmaak. Jis, die tannie Tina – sy was al tagtig jaar oud gewees toe ry sy nog met haar kar Malelane toe en skiet sy nog met `n Striker-haelgeweer, ons het dit iewers op film. Daar is goed na die ouens gekyk. Die ouens het in die kasernes gebly, Bravo en Alpha. Soos dit nou maar is het jy ouens gehad wat van ander provinsies af gekom het en wat soms moeilik aangepas het. Ek meen, ons het ouens gehad soos ou Koos Wyevoete wat van die Kaap af gekom het, en hy bly nou nog al die tyd in Dunnottar. Baie outjies het van Durban gekom en is weer terug, ouens soos Nick Howarth..maar baie van hulle was maar ook teensinnig hier gewees. Ons het ook maar probleme gehad. Kyk, as jy met meer as tien ouens – as jy enige tien ouens vat, gaan daar `n persentasie wees wat nié aanpasbaar is nie, of wat 87


problematies is. Ek het nooit ouens aangekla nie....ek het hulle maar altyd bietjie laat opdonner deur hulle PT te laat doen, hulle garage-weights te laat dra. Dis hierdie groot gewigte wat aan die garagedeure hang, wat hulle oophou. Dis `n aaklige ding. So `n ronde stuk pyp met konkryt in. Die ding van hom is, hy is nie vreeslik swaar nie, maar so ongemáklik. Weeg seker so hier by die 20 kilos. As jy hom op jou skouer dra wil hy jou sleutelbeen afslaan. Jy kan hom nie in jou arms dra, of op jou kop sit nie. Om te hardloop met hom, is aaklig. Ons het `n paar sulke goed gehad, konkrytblokke, ag, allerhande goeters waarmee hulle die ouens rondgejaag het. Meeste van die tyd moes die ou met sy vol kit – sy geweer, sy rugsak, moes hy gaan hardloop het. Op daai stadim was dit maar seker aaklig vir ouens gewees, maar hulle het hulle pak gevat.

Genl Louwtjie Malan, mnr Adriaan Vlok en Hein Killian Foto 5: Minister Vlok op besoek Hulle sal dit seker vandag nie sê nie, maar op daai stadium het baie ouens seker my guts gehaat. Dit is maar so – jy is nie `n baie populêre ou as jy `n streng ou is nie. Ek was streng, maar regverdig. Die ouens wat moeilikheid opgetel het, was die ouens wat moeilikheid verdien het. Kyk, hy het sy eie probleem veroorsaak. Die meeste 88


ouens se probleme het maar gekom as gevolg van drank, en omdat ek `n nie-drinker was....kyk die ouens by my het ook geweet, as ek hom twee-uur die oggend bel en hy is gesuip, dan kom hy nie werk toe nie. Dit was maar ouens wat oorboord gaan, hulle het lang ure gewerk en dan het hy maar bietjie gaan drink, en dan was daar ouens soos ou Harry Horn en die ex-parabat en hulle het maar die jonger outjies beïnvloed. Daar was ook ouens daar wat nóóit gedrink het nie. Nie dat die ouens wat gedrink het...dat dit hulle slegter gemaak het nie,. Ek het nóóit `n probleem gehad as ouens gedrink het nie, ek het ook vir ouens gesê drink, maar hou jou perke daar. En wéét, as jy dronk is, moenie naby my kom nie, want jy kan opgedonner word. Bly by die huis, bly weg, moenie dronk daar aankom nie, dan gaan jy pak kry. Dis verseker. En ek het altyd vir ouens gesê, hulle sal jou nou-nou nog daai storie vertel, ek het gesê moenie drink om vir meisies te impress om te sien jy is nou uit die skool uit nie. Ek het altyd vir hulle gesê groei vir jou `n snor man. Dan kan die meisies sien jy is uit die skool uit. En as jy nie `n snor het nie, klok half vyf moreoggend daar by my huis in, dan kom drink jy my skeerwater, hê hê. Dit vat nie `n man om te drink nie. Dit vat `n man om te weet wanneer dit genoeg is en hy nog homself kan wees.

Foto 6: Gebeurlikheidsbeplanning 1980 Hulle het dit self beleef dat offisiere by die eenheid kom besoek en inspeksie hou, soos die een kolonel, hy inspekteer die plek, en daarna raak hy so dronk en gesuip die ouens moet hom huistoe vat. Ek het altyd gesê: jy verdién respek. Hoe was die situasie by jou huis op daardie stadium? Ons het ook maar langerige ure gewerk, in die tagtigs, maar dit het later erger geword. Ek was geseënd met die feit dat ek `n verskriklike goeie vrou het, wat verstaan het waaroor dit gaan. Jy moet onthou, die dag toe ek skool klaargemaak het, het ek `n polisieman geword. Ek het elfuur die oggend klaargeskryf, half drie 89


die middag is ek ingesweer by die stasie in Springs en die aand het ek in die kaserne ingetrek. Ek wou mos einde standerd agt al `n polisieman word maar jy sal dit nou nie glo nie, toe is ek te kort. Ek was vyf voet drie, en jy moes vyf voet ses gewees het. Toe sê die sersant vir my ek moet teruggaan skool toe. So die polisie was altyd my lewe en ek het alles opgeoffer daarvoor. Daar was seker baie tye wat ek kon weggedraai het, maar wat ek net aangegaan het. Waar het jy en Heila ontmoet? Ons ken mekaar al van kindsdae af. Ons het gesamentlike familie - haar pa se broer is met my pa se suster getroud. Dank Vader ek is met `n vrou getroud wat verstaan het waaroor dit gaan, en sy het natuurlik baie keer agteraf met die ouens gewangle – dan bel hulle haar wanneer hulle wil afhê, dan beïnvloed sy my nou weer van die kant af oor rusdae en sulke dinge. Hulle het baie dae op haar skouer kom huil. Iets wat jy agterna oor spyt is, is hoeveel jy jou familie afgeskeep het. Jou kinders gemis het, en van jou kinders se goed gemis het – dan vra jy jouself af agterna, of dit alles die moeite werd was. Maar op daai oomblik het dit jou nie gestop nie. En dit was so deel van my lewe, en jy word so vasgevang, dis soos `n draaikolk, jy kan eintlik nie daar uitkom nie. Want jy moet nou onthou, as jy bevelvoerder van so `n eenheid is, dan staan jy pa vir omtrent alles. Van `n ou wat dronk word, of `n ou wat nie kom werk nie. ... ek het `n baie goeie 2IC gehad, moet ek ook vir jou sê, Piet Droskie, ek wil Piet noem: Spesifiek want hy was goud werd! Hy het baie dinge bymekaargehou, administrasie, wat my vryheid gegee het om aan die praktiese goed, aan die aksie deel te hê. Piet het by ons aangesluit in Dunnottar, ek het hom getrek van Springs polisiestasie af. Want ek het `n ou gesoek. Piet was `n eks-stasiebevelvoerder en hy het op daardie stadium in Nigel gebly – ek ken Piet al van jare terug af. Piet was vir my `n aanwins. Maar daar was dae, tye wat jy alleen daar gesit het. En toe trek hulle vir Piet hoofkantoor toe, en ek sit vir ses maande alleen daar. Dan het jy nie aftyd nie, jy werk vir ses maande sonder rusdae, tipe van.

90


Foto 7: Hein Kilian: Offisier Hoe het jy daarmee “gecope”? In 1987 het ek `n rugoperasie gehad, maar oor mens allerhande stupid goed doen as jy jonger is, jy tel kar-enjins op en so aan. Ek het `n kussing gehad wat uitgepeul het, en toe op `n gegewe oomblik toe pop daai ding uit toe druk hy senuwees dood. Toe het ek lank so gewerk, seker vir `n maand wat ek daai been moes saamsleep, tot een aand, toe kon ek dit nie meer handle nie, toe het ou Gerhard Viljoen my nog kom haal, dokter toe, scan gevat, toe die volgende dag toe opereer hulle my. Toe moes ek vir `n jaar niks doen nie, en jy moet onthou voor dit was ek deel van die fiksheidsprogram. Toe besluit ek na so nege maande te moer met dit, toe gaan ek gym toe. Toe begin ek ernstig gym, op sewe en dertig. Liggaamsbou. Toe begin ek soos `n mal ding oefen, ek meen ek het met `n stel dumbbells in my kar rondgery. As ek in die lokasie kom, as ek `n tydjie kry, dan vang ek sommer `n workout daar in die lokasie. Ek het baie maal gou uitgery, gaan oefen en dan weer terug lokasie toe. Ek het so `n Ford Sierra gehad, dit was nogal `n welbekende voertuig, almal het daai geel Sierra geken. Wel, my frustrasies, wat my baie gehelp het is dat ek hard geoefen het. Dit was my stresontlading. Ek oefen nou nog in die gym, en dit is maar my behoud. Dokter het later vir my gesê dit was my behoud dat ek dit nie verloor het, mal geraak het nie.

91


Foto 8: onderhandelings met die twee strydende faksies in Katlehong

Foto 9: Toekenning ontvang van 32 Bataljon. Deel 2 tot 4 met Hein Kilian aan die woord,in die volgende uitgawes. 92


8.6 My Harvard-vlug - Jeanette Jacobs Ek staan teen die draad hier op Swartkop Lugmagbasis tydens een van vele lugskoue wat ons al bygewoon het met die verkyker styf teen my oë en ek wens ek kon net ’n bietjie nader beweeg, enige oomblik nou gaan die alombekende dreuning die lug vul, die klank wat eers soos ’n gezoem van miljoene bye klink en dan al hoe dieper word tot hier in my borskas en dan word my hele lyf Harvard. Ek wag opgewonde in antisipasie van wat kom! Een na die ander begin die Harvard’s se Pratt en Whitney radiale suier enjins vuur en uiteindelik staan al die silwer lywe met hul helder oranje 'Day-Glo' strepe op die veld en luier dan word die enjins se toere verhoog en my hele wese bewe en hang saam met die klank in die lug, dit is hoendervleis sake van ’n eerste water hierdie! Min het ek toe geweet ek gaan eendag die voorreg hê om ’n opwindende vlug in een van hierdie dreunende ystervoëls beleef.

Die nimlike HARVARD in kenmerkende kleure! Dit is die oggend van 2 September 2000, ek staan op met ’n hol kol op my maag, die ene senuwees en opwinding gemeng! Dit voel of die rit na Swartkop lugmagbasis ’n ewigheid duur. Ek sit en wriemel in die motorsitplek soos ’n kind en toe ons deur die hek ry weet ek daar is nie meer omdraai nie, nie dat ek regtig wil nie maar mens is mos maar bietjie bang vir die onbekende! Ek teken ’n klomp vorms , betaal my geldjie en siedaar! Met nat geswete hande sit ek in die tou en wag vir my vlieënier om my te kom haal, nou is my senuwees behoorlik op en ek bewe liggies. My man praat my moed in en sê net hoe baie ek dit gaan geniet maar sy woorde laat my glad nie minder bewe nie, ek giggel net senuagtig beamend. Hy kom oor die betonblad aangestap met sy kakie oorpak en donkerbril op die oë en glimlag warm toe hy sy hand uitsteek om my te groet, sy naam is Gus sê hy vir my en hy is my vlieënier - ek knik senuagtig my groet. Nou is dit die oomblik en my 93


knieë voel lam maar ek stap heel gedweë agterna na die blink wit ystervoël met blou en goud geverfde strepe op die onderkant.

Saam met Gus die vlieënier Ek vlieg vandag in ’n Harvard met die bynaam 'Nellie', vernoem na die voormalige hoof van die Lugmag, Lt. Genl. James Kriel se vrou en vriendin van my. Die Harvard was vir die Lugmag se 80ste verjaardag viering in hierdie mooi kleure geverf en die naam 'Nellie' vertoon pronkerig op die neus.

Ek en Nellie My kort beentjies sukkel om van die vlerk af in die agterste sitplek van die tweeman romp te klim maar met ’n helpende hand is ek in en verkyk my aan die effe primitiewe stuurstok en toerusting om my. Die Harvard is ’n vliegtuig wat al sedert die vroeë veertigs in Suid-Afrika as opleidingsvliegtuig aangewend is en glo my selfs hierdie model lyk horing oud. Die vlieënier Gus klim in met ’n valskerm pak onder sy boude vasgemaak, ek sit benoud en dink dat ek nie daardie luukse het nie sou ons val, maar verdryf vinnig die bangmaak gedagte. Nou voel ek soos ’n wafferse adrenalien junkie terwyl die grond tegnikus ’n paar oorfone op my kop sit en verduidelik waar ek mag vat en waar nie. Die grond tegnikus stap na die voorkant van die Harvard en dan word die propeller geswaai en die enjin spoeg ’n paar keer terwyl die rookdampe langs die prop uitslaan! Gus pomp die brandstof pedaal, weer spoeg en rook en skielik beleef ek dit eerstehands....die dreuning begin 94


onder my sitvlak en die romp bewe en ek bewe en ek voel myself giggel van pure lekkerte terwyl die diep dreuning my binnegoed invleg en dis ’n heerlike gevoel wat my beset want ek en die Harvard smelt ineen! Ons beweeg en die ystervoël bewe en skommel onder my, die aanloop is stadig en die wind suis deur my oorfone want die kajuit kappe is nog oop tot ons gaan stilstaan op die begin punt van die aanloopbaan.

Daar gaan ons! Ek verluister my aan die enjin se oorverdowende lawaai toe daar vet gegee word en ons die kajuit kappe toemaak. Toe besef ek nou gaan ek vlieg in die ware sin van die woord en my hart mis ’n slag! Die neus lig en my maag bly op die grond agter en ek giggel weer. Terwyl ons in die rigting van Rosslyn vlieg word ek oor die radio die prosedure verduidelik van die lug toertjies en ek lag lekker toe ek mooi vertel word van die 'loop' wat ons gaan maak en dan moet ek druk soos wanneer jy ’n plasie vang sodat die swaartekrag drukking nie jou bewussyn laat verloor nie. Gus maak gereed vir ’n rolbeweging maar die vliegtuig se neus het skaars begin afduik of ek laat ’n opgewonde 'oeewiieeeee' van myself hoor en Gus lag toe hy laat weet hy het nog niks gedoen nie. Ons draai skerp en die volgende oomblik is bo onder en onder bo of is ek nou onderstebo, ek sien die landskap verby rol dan die blou lug en my maag draai vinniger as die vliegtuig en dis heerlik, ek gil met geen inagneming van arme Gus se ore. Dan trek ons op en op en op en ek druk en ek druk maar die bloed bult in my are en my ore fluit! Sjoe - dis ’n vêr draai in die lug in op en ek druk steeds met my oë styf toegeknyp want net toe ek waag om te loer - hang ek weer onderste bo en als lyk verkeerd om toe knyp ek liewer weer my oë toe. Dan is dit verby en ons maak nog ’n paar draaie in die lug en ek blaas verlig die opgehoopte lug uit my longe en probeer my onstuimige hartklop met ’n paar diep asemteue bedaar. Ek hoor hoe Gus met die 95


toring praat en dan daal ons af grond toe en die landing is skommelrig maar ek voel heel tevrede en dink met genoegdoening, wat ’n vlug! Ek kan nie vir iemand hierdie gevoel beter beskryf as dat dit voorwaar ’n onverbeterlike ervaring was nie en toe ons die lugmagbasis weer in sig kry wens ek dat ons nog ’n wyle langer in die lugruim kon vertoef. Ons was altesaam ’n skamele 10 tot 12 minute in die lug sonder die opstyg en land en dit het gelyker tyd soos ’n ewigheid maar ook kortstondig gevoel en toe dit verby is bly die heerlikheid daarvan luierend in my gedagtes. Op die grond neem ons foto’s en effens hartseer neem ek afskeid met ’n laaste terugblik oor Nellie. Dit was ’n baie spesiale vlug vir my, een wat my sekerlik altyd sal bybly, ek en my Harvard-lyf in die lug en ek het ’n sertifikaat so-ewe op die koop toe ook nog om van my brawe avontuur te getuig!

My sertifikaat waarop ek baie trots is! Ek kan hierdie vlug in die Harvard regtig aanbeveel – veral vir die dames! ©Jeanette Jacobs28/10.2012

8.7 An unforgetable trip – Roy Allen (SADF) Upon my arrival in Oshakati, I "inherited" the friendship of the local "Speed Cop" Kassie Borstlap, from my predecessor Capt Gerrie Hugo. Anyway, Kassie was a likable bloke, a South West African who had grown up in the Otjiwarongo area and knew the West of SWA up to Rocky Point, like the palm of his hand. During our beer drinking sessions after work of a Friday afternoon, he had ignited my interest in travelling down the Hoanib River to the Skeleton coast. This trip was not for timid adventurers or mediocre vehicles, and to attempt to do it in only one four wheel drive vehicle, was tantamount to suicide.

96


Eventually a plan was formed that we would travel in a convoy of three 4 X 4's. I would supply a Land Cruiser and a "Hi Lux" from my Field Office vehicle pool, as well as the "Rat"s" and the all important gas/12 volt portable fridge - for the whole trip would not have been possible without loads of ice cold Windhoek Lager (I had long since stopped drinking "Castle" and "Lion" in preference for "Windhoek" with its "Reinheidsgebod.") Kassie supplied his brand new Hi-Lux Double cab which had air con!! A mate who was the O/C of the Okatope Mounted Unit supplied the 2,100 liters of diesel that was required for the trip - 10 X 210 liter drums were "divvied" up between the vehicles. He also supplied the "pup" tents and sleeping rolls from his Q/M Stores. I invited two friends from SA to accompany us, so the final list of expedition members was: * Kassie - The expedition leader. * Phillip Coetzee of Jakaranda Printers, Pretoria. * Jaques Hechter - A major in the SAP "Murder and Robbery" Unit. * Truter - The O/C of the SADF Mounted Unit at Okatope. * Venasio - My "Office Garden Boy" who had never seen the ocean in his life before, as the person to make the fires, do the washing and cleaning etc. (Now it seems pretty exploitative - but this was 1988 in the "Good Old South-West Africa!! :-)) * Myself * My wife Ida. My mates duly arrived at "Ondangs" on the Wednesday Arvo "Flossie" from Waterkloof, and with the vehicles packed and parked in the street outside my office, I took them down to the “Koevoet Kroeg� for a few drinks, before returning to my house for a braai. Our sundowners were rudely interrupted by the arrival of my Sergeant who informed me that an Army Samil had crashed into the front of my parked Hi Lux and driven off. Leaving the others at Koevoet, I returned to find the front of the vehicle badly smashed in and the radiator U/S. Fortunately for me I was at the time "care-taking" the DMI clandestine support base in Oshakati for UNITA forces in the Sector 10 area, whilst G. T. Gowar, was in the RSA on course. So I took his official vehicle which was standing idle. Fuel laden 44 Gallon drums were transferred from my damaged Hi Lux to GT's virtually brand new "New shape" Toyota Land Cruiser (More on this later). The Army vehicle that had hit my Toyota had been driven by a drunk who was a member of the SADF. The perpetrator was caught by the Military Police, but escaped from custody that same night.... (Meat Pies!!) 97


We had a good braai that night, washed down with copious amounts of of "Red Heart" Rum and Coke - This was preferred drink of the "Manne" at the time. It was also less than 1/2 the price charged for it in the "States" as there was no excise tax levied on our grog in the "Operational Area" - Just as well, as we had Fxxk all else to do but drink when off duty...... We left later than we had planned the next morning, as we were all nursing hangovers! I had prudently packed in 3 or 4 AKM rifles for personal protection, as the first part of our journey (200 km) passed through the "Operational Area" where the risk of an ambush was probably less than 1/2 of a % at that time of the year.... but one feels totally naked taking incoming fire and not being in a position to return it! I also had a military high frequency radio with me in order to make daily "comms" with my office in Oshaks. (I had not advised Pta of what I was planning, as we would only be gone for 4 to 5 days, only two of which being "work" days!!) This is probably what I appreciated most about being in excess of 2,000 km away from our Pta HQ and my Senior Officers. No "micro managing" and if the "gooks" had sabotaged the telephone lines, no telex (Crypto of course) and no phones for days on end :-) The HF links to "Liberty Life" were tenuous, especially during the "Groot reen" tydperk. The funniest example we had of a "Leer HK tipe", was an individual called (name witheld). He was at the time a Cmdt at the "Bastion" in Windhoek. He was already "Staff Qualified" and had attended an "Agent Handling" with DCC at the "Kop" where he was top student. Akademies, was hy "Skerper as 'n Minora Blade" maar prakties het hy gesukkel om 'n blikkie "Braised steak" uit 'n "ratpack" oop te maak. He was in charge of the "Jakkalskoppe" in Sectors 10, 20 and 70. He used to visit Oshakati occasionally, but only by SAAF aircraft! He normally arrived mid-morning and was back in the air on his way to Windhoek late arvo. His reluctance to "night stop" in Oshaks was due to the fact that the town usually got "revved" by the gooks once or twice every two years. This normally took the form of a 5 to 10 minute, 81mm mortar and/or Grad P attack between 23h00 and 01h00. (The DMI office in Oshaks took a direct hit by an 81mm mortar in 1985 just before my arrival, and a Grad P 122mm rocket landed on my garage in 1988 destroying my "subsidised car" and blowing out most of the windows of my house!) In reaction to this attack on our tranquil way of life in Oshaks, I was arranging to have T-shirts printed in Windhoek that said "Come to Oshakati and get "bombed" In a similar vein to the Rhodies when Umtali got mortared from the surrounding kopjies. But I was ordered to desist by the then Sektor 10 Bevelvoerder, ... 98


The first day we stopped in Outjo, staying at the local municipal caravan park. We left Venasio to "set up camp" and get the "Braai" fires going and headed off to the "Local" to "wet our whistles". We later had a superb Braai, as the meat in SWA was much better than what we had become used to in the RSA. The following morning we refueled the vehicles and set off to Korixias - A very very small little town that used to be called Welwitchia - after the plant of the same name, that is a type of succulent and lives for hundreds and hundreds of years. On the way to the ‘source' of the Hoanib River, we went past the "Versteende Woud". It is in the middle of a very arid plain, and has all these rocks lying around - that when inspected more closely, are actually cross sections of enormous tree trunks that once grew here millions and millions of years ago, and were petrified. Needless to say I nicked a few and took them back with me to the "States", where I had them "sectioned" and polished, and they looked very good with the "growth rings' showing up very clearly. We eventually arrived at the "origins" of the Hoanib. To call it a river is a misnomer, as it only runs every five to seven years, and sometimes even longer between floods. It was just like a wide shallow "donga" meandering through the arid landscape. The surface was covered in a thin crust of "talcum powder fine" dried mud. This was stirred up by the passing vehicles, and hung motionless in the hot desert air, forcing the vehicles to travel with a 15 to 20 minute spacing between them. The fine reddish powder thrown up by the churning wheels traveled in high arcs, like Lunar regolith, spattering all over the vehicle and necessitating sporadic use of the windscreen wipers to keep the windscreen clean of this fine dry dust!! From time to time we had to leave the river bed due to impassable rocks which would have caused serious "rapids" in the "Wet". At these points, the vehicles would wait for the last vehicle, re-group the convoy and we would set off out into the desert with Kassie "scouting" the route up ahead until we had passed the obstacle and could return to the river bed. On one of thses occasions we came across a herd of Gemsbok on a sand dune. Magnificent specimens in prime condition in the middle of the desert with not a tree or a blade of green grass in sight. It was a truly memorable spectacle. Some of these riverbanks we had to drive, were so steep that the vehicle I was driving (GT Gowar's brand new Toyota Land Cruiser) could not get all the way up to the top of the riverbank under its own power!! I was driving it, and would select "Donkie Rat" and after taking a run to get the speed of the vehicle to 45kph, would charge up the side of the riverbank, "snap changing" down to 3rd, 2nd and finally first, whilst "flooring" the accelerator. Sometimes, quite close to the top she would simply run out of momentum and "stall". Then usually, both of the other vehicles 99


would approach the riverbank from the top and cast ropes down to me, and later with me gunning the engine in 1st, and both vehicles reversing, they would help me over the ledge. The cause of this was due to sanctions. South Africa was unable to import the Toyota 6 cylinder diesels and we were forced to make our own at Atlantis in the Cape. These motors were very good, and would keep the Land Cruiser at 150 kph all the way down to Windhoek, but it did not have the "torque" that the foreign motor had.... So I was not saddened when the "rag heads" attacked Amerika on 9/11. I actually found it enjoyable that somebody had had the "balls" to give the arrogant Yanks a little "payback". All along the river bed there are numerous, hardy desert trees. They survive by feeding from the waters that trickle through the sand underneath the riverbed towards the Atlantic Ocean. This water is normally 6 to 8 meters below the riverbed however, at times the underlaying later of bedrock nudges closer to the surface, and the water can be found just below the surface of the sand of the riverbed. It is here that the "Desert Elephants" dig down with their trunks to create holes in the sand that the water trickles into and that they then drink!! Such areas tend to have a lot more plants and trees, due to the proximity of the water and act as an "Oasis" for the elephants on their trek through the desert. In fact, we came across an herd of about 12 at one of these "Oases". They had three juveniles with them, and were thus quite aggressive, so we gave them a wide berth, as we were the trespassers in their territory! Darwinism/Natural Selection is a wonderful thing.... These pachyderms have developed much wider and thicker soled feet to both spread their weight over a larger area of the shifting sand and to insulate them from the relentless heat of the midday desert sand! Being vegetarians, elephants require large quantities of "Green food' on a daily basis. This they get from the selective "harvesting" of food from trees in the surrounds of this "eco system". When they are "trekking" between these natural "oases" they strip the tree bark from the trees along the river, however, they selectively remove only half the bark from each tree at a time, so as not to kill the tree!! Then next year they will take the bark on the other side.. All of nature was just so perfectly in balance. It was now mid arvo and the "Boys" had been getting "stuck into' the beer fridge. Soon I heard the popping crack of single shot AK-47 fire!! When we Rv'd, Phillip triumphantly had a Springbok carcass on the back of his Ute, and Ida arrived a short time later, with another poor Springbok that she had stalked and shot with her .45 handgun! Fxxk Me! This took place in a "Game Reserve", that I was later to learn, 100


that Kassie did not even have a permit to enter! Just think, if a game ranger had driven by and discovered AK-47 shells, the boys at "Blennie" would have gone "apeshit", believing that the "gooks" had infiltrated 800 km South of the border!!! Anyway, we TB'ed that afternoon at about 18h00, when we arrived at the range of sand dunes that indicated the presence of the coast 20 to 25 km away. At this stage the "river" ends at the dunes. In a real "flood-year", the water might make it's way between the dunes and physically flow into the sea. Venasio set out the camp and got the "Braai fires" going. Ida helped me cut off the select portions from the Springbok - like the fillets and ribs and I dragged the carcasses off into the bush to bury them in an hole that I dug in the riverbed. This wanton slaughter of wildlife saddened me greatly, as we had sufficient frozen meat, that these animals did not need to die. I must however concede, that the Springbok meat was extremely tender and we ate and drank like Kings that night. Eventually the "guns" came out and we commenced to fire into the air like the "Lap Koppe" do in Lebanon and Irak. Only... our experience was somewhat different. By this time of the evening (9 pm), a low lying mist had come in from the sea and enshrouded everything in its intimate, misty and clammy embrace. We fired the AK's into the sky on full "auto" as well as firing our 9mm handguns. The low sky was crisscrossed with Green lights (Soviet tracers) and Red lights (Our NATO tracers.) In addition to this, we shot off all of our "thousand footers". It had an unrealistic aura, being softly reflected in the opaque white mist that hung low over our heads........... The desert night was delightfully cool and we slept snugly. The following morning we huddled around the fire for warmth, while waiting for the coffee to brew gulping down mugs of bubbling Guronsan C that Ida had prudently packed in. Dis mos waarvoor goeie vrouens daar is!! I had risen about an hour before the others, with a splitting hangover ('n "Bang Babelas") and spent the time picking up all the spent cartridge cases and burying them in a deep hole in the sand, because, if a Nature Conservation Officer had picked up just one AK-47 shell in this area, it would have led to great consternation by the SADF and an instant career stopper for me! Kassie suggested that we drive down to the coast at "Muwe Baai" through a route he knew between the dunes. It was the route that the river followed when in flood, and in places was lined with stunted trees. So the six of us piled into his Hi-Lux Double 101


Cab, leaving Ida back at our "camp" - she was quite "hung over" as she was not really a drinker, and had been caught up in the previous nights excesses!! A short while later, as we rounded a bend between some dunes, parked in front of us was a "micro light" aeroplane! Tied down to stakes in the ground with canvas tarp covering the motor. We shat ourselves!!! Then it dawned on us that this belonged to "Nature Conservation" whose officers would periodically visit and use it to patrol over the vast area. The aeroplane was quite safe here, as there was no population for hundreds of km. We briefly toyed with the idea of starting it up and trying to fly it.... Fortunately reason prevailed, and we continued on down towards the sea. As we got closer to the coast, the composition of the sand changed and the Hi-Lux started to get bogged, necessitating us to "de-bus", let some air out of the tires and push the vehicle - and Kassie's vehicle had these wide "travel anywhere" tires on. It was very scary, when it dawned on me that we were now probably beyond the distance we would be able to walk back to our camp and the other vehicles, in this thick slippery sand, if the vehicle broke down or became bogged! It is after all, not called the "Skeleton Coast" without good reason. Eventually we arrived at the waters edge. It was a revelation to see Venasio's face as he saw the Sea for the first time.... The largest expanse of water he had seen prior to this were the "Shonas" (shallow pans of water that occur in Ovamboland during die "reen-seisoen"). The beach consisted of small pebbles, not sand. Beautifully colored stones - especially when they were wet - and all of us "Republican's" were like kids in a toy shop, picking up pebbles and then disregarding them as we found better ones.... The reality of the situation was slowly dawning on me, that we were in a protected wildlife sanctuary "without a permit". (As when I asked him to see the permit earlier that morning Kassie had admitted to me that he did not have one...) I think, as a born "South Wester", he believed that he had an inherent right to access these areas.) So, after a short respite at the waters edge, we set out back for our "camp" where we had left Ida. It must have been mid morning when we set out back towards Korixias. I was driving the last vehicle together with Phil as my pax. At one stage I decided to take a "short cut" across the vast river bed to avoid riding in the dust of the vehicles in front of us, but hit some "dodgy" ground and became bogged. I jumped out and emptied a magazine of 9mm into the ground nexto the vehicle in front of us, in an attempt to draw their attention to our predicament. Alas, it was to no avail and they disappeared around the bend ahead of us. We were bogged in the middle of an open area without a tree in sight. We quickly rigged a shade from a "tarp' and took cover under it from the powerful desert sun. Fortunately, the beer fridge was on our vehicle, so we took solace from that, and 102


when the others returned about an hour or two later - after finding us missing - we were a little worse for wear, and continued the rest of the day as passengers while a less drunk driver took the wheel of my Ute. That night we camped next to the dry river bed. It was a subdued affair and we were all in bed early, to sleep of the previous evenings excesses. The following day we struck out North West through some of the most rugged and desolate country I have ever seen, " West South West" of Kaokoland (Opuwa), for those of you that know SWA :-) At one stage, we were climbing up the side of a kopje, and the road consisted of large boulders. I was in low range first gear, and still riding the clutch to go even slower...... Then suddenly, we came upon this small military outpost in the middle of this desolation!!!! It must have been a platoon strength, and had a National Service Lieutenant in charge. After taking care of the formalities of introducing myself to him, we were accorded permission to use his ablution facilities. By this stage we had not bathed for the last 3 days. (I stood guard outside the showers whilst Ida, used them to ensure some randy "Troopie" did not have a peep). We traveled another day to Ruacana on the Kunene River, and then returned to Oshakati via the asphalt road. It had been a great "Safari". We had all taken "squillions" of photos, but to save money, Phillip gave them to his mate Jaques to have developed and printed in the Police Labs. Unfortunately, they fxxked things up and destroyed all the negatives, so we never had a record of our memorable trip. SWA/Namibia is 'n mooi betowerende land! Lede v.d. Veiligheidsmagte was bevooreg om plekke soos die, asook Katima, "Walvis', Rundu en "Grooties" op die grond en vanuit die lug te kon beskou. En ons is nog "gevaartoelaag' vir die voorreg betaal!! In die Staande Mag was daar'n gesegde, dat as mens SWA toe verplaas is, die "vrou" huil tweekeer! Die eerste keer is wanneer sy uit die "Flossie" klim en die barre landskap vir die eerste keer aanskou. Die tweede "huil' is wanneer sy verneem dat hulle terugverplaas is na die RSA!! Dit spreek boekdele! Groetenis, Roy.

103


8.8 Remembrance Day – Paul Els November is the time of the year when we wear a red poppy in memory of those who sacrificed their lives for us during wars. The eleventh hour of the eleventh day of the eleventh month marks the signing of the Armistice, on 11th November 1918 to signal the end of World War One. At 11 am on 11 November 1918 the guns of the Western Front fell silent after more than four years continuous warfare. Remembrance Day is on 11 November. It is a special day set aside to remember all those men and women who were killed during the two World Wars and other conflicts. At one time the day was known as Armistice Day and was renamed Remembrance Day after the Second World War. 'The Last Post' (What should be playing now) The Last Post is traditionally played to introduce the minute's silence in commemoration ceremonies. It is usually ' played on a bugle. In military life 'The Last Post' marks the end of the day and the final farewell. "They Shall not grow old"

For the Fallen A poem called 'For the Fallen' is often read aloud during the ceremony the most famous stanza of which reads:

They shall grow not old as we that are left grow old: Age shall not weary them nor the years condemn. At the going down of the sun and in the morning We will remember them. Fourth stanza of 'For the Fallen' by Laurence Binyon (1869 - 1943)

Poppy Day Remembrance Day is also known as Poppy Day because it is traditional to wear an artificial poppy. Why do people wear poppies? The week before 11 November you'll see people on the TV and in the streets wearing a poppy. Poppies are red flowers which are worn to show others that you are remembering those who died for their country. The reason poppies are used is because they are the flowers which grew on the battle fields after the World War 1 ended.

104


Poppies are also used to raise money for all the old soldiers who are still alive. You can decide how much money you want to give to the poppy sellers.

In Flanders Fields By John McCrae 1915 In Flanders fields the poppies blow Between the crosses row on row That mark our place and in the sky The larks still bravely singing fly Scarce heard amid the guns below. We are the Dead. Short days ago We lived felt dawn saw sunset glowLoved and were loved and now we lie In Flanders fields. Take up our quarrel with the foe: To you from failing hands we throw The torch be yours to hold it high. If you break faith with us who die We shall not sleep though poppies grow In Flanders fields.

PLEASE WEAR A POPPY "Please wear a poppy" the lady said And held one forth but I shook my head. Then I stopped and watched as she offered them thereAnd her face was old and lined with careBut beneath the scars the years had made There remained a smile that refused to fade. A boy came whistling down the streetBouncing along on care-free feet. His smile was full of joy and fun"Lady" said he"may I have one?" When she'd pinned it on he turned to say"Why do we wear a poppy today?" The lady smiled in her wistful way And answered"This is Remembrance DayAnd the poppy there is the symbol for The gallant men who died in war. And because they did you and I are free That's why we wear a poppy you see." "I had a boy about your sizeWith golden hair and big blue eyes. He loved to play and jump and shoutFree as a bird he would race about.

105


As the years went by he learned and grew And became a man - as you will too." "He was fine and strong with a boyish smile But he'd seemed with us such a little while When war broke out and he went away. I still remember his face that day When he smiled at me and said Goodbye I'll be back soon Mom so please don't cry." "But the war went on and he had to stay And all I could do was wait and pray. His letters told of the awful fight(I can see it still in my dreams at night)With the tanks and guns and cruel barbed wireAnd the mines and bullets the bombs and fire." "Till at last at last the war was won And that's why we wear a poppy son." The small boy turned as if to goThen said"Thanks lady I'm glad to know. That sure did sound like an awful fight But your son - did he come back all right?" A tear rolled down each faded check She shook her head but didn't speak. I slunk away in a sort of shame And if you were me you'd have done the sameFor our thanks in giving if oft delayed Thought our freedom was bought - and thousands paid! And so when we see a poppy worn Let us reflect on the burden borneBy those who gave their very all When asked to answer their country's call That we at home in peace might live. Then wear a poppy! Remember - and give!

By Don Crawford Capt Billy Cox

106


9 NATIONAL SECURITY NEWS / NUUS EN NASIONALE VEILIGHEID Dit is nogal interessant om die kommentaar van ingeligte waarnemers en segsmanne te volg oor onderwerpe wat vir ons as SAP & SAW Veterane van belang is:

9.1 In memoriam: Leon Engelbrecht Written by defenceWeb Monday, 01 October 2012 09:21 Leon Engelbrecht, one of the leading lights in the South African defence media and editor of defenceWeb, passed away on Friday after a short illness. He had just turned 44. He leaves behind a son and a daughter, as well as tens of thousands of loyal defenceWeb readers who relied on his knowledge, insight, analysis and wisdom into defence and security matters. Leon was amongst a handful of the most respected defence professionals working in the media industry and through defenceWeb gained a highly respected reputation at home, on the continent and abroad as well – he delivered a paper in the United States and undertook a course at a Paris war college. Anyone who spoke with Leon will recall his encyclopaedic knowledge, sharp mind and witty sense of humour. He could recite verbatim quotes from hundreds of books and films, with particular favourites from the political satire Yes Minister. But it was his ability to memorise and synthesise vast quantities of information that made Leon so good at his calling, as well as his military background – he rose to the rank of Lieutenant during his time in the South African Army. After serving in the Army for five years, Leon worked for several news organisations, including Agence France Presse, Network Radio News and Sapa, before coming to ITWeb as an information and communications technology reporter. However, his first love was always defence - Leon always claimed to have been a journalist for 17 years and a student of military affairs for 27 years. His passion for history and the military resulted in the creation of defenceWeb.co.za, which was officially launched at the September 2008 Africa Aerospace and Defence exhibition in Cape Town.

107


The website grew beyond anyone’s wildest dreams, becoming one of the most respected online defence news sources in Africa. Initial traffic was just 1 000 readers per month in October 2008 but in seven days during the Africa Aerospace and Defence 2012 exhibition held two weeks ago, the website received a record 41 000 unique browsers – an incredible achievement Leon was immensely proud to witness. When most people talk about Leon they talk about defenceWeb – indeed, Leon was defenceWeb. However, he would be assured to know that the website will be taken from strength to strength and be something he would be proud to look upon. We go forward in his memory. http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=278 59:in-memoriam-leon-engelbrecht&catid=61:Editor%20Column&Itemid= •

Nota: Ons salueer ‘n kundige en goeie kennis – HBH

9.2 De Johannesburgziekte door Fred de Vries − 12/01/07, 22:59 Nadat hij door vijf zwarte mannen in een park in Johannesburg is overvallen, worstelt journalist Fred de Vries met slapeloze nachten en heftige hartkloppingen. Volgens zijn huisarts lijdt hij aan de ’Johannesburgziekte’. „De angst voor de lugubere zwarte man die zijn deel komt opeisen zit hier diep verankerd in het onderbewuste. Hij is als een long, zet uit en krimpt in, maar raakt nooit helemaal leeg.” Het liep tegen zonsondergang. Om af te koelen van het joggen, liepen we nog een rondje om de plas. Twee zwarte jongens passeerden ons op een stil, door bomen beschut stukje. Wij groetten hen. Zij draaiden zich om. Een van hen haalde een pistool tevoorschijn. Ik keek achterom. Daar stonden nog drie jongens, van wie er een dreigend een mes omhooghield. „Portemonnee!”, schreeuwden ze. „Mobieltje!” Handen betastten ons. „We hebben niks! We waren aan het joggen!”, schreeuwde ik zo hard ik kon, in de hoop dat de mensen met honden in de verte het zouden horen. Uiteindelijk draaiden de vijf zich om. „Sharp, bye”, zei de aanvoerder, alsof het een toevallige ontmoeting betrof. In eerste instantie was ik koel onder het voorval. Shit happens. Je bent nu eenmaal in Zuid-Afrika, waar volgens de statistieken zes procent van de bevolking direct te maken krijgt met gewelddadige misdaad. In Johannesburg ligt dat cijfer vele malen hoger. Een steekproef onder studenten van de Universiteit van Witwatersrand wees uit dat maar liefst zeventig procent van de ondervraagden direct of indirect slachtoffer was geweest van zware misdaad. 108


Wij waren er ongeschonden vanaf gekomen. Niks kwijt, niet verkracht, niet mishandeld. Toch belden we de politie, al was het maar om het gevaar in het park te melden. De twee agenten die aan de deur kwamen vroegen: „Wat wilt u eigenlijk dat we doen? U bent niks kwijt en niet mishandeld.” Maar ik was wel iets kwijt: mijn gevoel van veiligheid, mijn zelfvertrouwen en mijn vertrouwen in ’de ander’. De ’Johannesburgziekte’ noemde de dokter het toen ik haar vertelde over mijn hypergespannen nachten en hartkloppingen op onverwachte momenten. „Het is post-traumatische stress”, zei ze, waarna ze me slaappillen en antidepressiva voorschreef. Een overval is een aanranding. Het is een aanval op je intiemste ik. Woede, verontwaardiging en onmacht wisselen elkaar af. Waarom ik? Wat als? Heel even zie je je eigen dood. Het is jij, je vriendin en vijf gewapende aanvallers. Verder niets. Honderden gedachten schieten door je hoofd. Waar kan ik heen? Moet ik schreeuwen? Waar is hulp? Waarom voelen ze in mijn kruis? Waarom betasten ze haar borsten? Als ze haar maar niet de bosjes insleuren. Dan is het voorbij. Het incident wordt het ijkpunt waaraan je alles gaat afmeten. Al het nieuws krijgt een andere tint: werkloosheidscijfers, wapenbezit, misdaadstatistieken, economische prognoses, een minister die zegt dat de ’klagers en zeurders over criminaliteit’ maar moeten emigreren. Plotseling kun je tijdens etentjes meepraten over hoe het voelt om een wapen onder je neus te krijgen. Ineens hoor je jezelf dingen zeggen als: „Het wordt nooit wat met dit land.” Je betrapt jezelf op racistische gedachten. Ook het dagelijks leven verandert. Je kunt niet langer onbekommerd genieten. Het is onmogelijk om zorgeloos te gaan en staan waar je wilt. Altijd kijken of er bewakers rondlopen. Constant speuren naar tekenen van onheil. Niemand vertrouwen. Je begint codes te herkennen, kledingstukken, gezichtsuitdrukkingen, houdingen. Als er vijf zwarte jongens met lepe petjes en hun handen in de zakken een winkel binnenkomen, sta je op scherp en herbeleef je dat gevoel van totale machteloosheid. Om beter te begrijpen wat er met me is gebeurd, spreek ik een aantal psychologen dat onderzoek heeft gedaan naar trauma. Mijn hyperwaakzaamheid, begrijp ik, is een logisch vervolg op wat er in eerste instantie met het lichaam gebeurt. Op het moment van de aanval is er een oerimpuls: vlucht, vecht, zelfverdediging en zelfbehoud. Het lichaam bereidt zich voor op extreme stress en heeft extra kracht en scherpte nodig om alles binnen enkele seconden te verwerken. Dit resulteert in veranderingen in je chemische balans. De adrenalineklieren maken in hoog tempo cortisol aan – een hormoon dat helpt pijn te verlichten en dat energieimpulsen geeft. 109


Het bloed stroomt naar de uiteinden van je lichaam, je spijsvertering stopt tijdelijk en je immuniteit verdwijnt (veel mensen worden later ziek). Als het incident lang heeft geduurd kan het door zijn onwerkelijkheid de vorm van een droom aannemen. Het lichaam blijft een tijdlang in een staat van opwinding, hetgeen zich vertaalt in waakzaamheid en schrikreacties. Als die toestand te lang voortduurt raakt het lichaam uitgeput. De symptomen van die verlengde stress variëren per persoon, afhankelijk van eerdere ervaringen. Als ze na een week of vier nog voortduren, is er sprake van Post Traumatische Stress Disorder, oftewel de ’Johannesburgziekte’. Mannen schijnen alles nog een tikkeltje ernstiger te ervaren, omdat de machteloosheid bijdraagt aan een gevoel van ontmanning, wat weer tot zelfdestructief gedrag kan leiden. De psychologe somt de verschijnselen op: agressie, drankmisbruik, laag libido, concentratiegebrek, slapeloosheid en afzondering. Deels komt het me bekend voor: de flashbacks, de paniekaanvallen en de vicieuze cirkel van slapeloosheid, concentratiegebrek en de neiging om met een extra glas alcohol de zenuwen te slim af te zijn. Maar ook verklaart het de wereld om mij heen, met zijn verkeersagressie, drankmisbruik. „Ach, iedereen in Johannesburg is aan de kalmeringsmiddelen”, zegt een Nederlandse kennis die al ruim twintig jaar in ZuidAfrika woont. Zij die het zich kunnen veroorloven, beschermen zich op alle mogelijke manieren tegen het gevaar van buiten. De muren om de huizen in de suburbs van Johannesburg ogen als jaarringen, met een basismuur als eerste fase, gevolgd door een hogere muur, prikkeldraad, elektrische bedrading en een geavanceerd alarmsysteem. Openbare wegen in rijke suburbs zijn afgezet met hekken en slagbomen. Wijken rond het centrum zijn verworden tot no-go areas. Privébewakingsdiensten hebben de taken van de politie overgenomen. De totale jaaromzet van de veiligheidsindustrie bedraagt zo’n 2 miljard euro. Er zijn meer dan 360.000 full-time bewakers in Zuid-Afrika, ruim twee keer zoveel als politieagenten. Volgens een recente peiling heeft het publiek meer vertrouwen in de bewakingsdiensten dan in de politie. Een bezoekende Zwitserse psycholoog merkte op dat hij in Johannesburg een ernstiger angst bespeurde dan in oorlogsgebieden. Hij noemde het ‘private fear’, angst die voortkomt uit het feit dat een gewelddadig incident overal, op ieder moment kan plaatsvinden. Dat maakt de Zuid-Afrikaanse situatie anders dan bijvoorbeeld die in Brazilië of Mexico. Criminaliteit in Johannesburg is volstrekt willekeurig, vaak gewelddadig en trekt zich niets aan van kleur of klasse. Angst is een virus dat de hele samenleving besmet.

110


Psychologen en traumahulpverleners hebben hun handen vol. Dokters grijpen naar farmaceutica, bij gebrek aan een structurele oplossing. Praten helpt, zeggen de psychologen. De dingen benoemen, angsten bespreken, racistische responsen herkennen, begrijpen en verwerken – daar gaat het om. De misdaad levert ondertussen wel prachtige literatuur op. J.M. Coetzee won met ’In ongenade’ enkele jaren geleden de Bookerprijs. Zijn roman, waarin een jonge blanke vrouw wordt verkracht door een zwarte man, biedt een ontluisterend toekomstperspectief. Uit de gelaten reactie van de vrouw spreekt de overtuiging dat dit de prijs is die een blanke moet betalen voor eeuwen van onderdrukking. Coetzee zelf is inmiddels naar Australië verhuisd. Zijn boodschap is meer dan fictie. De jonge schrijfster Stacy Hardy vertelde me over haar tijd in de universiteitsstad Grahamstown. „Acht man hebben mijn huis leeggehaald. Ik kreeg een mes op mijn keel, ben bijna verkracht. Je weet dat het kan gebeuren. Die wetenschap maakt deel uit van je blanke schuldgevoelens. Mensen zijn gefrustreerd en woedend, en jij zit daar in je huis, relatief rijk. Het is een van die onvermijdelijke Zuid-Afrikaanse fenomenen. Het was heel gemakkelijk om tegen apartheid te zijn, met T-shirts en demonstraties. Nu is er een andere vijand, ongrijpbaar.” ’Portrait with keys’ van de Johannesburger Ivan Vladislavic is bijna het tegenovergestelde van ’In ongenade’. Waar Coetzee met de grote thema’s van schuld en boete werkt, kijkt Vladislavic naar de absurditeiten van een stad in transitie, waar angst en durf hand in hand gaan. Minutieus beschrijft hij in 138 mini-essays hoe snel en dramatisch wijken veranderen als er zwarte bewoners komen, hoe de prachtige art-decobioscoop nu een rotzooiwinkel is vol afgedankte meubels. Met sardonisch genoegen behandelt hij de diversiteit aan stuursloten die je voor je auto kunt kopen: Wild Dog, Mo ToQuip, anti-theft lock, Twistlock, SL2 Autolock, Eagle Claw, Challenger, voorzien van huiveringwekkende afbeeldingen van adelaars en herdershonden. Onwillekeurig ga je in de stad zoeken naar Vladislavic-momenten. Je let op de waarschuwingen op de muren: Danger. Razor spikes. Stay away! Hot and run area. Hijacking Spot. Je grinnikt als je hoort hoe autobezitters en dieven in de wijk Linden een strijd uitvochten om verchroomde wielen. De autobezitters waren het zat hun bezit regelmatig op bakstenen terug te vinden. Muur en prikkeldraad schrokken de dieven niet af. Uiteindelijk vonden de autobezitters een oplossing: vier verschillende typen moeren per wiel. Een bijverschijnsel is dat de misdaad Johannesburgers een apart gevoel voor humor heeft gegeven. Etentjes zijn nooit saai. Een autokaping waarbij niemand gewond werd, heet ’een goeie kaping’. Jaxon Rice, de ruim honderd kilo wegende, 111


cokesnuivende zanger van de band Diesel Whores zegt: „Op een nacht stond er een vent naast mijn bed. Maar toen hij een enorme naakte blanke madman zag, wist hij niet hoe snel hij zich uit de voeten moest maken.” Misdaad en geweld hebben van de Zuid-Afrikaanse samenleving een manischdepressieve patiënt met nihilistische trekjes gemaakt, die heen en weer slingert tussen extreme hoop en diepe wanhoop, tussen ’Afrikaans mirakel’ en ’moordhoofdstad van de wereld’ – waarbij Johannesburg in een wrange nek-aannekrace met Kaapstad is verwikkeld – met als extra complicatie een obsessionele preoccupatie met ras. In de praktijk vertaalt dit zich in een haast futuristische maatschappij, waar angst en achterdocht niet alleen de architectuur definiëren, maar ook de relaties tussen mensen. De bezittende klasse begeeft zich in de goed afgesloten auto van beveiligd huis met tuin en zwembad naar beveiligde shopping mall vol luxe winkels, restaurants en bioscopen. Daaromheen krioelen de armen en de havelozen. Ze bedelen bij stoplichten, bewaken ongevraagd voor een habbekrats je auto, verkopen prullaria uit Taiwan, werken als tuinman of dienstmeid, staan bij straathoeken in de hoop op werk als dagloner, schuimen de vuilnisbakken af, of doen dagelijks hun rondes langs de huizen waar ze geld en eten krijgen. Twee volledig gescheiden werelden. Voor oorzaken kun je terug naar het uitmoorden van de Bosjesmannen nadat Jan van Riebeeck in 1652 bij de Kaap aanmeerde.10 Of naar de daaropvolgende wrede oorlogen tussen de Hollandse en Britse kolonisten en de Zoeloe’s en de Xhosa’s. En naar die tussen de Engelsen en Boeren, compleet met concentratiekampen voor Afrikaner vrouwen en kinderen. Je kunt ook terug naar de rauwe mijnwerkershostels die werden opgezet nadat in 1886 in de omgeving van Johannesburg goud was gevonden. Hier, in basale barakken, verbleven ontwortelde, analfabete mannen uit alle delen van zuidelijk Afrika. In de jaren vijftig stak een urbane cultuur van geweld de kop op toen zwarte wijken in Johannesburg in de greep raakten van gangs en gangsters, de mapantsula. Je kunt ook terug naar de fascistoïde apartheidswetten, die negentig procent van de bevolking tot tweederangsburgers degradeerde. Naar de schofterige manier waarop blanke bazen hun zwarte personeel behandelden, waarna het slachtoffer thuis op zijn beurt vrouw en kinderen tot slachtoffers maakte. Verkrachting, seksueel geweld, kindermishandeling – Zuid-Afrika voert al vele jaren de verkeerde lijstjes aan.

Was die eintlike oorsaak nie die Here XVII / VOC se soeke na meer geld en meer handel nie? Die VOC het immers handel gedryf met die doel om wins te maak en het hier ‘n verversingstasie gestig. Later het die VOC vryburgers toegelaat om te vestig en hulle het hoofsaaklik boere geword het. 10

112


Natuurlijk ontkom je niet aan het politieke geweld dat in 1976 met de opstand in Soweto begon en in de jaren negentig moeiteloos overging in crimineel geweld. Twee generaties jongeren die onderwijs hadden opgeofferd aan verzet waren eraan gewend geraakt om met behulp van dreigementen, intimidatie en wapens te krijgen wat ze wilden. En ten slotte is er die fatale combinatie van een onafgemaakte zwarte revolutie en blanke schuld. Een paar jaar na dat magische moment in 1994 leek alles goed te gaan, met Nelson Mandela als Grote Verzoener en de Commissie van Waarheid en Verzoening die in het hele land mensen over hun trauma’s en gruweldaden liet vertellen. Maar er veranderde te weinig. Zwart modderde voort in townships, krottenwijken en de afgetakelde binnensteden, en blank leefde verder in die luxe luchtbel van suburbia, zonder nederigheid of dankbaarheid te tonen. De schuldkwestie werd verdrongen, maar woekert voort. Want wat altijd blijft is de angst voor die lugubere zwarte man die zijn deel komt opeisen, de verpersoonlijking van ’die swart gevaar’, het schrikbeeld dat er tijdens de apartheid eindeloos in werd gestampt. Lange tijd bleef dat monster ver weg, in de townships buiten de stad. Maar na 1994 kwam het steeds dichterbij, niet als de revolutionair met een kalasjnikov, maar als gangster, verkrachter en moordenaar. Die angst zit diep verankerd in het onderbewuste. Hij is als een long, hij zet uit en krimpt in, maar raakt nooit helemaal leeg. Waakzaamheid en wantrouwen worden een tweede natuur. Altijd blijft er een residu angst achter, dat op ieder moment weer een golf adrenaline in je bloed kan spuiten. De vriendin met wie ik door het park jogde was kort na de beroving getuige van een gewapende overval in een winkelcentrum. En in augustus werd ze op klaarlichte dag in haar huis overvallen door vijf jonge mannen. Ze heeft vier traumasessies doorlopen, en de muren van haar huis beveiligd met schokdraden. Haar stellige idee dat haar land op weg was naar een betere toekomst is behoorlijk aangetast. Terwijl ik laat in de ochtend in mijn werkkamer zit te schrijven, hoor ik mannenstemmen in de tuin. Dat klopt niet. Mijn huisbaas heeft me niets verteld van een loodgieter of timmerman. Boven hoor ik gestommel. Is dat de schoonmaakster die door de mannen wordt overmeesterd? In paniek kijk ik rond. Vanuit de tuin ben ik te goed zichtbaar. De keuken en de woonkamer zijn evenmin een optie. Uiteindelijk verschuil ik me met bonkend hart in de wc. Moet ik nu op de alarmknop drukken, zodat de bewakers me met gierende banden komen redden? Of moet ik 10111 intoetsen voor de politie? Uiteindelijk besluit ik eerst mijn huisbaas te bellen. Ik krijg haar meteen aan de lijn. „Ik hoor mannenstemmen in de tuin”, fluister ik. 113


„O ja. Ik vergat je te vertellen dat ze vandaag komen om het zwembad te repareren.” Fred de Vries is journalist en publicist en werkte als correspondent vanuit verschillende Afrikaanse landen. Sinds 2003 woont hij opnieuw in Johannesburg. http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1354583/2007/01/12/DeJohannesburgziekte.dhtml

9.3 Mediaverklaring: Dringende vergadering met van die Wesrand: SAPD Stasiebevelvoerders 01 October 2012

‘n Dringende vergadering het verlede week tussen die streekleier van die VF Plus aan die Wesrand, me Amanda de Lange en bevelvoerders van polisiestasies in dié gebied onder leiding van Brigadier Ramokgopa plaasgevind om indringende stappe te neem teen die steeds stygende geweldsmisdaad-situasie in die Wesrand. “Die regering dra selfs by tot die feit dat geweldsmisdaad nie effektief beveg kan word deur harde misdaadstatistiek te omseil met ‘n omhaal van woorde. Hierdie ontkenning van die werklikheid vererger die situasie net meer, sê me de Lange. Inmigrasie oor ons landsgrense maak dit onmoontlik om die bewegings van onwettige immigrante te monitor en arbeids- en immigrasiebeamptes is veronderstel om werksplekke te kontroleer. De Lange sê voorts dat daar reeds baie druk op gemeenskappe is om hulself teen hoë koste te beveilig met na-belaste geld. ‘n Privaatlede wetsontwerp is reeds in 2008 deur die VF Plus by die parlement ingedien om voorsiening te maak vir belastingaftrekking teen sekuriteitsuitgawes. Die voortdurende vervanging van die bevelstrukture van die SAPD dwing ook geen gesag af terwyl lede met jarelange ondervinding nie bevorder word nie. Die SAPD beskik voorts dikwels nie oor die kundigheid om spesialismisdade te ondersoek nie, vanweë die onoordeelkundige ontbinding van spesialiseenhede. Menseslagtings vind daagliks plaas terwyl voorvalle soos Marikana oorbeklemtoon word. Sy het ‘n beroep op die publiek gedoen om hulself te vergewis van wie die sektorpolisie hoofde in hul omgewings is en by die gemeenskapspolisiëringsforums betrokke te raak. Me de Lange het die vergadering as positief bestempel omdat werklike kwessies en struikelblokke bespreek is “Om ‘n land te regeer is een ding, om dit verantwoordelik en verantwoordbaar te doen, dui op werklike leierskap. 114


Amanda de Lange: VF Plus Streekleier, Wesrand

9.4 Rheinmetall pitching HX truck family to SANDF Written by defenceWeb Tuesday, 23 October 2012 14:44 Rheinmetall MAN Military Vehicles (RMMV) is offering its HX family of trucks to meet the South African National Defence Force’s Project Vistula requirement for several thousand new trucks. RMMV’s lineup includes the armoured and unarmoured wheeled vehicles of Rheinmetall Landsysteme and the military vehicles of MAN Nutzfahrzeuge (the companies combined in 2010 to form RMMV). With its wide lineup, it offers light unarmoured vehicles through to armoured high mobility wheeled vehicles. The HX vehicles are all military off the shelf (MOTS), with an emphasis on mobility and reliability. The HX family is made up of off the shelf components, such as items from MAN’s civilian TG line of vehicles, but with military features like fording capability and multi-fuel engines. All HX vehicles are designed to operate in environments ranging from -32 to +49 degrees centigrade. Armour and weapons can be added as extras. Installation of a modular armoured cabin takes six to eight hours. All HX vehicles have common components, which reduces life-cycle costs and eases maintenance. Several HX family vehicles were displayed at the recent Africa Aerospace and Defence exhibition at Air Force Base Waterkloof last month, including the HX60 (4x4), HX58 (6x6) and HX77 (8x8). The HX60 is powered by a 326 hp six-cylinder diesel, with larger engines on option, giving a top speed of more than 90 km/h. Gross weight is 18 tons, with a payload of six tons. A troop carrier version of this vehicle can carry twenty soldiers back-toback, in addition to three crew. In the 6x6 class RMMV offers the HX58, powered by a six-cylinder diesel delivering 440 hp for a top speed in excess of 90 km/h. Maximum weight is 27.5 tons, with a 115


payload of nine tons. The 8x8 HX77 is powered by the same engine as the HX58 but can carry 15 tons, including 20 foot ISO containers. Maximum weight is 40 tons. The 8x8 HX81 features a 16 litre six-cylinder diesel developing 680 hp. With a maximum authorised gross train weight of 130 tons, it can carry modern main battle tanks. More than 60 000 X-series vehicles are in service with fifty nations around the world. Germany and the UK are some of the largest users of the HX series – the UK reived the first of 7 000 HX family vehicles in 2007. They have been deployed in Afghanistan and Iraq. The South African National Defence Force’s Project Vistula is aimed at replacing the Army’s Samil 50/100 4x4/6x6 vehicles and will involve around 5 000 8x8, 6x6 and 4x4 vehicles, but the process has been dragging out for years and a Request for Offers has still not been issued. Companies pursuing Vistula include Navistar, BMC, Renault Trucks Defence, BAE Systems Land Systems South Africa, Iveco Defence Vehicles, Mercedes Benz South Africa and Ashok Leyland. The SANDF also has a requirement for new mine-protected vehicles to replace the Mamba and Casspir under Project Sapula – this project could use components from the Vistula vehicles. http://www.defenceweb.co.za/index.php?option=com_content&view=article&id=282 12:rheinmetall-pitching-hx-truck-family-to-sandf&catid=50:Land&Itemid=105 9.5 Verniet oorlog toe? Repliek deur genl Johan van der Merwe Vriende, Die volgende stelling van dr. Johann Ernst is 'n growwe veralgemening en sonder enige feitlike grondslag : “Ek is een van daardie jongmanne wie se pa’s hulle oorlog toe gestuur het sodat die pa’s (Willem de Klerks) in die vet van die land kon bly voortleef. Dit was die eerste geslag Afrikaners (dié bokant 70 vandag) wat te bang was om self die land te verdedig en hulle kinders gestuur het om dit vir hulle te gaan doen. Dit is ook die grootste skreeuers teen Belhar. Mense wat klaar lekker geleef het. Afrikaners met kapitaal! Ek kyk liewer na my kinders en kleinkinders se toekoms en vertrou God daarmee”. In die SA Polisie het pa en seun saam op die grens geveg. Ek was vir drie jaar in 116


SWA (Namibië) waar ek daadwerklik by die bestryding van die gewapende aanslag betrokke was. My oudste seun wat toe in die polisie was, was saam met my in SWA. Ons het beslis nie op die vet van die land geleef nie. Trouens dit het maar broekskeur gegaan om kop bo water te hou. Enige pa wat sy sout werd was sou baie eerder self op die grens gaan veg het as om sy seun te stuur. Dit was egter in baie gevalle nie prakties moontlik nie. As gevolg van dienspligstelsel wat toe in die Suid-Afrikaanse Weermag gegeld het, is daar noodwendig meer jongmanne grens toe gestuur. Ek daag dr. Ernst om aan die hand van feite te bewys dat “die grootste skreeuers teen Belhar mense is wat te bang was om self die land te verdedig en hulle kinders gestuur het om dit te doen. Wat klaar lekker geleef het. Afrikaners met kapitaal” Die volgende stelling belig myns insiens die wese van die geskil oor die Belharbelydenis: “ Belhar kan vir ons die deur na gister toesluit en vir ons die deur na môre oopsluit. Niks wat uit die anti-Belhar kring opgedis word, help ons na môre nie. Dit laat net ‘n generasie met bittergal in hulle strandhuise by die see sit. Diegene wat ‘n gemors van die verlede gemaak het, het geen geloofwaardigheid mee om enigiets aan ons toekoms te doen nie. As ek hulle was, het ek liefs in skaamte geswyg.” Soos ek dit verstaan gaan dit nie hier eerstens of die Belharbelydenis my verhouding met die Drie-Enige God en my naaste op Bybelse grondslag suiwer vergestalt nie, maar oor Belhar wat die deur na gister toesluit en die deur na môre oopsluit. Die ouer generasie het 'n gemors van die verlede gemaak en Belhar gaan dit regmaak. Indien dit die bedoeling is, wag daar 'n wrede ontnugtering op dr. Ernst. Die SuidAfrikaanse Raad van Kerke wat nou deel van die VGKSA is, was bloot 'n gerieflike werktuig vir die ANC/SAKP-alliansie om hulle doelstellings te bereik. Die invloed van die VGKSA op politieke terrein is onbenullig. Voorvadergeeste en Sangomas het baie meer invloed. Ek het nogal gehoop dat dr. Stoffel van der Merwe se relaas oor die wesenskenmerke van apartheid 'n beter begrip van die probleme waarmee ons, die ouer generasie geworstel het, by dr. Ernst sou skep. Hy het dit ter insae gehad. Dat mnr. FW de Klerk en die Nasionale Party in baie opsigte verbrou het, is gewis en seker. Die vraag is egter waar in Afrika het demokrasie geslaag en 'n gesonde staatkundige bedeling geskep? Ek heg die kommentaar wat ek na aanleiding van kritiek wat ek voorheen ontvang het, gelewer het, weer hierby aan. Groete, Johan van der Merwe 117


Kommentaar deur HBH Dankie genl Johan van der Merwe! Dit is tyd dat mense ook òns kant van die storie hoor! My vader was ‘n polisieman en ek kon wag om in sy voetspore te volg nie. In die SA Polisie het beide ek en my vader ons Christelike waardes en norme uitgeleef. Ek het hom nogal as goeie polisieman beskou. Ons het nooit gedrink, op mense gevloek, geraas of geskel nie! Ons het egter beskerm en gedien! Ons het opgetree as die swaardmag van die staat, omdat ons met die swaardmag deur GOD beklee is. Ons het nooit van ons Mag misbruik gemaak nie! Ons twee het nooit politiek gepraat nie. Koerante was volop in ons huis. Die polisieman het net een gebod: Hy moet sy naaste lief hê en hy mag nie valse getuienis teen sy naaste aflê nie. Ook het Christus duidelik voor sy kruisiging aan die Romeinse soldate gesê: “Wees tevrede met jul soldy!” Generaal, ons kon ook nie weier wanneer ons aangesê was om grensdiens, wagdiens of teen-insurgensiediens of wat ook al te verrig nie! Ons kon kies nie! Ons het eed afgelê om die land en sy mense te dien en te beskerm. Niemand, ook nie die predikante, het gekla toe ons hulle beskerm het nie! Ons het hulle en die res van die publiek sonder aansiens des persoon beskerm. Wanneer die kapelaan my amptelik besoek het, het ek altyd die kapelaan saam genooi na die selle! Brig (ds) Jan Venter (Hoof kapelaan: OVS) en ds Blignaut (Kapelaan: Welkom) kan getuig! Ek onthou goed hoe ds Jan die Bybel lees vir ‘n AWB-lid en hoe die trane gevloei het tot in sy baard! Nooit het iemand gekla hy is aangerand, of het die kapelane by my gekla dat ons iets verkeerd gedoen het nie! Nog ‘n ding: NIEMAND HET IN HIERDIE STRYD VERNIET GESTERF NIE! Die geskiedenis sal u eendag baie gunstig beoordeel; want u skryf ten minste self u eie geskiedenis en dit is die waarheid! U was ooggetuie van groot gebeure: Die geskiedenis soos u dit beleef het, is nog nie nog nie voltooi nie! Daar is nog baie werk voor! Dankie dat enige persoon met u kan beskaafd kan verskil, ons twee het ook al baie verskil sonder dat dit ‘n wrang smaak nalaat, dit is deur geskille of verskille by te lê dat mens op die pad van die WAARHEID loop.

118


9.6 Stadspolisieman vs. Plaaspolisieman – deur Fanie Bouwer Deur Fanie Bouwer in Suid-Afrikaanse Polisie - Afgetrede Lede (Files)

Ek het albei die 2 wêrelde van hierdie tipe polisiemanne in my loopbaan leer ken. En as jy met elkeen van hulle praat, sal hulle vir jou sê hulle stel nie belang in die ander se wêreld nie. Dit is nou maar so, want jy laaik waaraan jý gewoond is en wat vir jou bekend is, nie waar nie? Die meeste mense daar in die platteland het ’n mens-mens en omgee houding, as ek dit so kan stel. Sout van die aarde tipes. Die plaaspolisieman het gemaklik in hierdie milieu geleef en gewerk. En doerie jare was die stasiebevelvoerder, gewoonlik ‘n sersant of adjudant-offisier, sommer ’n man van aansien in die dorp gewees, en meesal ouderling ook. En toe ek nou die dag so deur daai lys van Broederbonders blaai, sien ek toe dat baie van hierdie plattelandse polisiemanne lede was van hierdie organisasies destyds. Van hulle was gewis dus gesiene manne gewees. Omdat baie plaaspolisiemanne net nie kans vir die stad gesien het nie, het hulle dan ook nie aan bevorderingseksamens deelgeneem nie, juis om te verhoed dat ’n moontlike bevordering hom dalk net in die stad kan laat beland. Die plaaspolisiemanne het gewoonlik op hulle stasies bykans met alle fasette van polisiewerk te doen gekry: vanaf ondersoek; administrasie, die hele kaboedel. Hulle was dus goed afgerond en geslyp vir hulle take. In die stedelike komplekse het baie polisiemanne vir jare net klagtes bygewoon; ‘bea’t gestap of net in die aanklagkantoor gewerk. Toe ekself later van die platteland in die stad beland as gevolg van bevorderings, het ek in die stilligheid baie keer gewonder of my lewe nie dalk net beter en rustiger sou gewees het as ek maar sonder bevordering daar in die platteland gebly het nie? Ek het die vraag gevra of die gejaag; die stres en die enorme misdaadsituasie waarmee jy elke dag mee moes deel, die kool die sous werd was? En baie offisiere kon nooit bestendigheid in hulle verblyf vir hulle families kry nie as gevolg van die verplasings wat met bevorderings gepaard gegaan het nie. So het ek self 9 verplasings gehad. Ons het baie keer spottenderwys gepraat van ons stukkende meubels en dom kinders. Tussen-in elke jaar was daar ook verplasings as die “die spook geloop” het so teen September elke jaar. Dit is nou wanneer Hoofkantoor die skuiwe klaar op die ‘puzzle’ gemaak het en die verplasings begin bekend maak het. Elke jaar daardie tyd 119


was vir ons maar ’n onrustige tyd in afwagting om te sien of jy nog ‘veilig’ op jou huidige standplaas is. Baie vertoë is teen die verplasings ingedien, en het ek partykeer die gevoel gekry dat Hoofkantoor nie veel genade of simpatie gehad het nie. Daar was ‘n houding van “hoe durf ‘n offisier vertoë teen ’n verplasing rig?” Maar kom ek gee so ’n paar treë terug. Baie van julle het baie klein polisiestasies geken met min personeel en net so min misdaad. Ek het dit ook geken. Later jare was ek stasiebevelvoerder op Khayelitsha met ’n personeel van ’n paar honderd, ’n enorme misdaadsyfer en so 30 moorde per maand. Ek was ook bevelvoerder by daai woelige Woodstock langs Kaapstad in daardie besige stadsmilieu, wat Woodstock, Soutrivier en Observatory bedien het. Oudgeneraal Hendrik Van Berg het in ’n boek gesê dit is die moeilikste polisiestasie in die land. Ekself egter het nogal nie so gedink nie. In ’n stadium word ek ‘begenadig’ en word ek as Distrikskommissaris na Springbok verplaas. Nou kyk, met my ervaring soos in die vorige 2 paragrawe genoem, is só ’n verplasing terug na die platteland op sy manier ook weer ietwat van ’n kultuurskok. Kom ek gee jou ’n idee: die totale maandelikse misdaadsyfer van ál die stasies gesamentlik in daardie Namakwalandse polisiedistrik, het byvoorbeeld nie eers ’n ⅓ van Woodstock polisiestasie sin uitgemaak nie. Ek het vir ’n ruk weer die rustigheid van die platteland met sy wonderlike mense en sy gemaklikheid deeglik ingeneem en gewaardeer. Ná hierdie ervaring as Distrikskommissaris op Springbok is ek op ’n dag binne 2 weke dringend na Kaapstad se provinsiale Hoofkantoor in 1993 verplaas as Provinsiale Hoof: Binnelandse Stabiliteit in ‘n mal tydperk van sinnelose geweld in die Kaap en elders. Toe het ek wéér gewonder waarom ek aan bevorderingseksamens deelgeneem het en nie maar in die platteland iewers gebly en gewerk het nie? Dis al vir eers.

120


9. 7 'n Pofadder-storie - Pottie Potgieter Ek sien van ons vriende skryf so lekker van skaap en bees slag, verwerk en ook van die opvolgende braaiery, toe dink ek weer so ‘n bietjie terug na 1972 toe ek en vroulief na Katima Mulilo verplaas was en aan die vleis, as ‘n mens dit so kan noem, wat ons daar in die Caprivi gekry het. Dit was seker die taaiste beesvleis wat ek in my hele lewe nog mee te make gehad het. Die ouens het altyd gespot en gesê dat ‘n ou die steaks eers vir so ‘n dag of wat in Katima se hoof grondpad moes gooi sodat die “Big Daddys” (Bedford trokke) dit eers bietjie kon “tenderize”. Dan kon jy dit gaan optel, afspoel en, as jy gelukkig was, darem met ‘n baie skerp mes fyn sny sodat jy dit kon eet. Skaap was daar natuurlik gladnie. Net bok. Nou ‘n jong bok ooitjie of kapatertjie was lekker en gesog, maar die probleem was dat die bokke van die plaaslike bevolking aangekoop was en hulle nie jong diere vir slag verkoop het nie. Net die ou ramme en ooie wat nie meer die ding kon doen of dragtig raak nie, en die goed het jy eers vir twee dae gekook en telkens die water afgegooi om van die reuk en smaak ontslae te raak en dan, as jy gelukkig was, was dit half eetbaar. Bully beef het egter steeds beter geproe.

Soos ek ook al vroeër genoem het was my vader in die Lugmag en wel bevelvoerder van 28 Eskader, die C130 Lokheed’s, meer algemeen bekend as die Flossies (Moontlik omdat hulle, hulle boude net soos ‘n “Flossie” kon rond swaai as hulle wou). Ek, aan die anderkant, was kriptograaf met direkte radio kontak na Pretoria toe en kon met bemiddeling van Beheer Elf, by Tin Hoofkantoor. So vir my was dit maklik om huis toe te “bel” en te vra vir bietjie vars vleis. Ek het nie die diens net vir myself gedoen nie, maar ook baie van die ander permanente lede ook so by te staan om noodsaaklike items vinniger te bekom. As daar dan wel ‘n pakkie op die Flossie was, was ek voortydig ingelig en was ‘n lid dan van Katima af Mpacha toe gestuur om die pakkie by die vliegtuig bemanning in ontvangs te gaan neem. So kry ek toe dan ook op ‘n dag ‘n onverwagte boodskap dat daar ‘n koel box vir my op die flossie sal wees. Aan gesien ek toe egter besig was en nie sou kon wegkom om die box te gaan haal nie en dit een van daardie vrek warm Katima dae was, vaardig ek toe ‘n lid af om die box te gaan haal en sommer direk na my huis te neem en aan my vrou te oorhandig. Na “shahile” tyd toe ek uiteindelik by die huis uitkom, hoor ek toe by vroulief dat my moeder vir ons lekker vars geslagte skaap gestuur het, en dat daar ook ‘n brief was wat aan my geadresseer was. Met ‘n lekker beker koffie in die hand gaan sit ek toe om te lees wat nuus was en lees ek my ma sê dat sy vir my spesiaal die nersdermpie ingesit het en dat daar ook niertjies en netvet is sodat ek vir my ‘n lekker “Pofaddertjie” kan maak. Dis Krismis!!! wat ‘n lekker verrassing. Spring ek onmiddellik op en begin ek na die bestanddele soek om die pofadder te bou, maar ek kry alles behalwe die nersderm. Vra toe vir die Engelsman waar die nersderm is? Dit kos egter mooi verduidelik want die is duidelik dat sy nie weet waarvan ek praat nie. Uiteindelik sien ek die liggie gaan aan en sê sy: “Oh I saw this fatty object that looked like a piece of intestine and thought that your mother had thrown it in as a treat for the dogs, so I gave it to them”. Daar bars my bubble, ek kan nie vir haar kwaad wees nie, want dit is duidelik dat sy nie die vaagste benul het van war ‘n nersderm nou eindelik is nie.

121


Jare later toe ek op Badplaas gestasioneer was het ek toe uiteindelik die geleentheid gekry om 'n paar “Pofadders” te bou wat sy toe ook met net soveel genot as ek verorber het. OO, nou lus ek!!!.

9.8 My grandfather AJ Hoffman – Andre Hoffman Police work, research and history depend on serendipity! To-day (Sat 3 Nov 2012) I was invited to breakfast at home of Mr Mervyn Emms. Mervyn asked me whether I knew of a Det/Head/Const AJ Hoffman. I replied “Yes, No 360! ... and recipient of the King’s Police Medal (KPM)”. I have discussed his book: Op die spoor van die Misdadiger – an outstanding piece of Police History, elsewhere in this e-magazine.

Dear Hennie, Greetings and so glad to have made contact with you! Attached a couple of pictures of my grandfather Detective Andries Johannes Hoffmann. I did try and visit the Police Museum in Pretoria some years ago to see if there was anything there about my grandfather and his exploits such as the Foster Gang and others, but I found the museum to be closed. According to my father (now deceased), my grandfather was the first policeman to be issued with a motorbike (see picture attached).11 The story my father told me indicated that the bandits at the time considered this to be too significant an advantage and set him up by getting him called out to investigate a house burglary and while he was inside the said house they set fire to his motorbike and ran away. I am sure they would have re-issued him with another motorbike... AJ Hoffmann was a Boer, he fought in the (Anglo) Boer War against the English at the time, but as circumstance would have it, he met an English woman at that time and they fell in-love, apparently 'he looked good on a horse' according to what my father related to me about what his mother had told him, the third photo is of the family with my father as the baby. This English lady, a Miss Acutt insisted the family be brought up English something he respected and so my father (Frederick and his brother Eric) were raised English. Andries Johannes Hoffmann (Grandfather) was a wagon maker by trade and after wagons fell out of fashion he turned to Police work which he found Col Truter was the first man to be issued with a motor car while the Deputy Commissioner for Witwatersrand, Col Godley, got the second police vehicle in South Africa – HBH. 11

122


out he was particularly good at. He also mastered the key African languages and vernacular to the extent that he earned the respect of the local population. My father mentioned to me that during the 1922 strikes on the Rand, Det. AJ Hoffmann - the policeman threatened to arrest my father if he left the family home in Johannesburg at the time to try and go to work at the Simmer and Jack mine (see fourth photo) - my father had a job there maintaining the light bulbs and general electrics, so AJH threatened to arrest FJH (his son) to protect him from possible injury or death as at the time the striker were very militant and would have harmed or killed any scab labour. AJ Hoffmann and Rose Adeline Acutt had two sons: • •

Fredrick John Hoffmann (my father) and Eric Kenneth Hoffmann (founder of the Caravan Club of South Africa)

I believe that after AJ Hoffmann retired from the police he was employed by the Mines to handle labour issues given his command of the language and respect among the Blacks. He authored the book 'Op Die Spoor van die Misdadiger' and wrote articles under the same title in the Outspan magazine His medals and other memorabilia may well be with my eldest brother's widow, I will ask her if she may have some of his things. I only have the attached photos and some papers from my late father. I hope to meet up with you; it was nice to chat to you on the phone. I hope this helps. Please let me have your contact details and address and I will come through to visit you one Saturday or Sunday morning as is convenient for yourself Kind regards, Andre Hoffman

123


124


Det/Head/Const AJ Hoffman

Fred Hoffmann at Simmer and Jack Mine 1920 – He was the son of Det/Head/Const AJ Hoffman.

125


10. NATIONAL SECURITY VEILIGHEIDSGESKIEDENIS

HISTORY

/

NASIONALE

10.1 Hoe nou gemaak? MO (A) geskrap

126


In opdrag van die kommissaris, genl JV van der Merwe, is MO (A) 3/1969 in geheel geskrap. Ek kry geen aanduiding dat dit dalk met ‘n ander MO (A) vervang is nie. Drie geskiedkundige voorvalle kom hier voor: 1. Die dood van my vriend en kollega op King’s Rest – No 47174 sers RG Fall; en 2. Die eervolle vermelding van no 37887 s/sers Miljo en sy honde; en 3. Die eervolle vermelding van my kollega no 47236 sers FA “Fred” Pautz van Durban Honde-eenheid. • Wat nou? Het iemand raad?

10.2 1969 Opruk: Peleton 1: November Kompanie Billi Cox deel hierdie foto met ons:

Die volgende wat bekend is word uitgelig: Voorste ry: ao Duminiet, lt (later kolonel?) van Rensburg Tweede ry: Billie Cox Derde ry: GTM “Gert” Jooste – Gert was op King’s Rest saam met my. Hy is later na die V-Tak Ladybrand. 127


10.3 Marthinus Theunis Steyn en Onze Rust - Johan Jacobs Op 4 Maart 1891, word Regter M.T. Steyn as President van die Oranje Vrystaat ingesweer en neem sy intrek in die Presidensie te Bloemfontein.

Oranje-Vrystaat se Ampswapen

In 1897 koop hy 'n plaas ten suide van Bloemfontein. Aan hierdie plaas, waar hy en sy familie in vrede kon verkeer, gee hy die naam ‘Onze Rust’. Onze Rust sou in die jare voor die Anglo-Boereoorlog onlosmaaklik deel word van die Steyns se familielewe. Verskeie boomplant-programme word deur die President tussen 1897 en 1899 onderneem. Die reusagtige Bloekombome ten weste van die opstal is getuies daarvan. Na die Jameson-inval (1896) sluit die Vrystaat en Transvaal 'n verdedigingsverdrag en stuur hulle geleidelik af op 'n gewapende stryd met Brittanje.

Pres MT Steyn Wie weet hoe hard hy ’geveg’ het om die vrede te bewaar voor die Anglo Boereoorlog (ABO)?. Hy het werklik uit sy pad gegaan om vrede te bewerkstellig. Hy het President Kruger oorgehaal om aan baie van die Britse eise toe te gee...maar elke eis is met nog eise opgevolg...totdat selfs President Steyn gesê het hulle kan nie verder toegee nie. Die Britte wou ons land hê en die Afrikaner/Boerevolk van die aarde wegvee. Dit het Milner in soveel 128


woorde erken. Daarop het President Steyn gesĂŞ hy verloor eerder die Oranje-Vrystaat met eer as met oneer en ontrou. Hy het ook genoem dat hy nagte om gebid het oor die komende oorlog en vir die Here gevra het of hy genoeg gedoen het om vrede te probeer bewaar. Hy het ook in sy herinneringe aangeteken dat President Kruger niĂŠ skuldig was aan die korrupsie en vele ander dinge wat om sy nek gehang was nie. Dit het die Britte ook uitgevind nadat hulle Pretoria ingeneem het en die dokumentasie van President Kruger deurgewerk het. Tog het hulle swart smeerveldtog voortgeduur. Dit is 'n feit dat die Britse Imperialiste die Boer gehaat het. Dit was meer as diamante en goud, dit het ook gegaan om die vernietiging van ons volk. Met die ineenstorting van die Bloemfontein Konferensie (5 Junie 1899) word oorlog tussen Transvaal en Brittanje onafwendbaar. Die Vrystaat kom toe voor die keuse om die Verdrag met Transvaal te eer of te oneer. Sondag 8 Oktober 1899, voor die versending van die ultimatum het president Steyn stil op Onze Rust gaan deurbring. Vroeg in die more is hy die veld in, met die boodskap dat hulle hom nie vir middagete moet verwag nie.

Onze Rust

Die hele dag het hy daar in die eensaamheid, waar net die stem van die korhaan gehoor word en die skape vreedsaam wei, 'n sieleworsteling deurgemaak. Mev. Steyn meen dat hy die meeste tyd in gebed deurgebring het. Toe hy die aand tuiskom, was hy welgemoed. Sy geloof was gestaal en die besluit om tot die dood toe te stry vir 'vryheid en reg' was geneem. Fisieke geweld mag hom oorrompel maar in sy siel was hy oorwinnaar vir altyd. Daardie aand verklaar hy aan sy vrou "Ek sal veg vir vryheid en reg." Die volgende dag stuur Transvaal 'n ultimatum aan Engeland en op 11 Oktober 1899, breek die Anglo-Boereoorlog uit.

"Vir 'n paar oomblikke swyg Marthinus Theunis Steyn, die staatspresident van die OranjeVrystaat. In die saal heers 'n gespanne stilte en word dan met 'n stem vol diepe erns verbreek. - Ons staan voor die toekoms. Dit is donker. Die uur van beslissing het gekom. Ons broers 129


aan die oorkant van die Vaal word met oorlog bedreig. Het hulle 'n regverdige saak? Ja, wat gaan ons doen? Neutraal verklaar wanneer u broers in 'n worstelstryd is? Kan die een Afrikaner neutraal bly wanneer die ander vir Afrika sterf? Gaan u ontrou wees aan u gegewe erewoord? Of gaan u aan die wêreld sê dat hierdie staat hoewel klein en swak, sterk genoeg is om trou te wees aan sy erewoord... Wat my betref, my besluit het dae van nadenke en nagte van gebed gekos. Ek het gedoen wat ek kan om die vrede met eer te handhaaf en sal nog alles doen. Ek sê egter nou met vry gewete en openlik voor die volk: Ek verloor liewer die onafhanklikheid van die Oranje-Vrystaat met eer as om dit te behou met oneer of ontrou... Ek weet wat dit vir twee swakke republieke is om te stry teen die magtigste ryk wat die wêreld ooit geken het, maar ek weet dat indien dit tot oorlog mag kom, ons nie stry vir stemreg nie, maar vir die bestaan van die Afrikanervolk. Ons saak is reg. Ek besit die geloof, niks geskied sonder die wil van die Allerhoogste nie, en dat Hy wat ons vadere so wonderlik gehelp het hom oor ons sal ontferm. In ieder geval, sy wil geskied.Hierdie uitspraak van Steyn was 'n credo waarvan die gevoelswaarde en dieper betekenis tot vandag toe nie verlore gegaan het nie."12 Teen Februarie 1900 begin die Boeremagte voor die Britse oormag terug te val. Skemeraand 12 Maart 1900, beset genl. French se beredemag Onze Rust. Die volgende oggend, die dag van Bloemfontein se val, nuttig Lord Roberts en genl. French ontbyt op Onze Rust. Vir die res van die oorlog (Sept 1900 - Mei 1902) word Onze Rust deur die 'Dublin Fusilliers' as 'n ‘remount station. gebruik. Die opstal word deur hul offisiere betrek. Die vryheidstryd het die President se gesondheid in so mate geknak dat hy na die Vrede van Vereeniging (31 Mei 1902) Europa toe is vir mediese behandeling. In Maart 1905 keer die President met sy familie terug na Onze Rust. Op die vooraand van die Rebellie van 1914 besoek generaals de la Rey en Christiaan Beyers, Onze Rust in 'n mislukte poging om die President se steun vir die Rebellie te bekom. Die Olienhoutboom waaronder hulle gesit het staan vandag as ‘Die Boom van Sameswering’ bekend. Op 28 November 1916 sterf die President terwyl hy die Oranje Vrouevereniging in Bloemfontein toespreek. Op Sondag

3 Desember 1916, word hy aan die voet van die

Vrouemonument ter ruste gelê. Vandag, vyf geslagte Steyns later, is Onze Rust nog steeds 'n spieëlbeeld van die glans, glorie en gasvryheid van die Vrystaat se Republikeinse era. ©JohanJacobs30/10/2012

12

Marthinus Theunis Steyn - regsman, staatsman en volksman. M.C.E van Schoor.

130


11. HERALDRY, UNIFORMS, COLOURS, FLAGS, MEDALS, MEMORIALS & BUILDINGS/ HERALDIEK, UNIFORMS, VAANDELS, VLAE, MEDALJES, GEDENKTEKENS & GEBOUE 11.1 Information wanted on a Fire arm

Dear Hennie, This morning I was in touch with Brian Kaighin about an item I recently obtained which I believe may have connections to the Anglo-Boer War. Brian kindly suggested that if I contacted you that you may be able to help. Please allow me to introduce myself. my name is Steve Corbett, and I live in Warrington - England. I served in the British Army in the early 1970's and have had a life-long passion for military history. I was at a militaria fair on September 30th, and I purchased an old Webley Mk 111 in .455/476 calibre. These pistols were only made between 1897 and 1899. The proprietor of the stall told me that it was part of a batch which he had purchased a while ago from the South African Government. He went on to say that he believed 131


they had been used by the police. There are no British military acceptance markings on it, which would suggest that it had been shipped directly to SA. But on the right side of the pistol it has the following markings stamped... V over 84 followed by 11 over D.L.I followed by 11 underneath. If you enlarge the attachment I have sent you can just see the markings. Would I be correct in assuming that this is a unit marking to the Durban Light Infantry, or is it to some police unit? Best wishes, Steve Corbett. Hello Hennie, Many thanks for offering to help me. I don't know if the D.L.I kept records of any weapons they had, but the serial number of the Webley is 7069. Best wishes, Steve.

Dear Veterans, Let’s help! Where are all the fire arm experts? I am glad the fire arm is safe in the UK. This is part of our heritage and we should assist a person who takes trouble to re-capture the past. [I ponder and wonder: What entry we will find in the National Fire Arm Register?] HBH

11.2 SAP Artefakte van AJ van den Berg – Paul Greyling Ek is jammer dat ek die inligting so laat deurstuur maar ek het eers ander verpligtinge gehad om na te kom. Al inligting wat die familie my kon gee is: Volle name: Andries Jacobus Van Den Berg Hy was 'n korporaal in die Weermag maar is gesekondeer na die S.A. Polisie Brigade. Hy was by Tobruk gevange geneem en na ItaliÍ gestuur. Die rangkentekens en ander items het aan sy seun Jan van den Berg behoort. Jan was in die S.A. Weermag en het diens op die grens verrig. 132


Hulle sal poog om verdere inligting op te spoor om met positiewe identifikasie behulpsaam te wees.

Below by Paul Greyling: I do not know to whom this belonged. It is part of the regalia of the local MOTH. It was made by Egyptian ladies during the 2nd World War. Please note that "Polisie" was spelled wrong as "Poliesie". This item is very rare and I also do not know how many exist. It is of extreme historical value and in safekeeping better than the Crown Jewels.

133


12. VESTED INTERESTS GELEENTHERDE

OF

VETERANS

/LEDEAAN-

12.1 Polmed: Lt-kol Gideon Serfontein Na my hospitalisasie het ek heelwat klein probleempies met my Polmed-rekening ervaar. Gideon was byderhand om my te help. Ek kan nou amper my Polmed-rekening bestuur op die rekenaar. Jou Polmed-rekening is soos geld wat jy in die bank het- bestuur oordeelkundig! Ek sien weereens hoe belangrik dit is om jou rekening te bestuur Vriende wat probleme het met Polmed-rekeninge kan direk met lt-kol Serfontein skakel. Doen asb die korrespondensie in Engels sodat Gideon dit direk na die direkte afdeling kan stuur. My dank aan lt-genl Colin Steyn en lt-kol Gideon Serfontein - HBH

12.1.1 Spaar op jou Polmed-rekening Vriende dit is iets klein, maar elke maand koop Petro vir ons “Vit C-pille” by die apteek. Ons kry nooit meer verkoue of griep nie. Ons neem ook nie meer jaarliks die griepinspuiting nie. ‘n Klein bietjie self-medikasie help jou om op Polmed te spaar! Dit werk vir ons om die Vit C-pille te gebruik - HBH

134


12.2 Injuries on duty / Beserings aandiens

13. THE LIBRARY / DIE BOEKRAK 13.1 Clarence van Buuren – Die man agter die donker bril deur Chris Marnewick. [Resensie deur HBH] Hierdie boek is deur ‘n ervare regsman en kreatiewe skrywer, Chris Marnewick, geskryf. Chris het aan die onderpunt van die leer begin, as staatsaanklaer op Pinetown: Waar die twee hoofakteurs gewoon het. Soos die jare gevorder het, het sy regskennis, ondervinding, agtergrond en insig toegeneem. Hy het gevorder tot senioradvokaat. Hy verwerf ‘n doktorsgraad in maritieme reg. Hy het ‘n tyd lank in Durban as regter waargeneem. Vanuit ‘n regsoogpunt is Chris Marnewick heeltemal bevoeg om weer deur die hofrelaas te werk. Hy was gelukkig om die oorspronklike polisiedossier – ‘n Pinetown ROM met ‘n Durban-Sentraal RAA in die hande te kry. Voeg hierby sy kreatiewe skryfstyl en jy sit met ‘n wenner! Huismoles was die gevolg van die ontvangs van hierdie boek! My eggenote, wat gewoonlik net fiksie lees, kon doodeenvoudig nie die boek neersit nie! Intussen moes ek stoei om die boek te lees ten einde die resensie te kan doen! Beide Chris Marnewicken ek is van jongs af deur hierdie saak geboei. Sekere aspekte vandie saak het ook by hom gespook. Beide van ons het van

jongs

af

allerhande

verbintenisse met die saak. Dit

was

in

‘n

wêreldberoemde

mate

‘n

saak!

Beroemd gemaak deur ‘n siener of medium, ene mnr. Palmer.

135


Op skool, die dag toe Clarence Gordon van Buuren gehang is, was ‘n groepie seuns op die speelgrond van Laerskool Port Natal bymekaar, toe een outjie skielik sê sy horlosie het pas op 10:00 gaan staan. “Onskuldig gehang, sê ek vir julle!” My vader was die aanklagtekantoorsersant op Durban-Sentraal diè betrokke dag toe speursers. F.M.A. Steenkamp vir Clarence Gordon van Buuren aangekla het vir die wrede moord op Joy Aken. Die gemeenskap was woedend omdat Van Buuren (33) die pragtige Joy Aken (18) vermoor het. Sy was ‘n bekende en baie geliefde persoon in Pinetown, destyds ‘n klein plaasdorpie buite Durban. Sy was ‘n mooi jong dame. Joy se beste vriendin se vader was die sersant op Pinetown – die slagoffer en die moordenaar was beide aan die polisie bekend. Die gemeenskap was woedend en verontwaardig! Van Buuren was ‘n losbol, aantreklik, sjarmant met sy lugmagbaadjie en donkerbril. (Hy het destyds aan narsissisme gely.) Hy was hoogsintelligent en ‘n ou tronkvoël wat sy nemesis in Frans Steenkamp teëgekom het. Van Buuren het voorheen tronkstraf uitgedien en lyfstraf – agt houe - met swaar rottang reeds agter die blad! Die skrywer gee weer lewe aan die pakslae! Hierdie swaar staf, was destyds alledaags, word nie meer vandag as straf opgelê nie! Tydens en na die verhore kry Van Buuren dit reg om die verbeelding van, veral dames, aan te gryp – die hof is altyd vol nuuskieriges! Hierdie was een van daardie sake wat nooit uit die kalklig sou kom nie! Die saak sal oor die eeue heen in die kalklig bly en slaag steeds daarin om die gemeenskap se aandag aan te gryp. Vanuit ‘ n polisie- en ondersoekoogpunt is die boek uitstekend! Dit is duidelik dat die 27-jarige Frans Steenkamp nie net ‘n deurwinterde speurder en ondersoekbeampte was nie, hy was deurgaans deeglik, eerlik, billik en regverdig – ook teenoor die verdediging. Hy is deeglik en hardwerkend wat sy ondersoekwerk betref: Verklarings word netjies getik! Frans Steenkamp is intelligent en uiters baie noukeurig sover dit die ondersoek aangaan. In die tyd skenk sy vrou geboorte aan ‘n baba – selfs dit sit hom nie af nie! Hy bepaal sy aandag by die ondersoek dag en nag. Wanneer hy mev. Steenkamp in die kraamsaal besoek val hy aan die slaap! Tydens die verhoor neem adv. Henning VIR Frans Steenkamp onder kruisverhoor. Dit verloop so: V: Hy sal getuig dat hy gevra het vir 'n prokureur voordat hy sy eerste verklaring afgele het? A: Ja, ek ontken dit nie. V: En u het geweier om hom toe te laat om ' n prokureur te sien? A: Dit is korrek. 136


V: Kan u vir die hof verduidelik waarom u geweier het om hom 'n prokureur te laat sien voordat hy aangekla was? A: Omdat ek van mening was dat 'n beskuldigde persoon geregtig is op regsverteenwoordiging; hy was op daardie stadium nie 'n beskuldigde nie, hy was 'n verdagte. V: Op watter gesag word 'n gearresteerde persoon toegang tot sy regsadviseurs geweier totdat hy aangekla is? A: Ek kan nie 'n regspunt argumenteer nie; die feit is dat ek hom toegang tot 'n prokureur geweier het. Ek het my rede daarvoor gegee, want ek lees die besondere artikel as synde te bepaal dat 'n beskuldigde persoon geregtig is om 'n regsadviseur te sien. Of ek reg of verkeerd was, kan ek nie se nie, maar dit is die mening wat ek gehuldig het en dit is waarom ek hom dit geweier het. Frans Steenkamp was toe reeds 'n veteraan met tien jaar ondervinding en hy staan nie ' n duim vir adv. Henning van die verdediging terug nie! Drie faktore, na soveel jare, speel ‘n belangrike rol om van die boek ‘n sukses te maak: • Die joernalis wat die saak gedek het, (oorlede) Gehri Strauss se tas met notas, dokumente en koerantskeursels. (Strauss was by Pinetown polisiestasie toe Van Buuren daarheen geneem is. Hy gee ‘n sigaret aan Van Buuren en die res is geskiedenis!) • Die Van Buuren-saakrekord, 36/1957 CG van Buuren vs Die Kroon, en • Die Joy Aken-polisiedossier SAP 3: Pinetown ROM7/10/195613 Vanuit ‘n regsoogpunt word alle punte in die saak gedek! Daar was geen ooggetuies wat die moord gesien het nie, tog is Van Buuren na verskeie regsprosesse gehang. Vanuit ‘n mediese oogpunt is die boek ook skitterend. Chris het die J88 (lykskouingsverslag) met ‘n moderne ginekoloog bespreek! Dit bly egter ‘n raaisel waarom ‘n jong dame in 1956 haar skaamhare afgeskeer het? Vandag is dit algemeen. Sy is in die kop geskiet en haar lyf in die omgewing van die geslagsorgane is uitgesny. Wat die ontwyding betref doen die skrywer navorsing of wilde diere vir die skending verantwoordelik kon wees aangesien ‘n geneesheer ruimte vir twyfel geskep het. Sers. Steenkamp lei ‘n klomp manne na Willie’s Farm. Skrywer van die boek wonder watter instink vir Steenkamp na hierdie plek gelei het? Of was dit instink? Het hy

Op p60 = ROM 7-10-56 terwyl dit op p 85 ROM 6/10/56 is en ook op p 99 is dit ROM 6/10/65 , op p151 is dit ROM 7/10/65. Ek dink die regte ROM is 7/10/65. 13

137


dalk ‘n leidraad van ‘n onbevoegde getuie ontvang? Van Buuren, gewapen en een handskoen aan, word naby Pinetown polisiestasie deur speursers. Opperman opgemerk en hy skree: “Hier’s hy manne!” Natal rugbyflank, speurkonst. Hennie van Dyk, het Van Buuren gearresteer en aan speursers. Steenkamp oorhandig. (Daar is ook ‘n interessante verwysing en vergelyking na die OJ Simpson-saak in die VSA met betrekking tot die handskoen,) Die polisie vind haar verskeurde klere en ander bewysstukke van kardinale belang. Op dramatiese wyse word vertel hoe die slagoffer se lyk die volgende oggend gevind is deur haar broer en die siener, mnr Palmer. Dit is nie vêr van die bewysstukke nie.[Ek is seker indien die polisie van spoorhonde gebruik gemaak het, sou hulle die lyk vinniger gevind het.] Die soektog moes stelselmatig vierkante sentimeter vir vierkante sentimeter deursoek word en getuienis moes versamel en bewaar word. Frans Steenkamp is nie oorhaastig nie, nee, deeglik is die wagwoord. Wat sê die regter van die speurder wat die saak ondersoek het: 'Ek het in my loopbaan nog nooit voorheen 'n saak gesien wat so deeglik ondersoek is nie en wat so helder voor die hof gelê is nie. Mnr. Evelyn-Wright, ek sal dit waardeer as u die hof se opmerking en waardering aan die ondersoekbeampte sal oordra.' Deurgaans is Frans Steenkamp daardie swygende simbool van ordentlikheid en regverdigheid wat vir die ganse polisiemag – selfs vandag -‘n rolmodel behoort te wees, sodat geregtigheid kan geskied! Dit is ‘n boek vir enige speurder, regsman, kriminoloog en psigoloog. Die Engelse uitgawe verskyn later vanjaar! Chris Marnewick het ‘n wenner hier beet! Die boek behoort verpligte leesstof vir alle dienende polisiebeamptes en studente in polisiekunde en die regte te wees. Die boek het my aan daardie dokument laat dink wat Frans Steenkamp eenmaal opgestel het, die laaste deel van sy 12 bladsy dokument lui: • Moet nooit berus met die minimum getuienis nie; met "genoeg" getuienis nie, as u dink dat een getuie voldoende is om 'n punt te dek, sorg dat daar twee beskikbaar is. • Moet nie moedeloos word met die ondersoek van ‘n saak nie as dit nie na wense vlot nie. Volhard. • Besef deurgaans dat die taak wat u verrig belangrik is... Iemand moet dit doen - wees dankbaar dat die Voorsienigheid goedgedink het om die taak aan u hande toe te vertrou. Dink voortdurend daaraan as die probleme te kwaai begin druk. Onthou dan ook dat Hy wat die taak aan u opgedra het u nie alleen sal los nie. Dit was my voorreg om as jong adjudant-offisier en luitenant onder sy bevel te dien. Later het ons weer op hoofkantoor saamgewerk. Die saak is eenmaal in ‘n tydskrif, iets soos True Detective, bespreek en na sy aftrede het hy eenmaal aan my bevestig 138


dat mnr. Palmer wel die lyk naby die ander bewysstukke gevind het. Lt.kol. Daan Wessels – nou oorlede – en ook ‘n befaamde speurder van Durban se woorde aan my was, dat die siener se storie sommer onsin was! Ons leer ook in die boek baie van die mens en polisieman, genl. Frans Steenkamp; sy afkeur vir die broederbond, sy struweling met die destydse min. Louis la Grange en sy optrede teenoor veiligheidsgevangenes, asook sy onkreukbare integriteit. Ook is daar ‘n interessante storie en ek haal aan: “By 'n vorige geleentheid - toe hy nog in die tuig was - het dit vir genl. Steenkamp uit die inligting wat die polisie ontvang het geblyk dat die spioen, Dieter Gerhardt, by sy aankoms in Suid-Afrika - onder begeleiding van die FBI - 'sou wegraak'. Dit sou dan die land en die weermag waarvoor PW Botha so lief was die verleentheid van 'n openbare verhoor spaar. Eerder as om anderkant toe te kyk, het Steenkamp 'n senior polisieman – brig. Herman Stadler - gestuur om Gerhardt by die lughawe te ontmoet en seker te maak dat hy lewendig in die polisieselle geplaas word en veilig daar aangehou word totdat hy verhoor kon word.” Genl. Steenkamp was deel van daardie ”ordentlike en etiese” dun blou lyn wat ‘n skans help vorm het tussen wet en orde aan die eenkant en misdadigers aan die anderkant. Frans Steenkamp staan uit, want hy het sake in spanverband opgelos en tog ‘n paar sake sonder enige wrewel verloor! In sy tyd is hy rolmodel vir ons jongmanne. Daar is nie medaljes vir mense soos Frans Steenkamp nie – tog dien hierdie boek as monument tot sy eer en nagedagtenis! Saluut! Ons dank aan die skrywer vir ‘n baie deeglike, objektiewe, interessante ondersoek en beskouing van die saak. Hy bring nuwe insigte na vore en sy woorde gee helder betekenis aan ou vermufte verslae en dokumente! Die boek is ‘n moet op enige persoon se boekrak. Koop dit gerus. U sal nie spyt wees nie! U sal sien hoe deeglik en vinnig s/sers Steenkamp hierdie opspraakwekkende saak opgelos het.

139


140


13.2 A Spook’s Progress - from making war to making Peace: Maritz Spaarwater Maak oorlog, maak ook vrede 2012-10-13 06:00 Die verhaal van ’n voormalige operateur van Suid-Afrika se destydse Nasionale Intelligensie is vol teenstrydige insigte, het Danie Marais in sy gesprek met Maritz Spaarwater gevind. Twee weke gelede sou ek nie kon droom dat ek met soveel afwagting na ’n aftreeoord op Onrus sou ry nie. Maar toe het ek nog nie Maritz Spaarwater se outobiografie, A Spook’s Progress – From Making War to Making Peace, gelees nie. Dis dalk 50 jaar van James Bond-flieks se skuld, maar dis moeilik om jou voor te stel ’n oudspioen sit rustig buite Hermanus en kyk na die see – dieselfde man wat in die stormagtige laat 1980’s geluister het hoe die Zambiese pres. Kenneth Kaunda vir hom sielvol die orrel speel en geestelike liedere sing; dieselfde man wat later ingedagte gekyk het hoe 70 olifante verbydrentel terwyl die einste Kaunda oudergewoonte langasem oor die humanisme uitwei; ’n ou wat amper deur ’n aanvallige KGB-spioen in ’n sogenaamde honey trap in ’n bed in Windhoek gelei is; wat met Sam Nujoma gesels het toe hy nog staatsvyand nommer een was; op Cambridge gestudeer het; tot onlangs aktief betrokke was by omgewingsbewaring in die Overstrand-gebied en jare gelede amper uit die Afrikaanse Hoër Seunskool in Pretoria geskors is omdat hy saam met ’n vriend ’n motor vir ’n plesierrit gesteel en ’n ongeluk gemaak het. Dis immers nie net die feit dat Spaarwater ’n topspioen vir die internasionaal gerekende en plaaslik gevreesde Suid-Afrikaanse Nasionale Intelligensie was wat jou oor hom nuuskierig maak nie, maar die geloofwaardige dog verbysterende beeld vol teenstrydighede van sowel homself as Suid-Afrika waarmee hy die leser in sy memoires konfronteer. Sy boek herinner jou dat mense wat van hul vleis vakuumverpak hou, graag die slagpale vergeet. Ook aan een van die groot fliektonele van die 1990’s in A Few Good 141


Men – daardie bekende dialoog wat die bekroonde draaiboekskrywer Aaron Sorkin in die hof tussen luitenant Daniel Kaffee (Tom Cruise) en kol. Nathan R. Jessep (Jack Nicholson) laat ontvlam. Kaffee, die aanklaer, probeer bewys dat Jessep ’n bevel gegee het wat tot die dood van ’n spesmag-soldaat aanleiding gegee het, en vra driftig na die waarheid. Jessep antwoord minagtend: “Jy kan die waarheid nie hanteer nie. Ons leef in ’n wêreld met mure, seun. En daardie mure moet beskerm word deur mans met gewere. En wie gaan dit doen? Jy? [...] My bestaan, hoewel dit vir jou grotesk en onverstaanbaar is, red lewens. Jy wil nie die waarheid hê nie, want diep binne, in plekke waaroor jy nie op partytjies praat nie, wil jy my op daardie muur hê. [...] Ek het nie tyd of lus om myself te verduidelik aan iemand wat slaap onder die kombers van vryheid wat ek voorsien en dan die maniere waarop ek dit voorsien, bevraagteken nie.” Hoewel Spaarwater allermins die uitdagende aggressie en absolute oortuiging van Nicholson se Jessep het – in sy boekryke woonkamer wek hy eerder die indruk van ’n afgetrede filosofieprofessor – was hy ook ’n kolonel in ’n berugte weermag en het hy jare lank voor moeilike keuses gestaan wat op die opweeg van meerdere en mindere booshede neergekom het. “Ja,” sê hy oor A Few Good Men, “dit was ’n goeie fliek. Ek het begrip vir die kolonel se posisie, maar dis ook ’n vreeslike groot gevaar. By ons was daar sulke ouens wat obsessief geraak het oor wat vir hulle die enigste waarheid was. Daar was ouens in die weermag wat net wou aanhou oorlog maak, want dis instinktief – jou bestaansreg is om oorlog te maak. Daar was een ou – ek noem hom net sydelings in die boek – ’n hoof van staf operasies, wat gesê het: ‘As die politici net uit die pad wil kom, is ons in ses weke in Kaïro.’ ” En dan, met die tydsberekening van ’n deurwinterde ironikus en goeie storieverteller, voeg hy met ’n gemoedelike bry by: “Hy’t nie verduidelik wat ons dan met Kaïro maak nie.” “Maar dit was moeilik, want afgesien van kleinlikhede was daar groot beginselverskille oor wat gedoen moet word. Dit was ook vir die politici moeilik, maar ek verkwalik hulle dat hulle nie ’n duidelike rigting gegee het nie. “Neem byvoorbeeld die Nkomati-verdrag [van 1984]: Ek was oortuig P.W. Botha het geweet die weermag – Constand Viljoen, Neels van Tonder en dié ouens – het vir Louis Nel na Renamo toe gevat in Mosambiek terwyl die opdrag was om vrede te bewerkstellig, want dit sou die ANC beperk en dit hét hulle beperk: Mosambiek het hulle daarna onmiddellik uitgeskop. En die feit dat daar nie ’n duidelike opdrag gegee is van kyk, los nou – ons kan nie nou sulke goed doen nie, verstaan ek nie. 142


Maar ek weet ook Pik [Botha] het geweet daarvan, al het hy dit later ontken by die Waarheidskommissie.” Spook’s Progress skilder die portret van ’n man wat uit ’n mengsel van nuuskierigheid en ’n ingewikkelde sameloop van omstandighede deels toevallig in die wêreld van spioenasie en ’n militêre loopbaan beland het – ’n alleenloper en vrygees waarop geen cliché van ’n agent in grys skoene wil pas nie; “a walking contradiction”, soos Johnny Cash homself in sy outobiografie beskryf het. “Die gemene deler,” sê Spaarwater en steek die eerste van verskeie sigarette op, “is avontuurlustigheid, want anders kan jy dit nie verduidelik nie. Om karre te steel en op die grens te veg, is avontuurlustig. My ma het eendag vir my gesê: ‘Ag, my kind, ek wens jy was nie so avontuurlustig nie.’ Maar miskien het al hierdie goed van my ook ’n fatalis gemaak.” Klaarblyklik ook ’n buitestander in ’n geslote binnekring – hy was nooit lid van die Afrikaner-Broederbond nie en later ’n agnostikus wat sy vertroue in die kerk verloor het. “Mense glo my nou nog nie. Een ou het nou die dag vir my gesê: ‘Ek dink jy was ’n geheime lid van die Broederbond.’ “Maar jy weet, Niel Barnard [hoof van Nasionale Intelligensie van 1980 tot 1992] is ’n wonderlike mens. Hy’t my juis as daardie soort buitestander verdra en bevorder – keer op keer.” Spaarwater se boek laat ’n mens opnuut gis oor al die opponerende kragte wat uiteindelik saamgewerk het om ’n vreedsame oorgang van apartheid na demokrasie moontlik te maak. Hy bespiegel daaroor dat Barnard waarskynlik opdrag van die Broederbond gehad het om mee te werk tot ’n stelselmatige, vreedsame transformasie. Hy skryf ook met ontsag oor Mike Louw, Magnus Malan, Jannie Geldenhuys en Constand Viljoen. ’n Mens wonder egter ook hoe duidelik dit vir die verskillende rolspelers was waarheen hulle aan die werk was. “Aanvanklik was die vraag natuurlik – en dis wat baie van die struwelinge veroorsaak het: Wat moet ons doelwit wees? By die hoofde van die weermag wat ek geken het – Magnus Malan, Constand Viljoen, Jan Geldenhuys en veel later George Meiring – was daar ’n konsensus dat daar sou moes onderhandel word, maar oor wat die doelwitte van daardie onderhandelinge moes wees, was daar baie teenstrydige menings. Daar was ouens wat nooit eens die gedagte van ’n swart meerderheidsregering sou oorweeg nie. Ander ouens het gesê dis waarskynlik onafwendbaar. En ek dink – ek het hom dit nooit só hoor sê nie – maar ek dink Constand Viljoen was een van hulle. Ek skryf ook hoe hy ’n groep senior Rhodesiese 143


studente in Pretoria gevra het wat verkeerd gegaan het in Rhodesië. Die oorweldigende konsensus was dat die politici te lank gewag het om besluite te neem. Ek dink dit was by ons ook waar gewees. “Maar daar’s soveel dinge wat deurmekaargeloop het. Neem byvoorbeeld my ontmoetings met Sam Nujoma en Daniel Chipenda [onderhandelaar namens die Angolese MPLA] in Switserland, terwyl die oorlog voortgegaan het. Die wisselwerking daar is so duidelik. As dit nie vir Unita en die Suid-Afrikaanse Weermag was nie, hoekom sou hulle – met al daai groot Kommunistiese magte in Angola – wou vrede praat, as hulle nie geknyp geraak het nie? Almal is deels gedwing deur omstandighede: Ons het outgun geraak met die MiG 23-vliegtuie. En daar was die koste van die oorlog, die druk van oorsee, die feit dat Gorbatsjof aan die bewind gekom het in Rusland en die Berlynse Muur geval het in 1989 – dis so ’n verstrengelde string van lyne. “Met die skryf moes ek dikwels aan ou generaal Hertzog se tweestroombeleid dink: die veranderinge wat my persoonlik betref en die veranderinge in die land wat toe gekulmineer het op 2 Februarie 1990. En daarna was die onmiddellike toekoms opwindend, maar ook bedreigend – ‘menacing’ is die woord wat ek gebruik.” Ten spyte van sy eie stelselmatige besef van die onwerkbaarheid van apartheid, voel Spaarwater nie dat dienspligtiges hul lewe en tyd verniet geoffer het nie. Vir diegene wat diensplig geweier het omdat hulle teen apartheid was, het hy begrip, maar nie vir diensplig-ontduikers wat in beginsel anti-oorlog is nie. Aan hulle wil hy vra: “Moes ons die Nazi’s teengestaan het of nie? As jy sê nee, moet jy met die gevolge saamleef, maar as jy sê ja, dan moet jy weet 18- en 19-jarige outjies gaan by die hope sterf. En ek was oortuig die bedreiging van Sowjet-Rusland was erger as die Nazi’s. Volgens konserwatiewe skattings het Stalin 20 miljoen van sy eie mense doodgemaak deur hulle te verhonger, te verbied om te boer, goelags toe te stuur, ensovoorts.” Oor die noodsaaklikheid van intelligensiedienste en die gepaardgaande teenstrydigheid met demokratiese beginsels, soos deursigtigheid, het hy steeds geen illusies nie. “Ons het altyd gestry of ons nou die oudste of die tweede oudste professie in die wêreld is,” sê hy en lag. “Maar daar’s so baie morele vrae in ons job. Intelligensiedienste mag byvoorbeeld nie op legitieme politieke partye spioeneer nie. Nou wat van Clive Derby-Lewis wat in die parlement was? Was dit nie vir Mandela en Tokyo Sexwale nie, sou die dood van Chris Hani absolute anargie tot gevolg gehad het. Beteken dit jy móét op politieke partye spioeneer? Want die KP en DerbyLewis was regsgesind, maar daar was nooit sprake daarvan dat hulle militant was of met wapengeweld sou wou optree nie. En toe gebeur daar so ’n ding.

144


“Ons het ook dikwels, selfs in die weermag, gepraat oor die dilemmas: Wat help dit as jy orde handhaaf, kommunisme uithou en Christelike waardes beskerm, maar in jou optrede daai selfde goed benadeel? Maar wat ek wou oordra met my boek is dat dit nie ’n klomp bleddie ape was wat daar gesit het en nie geweet het wat aangaan in die wêreld nie. Afrikaners kan ook intelligent wees. My broer [die motorjoernalis Pieter Spaarwater] het vir my gesê die goed wat ek oor ons Suid-Afrikaanse Engelse gesê het, kon baie min mense só doen, want die Engelse gaan meer geneig wees om te luister as hulle sien ek het ’n graad van Cambridge. Hulle gaan mos nie luister na ’n ou wat op Tukkies ’n BIuris gekry het nie.” Maar wat van al die mense wat hul lewe op die spel geplaas het in die geloof dat nooit onderhandel sou word nie, en dit terwyl soveel van die toplui – polities en militêr – reeds besef het dit is waarop alles afstuur? “Een van my groot vriende, Hermann Giliomee, het absolute argwaan teenoor F.W. [de Klerk], want hy sê F.W. het die volk mislei. Maar ek het vir hom gesê: Jong, as jy toestemming vra om verder te onderhandel, is ’n onafskeidbare komponent daarvan tog seker dat jy besef onderhandeling gaan oor gee en neem – jy probeer om die beste daaruit te kry wat jy kan. Nou hoe ons ’n beter formele staatkundige bestel sou kon kry as dié een wat ons wel het, kan ek my nie indink nie. Wat anders sou ons wou gehad het? “Ek is jammer dis nie duideliker dat Afrikaans beskerm is nie, maar ek kan ook nie sien hoe dit kon gebeur het nie. En wat beskerming van minderhede betref, het jy die Handves van Menseregte, waarvan elke individu en nou ook Solidariteit en AfriForum so pragtig gebruik maak – normale wettige middele om sake wat vir hulle van belang is, te probeer bevorder en te probeer beskerm. Dit is soos dit moet werk, en so ver nog werk dit só.” Spaarwater praat deurgaans met die gesag van iemand wat dáár was en die anomalieë van oorlog en konflikpolitiek eerstehands beleef het. “Ek het in ’n agter-hoofkwartier van die Selous Scouts gesit naby Chiredzi op die Sabie-rivier toe hulle ’n aanval gedoen het op ’n basis in Mosambiek met die naam van Mapai. Dit was vroegoggend en hulle het die Zanla-gevegsmagte op parade gekry – 600 van hulle – en almal doodgeskiet. “Daar’s soveel ironieë. Die bevelvoerder daar was ’n ou met die naam van Rob Warricker, en hy het in ’n wapenstoor by Mapai twee splinternuwe Holland & Holland .375 Magnum-jaggewere gekry. Hy’t laat weet hy sal vir my een bring, maar toe gaan hy op ’n verkenningsvlug in ’n Canberra. In ’n Canberra lê die navigator onder en die vlieënier sit bo-op hom. Die onderste ou kan dus nie uitkom voor die vlieënier uit is nie. En toe word die vlieënier doodgeskiet met grond145


masjiengeweervuur, maar die Canberra was bekend daarvoor dat hy ontsettend ver kan sweef. Ek het na die bande van die vlug geluister, en Warricker het verduidelik wat aangaan. Hulle was later daar oor die noorde van Mosambiek in Tanzanië in, want die ding het net aanhou sweef. Sy laaste woorde was heeltemal kalm: ‘We’re going in.’ En toe’s dit net dood. Ek het natuurlik nooit my geweer gekry nie.” Oor sy eie naderende dood is Spaarwater eweneens besadig. Hy het terminale blaasen prostaatkanker, maar hy sê hy glo absoluut wat hy in sy boek skryf: “There is no tragedy in the dying of an old man, but there could well be in his living too long. Die beginsel van ’n volledige geleefde lewe was vir my belangrik. Die 18-, 19-jarige outjies wat ek sien doodgaan het, dit is tragies. Maar vir ’n ou top soos ek maak doodgaan nie saak nie. “Toe ek aan die boek gewerk het, het dit my soms verskriklik verveel om weer deur al hierdie ou goed te gaan, maar aan die ander kant het ek besluit ek het ’n bleddie interessante lewe gehad. Wanneer ek, figuurlik gesproke, snags in koue sweet wakker word, het ek gedroom ek het my hele lewe lank ’n prokureur gebly. Dan sou ek op ’n baie vroeë ouderdom doodgegaan het. In die meeste gevalle werk voorspelbaarheid buitendien nie uit soos voorspel is nie. “So, ek het vrede. Ek moet net nie te lank lewe nie, want my geld is besig om op te raak.”

146


Maritz Spaarwater in sy woonkamer vol boeke in ’n aftreeoord op Onrus. Dié oudspioen is benewens ’n regsgeleerde ’n gesoute vertaler. Foto: Jaco Marais

’n Chinese militêre afvaardiging by die Grootfontein-lugmagbasis in SuidwesAfrika, 1976. Spaarwater verstel sy pet.

147


Spaarwater op ’n vlug van Londen na Freetown, Sierra Leone, 1978.

Dr. Niel Barnard doen ’n toekenning aan die hoof van die Chinese intelligensiediens, 1990. Spaarwater staan heel regs.

Spaarwater, Daan Opperman, André Barnard en Pierre Fourie in Freetown, Sierra Leone, 1987. http://www.beeld.com/By/Nuus/Maak-oorlog-maak-ook-vrede-20121012 148


13.3 President Paul Kruger’s Fortification of Pretoria / Pres Paul Kruger se Fortifikasie van Pretoria –Andy Malan (Kol - SAW) en Letitia Kriel

149


[ Gerald Prinsloo het nou die dag kom kuier en my bekand gestel aan hierdie DVD. ]

150


13.4 Op die spoor van die Misdadiger – AJ Hoffman

Ek stap by ‘n tweedehandse boekwinkel in en koop bovermelde boek vir R14-00. Die eienaar ken my. Sodra ek ‘n ou geskiedkundige boek oor die SA polisie wil koop, stoot hy die prys op! Maar hierdie boek het ook vir my geflous! Hierdie is ‘n ware polisie-geskiedenisboek.

- No 360 speurder-hoofkonstabel Andries Johannes Hoffman, KPM Die skrywer het ek nagespeur en is identies met: No 360 speurder-hoofkonstabel Andries Johannes Hoffman. Hy is vereer met die Koningspolisiemedalje (KPM) op 1 Jan 1925

151


13.5 Kwart voor ‘n Bloedbad – De Wet Potgieter

Ek is nog besig om hierdie boek te lees.

152


Dit is ‘n baie interessante boek alhoewel ek op hierdie vroeë stadium graag wil kommentaar lewer en ek haal aan uit p 37: “Maritz vertel van sy dae in die OB, sy kennismaking met Robey Leibbrandt en die hartseer toe sy pa, die legendariese Boeregeneraal en 1914-rebel, Manie Maritz (sr.), onder verdagte omstandighede in polisie-aanhouding dood is. Hy is oortuig daarvan dat sy pa deur die polisie aangerand is. Die waarheid het nou nog nie aan die lig gekom nie.” Baie skuld word op die skouers van die SA Polisie geplaas, maar in die geval wat De Wet hier noem is die polisie “onskuldig”. Oor die jare het ek baie gelees en met mense onderhoude gevoer. Ek was talle kere by Oom Manie Maritz op sy plasie buite Brits. Ek het baie foto’s geneem want hy het ‘n regte museum. Ons het baie gesels – lank en diep. (Oom Manie was eers berede polisieman en later verbonde aan die SA Weermag. ) Oor die dood van genl Manie Maritz het oom Manie my vertel “dat lede van die UVM met ‘n weermagvragmotor teen sy vader se voertuig gebots het! Die generaal was nie ernstig beseer nie maar later toe hulle die generaal oorskot by die UVM se lykshuis vind; was hy dodelik beseer.” Hy was in trane toe hy my die storie vertel het. (Ek onthou vaagweg dat die UVM-geneersheer ‘n Jood was en dit het Oom Manie ook baie ontstel.) Hy het my ook gewys hoe die polisie hom aangerand het, tydens die beleg van Pretoria. Sy T-hempie was verskeur! Ek vestig net die aandag daarop die UVM se Afd Militêre Inligting op die verregse organisasies en die Broederbond gespioeneer het. Eers was kol Thwaites in bevel en later kol EG “Ernie” Malherbe en nog later kol Powell. Prof Malherbe was later die prinsipaal van Natal Universiteit en baie van sy lektore en dies meer het hy “getrek” uit die geledere van MI. (Ek was student by Natal en het baie in uniform klas gedraf. Ek het verstommend gevind dat sekere lektore ietwat simpatiek was teenoor my! In ‘n gesprek met ‘n oud-senior NI-lid het die feit vorendag gekom dat sommige lektore en professore lede van die oorlogtydse MI was! Later in die V-tak is ek amptelik deur kol Steenkamp aangestel as skakel tussen die universiteit en die Tak.) •

Al hoewel die SAP reeds voor WO1 by koverte Aksies betrokke was, was die SAP nie hier betrokke nie!

153


- Eugene Terre Blanche, die AWB en die SAP (V) Ek het, as deel van my taak, by veiligheidshoofkantoor aandag geskenk aan die AWB. Ek kan die lêer nommer na al die jare onthou: S13/136. Die klerk het ‘n fout gemaak en die AWB se dossier onder die “veelrassige” organisasies geregistreer ipv onder die S12/- reeks. Aanvanklik was dit nie mandaat van die V-Tak om aandag te skenk aan “regse” organisasies en “regse” politiek nie, maar soos die tyd aangestap het, het dit nodig geword om in te skakel en hul bedrywighede met ‘n halwe oog en halwe oor dop te hou. Waarom sou die SAP (V) die AWB help stig as AWB-bedrywighede aanvanklik buite ons mandaat geval het? Die polisie het vrede met politiek – links of regs. Wanneer jy egter die wet oortree dan is dit ons taak om aandag te gee. Ek het sommer partykeer self ‘n navraag oor die AWB na die organisasie gerig. Dit is openlik gedoen sonder enige heimlikheid. Die wêreld is ‘n klein plek en mens ken uit hoofde van jou amp baie mense. Onder die AWB-lede was wel daar mense van onkreukbare karakter! Daar was ook diegene wat vir geld gewerk het ... Ons het op roetine grondslag aandag gegee. Toe die AWB as politieke party registreer, ek dink hulle het dit die Blanke Volkstaat Party genoem. Die BO, destyds brig Johann Coetzee, gevra dat hy self die korrespondensie met Binnelandse Sake wou bevorder en afhandel. Daar was niks snaaks in die aansoek nie. Ek kon nooit getuienis of iets verdag vind dat die AWB deur die SAP (V) gestig was nie! Ek het met brig Goosen my groephoof hieroor gepraat – ek meen dis amper sinneloos om soveel energie te spandeer op jou eie maaksel! Daar het ook nooit bronverslae gekom wat die feite bevestig het nie. Dit is wel waar dat inligtingsmouse inligting aan die polisie verkoop het. Terwyl ek in die uniformtak was, het ek verskeie male amptelik met mnr E Terre Blanche geskakel. Ek het eenmaal selfs met die DK van Kroonstad na Ventersdorp gery om met Terre Blanche te onderhandel oor mnr FW de Klerk se voorgenome besoek aan Sasolburg. • Beide genl’s Johan van der Merwe en Baie Smit word genoem in die boek. • Indien mens in die verwikkelinge tydens die oorgangsperiode belangstel, koop gerus die boek!

13.6 Kindle book: MIDDLEMAN - Brian Kaighin Hello Hennie, 154


Long time no 'hear' so we hope all is well with you and yours as it is this end. At long last, I think it has taken 15 years, I have finished my book, MIDDLEMAN and it is now on Kindle ebooks and I hope to get 20,000 people to read it. Please can you help me and be kind enough to push the book to all of your facebook contacts and any others you have, advising them of the "marvellous" crime thriller Middleman. The contact is > www.amazon.com then Kindle Store, then Brian Kaighin where you will see both books advertised. Kind regards Brian Kaighin

13.7 Van kaalvoetseun tot kommissaris ... Hanlie v Straaten & HBH Op Saterdag 13 Oktober 2012 is die boek oor genl Mike Geldenhuys formeel in Nigel aan vriende, kollegas, familie en media voorgestel. Die tafels het behoorlik gekreun onder al die lekker kos. Die dag was ook ‘n re-unie vir ou-RI-lede van weleer!

Die boek verkoop teen R100 stuk – fondse ten bate van die Oud-SAP-Liefdadigheistrust.

Drie ou trotse Republikeinse Intelligensiediens manne bymekaar – vlnr Oom Pieter Swanepoel, Genl Mike en Pat Senekal. Al drie was ook aan die ou Buro vir Staatsveiligheid

155


betrokke. Oom Pieter is outeur van verskeie boeke onder meer Really Inside Boss en Polisieavonture in Suidwes.

Pat Senekal afgeneem met ao Fred Geldenhuis se SAW-uniform. Pat se vader was ‘n wetinstukteur in die SAP Depot. Hy ken vir “Oom Fred” van kleintyd af en Oom Fred was sy troepsersant. [HBH het onder meer die uniform by Oom Fred geërf maar besluit om die uniform eerder vir Hanlie van Straaten (Nigel) te skenk. Sy is familie van Oom Fred. Sy het ‘n boek oor Oom Fred geskryf. Hanlie het ook gehelp met Genl Mike se boek. Hanlie het ook afgetree, sy is ook ‘n skrywer en maak ook oudhede bymekaar.]

Oom Pieter Swanepoel se motor spog met sy magnommer 21977. Oom Pieter het 1946 by die Mag as ‘n “junior” aangesluit. Hy was troepmaat van genl’s Johann Coetzee en Manie van

156


Zyl en prof Tjaart van Heerden. As majoor in RI is hy na BSV oorgeplaas. Hy het afgetree as NI se hoof van navorsing.

Twee ou kollegas ontmoet na baie jare!

157


Arnot (die generaal se stiefseun) en Willie du Plessis (wat van Standerton af gekom het) by die geselligheid. Arnot het onder Hein Killian se bevel deurgeloop en het in die proses ‘n fikse liggaam en groot paar arms vir al sy oefening bygekry.

Vriende van genl en mev Geldenhuys en die speurhoof van Heidelberg (T) regs met sy gade.

Mev Annetjie Geldenhuys, genl Mike en HBH tydens die geselligheid op Nigel. Genl Mike is die doyen en “vader” van die ou SA Polisie en sy oudlede! Hy bly op sy oudag ‘n ware heer met die pragtigste maniere! [Ek het ook vir genl Jannie Geldenhuys ‘n kopie van die boek geskenk en ek moet meld dat genl Jannie Geldenhuys net so hoflik is. (Genl Jannie het selfs Petro met ‘n buiging gegroet en haar hand sjarmant gesoen!) Dis mooi as “grootkoppe” mooi maniere het! 158


14. HUMOUR IN UNIFORM 14.1 Guns – Wisdom?

14.2 Gauteng-a-leng?

159


15. ANECDOTES, A POINT TO PONDER, ETC -

16. OOR DIE NONGQAI SE DRUMPEL Die lekker van hierdie joppie,

om die redakteur te wees, lê daarin dat mens sulke

ongelooflike interessante mense ontmoet. Die vertroulike gesprekke en insigte oor die verlede is prikkelend.

16.1 Marius Freislich en Johan Henning

Dagsê Hennie, Dankie vir n lekker kuier Woensdag. Ons het vir Thys van Vuuren gevra om jou te kontak, of bietjie te gaan kyk na eNongqai. Marius Freislich magnr 0044905-9 het as kol afgetree met laaste standplaas Crime Intelligence Provincial HQ Gauteng. Die uwe se magsnr was 402027-8 het as kol medies uit getree met laaste standplaas Veiligheidstak HK. Ons het ‘n “fancy” fotostaat masjien hier by die kerk wat die donker agtergrond op die bevorderingslys verwyder sodat die getikte dele duideliker uitstaan. Ek het ook ‘n bladsy gescan maar dit werk ongelukkig nie. Indien jy beter kopië verkies sal jy my ‘n tydjie moet gee sodat ek die afdrukke kan maak en weer vir jou bring. Groete, Johan Henning 160


16.2 Mev Eileen Swanepoel (dogter van genl DA Bester)

‘n Baie statige dame, diè dogter van genl Daantjie Bester!

16.3 Annette Jordaan (suster van wyle genl LP Neethling)

Sy is ‘n kenner van Latyn en Afrikaans! Sy is tans dosent in Afrikaans.

161


16.4 Hein Killian (oud eenheid 6)

16.5 Dr Piet Croukamp Onbekend maak onbemind. Dit was aangenaam om Piet Croukamp te ontmoet.

162


Piet sien om na Eugene de Kock en hy besoek hom gereeld. Piet is akademikus in die politieke wetenskap. Dit was aangenaam om hierdie man te ontmoet en heerlik te gesels. Piet is reus van ‘n man (oor die sesvoet!) met groot sterk arms en ‘n flink brein. Ons het ‘n diep gesprek gevoer. Ek was bly om Piet in persoon te ontmoet! Ek was verras – ons twee was nie in die verlede op dieselfde golflengte nie. Daar is egter genoeg welwillendheid tussen ons om verskille uit die weg te ruim. Ek kan ook noem dat ek hom eerlik en opreg gevind het. Soos ek dit sien sit Piet met al die “politieke wysheid” wat tans beskikbaar is, in pag daar by die Johannesburg Universiteit. Dit is immers sy werkterrein en vakgebied.

16.6 Sarie van Niekerk (V-Tak JVP & Beeld)

Dit was my voorreg om Sarie tuis te ontvang en toe is ons weg om vir mnr Adriaan Vlok te ontmoet.

16.7 Adriaan Vlok – SAP 100 Dit was ook Sarie en my voorreg om met mnr Vlok, ons oudminister, te gesels. Hy was al oor die eNONGQAI se drumpel, maar in hierdie geval het Sarie van Niekerk en ek hom in Centurion ontmoet.

163


Al wat ek wil sê oor die ontmoeting is: Mnr Vlok was eerlik en ons het aangenaam gesels. Hy het selfs op persoonlik vrae geantwoord. Te midde van baie geraas het ons ‘n digitale opname van die gesprek gemaak. As ek so terugkyk op my loopbaan, het mnr Vlok en my paaie dikwels gekruis. Hy erken hy was soms kwaai;

maar hy het my (HBH) op ‘n Chinese politieke

oorlogvoering-kursus gestuur. Dit was sy opdrag dat ek, namens die SA Polisie, bande met Taiwan moes versterk. Met terugskouing weet ek nie eens of die kommissaris van polisie bewus was van die feit nie? Selfs toe ek op kolonelskursus was het ek een naweek Kaapstad toe gevlieg om bande met Taiwan te verstewig. Ek het voorgestel dat die AK WP ook genooi word. Daar het ek vir (destyds) brig Roy During in lewende lywe, vir die eerste maal op ‘n Taiwanese fregat, ontmoet.

[Ek het genl During se vader van SAP King’s Rest,

Durban, geken en baie stories oor “Roy” gehoor maar nooit voorheen gesien nie!]

164


17. NEWS FROM ALL OVER - THE POLICE POST BAG / NUUS POS VAN HEINDE EN VERRE - POLISIE-POSSAK 17.1 Tubby Myburg: Reebok Die tweede vroue beampte wat as SB hier in die streek aangestel is. Groot Brakrivier het `n vroue kaptien as SB. Goed gedaan heksies! Jammer by die eerste een het ek vergeet om die aanhangsel te heg. Reebok Groete.

17.2 Two Famous Robberies at Krugersdorp: Terry Schwartz

165


17.3 Regsvraag: Kommissaris van Ede – Johan Henning Dagsê Hennie, Ek wil graag hoor of ander afgetrede lede hulle in dieselfde posisie bevind of bevind het toe hulle afgetree het, soos hieronder uiteengesit. 166


Nadat ek as kolonel uit diens getree het (afgetree het) , het ek ‘n skrywe van H/K ontvang waarin ek gevra word of ek belang sou stel om as Kommissaris van Ede aangestel te word. Aanvanklik was ek verbaas dat ek gevra word aangesien ek aanvaar het dat ek daardie status behou , aangesien ek my rang behou het. Nie te min het ek die vorm voltooi en teruggestuur. Nodeloos om te sê ek het nooit ‘n antwoord terug ontvang nie. Na verloop van etlike jare het ek my in ‘n situasie bevind waar dit vir my nodig was om dokumente te sertifiseer en verklarings te beëdig en het ek by Polisie H/K navraag gedoen. Die antwoord was kort en kragtig, die Dept Justisie doen daardie aanstellings en is ek na hulle verwys. Ek was nie tevrede met die antwoord nie en het vir die Servamus geskryf en gevra hulle moet asb vir my ‘n regsmening by Pollex kry. ‘n Paar weke later het Dirk Lambrechts soos volg geantwoord. ( Verkort ) QUESTION 1 Another reader who is a retired police officer (from the rank of capt upwards) wants to know whether a retired police officer remains a commissioner of oaths after retirement ? ANSWER TO QUESTION 1 Section 33 (5) Commissioned officers (5) Any commissioned officer who leaves the Service because of his or her discharge, retirement or resignation, shall retain the commission and rank he or she held………………………………., unless the Minister…………………. otherwise directs. He further answered; In the light of subsection(5) of the SAPS Act 68 of 1995, it appears that a SAPS officer only retains his/her rank upon retirement, but that no legal authority, power or function ( like being a commissioner of oaths are vested in such retired officer). Dirk sê ”it appears that.“ My vraag is: Is dit ‘n aanname wat gemaak word omdat daar niks hieroor in die wet staan nie en wat sou die Wetgewer se bedoeling gewees het dat sulke lede hul kommissie en range wetlik gesproke behou. Indien daar nie tenminste een of ander bevoegdheid behoue bly nie, wat is die doel dan om die kommissie en rang te behou. Hoe voel ander lede hieroor?

167


Groete Johan Henning Hallo Johan, Ek sal jou brief plaas. Ek is as kommissaris van ede na aftrede, aangestel. (Dit was nog onder die ou bedeling.) Ek moet nog eendag 'n stempel laat maak. Na aftrede gaan jy na die landdroskantoor - vul die vorms in en hopelik word jy 'n kom van ede. (Ek het iemand gehelp om kom van ede na aftrede te word.) Groete, Hennie Heymans

17.4 'n Kuierkie by Sakkie van der Merwe - Dieks Dietrichsen Hallo Hennie.

- Boek: Van Kaalvoet seun to Kommissaris Ek moet jou en Hanlie van Straaten baie geluk wens met generaal Mike Geldenhuys se boek. Dit is ‘n uitstekende werk. Dit is min dat ek ‘n boek vat en klaar lees. Gewoonlik lees ek maande lank aan ‘n boek. Hierdie een het ek gevat en klaar gemaak. Daar is soveel gebeurlikhede in wat ek uit my jong dae onthou. Nou weet ek ook wie het die betrokke groot sake ondersoek. Dankie vir daardie geskiedenis wat so behoue bly vir die nageslag.

- Brig Sakkie van der Merwe Ek en Paul Fouche (ook ‘n oud-Koevoetlid) het vandag vir Sakkie van der Merwe gaan kuier. Jy sal onthou dat Sakkie saam met my na Hoffanheim toe sou kom om saam met jou en al die ander gaste aan die lekker skaapvleis te herkou. Hy kon destyds nie kom nie omdat dit kort na sy galblaas-operasie was. Sakkie is steeds siek. Hy het reeds 17 kg gewig verloor, kan omtrent niks eet nie en verduur deurlopend pyn. Hy sê hy was al by verskeie dokters maar hulle kon nog nie vasstel wat hom presies makeer nie. Hy het onder andere ook ‘n maagseer maar dit is blykbaar nie die hoofoorsaak van sy toestand nie. Die foto’s is tydens ons besoek aan Sakkie geneem.

- Koevoet: Muur van Herinnering Die beeldjie is ‘n replika van die Koevoetstandbeeld wat by die Voortrekker Monument opgerig word. Die bouwerk aan die Muur van Herinnering vorder fluks en is eintlik voor skedule. Paul is die projekleier van die bouwerk by die Voortrekker Monument. Dieks 168


Dieks, Baie dankie. Jonathan Pittaway en ek was onlangs by Sakkie daar in Krugersdorp. Toe was hy nie siek gewees nie. Ons bid vir Sakkie alle beterskap toe. Ek onthou toe hy op Kokstad V-Tak was – toe was hy so ‘n fris kêrel en later was julle van die eerste manne op “Ops K”. Saluut - HBH

169


17.5 Kol Tienie Fischer – Patrick Coetzee Kol Tienie Fischer Veiligheidstak. Kol Tienie was van Brandfort soos ek dit verstaan. Ek het hom redelik goed geken. Hy is verlede jaar oorlede. Ek het ‘n staaltjie oor oom Tienie te vertel: Gedurende Januarie 2004 is 'n vriend van my in 'n Mikroligte vliegtuig in ‘n ongeluk hier in Kimberley oorlede. Die ou Weseinde-begraafplaas was toe reeds vol en die enigste plek waar 'n graf beskikbaar was is in die Kenilworth-begraafplaas op die “Ou Transvaal”-pad. Ek en my swaer kry toe vir oom Tienie in 'n kroeg en vertel hom van hierdie probleem. Hy sê toe ons kan sy graf by hom oorneem aangesien hy veras gaan word. Sy vrou was reeds oorlede en sy kinders kan net sy as op haar begrawe. Hy het nie meer die dubbel-graf nodig nie. Ons is toe na die Weseinde begraafplaas kantoor waar hy sy graf afteken. Toe ons hom vra wat ons skuld vir die graf sê hy "Twee bottels whisky sal voldoende wees" Nou ja,twee bottels whisky verder en ou Piet is rustig begrawe.

170


17.6 Historical SA Police Officers - Keith Shear Dear Hennie,

- Col JJ Coetzee Many thanks for your comments on the article. Do say hello to Mrs Eileen Swanepoel when you see her; I sent a copy of the article14 to her and her aunt Mrs den Dulk and hope they will find nothing too disturbing in it. Thank you too for the link to eNongqai, which I agree is a valuable publication. /.../

- Brig George Baston Baston is an interesting historical character and his rise to the top in some ways a mystery well worth exploring. He was a big figure in Blue Bulls rugby, which could get you far in those days! There is a story to be written about the influence of Pretoria police rugby on the evolution of the SAP. It certainly struck me when I was writing about Du Plooy, Prinsloo, Spengler et al that they shared a historical attachment in common to that club. And yes, let's please stay in touch. I know I have a vast amount still to learn about SA police history and would love to be able to call on your expertise from time to time. With kind regards, Keith Dear Keith Please have a look at the section on Gen DA Bester. Yes, rugby was a binding factor and morale booster in the SA Police. Rugby was brought in during the reign of Col IP de Villiers. It is true that from the Minister (what ever party) to the Commissioner they were all very much connected to one another through the rugby club. The nucleus of the SAR Police can also be traced back to the SAP Pretoria XV – e.g. Braam Cilliers and Bartman – see the photos; this was also the case up to the time of Gen Mike Geldenhuys – the two other commissioners after him, Gen Johann Coetzee and Gen Johan van der Merwe15 were in the midst of a revolustionary war .. They could not spend as much time with the rugby XV as they wished. (Gen Hennie de

14 Col Coetzee’s War by K Shear, published in South African Historical Journal. 15

Tel conversation with gen Vd Merwe on 1 Nov 2012

171


Witt was comissioner for a time but he fortunately had gen Van der Merwe as Chief Deputy Commissioner.) I might mention that Maj-Gen RJ Palmer was kept on as Commissioner of Police when the NP came to power. With kind regards, Hennie Heymans.

17.7 Oom Pieter Swanepoel Hennie ek is heeltemal uit die veld geslaan deur al die mooi verjaarsdagwense. Baie baie dankie daarvoor vriende! Ek waardeer dit regtig baie.

- Joe Bell Dossie moet asb baie groete sê vir Joe. Eendag moet ons nog die storie vertel van sy geheimsinnige sending na Suidwes in die sestiger jare. - Div Div ek skryf in die dae vir jou oor die boeke.

Dankie nogmaals.

-Wet Canteen Dis nou amper 5nm wanneer die Boeing hier verbyvlieg en die kroegie oopmaak. Soos die "wet canteen"in die veertiger en vyftiger jare daar in Wentworth net vir 'n beperkte tyd oopgemaak het, sluit die regering (dis nou Marina) hierdie een ook baie vroeg. Swanie, oftewel Pietertjie van Tant Nellie. Oom Pieter, Baie geluk! Ja, die SA Polisie het jou nie vergeet nie! Ek hoor genl Mike het jou ook gelukgewens op 1 Nov 2012! HBH

- Hier is die beriggie waarna Oom Pieter verwys Hennie Heymans Dames en Here: Ons vriend en kollega Oom Piet Swanepoel verjaar vandag! 'n Eislike 84 jaar oud! Langpad geloop in die Mag en hy is 'n stigterslid van RI, BSV en NI. Hy was majoor in die mag en het afgetree as hoof van NI se navorsing. Hy is die outeur van verskeie boeke! Polisieavonture in Suidwes bly 'n wenner! Hy is in die polisie die jaar van my geboorte (1946)! Al wat ek vir hom wil sê is: "Carry on writing!" •

JP Swanepoel, Koot Swanepoel, Robert Brand and 11 others like this.

Frik Bruwer Veelsgeluk met die verjaarsdag asook die rype ouderdom geseende dag en jaar word jou toegewens. 172


Dorothy Bell Baie geluk oom Piet, my Pa Joe Bell se ek moet sy beste wense oordra aan oom...baie liefde Dossie x

Quintin Papenfus Baie geluk ! Carpe Diem

Petro Heyneke Baie geluk Oom Piet, geniet die dag.

Gawie Botha Hennie! is die boek "Polisieavonture in Suidwes" iewers beskikbaar!,,sou graag dit wou bekom!

Neelsie Borea Baie geluk en seënwenseoom Piet.

André L du Toit Geluk en sterkte oom Piet.

Koos Brits Baie geluk en mag daar nog vele wees.

Frans Diff de Villiers Baie geluk en mag dit n groot bederfdag wees.

Malinda Lensing Voorwaar 'n mylpaal....baie geluk en seenwense Oom Piet Swanepoel. Geniet die dag.

Ben Harmse Geluk aan die "ysters".

David Botha Baie geluk met u verjaardag oom Piet.

Loraine Terblans Baie geluk met die verjaarsdag!

Div De Villiers Baie geluk oom Piet. Mag die dag 'n besonderse een wees en die grondslag lê vir 'n nuwe jaar gevul met seëninge en geluk.

Tom van Rensburg Baie geluk, Oom, hoop dis ;n vreugdevolle dag!!

Eddie Holloway Baie geluk Oom Piet. Suidwes het nog nie verander nie. Net die mense! 173


Piet Kierie Fourie Baie geluk met u verjaarsdag oom Piet.

Stephan Botha 'n Baie geseënde dag vir oom Piet.

Nico Frylinck Baie geluk met die verjaarsdag Oom Piet !!!!! Wat n seening om 84 jaar jonk te kan wees !!!! Mag die Here jou nog lank seen met gesondheid en krag !!!

Hennie Heymans Gawie Botha - ons sal met Oom Piet Swanepoel moet gesels dit was 'n baie gewilde boek! Ek dink dit is uit druk uit. Oom Piet kan u weer 'n paar laat druk by Ilette Strydom (Groep 7 Drukkers) nie?

David Botha Ek dink ook dit is n goeie plan Hennie.

17.8 Om te skiet of nie? - Fanie Bouwer Die kwessie van die skiet van ’n inbreker in jou huis is deesdae meer kompleks as in die ou dae. Die bekende advokaat, George Bizos, het onlangs die volgende interessante stellings daaroor gemaak. Sy presiese woorde, in Engels, was: “It is the same principle that prevents a person who has been burgled from shooting the criminal dead if they are not doing so to save their lives. If someone were to break into a house, kill some people in it and in turn get killed while escaping and posing no threat to the survivors, then two people would be wanted for murder. Not just the burglar”.

17.9 Wanneer is dit Moord? When is it Murder? – Fanie Bouwer

Chris Coles Has the law changed in SA? Have just read an article where two people convicted of murder due to a death in a motor vehicle accident. Always used to be Culpable homicide where negligence was involved. Can someone please enlighten me? Auckland, New Zealand

174


Fanie Bouwer Murder is the unlawful and intentional killing of another human being. Intention is divided into three types of dolus as opposed to negligence which is culpa. The three forms of dolus are directus, indirectus (not applicable) and eventualis which is where the focus lies. When four high school pupils were killed, allegedly after a race between two Mini Coopers went horrifically wrong in Mdlalose Street, Protea North, nobody ever suggested that the two accused had purposely set out to kill these children.

Dolus Directus (direct intent), is where the consequences of an action were both foreseen and desired by the perpetrator. You want to kill someone, so you shoot him. Not the case here. Dolus Indirectus (indirect intent), where secondary consequences in addition to those desired by a perpetrator of an act were foreseen by the perpetrator as a certain result. You want to kill someone and blow up his car while he and his family are in it, knowing that you will kill them as well by doing so. Also not applicable. Accordingly I have no doubt that neither accused purposely set out to kill anyone and when Jub Jub says it was not his intention I believe him. However it is a firmly established principle of criminal justice that there can be no liability without fault. The element of fault as a requirement for liability rests upon the moral and ethical view that only persons who are deserving of blame ought to be punished. Fault, as we have seen, consists in either intention or negligence. Intention consists in deliberate criminal conduct while negligence consists in accidental criminal conduct. In terms of Dolus Eventualis, where a perpetrator foresees consequences other than those directly desired as a possibility of his actions and reconciles himself to the possible result, we are in business. That is to simply accept the possible result and to live with it if it happens. How does Dolus Eventualis differ from negligence? 175


In Dolus Eventualis, the result is voluntary while in conscious negligence, the result is involuntary. In this case if the suspects were racing or drunk and driving recklessly then, unless they are not from this planet, they would know that by committing those crimes (speeding, drunk and reckless driving) the very real danger exists that they could land up killing others if not themselves and yet reconcile themselves to that risk by taking to the street. They voluntarily assume a risk which could result from their conduct as opposed to persons whose actions do not lend themselves to foreseeing the tragic consequences that unfortunately do arise. Accordingly the issue of whether the accused are guilty will be decided by proof — or lack thereof — of the form of intention described above rather than whether there was any desire on the part of the accused to commit murder.

Hennie Heymans Well set out Fanie Bouwer!

Chris Coles Thank you Fanie,especially for your time and trouble and the effort you put in.exactly the case that I was referring to.Appreciate your response.

Neelsie Borea Perfek gestel Fanie! 17.10 Brief van Rustenburg-Marikana - Malinda Lensing Hallo Hennie, Kyk ek voel elke dag hoe die stakings nouer om mens trek…kwessie van tyd…dink almal is op breekpunt…die dat ek so bietjie aftyd gevat het vanoggend om net weg te kom van alles wat nuusberigte kan opdis. Hier op die tuisfront het ek nog niks vandag gehoor rakende die stakings.dink dit is al holruggery…die choppers hobber maar nog steeds…dit is nie net vir die Myne…die hele dorp loop tans deur met diefstalle en moorde…van die Myne laat nie die Televisie toe vir dekking…hanteer dinge op hul eie manière. Ek sit so paar stukkies in wat ek op News 24 gelees het. 176


Mooi dag…sien uit na nuwe leesstof….sterkte.

'Marikana was nie soos apartheid' 2012-11-01 14:44 Johannesburg – Mense moenie dink Suid-Afrika is besig om ná die Marikanaskietery na ‘n “apartheidagtige” stelsel terug te keer nie, het pres. Jacob Zuma gesê. Hy het gesê voorvalle soos die Marikana-skietery was voor die demokratiese bedeling ‘n daaglikse gebeurtenis. Zuma het bygevoeg die land is besig met die proses om die waarheid oor die skietery, waarin 34 mense gesterf het, vas te stel. Altesaam 78 mense is in die voorval beseer. “Ons moet weet wat gebeur het; wat dit ook al gaan uitwys...” Die president het vroeër weer ‘n beroep op stakende mynwerkers gedoen om terug werk toe te keer.

Xstrata dank 400 werkers in SA af 2012-11-02 08:15 Johannesburg – Die Switserse mynreus Xstrata sê hy het 400 van sy werkers by een van sy Suid-Afrikaanse myne, die trekpas gegee omdat hulle ‘n week lank aan ‘n onwettige staking deelgeneem het. “Daar is sowat 400 werkers wat afgedank is,” het Christopher Tsatsawane, woordvoerder, aan AFP gesê. Dié stakers het ‘n spertyd om na die Kroondal-myn, noordwes van Johannesburg, terug te keer, geïgnoreer.Die werkers het op 25 Oktober ophou werk omdat hulle ontevrede was oor ‘n interne tugstelsel. Hulle het 24 uur om teen hul afdankings te appelleer.Xstrata is op Londen en Zürich se aandelebeurse genoteer.

18. NETWORKING & “LET’S SUPPORT ONE ANOTHER”/ NETWERK & “KOM ONS ONDERSTEUN MEKAAR” 18.1 Annemari Jansen – Koorsboom Kothuis

177


18.2 Chevrons circa 1960 Help asb: Iemand is op soek na ‘n stel chevrons wat dagteken uit die 1960’s. Kontak Hennie Heymans asb.

18.3 Buffalo Research: Lourens Etchell (Freelance Researcher) E-Mail: lourensetchell@gmail.com P.O. Box 1075 Menlyn Central 0077 Fax: 086 604 5270 Cell phone: 072 895 6900; Good day, Re: Military Research Can you please advertise my service? I do private research for people who write books (for example about Military Unit’s History), collecting medals and helping people with information from the SANDF’s archives about a family member's war period (WWI & WWII). Please forward this email to everyone that requires one of these services.Yours truly, Lourens Etchell.

18.4 Jannie Otto Onthou indien u Israel wil besoek, terr in verbinding met Jannie Otto.

178


19. STOP PRESS / LAAT BERIGTE 19.1 SAP / SAW Mynbestande voertuie: William Marshall 19.1.2 Ontwikkeling en Bou van Skokvaste Voertuie

179


180


181


Enige kommentaar van oudlede sal baie welkom wees.

19.1.2 Die Spinnekop

182


19.1 Besoek aan die lugskou – Neelsie Borea Neelsie Borea, Johannes Botha en HBH het die lugskou besoek. Hier is ‘n paar foto’s:

...... daai eerste span manne (bom squad): Ao1 Louis Viljoen, Stafsers Morney Wesstraat, stafsers Neil Strydom, en ao 2 Jaco Kruger

Johannes Botha en Pierre Victor (Piere is ‘n oudlid van Servamus & kunstenaar van Knuppel-Dik)

183


Die ou is van Griekeland!

Die Rooi valk met maj Ricardo Dunn (SALM)

184


Ons mag nie mooi foto van die Rooivalk geneem het nie – net buitekant – dis nog alles hoogsgeheim. En die held van die dag was: .... Martin Bester van Canvas and Tent!!! .... Hy was van ons hero. Ons het gestaan en gewag om in te kom en heeldag gestap! Toe het hy ons ‘n geleentheid gegee na die hekke! 185


20. INDEMITY / VRYWARING Die e-Nongqai bevat die uiteenlopende en diverse persoonlike menings van verskillende korrespondente en die opsteller van e-Nongqai kan nie vir enige deel van die inhoud daarvan in sy persoonlike hoedanigheid verantwoordelik gehou word nie. The e-Nongqai contains various and sundry personal opinions of different correspondents and the compiler of e-Nongqai cannot be held responsible for any of their comments. Enige advertensies of enige sake voortspruitend is tussen u en die ander party.

21. NEXT EDITION / VOLGENDE UITGAWE Some time, Deo Volenti, during December 2012.

22. CONCLUSION / SLOT Ons is besig met omvattende navorsing oor die SA Polisie en lede met die oog op bewaring vir die nageslag! Dankie aan almal wat gehelp het om hierdie uitgawe ’n sukses te maak! Kontak besonderhede: “Hennie Heymans” <heymanshb@ gmail.com> Greetings - Groete Salute! Saluut! Hennie Heymans © 2012

186


eNONGQAI Vol 3 No 11 (Nov 2012)  

A monthly e-magazine for those interested in our police- and national security history. We are also focussing on the SAP 1913 - 2013

Advertisement
Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you