Page 1

Generaals van die SA Polisie (Mk2) – deur Hennie Heymans

Agtereenvolgens generaal-majoor (kapelaan), luitenant-generaal en generaal

1


Inhoud Generaals van die SA Polisie (Mk2) – deur Hennie Heymans ..................................................... 1 Inleiding ............................................................................................................................................ 6 Ons polisiekommissarisse ................................................................................................................... 7 Kol sir TG Truter, KBE, CMG ......................................................................................................... 7 Genl-maj IP de Villiers .................................................................................................................. 10 Brig GRC Baston, KPM.................................................................................................................. 12 Genl-maj RJ Palmer CVO, KPM, DSO ........................................................................................ 13 Genl-maj JA Brink .......................................................................................................................... 15 Genl-maj CI Rademeyer ................................................................................................................ 16 Luit-genl HJ du Plooy, MVO, KPM ............................................................................................. 16 Hulde aan ontslape kamerade: Umtata ...................................................................................... 17 Genl JM Keevy, SOO ..................................................................................................................... 19 Ons is slaggereed! – genl Keevy en sy adjunkte .................................................................... 22 Genl JP Gous, SOO ......................................................................................................................... 24 Genl GJ Joubert, SOO .................................................................................................................... 25 Genl TJ Crous.................................................................................................................................. 27 Genl GL Prinsloo ............................................................................................................................ 29 Genl MCW Geldenhuys, SED, SOO, SOE, SD, OO ................................................................... 30 Genl PJ Coetzee, SED, SOO, SOE, SD. ........................................................................................ 32 Genl HG de Witt............................................................................................................................. 33 Genl JV van der Merwe ................................................................................................................. 34 Genl JG Fivaz .................................................................................................................................. 36 Potpourri van persoonlikhede (alfabeties) ..................................................................................... 37 Luit-genl HL Abbott ...................................................................................................................... 37 Adjudant-; kwartiermeester- en speurder-generaal ................................................................. 37 Genl (adv) DA Bester ..................................................................................................................... 38 Luit-genl en mev A van H Beukes ............................................................................................... 40 Genl-maj Bob Beukes ..................................................................................................................... 40 Genl-maj TM Bisschoff .................................................................................................................. 41 Genl-maj E de W Brand ................................................................................................................. 41 Genl-maj en mev “Suiker” Britz................................................................................................... 42 2


Genl-maj Jac Buchner .................................................................................................................... 42 Genl-maj JAP Burger ..................................................................................................................... 42 Genl-maj CA Buys.......................................................................................................................... 43 Luit-genl JF Calitz .......................................................................................................................... 44 Genl-maj en mev UT Calitz .......................................................................................................... 45 Genl-maj Cloete, SOO, SD, MC .................................................................................................... 46 luit-genl (ds) C Colyn .................................................................................................................... 46 Genl-maj CP de W Crafford ......................................................................................................... 47 Genl-maj MW “Tienie” Cronje ..................................................................................................... 47 Luit-genl AF de la Rosa ................................................................................................................. 48 Genl-maj SJ de Swardt ................................................................................................................... 50 Luit-genl HPM de Villiers ............................................................................................................. 51 Genl-maj en mev JG de Waal ....................................................................................................... 51 Genl-maj PJ “Pat” Dillon ............................................................................................................... 51 Luit-genl JG Dreyer........................................................................................................................ 53 Genl-maj en mev BJ du Plessis ..................................................................................................... 54 Luit-genl PM du Plessis ................................................................................................................ 55 Genl-maj (dr) Jan du Preez ........................................................................................................... 56 Genl-maj en mev HM du Toit ..................................................................................................... 56 Luit-genl en mev RP “Roy” During ............................................................................................ 57 Genl-maj CJ Els ............................................................................................................................... 57 Genl-maj en mev IJ “Krappies” Engelbrecht.............................................................................. 58 Luit-genl FLC “Frikkie” Engels.................................................................................................... 58 Genl-maj GN Erasmus , SOO, SOE.............................................................................................. 59 Luit-genl en mev LJ Erasmus ....................................................................................................... 59 Genl-maj TI Erasmus ..................................................................................................................... 60 Luit-genl Johan Ferreira ................................................................................................................ 60 Genl-maj en mev Hennie Fischer ................................................................................................. 61 Genl-maj PB Fourie ........................................................................................................................ 61 Genl-maj PC ‘Flip’ Fourie ............................................................................................................. 61 Genl-maj en mev JS Fourie ........................................................................................................... 62

3


Luit-genl DK Genis ........................................................................................................................ 62 Genl-maj Hans Gloy ...................................................................................................................... 63 Genl-maj en mev HP Grobler ....................................................................................................... 63 Luit-genl en mev Wouter Grove .................................................................................................. 64 Genl-maj en mev Vic Haynes ....................................................................................................... 64 Genl-maj en mev Barry Henn ....................................................................................................... 65 Genl maj PJ ‘Paul’ Heymans ......................................................................................................... 66 Genl-maj en mev Daan Hugget.................................................................................................... 67 Luit-genl DS Kemp ........................................................................................................................ 67 Genl-maj en mev Theo Kleinhans ................................................................................................ 68 Luit-genl HW Kotze....................................................................................................................... 68 Genl-maj GE “Gert” Kruger ......................................................................................................... 69 Genl-maj Piet Kruger ..................................................................................................................... 70 Luit-genl PW Kruger ..................................................................................................................... 71 Luit-genl en mev Johan le Roux ................................................................................................... 71 Genl-maj en mev JAB Laubscher ................................................................................................. 72 Genl-maj CW Louw ....................................................................................................................... 72 Genl-maj MP Loubser .................................................................................................................... 73 Luit-genl NG Loxton ..................................................................................................................... 73 Genl-maj en mev DJ Malan (Soweto) .......................................................................................... 74 Genl-maj DJ Malan (Durban) ....................................................................................................... 75 Luit-genl LPE Malan ...................................................................................................................... 76 Genl-maj HW McDonald .............................................................................................................. 76 Genl-maj en mev Leon Mellett ..................................................................................................... 77 Genl-maj en mev Herklaas Meyer ............................................................................................... 78 Genl-maj en mev AI “Gryper” Muller ........................................................................................ 78 Luit-genl (dr) LP Neethling .......................................................................................................... 79 Genl-maj Martin Nel ...................................................................................................................... 81 Genl-maj en mev Tokkie Nienaber .............................................................................................. 82 Genl-maj en mev Nothnagel saam met Hennie Westraat ........................................................ 82 Genl-maj en mev JCS Oberholzer ................................................................................................ 83

4


Genl-maj en mev JP Olivier .......................................................................................................... 83 Genl-maj en mev CR Oosthuisen ................................................................................................. 84 Luit-genl HJT Oosthuizen ............................................................................................................. 84 Genl-maj NE Parker ....................................................................................................................... 85 Genl-maj en mev Isak Pretorius ................................................................................................... 86 Genl-maj CP Pretorius ................................................................................................................... 86 Genl-maj LCA Andre Pruis .......................................................................................................... 87 Genl-maj “Frikkie” Reynecke ....................................................................................................... 88 Luit-genl FJS Rossouw .................................................................................................................. 89 Genl-maj ‘Ros’ Rossouw ............................................................................................................... 89 Genl-maj Hillary Schreuder .......................................................................................................... 90 Luit-genl (dr) HS Schutte .............................................................................................................. 90 Genl-maj Chris Serfontein............................................................................................................. 94 Genl-maj LG Snyman, MBE.......................................................................................................... 94 Luit-genl en Mev SJJ Smit ............................................................................................................. 96 Genl-maj en mev Nic Snyman...................................................................................................... 96 Genl-maj en mev HD Stadler, SOE .............................................................................................. 96 Luit-genl en mev JG le Roux Stemmet, SOE .............................................................................. 98 Genl-maj FMA Steenkamp ........................................................................................................... 99 Luit-genl JB Stevens ....................................................................................................................... 99 Genl-maj Bertus Steyn ................................................................................................................... 99 Luit-genl en mev WH Steyn ....................................................................................................... 100 Genl-maj SJ Strydom, SOE .......................................................................................................... 100 Luit-genl CA Swart ...................................................................................................................... 101 Luit-genl J Swart........................................................................................................................... 101 Luit-genl PJ Theron ...................................................................................................................... 102 Genl-maj en mev FC Truter ........................................................................................................ 102 Genl-maj en mev Jan Truter ....................................................................................................... 103 Luit-genl RJ “Renier” van den Bergh ........................................................................................ 103 Luit-genl HJ “Lang-Hendrik” van den Bergh .......................................................................... 104 Genl-maj en mev JP van der Westhuizen ................................................................................. 107

5


Genl-maj AP van der Merwe ...................................................................................................... 108 Genl-maj (ds) Basie van Eeden ................................................................................................... 108 Luit-genl Mulder van Eyk........................................................................................................... 109 Genl-maj JC van Niekerk ............................................................................................................ 110 Genl-maj CM van Onselen .......................................................................................................... 111 Genl-maj AG van Tonder ............................................................................................................ 112 Luit-genl M van Vuuren ............................................................................................................. 113 Luit-genl RPJ van Vuuren ........................................................................................................... 113 Luit-genl FG van Zyl ................................................................................................................... 114 Genl-maj HJP ‘Manie’ van Zyl ................................................................................................... 114 Luit-genl PJ ‘Tiny’ Venter ........................................................................................................... 116 Luit-genl HV Verster ................................................................................................................... 117 Luit-genl en mev JJ Viktor .......................................................................................................... 118 Luit-genl Cobus Visser ................................................................................................................ 119 Luit-genl JPD Vorster ?................................................................................................................ 120 Genl-maj en mev Bart Vosloo ..................................................................................................... 120 Luit-genl AJ Wandrag ................................................................................................................. 121 - Verdrag........................................................................................................................................ 121 - Casspir ......................................................................................................................................... 121 Genl-maj Callie Westraat ............................................................................................................ 122 Luit-genl en mev HJJ Westraat................................................................................................... 123 Generaals op Weesgerus? ........................................................................................................... 124 Generaals verbonde aan die Oud-SAP-Lede Liefdadigheidstrust........................................ 124 Slot .................................................................................................................................................. 125

Inleiding In die Griekse tydperk is die generaal aanvanklik die “strategos” genoem, strategie is die kuns van die generaal en dit beteken hoofsaaklik om ‘n leer lei.

6


Die Afrikaner het ‘n besondere liefde vir die ampsbenaming “generaal” – selfs in die Oranje Vrijstaat is die hoofkommandant aangespreek as “generaal” vgl genl CR de Wet ipv hoofkommandant. So het ons verskeie polisiemanne (Zarp’s) gehad tydens die Anglo-Boereoorlog wat die rang van generaal beklee het – soos bv genl Manie Maritz en genl Opperman. Maritz en Opperman het die burgers te velde aangevoer. Insgelyks het lede van die koloniale polisiemagte ook generaals geword. Genl Dan Pienaar het sy loopbaan begin as ‘n berede konstabel in die Natal Police vanwaar hy later oorgeplaas is na die SA Berede Skutters. So het die Boere republieke ook bv die prokureur-generaal, landmeter-generaal en posmeester-generaal gehad. Terwyl al ander die offisiersrange in die SA Polisie aanvanklik siviele range was, is die eerste kommissaris mnr TG Truter, aangestel as ‘n kolonel. Toe die tweede kommissaris van die polisie in die geledere van die Unie Verdedigingsmag opgeneem is, is hy aangestel as generaal-majoor. Op die tuisfront is sy adjunk aangestel as brigadier terwyl die ander range steeds siviel gebly het. Die punt is die polisiehoof het tradisioneel altyd ‘n militêre rang beklee

Ons polisiekommissarisse Kol sir TG Truter, KBE, CMG Kol Truter is gedurende 1910 as kommissaris van die Transvaal Police en hoofkommissaris van die te stigte Suid-Afrikaanse Polisie aangestel. Gedurende 1923 het die adjunk- en die assistent-kommissarisse van polisie voorgestel dat die kommissaris na regte die rang van generaal-majoor moes beklee. Dit was om hom in lyn te bring met die Unie Verdedigingsmag. Op ‘n stadium het die hoofbestuurder van die Suid-Afrikaanse Spoorweë en die kommissaris van die Suid-Afrikaanse Polisie as departementshoofde meer verdien as die ander departementshoofde.

7


8


9


Genl-maj IP de Villiers

Gedurende 1928 neem maj IP de Villiers oor as kommissaris van polisie en word aanvanklik aangestel as ‘n luitenant-kolonel en as adjunk-kommissaris. Generaal De Villiers was ‘n baie streng man en bynaam was “Mussolini1” Vir twaalf jaar dien hy as kolonel en toe breek die tweede wêreldoorlog uit. Die SA Polisie word gevra om ‘n Brigade saam te stel om aan die oorlog deel te neem. Die kommissaris, kol IP de Villiers, voldoen aan die versoek. Op 20 Oktober 1940 word die kommissaris as ‘n generaal-majoor in die Unie Verdedigingsmag aangestel.

1

Cooper 1972:13

10


11


Brig GRC Baston, KPM

Genl-maj De Villiers se adjunk word na brigadier bevorder en aangestel as die SA Polisie se eerste brigadier. Vir bykans ses jaar neem hy waar as kommissaris van polisie. Dit was uiters moeilike jare toe hy waargeneem het as kommissaris van polisie.

12


Genl HG de Witt het in beginsel goedgekeur dat hy postuum bevorder kon word na die ererang van generaal-majoor maar weens ‘n misverstand is die saak nooit verder gevoer nie.2

Genl-maj RJ Palmer CVO, KPM, DSO Genl-maj RJ Palmer is die eerste lid van die SA Polisie wat van konstabel tot kommissaris gevorder het. Hy het ‘n kleurvolle loopbaan in die SA Polisie gehad. Hy het tydens die eerste wêreldoorlog gedros in ‘n poging om by die Britse Magte aan te sluit. Met sy tweede probeerslag ontvang hy toestemming om aan die oorlog deel te neem en hy sluit by die Britse lugmag aan en word die eerste vlieënier in die geledere van die SA Polisie. Toe die tweede wêreldoorlog uitbreek word hy as luitenant-kolonel en bevelvoerder van 1 SA Polisie Brigade aangestel. In die UVM vorder hy tot die rang van brigadier en hy verwerf die DSO en twee balkies en verskeie ander gesogte toekennings en bevelsonderskeidings. Met vredesverklaring behou hy die rang van brigadier en gedurende 1945 word hy aangestel as kommissaris van polisie.

Bobby Palmer met sy “vlerkies”, hy word deur die koning vereer en tydens uitpasseringsparade afgeneem met sy ou RSM van 1 SAP, hoofkonstabel Louis “Vingers” Snyman - later self ‘n ere generaal-majoor in die SA Polisie.

Kol HB Heymans (destyds verbonde aan die Nodale Punt) het die saak met die inspekteurgeneraal, genl-maj FG van Zyl, bespreek. Genl Van Zyl het onderneem om die aangeleentheid met genl HG de Witt te bespreek. Intussen is Heymans verplaas en jare later het genl Van Zyl genoem dat Kompol die saak goedgesind was. 2

13


14


Genl-maj JA Brink

Hy is die derde kommissaris van polisie en sy bynaam was “Jan-Kamas�. Hy het twee seuns in die mag gehad.

15


Genl-maj CI Rademeyer

Genl Rademeyer, let op hy het geen medaljes nie. In die “ou” dae het offisiere nie gekwalifiseer vir troue diensmedaljes nie. Tydens ‘n voorstellingsparade wens hy sy seun geluk met aanstelling as konstabel in die SA Polisie terwyl luitenant Louis Snyman en hoofkonstabel NM “Bokkie” Breedt van die SA Polisiekollege goedkeurend toekyk. Hy is die polisie se eerste speurhoof wat kommissaris geword het. Hy het geweier om die sogenaamde “Rooi Eed” te teken en het ook geweier om sake teen lede van die Ossewabrandwag te ondersoek en is summier van Kompolgebou terug verplaas na Kimberley. Hy het egter briewe onderteken wat gevra het dat sekere briewe van Ossewabrandwag-lede onderskep moes word.3

Luit-genl HJ du Plooy, MVO, KPM Genl Hendrik du Plooy het hom as speurder onderskei en kan gesien word as die “vader” van die naoorlogse spesiale afdeling. Hy het die oorlogtydse spesiale afdeling vernuwe na besoek aan Scotland Yard. Hy het baie gedoen vir rugby en akademisering in die Mag. Baie van die ouer lede sal die “Du Pooy-bevorderingslesings” onthou. Hy is gedurende die 1947 koninklike besoek deur die koning

3

Visser

16


vereer. Hy is ook die eerste polisiekommissaris wat as luitenant-generaal aangestel is.

Bo: Lt-genl HJ du Plooy as sub-inspekteur (dws luitenant) saam met ander rugby- en polisielegendes.

Hulde aan ontslape kamerade: Umtata Die polisie eis van sy lede om soms die hoogste tol te bring. Hier is ‘n gedenkteken opgerig ter ere van vier man wat gedurende die bloedige 1922 opstand aan die Rand gesterf het. No 6628 1ste klas konstabel CJF du Plooy is die broer van genl HJ du Plooy. Konst Du Plooy is oorlede 10 Maart 1922.

17


Die Nongqai, November 1952; p 1179.

18


Bron: Hennie Heymans-versameling

Genl JM Keevy, SOO Genl Keevy, met magnommer 6T, is die eerste kommissaris van polisie om ‘n “vol” generaal te word. Hy het die graad BA (Econ) gehad en was die eerste kwartiermeester van die polisie om kommissaris te word. ‘n Straat in Pretoria is na hom vernoem, op pad na die radiotegnies in Pretoria en daar bestaan ook ‘n polisiepos met die naam Keevyspos:

19


20


Genl Keevy het baie vir die Suid-Afrikaanse Polisie en sy lede gedoen. Dit sal onthou word dat die polisie die staatsdepartement was waar die meeste amptenare die mag met pensioen verlaat het op die intreevlak nl die van konstabel. Hy het baie gedoen om lede van die Mag se lot verbeter. Talle konstabels en sersante is agv van trouediens bevorder. Die rewolusionêre aanslag het tydens sy dienstermyn begin en hieronder verskyn ‘n gesamentlike persverklaring opgestel deur die SA Polisie se drie top-generaals spesifiek om die publiek gerus te stel. Tydens genl Keevy se dienstermyn het genl Hendrik van den Bergh meteoriese opgang gemaak en is die Republikeinse Intelligensiediens gestig. RI was onder bevel van maj MCW “Mike” Geldenhuys en genl Keevy het dikwels by RI besoek afgelê en groot belangstelling getoon.

21


Ons is slaggereed! – genl Keevy en sy adjunkte

Bo: Na die moord op dr HF Verwoerd was die blanke bevolking van Suid-Afrika ietwat onthuts en sake op die ekonomiese front was onseker. Die land was geteister deur sabotasie en die bosoorlog het pas begin. Vir die eerste keer in die geskiedenis van die Suid-Afrikaanse Polisie het die kommissaris, luit-genl JM Keevy en sy twee adjunkte, genl-maj HJ van den Bergh en genl-maj JP Gous ‘n gesamentlike verklaring uitgereik.4

4

Ster 8 September 1967 p 20 en verskaf deur Mark Newham - HBH

22


23


Generaal Keevy het ‘n interessante reeks medaljes waaronder die kroningsmedalje, die Afrikadiensmedalje en die Polisiester vir Voortreflikediens (SOO). Sover vasgestel kan word is hy die eerste ontvanger van die SOO. Alhoewel hy die sg Rooi Eed tydens die tweede wêreldoorlog geneem het, het hy en die eerste minister en polisieminister, adv John Vorster goed oor die weggekom. Genl Keevy is allerweë as ‘n groot kultuurman en as Afrikaner gehuldig, hy is die eerste kommissaris wat lid van die Afrikaner Broederbond is, sy nommer is 8125.5 Weens praktiese oorwegings is baie senior staatsamptenare, veral tydens die vorige bedeling wat sleutelposisies beklee het, lede van die Afrikaner Broederbond gewees.6

Genl JP Gous, SOO Genl JP Gous is ook ‘n vroeë kommissaris wat gegradueer was. Hy sal onthou word as die skepper van die polisie se leuse ”Servamus et Servimus”

5 6

Wilkens & Strydom, 1978; p A118 Nie alle kommissarisse se lidmaatskap van die AB is geopenbaar of gepubliseer nie - HBH

24


Genl GJ Joubert, SOO Reeds in sy jong dae was genl Gideon Joubert ‘n kranige sportman. As opleier van speurders in die Suid-Afrikaanse Polisie het genl Joubert oor die jare diep spore getrap. Hy het as speurder die kommissaris van polisie geword en hy sal allerweë onthou word as ‘n goeie kommissaris. Hy was ‘n imposante figuur en uiters goeie spreker. Sy magnommer is 15342.

25


1971: Dinee vir jong luitenante, SAP Kollege: Hier verskyn die handtekeninge van genl Gideon Joubert, brig RJF Campbell, genl PW Kruger, genl Theo Crous, onbekend, genl Paul Heymans en maj Engelbrecht.

Genl Joubert verskyn eerste in die derde ry.

26


Die imposante genl Joubert as kommissaris van polisie. Vlnr luit-genl Tiny Venter, admiraal HH Bierman, genl Joubert en genl “Pop” Frazer. Ander polisie-generaals is AM Heyns, CA Buys, TJ Crous, en CA Louw.

Genl TJ Crous Genl Crous was in Suidwes-Afrika tydens die 1960’s. Weens die uitgestrektheid van die land is SWA die eerste afdeling wat met polisiehelikopters voorsien is. Hier is hy afgeneem na die Slag van Ongulanbashe. In die agtergrond kan die kentekens op die polisiehelikopter gesien word. Mnr Sam Nujoma is in sy ampstermyn gearresteer en hy het die eerste minister, dr HF Verwoerd, ingelig. Mnr Nujoma is die volgende oggend vroeg met dieselfde vliegtuig gedeporteer.

27


Vlnr: Onbekend, Onbekend, Fred van Niekerk, genl Crous, Hendrik Van den Bergh, TJ “Rooi Rus� Swanepoel, Tiny Venter, Pat Dillon, Danie Beneke (SALM). Genl Crous het op 1 Desember 1973 die kommissaris geword en het die volgende vier medaljes gedra: die SOO, die 30 jaar, die 18 jaar trouediens, en die Afrikadiensmedalje.

28


Genl GL Prinsloo Genl Prinsloo is die eerste veiligheidshoof om die kommissaris van polisie te word. Dit het ‘n tendens geword om veiligheidshoofde as kommissaris aan te stel agv die netelige veiligheidsituasie waarin Suid-Afrika hom bevind het. Hy was bekend as “Gertjie” of as “Klaasvakie” omdat altyd gelyk of hy tydens konferensies slaap. Hy was egter ‘n man met ‘n vlymskerp brein. Hy was ‘n skoolvriend van adv BJ Vorster later polisie- en eerste minister. Volgens ‘n persberig het hy adv Vorster tydens die tweede wêreldoorlog gearresteer7

7

Beeld 1 Mei 2001

29


Genl MCW Geldenhuys, SED, SOO, SOE, SD, OO As langslewende kommissaris is genl Mike Geldenhuys is die doyen van die SuidAfrikaanse Polisie. Hy was uniformman, speurder, uniformman, stasiebevelvoerder, distrikskommandant, afdelingsbevelvoerder, die hoof van Republikeinse Intelligensiediens, adjunkhoof van die Buro vir Staatsveiligheid, hoof van die veiligheidstak en kommissaris van polisie. Groot vordering en baie interessante verwikkelings het tydens sy diensbeurt plaasgevind. Hy betrokke by die arrestasie van kol Yuri Loginov, hy het aan die hoof van die Glazer-ondersoek gestaan, hy was by die Volkskasbankbeleg en het saam met die manne ingestorm om die gyselaars te ontset. Mike Geldenhuys is een van die mees hoog gedekoreerde offisiere in die Mag met verskeie dekoarsies, medaljes en drie toekennings van ereburgerskappe. Hy het later aan die hoof van die Bond van Oudpolisiebeamptes gestaan en is een van die mede-oprigters van die Oud-SAP-Lede Liefdadigheidstrust.

30


31


Genl PJ Coetzee, SED, SOO, SOE, SD. Genl Johann Coetzee van die Veiligheidstak was die derde veiligheidsman om die pos van kommissaris te beklee. Hy was ‘n speurder wat gou by die veiligheidstak in Johannesburg aangesluit het. Hy het hom met snelskrif onderskei. Johann Coetzee was teenwoordig toe die Vryheidsmanifes te Kliptown opgestel is. Hy was as offisier na Durban verplaas as hoof van Republikeinse Intelligensiediens. Johann Coetzee het bekendheid verwerf as ‘n spioenmeester en hanteerder van Craig Williamson. Williamson was in Switserland gesetel en het as lid van die Mag die Kremlin besoek. Die propagandawaarde was geweldig. Die veiligheidstak se twee “veiligheidsplekke” nl Vlakplaas vir die Askari’s en Daisy vir intelligensie opleiding het gedurende sy termyn tot stand gekom. Hy het die grade BA, BA (Hons) en MA behaal en na aftrede het hy homself as prokureur bekwaam.

Die kantore van die ANC in Londen is gedurende sy dienstermyn deur ‘n bomaanval beskadig. Die polisiestasie in Johannesburg wat as Newlands bekend is, is opgradeer en bekendgestel as die Generaal Johann Coetzee-polisiestasie. As nemesis van die ANC/SAKP-alliansie het die naam nie lank geduur in die praktyk nie. Hier is die program van die opening van die polisiestasie:

32


Genl HG de Witt Genl HG de Witt is die tweede kwartiermeester op kommissaris te word. Hy het diep spore in Natal getrap en was op ‘n stadium die afdelingskommissaris in Durban van afdeling Port Natal. Hy was ‘n wyse kommissaris

en

gewilde

persoon-

likheid.

33


Genl JV van der Merwe Johan Van der Merwe het gedurende ‘n uiters moeilike tyd die leisels van die veiligheidstak oorgeneem en later gedurende 1990 tot 1994 as kommissaris opgetree. Hy is die vyfde lid van die veiligheidstak om as kommissaris aangestel te word. Hy was deurgans lid van die uniformtak en as sulks hoof van die veiligheidstak. Hy was ‘n gewone lid op ‘n berede stasie naby Pietermaritzburg. Hy is daarna na Johannesburg verplaas. As a/o het hy in Standerton as DK-klek opgetree en daarna 34


is hy as luitenant in die veiligheidstak aangestel. Hy is ‘n kenner van grensbeheer. Later is hy afdelingsbevelvoerder in die Oranje Vrystaat en later na SWA waar hy hom onderskei het. Bevordering was vinnig en hy is as brigadier na veiligheidshoofkantoor eers as die BO en later as kommissaris. Met die instelling van die Waarheids-en vesoeningskomitee (WVK) is Johan van der Merwe aan die voorpunt om die kastaiings van die oudlede uit die vuur te krap. Hy is steeds besig om feitlik daagliks na lede van die ou polisiemag se belange om te sien.

Hy is die outeur van die boek Trou tot die Dood toe:

35


Genl JG Fivaz George Fivaz is die laaste persoon om in terme van Wet 7/1958, die Polisiewet, as generaal aangestel te word. Net soos die eerste kommissaris van polisie, kol TG Truter, moes George Fivaz aan die hoof van ‘n nuwe polisiemag te wete die Suid Afrikaanse Polisie Diens8 (sic) staan en rekenpligtigheid vir die SA Polisie en al die ander polisieagentskappe in Suid-Afrika verantwoordelikheid aanvaar. Met aanstelling is die ou bedeling afgesluit en het ‘n nuwe era aangebreek met ander waardes, ‘n nuwe etos met nuwe uniform en nuwe kenteken.

Behoort Suid-Afrikaanse Polisiediens te heet, maar dan bly die akroniem SAP, op die wetlike spelwyse word die akroniem SAPD - HBH

8

36


Potpourri van persoonlikhede (alfabeties) Die volgende persoonlikhede het help bou aan die Suid-Afrikaanse Polisie en het gestalte gegee aan ‘n trotse Suid-Afrikaanse Polisie

Luit-genl HL Abbott Sers HL Abbott – later ‘n generaal - in ‘n kalkgrot in die Kalahari wat na bewering as polisiestasie gedien. Genl Abbott was in sy jong dae op die kameelstasie; Witdraai.

Adjudant-; kwartiermeester- en speurder-generaal Tydens die bewind van adv FC Erasmus het die SA Polisie ‘n adjudant-generaal en ander sogenaamde generaals-poste gehad. Dit was in die tyd toe die polisie vir ‘n kort rukkie ook Ass-Veldkornette, veldkornette en kommandante gehad het en Die Nongqai se naam na Justitia verander is.

37


Genl (adv) DA Bester

38


Nota: Ek onthou dat genl Bester een maal in die Servamus geskryf het dat twee senior amptenare jaarliks meer verdien het as die res van hul kollegas en dit was die hoofbestuurder van die SA SpoorweĂŤ en die kommissaris van polisie! Hulle het groter departemente beheer en het meer verantwoordelikheid beklee - HBH.

39


Luit-genl en mev A van H Beukes

Genl-maj Bob Beukes

40


Genl-maj TM Bisschoff

Genl Bisschoff sit voor vierde van links – HBH

Genl-maj E de W Brand

41


Genl-maj en mev “Suiker” Britz

Genl-maj Jac Buchner

Genl-maj JAP Burger

42


Genl-maj CA Buys Genl-maj CA Buys was een van Suid-Afrika se vernuftige speurders. Hy was teenwoordig tydens die arrestasie van Robey Leibbrandt tydens die tweede wereldoorlog. Hy was ook ‘n offisier in die “nuwe” veiligheidspolisie van genl HJ van den Bergh. Hy sal onthou word vir sy rol in die Vontsteen-saak. Genl CJ Els (foto elders) se seun adv Els het in

die

saak

opgetree

namens

die

verdediging.

43


Luit-genl JF Calitz Genl Koos Calitz het groot rol in die akademisering van die mag gespeel, veral tov die SA Polisie Akademie in Graaff-Reinet. Hy was ook afdelingspeuroffisier te Welkom in die NOVS en streekkommissaris in die Witwatersrand.

44


Genl-maj en mev UT Calitz

45


Genl-maj Cloete, SOO, SD, MC Genl Cloete is ‘n veteraan van twee oorloë, die tweede wêreldoorlog en die Koreaanse konflik. Hy is die eerste polisiekapelaan wat as ‘n polisie-offisier aangestel is. Hy het geweldig baie werk gedoen om die beeld van die SA Polisie uit te bou. Hy het ook baie fondswerwing gedoen vir lede van die Mag wat grensdiens verrig het. Daar is nie einde aan die spitsvondigheid van die polisieman nie, sy bynaam in die polisie was “Kajafas” nalv die hoë priester in Israel.

Foto 1, HBH-versameling, foto’s 2 & 3 Charl Steyn (VSA) en foto 4 – Servamus. luit-genl (ds) C Colyn Ds Stoffel Colyn is die eerste polisiekapelaan wat tot die rang van luitenant-generaal (adjunk-direkteur-generaal) bevorder is. Dit is ‘n rekord vir enige mag in SuidAfrika. Hy is die opvolger van genl-maj (ds) Doempie Cloete wat ds Harpir Martins opgevolg het.

46


Genl-maj CP de W Crafford Hy is afkomstig van SWA en het deur hard studie offisiersrang verkry en ook ‘n BAgraad verwerf. Op sy oudag het hy onlangs ‘n boek publiseer met al sy herinneringe as polisiebeampte. Die boek is ‘n stewige bydrae tot ons kultuur-historiese erfnis van die SA Polisiemag. Hy is die Vader van twee seuns wat albei lede van die Mag was. Voorblad van boek

Genl-maj MW “Tienie” Cronje

Genl Tienie Cronje afgeneem saam met luit-genl Johan Ferreira

47


Ander generaals op die foto is (voor) BG du Plessis en Herman Grobler. Bron: Servamus Julie 1980 p 10

Luit-genl AF de la Rosa Luit-genl de Rosa is die laaste offisier om in die rang van luitenant-generaal in die Suid-Afrikaanse Polisie aangestel te word.9 Hy was 1ste in die 1970 eksamen na luitenant. Hy was verbonde aan die SAKB, hy was ‘n speurder, verbonde aan SAP-Tin en ABS. Hy het naam gemaak te Ventersdorp - vgl genl Johan van der Merwe se boek en Dennis Beckett se berig. “Terloops ek glo dat kol Gert de Beer, a/o Jan van Rooyen en ekself die eerste persone is wat met die forensiese laboratorium begin het. Ons het die haarontleding gedeelte by die PVAK te Pretoria. Ons eerste saak het ek opgefoeter. Daardie tyd het die buite-polisiemanne nog nie geweet hoe om haarmonsters te verpak nie. Toe ek die koevert waar die enkele haar in versend was oopmaak het die haar uitgeval en ons kon dit wragtig nie kry nie. Ek was toe 'n sersant gewees.”10

9

Onderhoud met lt-genl Stemmet. Epos van genl De la Rosa.

10

48


49


Genl-maj SJ de Swardt Genl De Swart kan met reg as die vader van die elite Spesiale Taakmag van die SA

Polisie

beskou

word.

Reeds

gedurende 1972 het hy en die pionier groepie wat toe as die “Bliksems” bekend gestaan het, spesiale opleiding ontvang.

Die skildjie van die Spesiale Taakmag

Genl “Blackie” de Swardt se uniform met die kentekens van die Spesiale Taakmag. Drie generaals het uit die geledere van die taakmag gekom, nl genl Malan, genl De Swart en genl Tienie Strydom en een kommissaris, ass-kms Mike Fryer. Die huidige wnde kommissaris van polisie die 38 jarige luit-genl Mkwanazi kom ook uit die SAP se STM.

50


Luit-genl HPM de Villiers

Luit-genl HPM de Villiers (regs) afgeneem by die Oud-SAP-Lede se Liefdadigheidstrust saam met genl Stemmet (links).

Genl-maj en mev JG de Waal

Genl-maj PJ “Pat” Dillon Genl “Pat” Dillon, van Ierse afkoms se Vader het as ‘n Vrystaatse burger aan die Anglo-Boereoorlog deelgeneem. Hy was sover vasgestel kan word die eerste

51


persoon wat aan die Roomse Katolieke Kerk behoort het en ‘n generaal geword het. Hy en mev Dillon was huisvriende van adv en mev BJ Vorster. Genl Dillon was DK van Ladymith, Natal toe die polisiemanne te Bergville vermoor is en hy was in bevel van polisie-operasies tydens die Slag van Ongulumbashe op 26 Augustus, 1966 in Ovamboland. Dit was die eerste keer dat die SA Polisie en Swapo in SWA slaags geraak het. Twee ander offisiere daar teenwoordig het ook generaals geword, nl luit-genl’s FLC Engels en JJ Viktor. Na die opspraakwekkende moord op polisie te Bergville vlug van die verdagtes na Basutoeland (nou Lesotho). In antwoord op ‘n vraag van ‘n joernalis wat die polisie sou doen nalv die vlugtendes na Basutoeland gee hy ‘n egte veglustige Ierseantwoord “We will bomb them!” Sien koerantberigte.

52


Luit-genl JG Dreyer Kol “Sterk-Hans” Dreyer is deur genl MCW Geldenhuys geïdentifiseer as die eerste, en enigste, bevelvoerder van Operasie Koevoet wat tydens die bosoorlog in SWA opgetree het. Hieronder verskyn genl Dreyer in die geselskap van generaals Neethling en Wandrag.

53


Genl-maj en mev BJ du Plessis

54


Luit-genl PM du Plessis

55


Genl-maj (dr) Jan du Preez

Genl-maj en mev HM du Toit

56


Luit-genl en mev RP “Roy” During

Genl-maj CJ Els

57


Genl-maj en mev IJ “Krappies” Engelbrecht

Luit-genl FLC “Frikkie” Engels Hierdie generaal het baie diensjare in Natal deurgebring. Tydens sy diens in Port Natal was hy die bevelvoerder van die Mobiele Eenheid en het as sulks diens gedoen tydens die slag van Ongulumbashe op 26 Augustus 1966. As senior-offisier is hy na Hoofkantoor verplaas. Hy is ook ‘n man met verskeie grade en het vir ‘n ruk die Pollex rubriek in die Servamus behartig. Hy is die vader van Margie Spaumer wat getroud is met genl-maj Coen Spaumer.

58


Genl-maj GN Erasmus , SOO, SOE

Soek foto toe hy SOO verwerf het in SWA

Luit-genl en mev LJ Erasmus

59


Genl-maj TI Erasmus Genl-maj TI Erasmus was ‘n deurwinterde polisieman, hy het diens verrig as stasiebevelvoerder, het lank op SuidwesAfrika

se

grense

diens

gedoen.

Hy

was

ook

distrikskommandant, opleidingsoffisier in die SAP Kollege, hy

was

gesekondeer

na

die

sekretariaat

van

staatsveiligheidsraad en was ook streekkommissaris in die Vrystaat. Hy voorliefde vir opleiding gehad en het oor ‘n BA (Hons) en verskeie diplomas beskik.

Luit-genl Johan Ferreira

60


Genl-maj en mev Hennie Fischer

Genl-maj PB Fourie

Genl-maj PC ‘Flip’ Fourie

61


Genl-maj en mev JS Fourie

Luit-genl DK Genis

In sy jonger dae was genl Genis die lyfwag van dr HF Verwoerd en van adv BJ Vorster. Lang gesprekke is met genl Genis oor die moord op dr Verwoerd gevoer. Daar is geen getuienis beskikbaar dat daar ‘n sameswering was om dr Vermoerd te vermoor nie. Genl Genis het roem verwerf tydens polisie-operasies te Lainsburg na die vloed. Later is genl Genis as inspekteur-generaal aangestel en later bevorder na luitenant-generaal te hoofkantoor.

62


Genl-maj Hans Gloy Genl Gloy is ‘n bewese ondersoekbeampte en een van die luisterryke sake wat hy ondersoek het was die geval van die Russiese spioen, Maj Koslov.

Genl-maj en mev HP Grobler

63


Luit-genl en mev Wouter Grove

Genl-maj en mev Vic Haynes

64


Genl-maj en mev Barry Henn

65


Genl maj PJ ‘Paul’ Heymans

66


Genl-maj en mev Daan Hugget

Luit-genl DS Kemp

67


Genl-maj en mev Theo Kleinhans

Luit-genl HW Kotze Ons foto links toon ‘n jong luitenant HW Kotze wat twee lede geluk wens met goeie werk verrrig het. Tydens die Soweto-onluste wat op 16 Junie 1976 uitgebreek het, was hy die afdelingskommissaris van die Witwatersrand.

68


Genl-maj GE “Gert” Kruger Ons foto toon die generaal toe hy destyds ‘n majoor was. Nadat hy vir jare as deurwinterde uniform-offisier diens gedoen het, is hy na Hoofkantoor verplaas.

69


Genl-maj Piet Kruger

Genl’s Kruger en Neethling op die grens. Hulle het werk van onskatbare werk gelewer veral mbt die ontwikkeling van die Casspir.11

Die foto toon genl Kruger tydens ‘n besoek aan die grens. Hier staan hy by een van Koevoet se twee olifante. Genl Kruger is die Mag se eerste meganiese ingenieur. As sulks het hy deelgeneem aan die ontwikkeling van die Casspir-voertuig. Genl Kruger vertel dat genl Hennie de Witt, destyds die kwartiermeester vir hom opdrag gegee het om iets te doen aan gesien die “manne op die grens bloei”. Hy het die polisie op die “nuts & bolts” –komitee verteenwoordig. Die Casspir het uit die “Hippo” ontstaan en is vandag steeds een van die beste mynwerende voertuie in die wêreld.

Die akroniem Casspir = CSIR + SAP. Dit het niks met die strokiesboek se “Casper the friendly ghost” (vgl ook Spookvoertuie) te make nie - HBH

11

70


Luit-genl PW Kruger

Luit-genl en mev Johan le Roux

71


Genl-maj en mev JAB Laubscher Ons foto toon genl-maj Loubser wat bekendheid verwerf het as Senior Stafoffisier te Hoofkantoor. Na aftrede het hy die polisie se 75-jaar geskenkwinkel bestuur. Genl-maj CW Louw

72


Genl-maj MP Loubser

Luit-genl NG Loxton Gedurende die 1970’s was genl Loxton ‘n bekende gesig en persoonlikheid verbonde aan hoofkantoor. Hy was veral gemoeid met padveiligheid. Op ‘n stadium was hy een van drie luitenant-generaals verbonde aan hoofkantoor en belas met teeninsurgensie.

73


Genl-maj en mev DJ Malan (Soweto)

74


Genl-maj DJ Malan (Durban)

75


Luit-genl LPE Malan

Ons foto toon luit-genl LPE Malan (voorste ry regs). Genl Malan is ‘n stigterslid van die Spesiale Taakmag en hy is ‘n ou veiligheidsman. Ander offisiere op die foto van links na regs, voor is: luit-genl Georg Meiring, genl Johan van der Merwe en genl Kat Liebenberg, die hoof van die SAW. Ander polisiegeneraals is: SJJ “Basie” Smit, JG le Roux Stemmet en Johan Swart.

Genl-maj HW McDonald

76


Genl-maj en mev Leon Mellett

77


Genl-maj en mev Herklaas Meyer

Genl-maj en mev AI “Gryper” Muller

78


Luit-genl (dr) LP Neethling Genl Neethling het bekendheid verwerf as wetenskaplike in diens van die polisie. Hy het oor twee doktorsgrade beskik en verskeie ingewikkelde en opspraakwekkende sake opgelos. Aan die einde van sy loopbaan was hy in ‘n regstryd met die Vrye Weekblad gewikkel. Hy het na Suid-Afrika gekom as een van ‘n aantal Duitse wesies. Hy was ‘n briljante offisier, wetenskaplike en filosoof. Hierdie offisier het werk van onskatbare waarde vir Suid-Afrika gelewer! Onder: In die “nuwe” Suid-Afrika is genl Neethling se oorlye soos volg opgedis. Sy Duitse geboorte en afkoms word onheilspellend met die Nazi, dr Mengele, gekoppel.

79


80


Genl-maj Martin Nel

81


Genl-maj en mev Tokkie Nienaber

Genl-maj en mev Nothnagel saam met Hennie Westraat

82


Genl-maj en mev JCS Oberholzer

Genl-maj en mev JP Olivier

83


Genl-maj en mev CR Oosthuisen

Luit-genl HJT Oosthuizen Luit-genl HJT Oosthuizen was die speurhoof gedurende die 1970’s.

84


Die foto regs is tydens sy afskeid geneem toe genl Theo Crous as funksionaris

opgetree

het. Hy het aan genl Oosthuizen sy ontslagdokumente oorhandig het. Beide generaals dra die “ou� aandpak vir offisiere van die SuidAfrikaanse Polisie.

Genl-maj NE Parker

85


Genl-maj en mev Isak Pretorius

Genl-maj CP Pretorius Alhoewel hy ‘n bekende offisier te hoofkantoor was, is dit in afdeling Natal waar hy “naam”

gemaak

het.

Hy

was

as

generaal-majoor

aangestel

as

die

afdelingskommissaris van die polisie in daardie provinsie. Op die foto verskyn hy saam met ds Cloete, die hoofkapelaan van die polisie. Genl Pretorius was ook ‘n veteraan van die tweede wêreld oorlog.

86


Genl-maj LCA Andre Pruis Hy het as akademikus by die SA Polisie aangesluit. Hy is as kolonel aangestel en het gou deur die toprange gevorder. Hy het die SA Polisiediens verlaat met die rang van adjunk-nasionale kommissaris. Die aftasting toon een van genl Pruis se akademiese werke:

87


Genl-maj “Frikkie� Reynecke

Genl Reynecke sal onthou word as kwartiermeester en bevelvoerder vna die SA Polisiekollege. Maar bowenal is die beeld van die kameel te Upington ook een van sy monumente.

88


Luit-genl FJS Rossouw

Genl Rossouw is die stigter van die Bond van Oud-polisiebeamptes, ‘n organisasie wat hom beywer vir die lotgevalle van afgetrede lede van die polisiemag.

Genl-maj ‘Ros’ Rossouw

89


Genl Rossouw het diep spore in die SA Polisie getrap en duisende lede wat hul opleiding in die SA Polisiekollege ondergaan het sal hom onthou.

Genl-maj Hillary Schreuder Genl Schreuder was vir jare op die personeel van die Meganiese Skool te Benoni. Hy het ook die land deurkruis op

voertuiginspeksies

en

ook

die

meganiese-

werkswinkels van die SA Polisie inspekteur. Later het hy afdelingskommisaris geword en het ook te hoofkantoor diens gedoen.

Luit-genl (dr) HS Schutte

90


Bron: Servamus: Oktober 1988 p 33

91


92


93


Genl-maj Chris Serfontein Genl-maj Chris Serfontein van die SA Polisie is aangestel as die eerste provinsiale-kommissaris van die polisiediens in KwaZulu-Natal. Hy is een van die grondleggers van die nuwe polisiediens in Natal waar hy ook die KwaZulu Polisie en die SA Polisie in die SA Polisiediens moes amalgameer.

Genl-maj LG Snyman, MBE Een van die Suid-Afrikaanse Polisie se legendes sedert die 1930’s is Louis Snyman wat roem verwerf het as die depot-sersant-majoor. Tydens die tweede wêreldoorlog was hy die regiment-sersant-majoor van die 1ste SAP Brigade aanvanklik onder bevel van lt-kol RJ “Bobbie” Palmer. Nadat Louis Snyman na offisier bevorder is, is hoofkonstabel NM “Bokkie” Breedt aangestel as die kollege se sersant-majoor. Daar is weinig polisiemanne wat nie tydens opleiding met hierdie legendes kontak gemaak het nie. Gedurende die laat 1950’s middel 1960’s was Louis Snyman en die polisieperd “Fleur” sinoniem en later het “Kavalier” en “Nugget”, die spogperd “Fleur” se plek ingeneem.

94


Louis Snyman het geweldig baie gedoen om die beeld van die SA Polisie uit te bou en hy was ook betrokke by die afdeling openbare betrekkinge. Na aftrede is hy bevorder tot die ererang van genl-majoor.

95


Luit-genl en Mev SJJ Smit

Genl-maj en mev Nic Snyman

Genl-maj en mev HD Stadler, SOE 96


Herman Stadler is ‘n kenner op die gebied van intelligensie en die werking van die African National Congres en het as deskundige getuie in baie sake getuienis gelewer. Hy was ook die ondersoekbeampte in die saak teen kommandeur Dieter Gerhard en sy vrou, Ruth. Hy is ook die outeur van die boek “The Other Side of the Story”

97


Luit-genl en mev JG le Roux Stemmet, SOE Le Roux Stemmet het bekendheid verwerf op die landgrense waar letterlik honderde lede onder sy bevel gedien het. Hy was o.m. distrikskommandant van Welkom in die OVS en ook afdelingskommissaris in Wes-Transvaal. Hy is later as kwartiermeester aangestel. Hy is na luitenant-generaal bevorder en was die laaste waarnemende kommissaris van die SA Polisiemag en het die Mag aan nasionale kommissaris George Fivaz oorgedra.

98


Genl-maj FMA Steenkamp

Luit-genl JB Stevens Genl Stevens word allerweĂŤ beskou as die Vader van akademisering en gevorderde opleiding in die Mag. Meeste van die offisiere gedurende die laat sestiger tot middel sewentiger jare is onder Ben Stevens se vaandel in die SA Polisiekollege opgelei.

Genl-maj Bertus Steyn

99


Luit-genl en mev WH Steyn

Genl-maj SJ Strydom, SOE Op die foto verskyn kaptein Strydom en vierde van links sy destydse bevelvoerder, maj JJ Viktor – self ‘n luitenant-generaal. Die veiligheidtak het reeds vroeg begin met oorgrenskontak van eweknie in Mosambiek en Rhodesië. Die geskiedkundige foto neem mens terug na die koloniale era, van Rhodesië en Mosambiek.

100


Luit-genl CA Swart

Luit-genl J Swart

101


Luit-genl PJ Theron

Genl Theron word onthou as ‘n ware heer. Hy is die vader van die bekende “Blou-Willem”, rubriekskrywer van die Beeld, Volksblad en die Burger.

Genl-maj en mev FC Truter

102


Genl-maj en mev Jan Truter

Luit-genl RJ “Renier� van den Bergh Hy het bekendheid verwerf as speurhoof van die SuidAfrikaanse Polisie. Die latere luit-genl Lang-Hendrik van den Bergh het as sy stafoffisier diens gedoen.

103


Luit-genl HJ “Lang-Hendrik” van den Bergh

DHC12 van Niekerk is speurder-hoofkonstabel Fred van Niekerk wat saam met genl Hendrik van den Bergh stigterslede van die nuwe veiligheidspolisie geword het. Oom Fred het die benaming “Sanhedrin” aan die daaglikse oggendkonferensie gegee. Die naam het dadelik inslag gevind en is gebruik tot die ontbinding van die veiligheidstak.

12

DHC = Detective Head Constable

104


105


106


Die boek “Die Lang Generaal – Die Duistere Politieke Sluipmoorde van die Ou SuidAfrika” is ongepaste politieke propaganda op die karakter van genl HJ van den Bergh. Hy is die stigter van Suid-Afrika se nuwe burgerlike inligtingsorganisasie die Buro vir Staatsveiligheid. Die skrywer, Alan D Elsdon, is ‘n oudlid van die SA Polisie. Sommige skrywers beweer Lang-Hendrik was betrokke by die moord op dr HF Verwoerd, Suid-Afrika se eerste minister wat gedurende 1966 vermoor is. Genl Vd Bergh was saam met ‘n voormalige eerste minister en polisie-minister te Koffiefontein geïnterneer. Lang-Hendrik het met innoverende denke die veiligheidstak nuwe lewe ingeblaas en het

nuwe

veiligheidswetgewing

laat

promulgeer in ‘n poging om die aanslae hok te slaan.

Genl-maj en mev JP van der Westhuizen

107


Genl-maj AP van der Merwe

Genl-maj (ds) Basie van Eeden

108


Luit-genl Mulder van Eyk

109


Genl-maj JC van Niekerk

110


Genl-maj CM van Onselen Die foto onder toon kapt CM van Onselen se amptelike voertuig, die eerste Chev Biscayne in die SA Polisie.13

Genl Van Onselen kom uit ‘n polisie-familie en sy eie familie is ook vol polisiemanne:

Kapt en mev RL van Die Polisietroue van die Jaar op 7 Oktober 2000. Vlnr: sers RL Onselen, kinders van genl van Onselen, sers DW Conradie, p-b CL van Onselen en insp Van Onselen. CM van Onselen – kleinkinders van die generaal.

13

Die Nongqai, Junie 1959: 30

111


Genl-maj AG van Tonder

‘n Paar van die offisiere hierbo genoem het generaalsrang beklee. Dit sal onthou word dat genl Van Tonder in Wachthuis 10-vloere vêr geval het. Hy het per abuis by die stortingsskag ingestap en 10 vloere ver geval. Hy het die val oorleef toe hy op ‘n klomp kartondose geval het.

112


Luit-genl M van Vuuren Marius van Vuuren was ‘n gekwalifiseerde onderwyser wat by die Mag aangesluit het. Die foto toon sy sakboekie met magnommer 15840 (B). Hy is later na die SA Spoorweg en Hawens Polisie oorgeplaas waar hy die kommissaris geword het. Hy het homself ook op akademiese gebied onderskei.

Luit-genl RPJ van Vuuren

113


Genl “Tjoklits” van Vuuren afgeneem tydens deelname aan ‘n radio-opname. Hy was vir jare parlementêre stafoffisier van die kommissaris en later hoof van die Tak Nasionale Vertolking by die Sekretariaat van die Staatsveiligheidsraad.

Hy het afgetree as hoof-

adjunkkommissaris van die SA Polisie.

Luit-genl FG van Zyl

‘n Steel-foto van genl-maj FG van Zyl, toe die inspekteur-generaal, en hoof van die nodale punt by hoofkantoor. In daardie dae het die generaals en brigadiers nie sulke pretensieuse kantore gehad nie...

Genl-maj HJP ‘Manie’ van Zyl Manie van Zyl was ‘n bekende in sportkringe, veral mbt tot stoei waarin hy Springbokkleure verwerf het. Hy het ook in die buiteland deelgeneem en was ‘n gunsteling van die Sjah van Iran. Manie van Zyl was ‘n troepmaat van genl Johan Coetzee, prof Tjaart van der Heerden, kol Louis Malherbe en maj Pieter

Swanepoel wat na die Buro vir Staatsveiligheid

oorgeplaas is. Genoemde lede verskyn almal op die foto:

114


Manie van Zyl was ook die BO van die hondeskool en het ‘n MA oor die polisiehond verwerf.

115


Manie van Zyl in kenmerkende houding

Re-unie van Manie van Zyl se troep

Luit-genl PJ ‘Tiny’ Venter Sub-insp Tiny Venter sit voor links. Langs hom sit die latere genl HJ “Lang-Hendrik” van den Bergh. Hy is deel van ‘n span nuutaangestelde offisiere wat almal gedurende die tweede wêreldoorlog geïnterneer was. Na die bewindsoorname van die Nasionale Party in 1948 het genl Hendrik van den Bergh namens sy kollegas wat saam met hom aangehou was, vertoë tot die regering gerig. Hulle is weer in diens

geneem

en

kon

gedurende

1950

aan

‘n

bevorderingseksamen deelneem om hulle weer in lyn met hul onbenadeelde kollegas te bring.14

14

Foto in die Nongqai April 1950; p 428.

116


Na aftrede was hy verbonde aan die plate en film maatskappy “Brigadiers”.

Luit-genl HV Verster

Genl Verster is die seun van luit-kol FJ Verster, voormalige adjunkkommissaris van polisie in die Transvaal. Die foto bo toon genl “Vic” Verster en oud-hoofkonstabel Claude Sterley. Genl Verster se Vader was teenwoordig die aand toe Robey Leibbrant by Sesmylspruit by Wierdabrug gearresteer is. Oom Claude was ook die aand teenwoordig. Genl Verster is ‘n kenner op die SA Polisie se geskiedenis en hy het vertel hoe kol Verster die lewe van Robey Leibbrandt gered het nadat hy in die hooggeregshof tot die dood veroordeel is.

117


Bo: genl Verster se Vader, kol Fred Verster. Borsbeeld van genl HV Verster. Die familietrekke is duidelik sigbaar.

Luit-genl en mev JJ Viktor

118


Luit-genl Cobus Visser

119


Luit-genl JPD Vorster ?

Genl-maj en mev Bart Vosloo

120


Luit-genl AJ Wandrag Luit-genl “Bert” Wandrag het diep spore in die Suid-Afrikaanse Polisie getrap veral by die teeninsurgensie en onlusbeheer afdeling. Hy teenwoordig by die meeste opspraakwekkende gebeure

soos

bankbeleg

en

bv

die die

VolkskasKerkstraat-

bomontploffing.

- Verdrag Verdrag is vernoem na luit-genl HV Verster en Bert Wandrag.

- Casspir Bert Wandrag het ‘n groot rol gespeel in die ontwikkeling van die Casspir en het ‘n reuse rol vervul om lede op die grense te ondersteun en by te staan. Op kulturele- en sportgebied was hy ook ‘n leier.

121


Genl-maj Callie Westraat

Jan van Wyk en Callie Westraat

122


Luit-genl en mev HJJ Westraat

Hennie Westraat was kwartiermeester van die SA Polisie en het afgetree as ‘n hoof van logistiek in die SA Polisiediens met die ekwivalente rang van luitenant-generaal. As dienende lid het hy hom vir die lot van afgetrede lede en hul afhanklikes beywer. Hy was voorsitter van die Bejaardesorgfonds en is vandag ‘n lid van die direksie. Op die foto verskyn hy saam met genl-maj Nothnagel, beide here is in die Wes-Kaap woonagtig. Genl 123


Nonthnagel het ook ‘n boek oor sy wedervaaringe in die Polisiemag die lig laat sien. (Ek sal graag ‘n kopie wil bekom.) Hennie Westraat, ‘n Namakwalander, is alom bekend as die redakteur van “Die Generaal” – lyfblad van die Generaalsklub vir lede van die Suid-Afrikaanse Polisie.

Generaals op Weesgerus?

Generaals verbonde aan die Oud-SAP-Lede Liefdadigheidstrust

124


Slot Hierdie dokument het “geen status” nie – dit dien bloot as ‘n gesprekdokument vir verdere navorsing, kommentaar en aanbeveling. Daar is lede uitgelaat – stuur asb verdere besonderhede en indien u foto’s het, stuur dit asb saam. Daar word gepoog om allereers al die generaals van die SA Polisie se besonderhede te bekom en diegene wat in terme van die Polisiewet, Wet 7 van 1958, aangestel is. Dit is m.i. jammer dat daardie ikoon en stigter van die vrouepolisie, brigadier Duveen Botha nooit vereer is met die ererang van generaal-majoor nie. Ons kon dan met reg trots gewees het op hierdie merkwaardige dame. Vir een persoon is dit bykans ‘n onmoontlike taak om al hierdie gegewens te bekom.

125

Generals of the SA Police  

An ad hoc publication for comment on the various commissioners and generals of the former SA Police