Page 1

In een boek demonstratie


In een boek demonstratie


Inhoud

Kindertijd en jeugd

6

Kindertijd en jeugd

16

Grote gebeurtenissen in uw leven

22

Uw leven als volwassene

29

Nawoord

33

test

34


Pa en ma

Zus Lenie


Kindertijd en jeugd Uw afkomst Waar, wanneer en onder welke omstandigheden bent u geboren? Ik ben thuis (Kerklaan) geboren op 11 augustus1915. Men noemde die straat Loepelaan, omdat de huizen allemaal van de familie Leloup waren. Welke namen kreeg u en werd u naar iemand vernoemd? Clarina (grootmoeder), Titia (ome Sjef), Sophia (tante Sophia) Hoe heetten uw ouders, wanneer waren zij geboren, uit welke streek of plaats waren ze afkomstig en wat was hun beroep? Gertruud Jansen: Gemert, in de huishouding, dienstbode geboren : 8 december 1875 overleden : 30 april 1947 Peter Hollander : Helmond, schoenmaker geboren : 4 maart 1875 overleden : 11 maart 1948.

Heeft u broers of zussen? Broer Henk: geboren : 18 januari 1908 overleden : 27 maart 1985 Broer Martijn : geboren : 15 juli 1909 overleden : 30 september 1979 Broer Harrie : geboren : 18 december 1910 overleden : 24 oktober 1982 Zus Carin: geboren : 6 september 1920 Mijn zus is er gelukkig nog.

Tot de leeftijd van drie jaar droegen de jongens een jurk. Was het gezellig thuis? Werden er spelletjes gedaan, voorgelezen, muziek gemaakt? Het was thuis best gezellig. De jongens hadden alle drie een instrument. Kamiel had een ocarina, Henk een mandoline en Martijn een mondmuziek. Verder was er een citer en een patofoon met veel platen, serieuze en vrolijke. Wij hadden onze eigen leesboekjes. Waren uw ouders streng? Onze ouders waren niet streng. Ons huis stond voor alles en iedereen open. Wij waren gehoorzaam en behulpzaam. Ging u met het gezin wel eens een dagje uit? Wij gingen wel eens naar familie, de Kermis, Faveur (theater) en naar de film in Sobrietas (gebouw in de Beelstraat). Een entreekaartje was 10 cent en een flesje prik was ook 10 cent. 6


Buisman oploskoffie

Snoepjes


Dat waren flesjes met een knikker als sluiting. Welke rol speelde godsdienst in het gezinsleven? Wij waren een normaal gezin. Bidden voor en na het eten en op zon- en feestdagen naar de kerk. Om de veertien dagen biechten. Toen wij een eigen gezin hadden, hebben we nog lang 's avonds het rozenhoedje gebeden. Waren uw ouders arm of rijk? Mijn ouders waren niet arm of rijk. Wij kwamen niets tekort. Hebt u uw grootouders gekend? Ja, ik heb mijn grootouders van moeder's zijde gekend. Mijn grootouders woonden in Gemert. Grootvader was wever en grootmoeder was thuis. Ik kan mij niet herinneren dat zij op bezoek kwamen. Herinnert u zich ook speciale ooms en tantes? De ooms en tantes waren voor mij allemaal even lief en aardig. Tante Caren, een zus van mijn moeder en oom Sjaak hadden in Woensel een cafe. In het cafe een groot orgel. Als je daar ergens een kwartje instopte, speelde die een mooi lied. Welke hoogtepunten herinnert u zich uit het gezinsleven? Hoogtepunten kan ik me niet herinneren. Het was in mijn herinnering gezellig met zijn allen. Met de vijfentwintigste trouwdag was het's avonds feest en mochten mijn zus en ik opblijven. Welke dieptepunten herinnert u zich uit het gezinsleven? Het dieptepunt voor mij was toen mijn moeder is gestorven. Zij was pas achtenvijftig jaar in 1937. Ging u op vakantie met het hele gezin? Wij gingen met het gezin niet op vakantie. Wel een dagje op visite bij familie. Toen wij in laan Vredelust woonden, was er een brand in een loods waar veel stro opgeslagen was. Er was veel wind en dat brandende stro woei als een razende door de straat en over de huizen. Mijn moeder, mijn zus en ik zijn in de Kerkstraat in een portiek gaan staan tot het sein veilig was. Intussen was er een pater Capucijn gekomen om de wind in een andere richting te bidden. Toen het weer veilig was, mochten wij weer naar huis. Mijn moeder was de brandpolis vergeten, die lag nog op tafel. Laan Vredelust Een paar keer per jaar kwam er een pater Capucijn met een man langs bij de mensen in 8


onze straat. Deze man droeg een korf en de bedoeling was om er iets in te doen voor het onderhoud van de paters. Mijn moeder gaf altijd koffie en maakte een praatje. Intussen komt er een jongetje bij staan, kijkt de pater van onder tot boven aan en zegt dan: "Sodemieter, wan grouwte teinen". De paters droegen vroeger nooit kousen. Ook kwam er regelmatig een voddenman "Japie Tod". Als je wat oud goed inleverde, kreeg je knikkers of een beetje snoep. Kindertijd Wij woonden in laan Vredelust en ik was zoals gewoonlijk buiten aan het spelen. Op een gegeven moment werd er ergens tegen een raam geklopt en wenkte mij iemand. Ik ga er naar toe en degene die mij wenkte, was een man die mij vroeg om sigaartjes te halen in de Molenstraat bij Sjang van de Berk. Ik deed dat en met de sigaartjes terug naar Sek, zo heette die man. Toen ik binnen was, ging hij in de grote stoel zitten en wilde hij mij op zijn schoot zetten. Ik moest daar niets van hebben, ik wilde buiten spelen. Ik denk dat iemand dat voorval had gezien en mijn moeder had gewaarschuwd. Zij kwam even later mij binnen roepen en vroeg wat er gebeurd was. Ik denk, dat Frans Sek geen goede naam in de straat had. Toen mijn grootouders van moeder's kant, de gouden bruiloft hadden, moest ik een vers opzeggen. Ik moest op de stoel staan en mijn moeder stond gelukkig naast mij. Ik had nog liever in mijn broek gedaan. Mijn grootouders woonden in Gemert. Mijn eerste foto Ik hoorde mijn moeder eens zeggen: "Vroeger was ze heel lief!" En later? Toen mijn ouders gingen verhuizen van Laan Vredelust naar de Dasstraat 17, moesten er nieuwe meubels komen. Het oude huis was kleiner clan de nieuwe woning. Dasstraat (van 12 tot 24 jaar) Mijn moeder kocht een mooie buffetkast met glazen deurtjes, tafel, stoelen, traploper met koperen roeitjes, gangloper. Veel was er nieuw bij gekomen. Maar de heer Dirks, de winkelier op de hoek van de Ameidestraat, had graag een borrel en toen mijn moeder een poosje later om de rekening vroeg, wist hij helemaal niet meer, wat zij had gekocht. Zij vroeg er nog eens naar, maar zonder resultaat. Zij had er toch geen rustig gevoel bij. Toen ging zij te biechten en vertelde aan Kapelaan van Dun, dat was haar biechtvader, het hele verhaal. De Kapelaan stelde haar gerust. Mijn moeder had immers haar best gedaan. Er is nooit een rekening geweest. Achter onze tuin in de Dasstraat in Helmond was een pad, dan een groenstrook met struiken en een sloot. Dat was het laatste stuk van een begraafplaats. Daar stond een 9


Jannie als kind

Buurtkinderen in de straat


huisje; het "Knekelhuisje"genaamd. Als er iemand een eind aan zijn leven had gemaakt, werden deze mensen opgehaald met een bakfiets met een ronde ruif op de bak. In Helmond noemde men deze fiets "het Zultwagentje". Zo werden ze vervoerd naar het knekelhuisje. Deze mensen werden in ongewijde grond begraven. Mijn vader was voor "zijn nummer" in dienst in Breda in de Chasse kazerne. Als oppasser voor Forbess Wells was hij vrij van dienst. Mijn vader zorgde voor zijn baas de kleding en moest veel regelen: boodschappen doen en de meid in de keuken helpen. Dat zal hij niet erg gevonden hebben. Zijn slaapje in de kazerne was een dominee. Daar heeft hij veel gesprekken mee gevoerd, zei hij. Opa van de Berg Infanterie in Breda 1897 Vader was oppasser van Forbess Wells, chef van de generale staf. Hij was daar erg trots op. Mijn broer Henk was als soldaat ingedeeld bij de Grenardiers. Dat was de lijfwacht van Koningin Wilhelmina. Als hij op wacht had gestaan en de Koningin en Prinses Juliana had gezien, kregen wij thuis een briefkaart waarop stond: "Ik heb Mientje en Jaantje weer gezien". Uw kindertijd (2 -12 jaar) Waar woonde u in uw kinderjaren? Ik woonde in mijn kinderjaren in Helmond. Ons huis zag er als volgt uit: de voordeur gaat open en je komt in een grote ruimte, waar mijn vader zat te werken. In datzelfde vertrek was een alkoof en een ingebouwde kast. Dan komt de huiskamer, waar ook een alkoof was en de kelder. Achter de kamer een aangebouwde keuken. In de kamer de trap naar de zolder, waar mijn ouders twee slaapkamers hadden gemaakt voor de jongens. Het huis staat er niet meer. Er is nieuwbouw gekomen. De omgeving is iets veranderd. Mijn zus en ik sliepen in de bedstede. Wat voor verwarming was er in huis? Kunt u iets vertellen over bijvoorbeeld het toilet of de badgelegenheid? In huis was een plattebuis-kachel. Badgelegenheid was er geen, we wasten ons in de keuken. De wc was buiten. Dat heette in Helmond "het heuske". Had u een huisdier? Wat betekende dit dier voor u? We hadden als huisdier altijd een hond. Ook Indische duifjes (dat was tegen bepaalde kinderziektes) en kanaries. Gezellig!! De kanaries tegen de muur in de huiskamer; vier 12


stuks, vier kooitjes. Heel de dag hing er een gordijntje voor de kooi. 's Avonds mochten de gordijntjes eraf en kwamen de kooitjes op tafel staan. Dan zongen de vogeltjes volop. Was er bij uw huis een tuin? Of in de omgeving een gelegenheid om te spelen? Wij hadden een grote tuin (hof), waar een duivenhok in stond en kippen liepen. Wij speelden altijd met droog weer buiten op straat. Er waren meer jongens clan meisjes. Er was er een knalrood, zijn haren bedoel ik: Pietje van Buuren. Mijn moeder zei eens: "Als jij met Pietje trouwt, krijg je kinderen met rood haar". Hoe werd de was gedaan, het huis schoongemaakt, en wie deed de boodschappen? De was. Dat begon op zaterdag met de was in de week zetten. Zondagsavonds koken en op maandagmorgen wassen. Was het mooi weer, clan ging de witte was uit het sop op de bleek. Met de gieter ging er water over en als er geen zon was, moest de was in het chloor. Na het grondig spoelen, moest de witte was door het blauw. Dat was een zakje dat in het spoelwater opgelost moest worden en clan kon de was aan de lijn. Met hetzelfde sop werden de bonte was en later de sokken gewassen.

14


Familie Janssen

Pieter


Kindertijd en jeugd Toen mijn Henk in Volkel gestationeerd was bij de luchtafweer, reed hij in een motor met zijspan. Op een dag stond hij bij mij thuis voor de deur. Hij moest even naar zijn thuis in de 1e Haagstraat en hij wilde mij meenemen. Ik vond dat prachtig. Dus ik stap in en we rijden via de Molenstraat, Ameidestraat, Veestraat, Steenweg, Kromme Steenweg naar de 1e Haagstraat. Toen was er nog geen verplicht eenrichtingsverkeer. Ik had genoten. Vele ogen waren op ons gericht. Als militair heeft vader in Venlo mede de Harmonie opgericht. De instrumenten kwamen uit Helmond, van de jonge werkman en het patronaat, waar vader ook bij was. De Harmonie van het patronaat was opgehouden te bestaan. Vader had dat in Venlo besproken en daar was veel interesse voor. Mede door vader is in Venlo bij de militairen de Harmonie ontstaan. Militaire Harmonie Venlo Hoe ontmoette u opa voor het eerst? Toen ik opa ontmoette was ik vijftien jaar. Het was bij mij thuis. Ik kom uit de keuken naar buiten en door de poort kwam mijn aanstaande man. Hij kwam iets brengen en kwam achterom. Dat was vroeger de gewoonte. Later hoorde ik dat, toen hij mij zag, hij in zichzelf zei: "Dat is de mijne", maar het heeft lang geduurd eer het iets werd. Ik wilde vrij zijn en met vriendinnen op stap gaan. Ik was twintig toen we elkaar toevallig tegenkwamen en hij mij naar huis bracht. Ik ben nooit verliefd geweest. Ik kon hem niet meer missen. Door welke eigenschappen van de ander kwam dat? Behulpzaam, lief, vertrouwd. Ik voelde mij altijd op mijn gemak. Hij stond altijd voor mij klaar. Wat vond u leuk om samen te doen? Fietsen, wandelen. Alle vrije tijd was je samen. 1932 Valkenburg, uitgang mijn 11 juni Werd er aan de ouders om de hand van de bruid gevraagd? Mijn moeder was er al lang niet meer. Waar met mijn vader over gesproken is, weet ik niet. Wanneer en hoe werd het huwelijk voltrokken? Het burgerlijk huwelijk is voltrokken in het gemeentehuis. Wij zijn getrouwd op 19 november 1940. 16


Ik was vierentwintig jaar. De mis was om tien uur in de St. Josefkerk. De dag op zich was heel prettig. Alleen miste ik mijn moeder. Welke kleding droeg u bij die gelegenheid? Ik droeg een zwart mantelpakje, zwarte schoenen en tas en zwarte hoed. Beschrijf uw trouwdag? Vanuit de kerk zijn wij naar het huis van de ouders van mijn man gegaan. Ontvangen met een welkomstlied, gefeliciteerd, lunch, geen officiele receptie. ledereen was van harte welkom. Gedichtjes voorlezen en stukjes voordragen. ledereen moest om twaalf uur binnen zijn, want het was spertijd. Hebt u een huwelijksreis gemaakt? We hebben geen huwelijksreis gemaakt. Wel zijn we enkele dagen bij familie geweest en toen naar ons adres in Den Bosch. Hoe vond u het om getrouwd te zijn? Wat moet ik daarop antwoorden. Ik vond het fijn om voortaan altijd samen te zijn. Toen wij trouwden was mijn man bij de Rijksveldwacht en had een baan in 's Hertogenbosch op het Paleis van Justitie en werkte bij Mr. Huizinga. Mijn man was voor wij trouwden in pension bij de familie Gruit op de Graafseweg. Intussen zochten wij in Den Bosch een woning en vonden er een in de Indische buurt. Intussen ging de Rijksveldwacht over naar de Marechaussee. Wij trouwden en gingen samen bij de familie Gruit in pension. Het duurde niet lang of de marechaussee werd Gemeentepolitie. Tevens werd gezegd: dat mijn man naar Vught overgeplaatst werd. Nergens geen huis vrij, dus maar weer in pension bij de familie van Essen. Twee dochters en een zieke zoon. Wij hadden in Den Bosch niet veel van ons zelf. Ik had wel een naaimachine over laten komen. Ik had jaren thuis het huishouden gedaan en dan kom je in pension en moet je eten wat de pot schaft. Ik was een paar dagen niet lekker. De dokter komt, Dr Blaakert, goed nieuws, ik was in verwachting. Na een paar dagen is alles in orde, dus ik naar het dorp en haal D.M.C.-garen en ga borstrokjes breien. Ik had weer een bezigheid. Mijn man informeerde overal naar een woning en eindelijk: eerste paasdag komt hij thuis, "Ik weet een huis dat leeg komt. De eigenaar woont in Den Bosch. Ik ga er direct naar toe". Ik zeg: Truus kun je niet maken, eerste paasdag". "Dan ga ik morgen" zei hij. Komt hij tweede paasdag bij de eigenaar, heeft die man op de eerste paasdag zijn huis verhuurd. Maar, zegt hij, als jij de commissaris een brief laat schrijven met "Ik vorder dit huis voor de heer Petersen", dan is de zaak rond. En zo kregen wij ons mooie huisje aan de van Miertstraat 4. Van Miertstraat 4, Rosmalen Voorgevel van huis, de voordeur is opzij. Ons Rianne in de tuin. Gewoond van april 1941 tot september 1948. 17


Sinterklaasviering


Omdat het eten niet zo geweldig was in het pension, had mijn man bij de slager een biefstukje gehaald om dat voor mij klaar te maken. Vlees op het aanrecht, zout en peper er op en vraagt aan de huisbaas een pannetje. Mijn man komt terug in de keuken, weg biefstuk. Hij ziet de hond nog net weglopen met het vtees in zijn bek. Dat manlief kwaad was, begrijp je wel. Wanneer hebt u uw eerste kind gekregen? Ons eerste kind was een dochter en is geboren op twintig september negentienhonderdeenenveertig. Dat was ons Rianne. Toen Rianne geboren was, zei opoe Petersen tegen mij: "Als je nu weer naar de kerk gaat, moet je, als tijdens de consecratie de priester de hostie omhoog houdt, bidden: lieve Jezus, die nu rust in priesters handen, ik leg mijn kinderen en hun werkzaamheden in Uwe handen". Ik heb dat altijd gedaan en doe dat nog. Bijgeloof? Of vertrouwen? Kunt u iets vertellen over de geboorte van mijn vader Jeroen? Jeroen is geboren op 8 juni 1948 in Vught, in de van Miertstraat 34. Buurman Pasmans was daags van tevoren jarig en als echte Bosschenaren hielden zij van een feestje. Tot vier uur's nachts duurde dat. Ik denk dat Jack daar een tikje van heeft meegekregen. Jeroen werd verkenner, heeft jaren geiten gehad, die hij met liefde verzorgde en groeide voorspoedig op. Zijn grote liefhebberij was zijn aquarium. Daar kon hij uren mee bezig zijn. Vertel eens een verhaal over uw levenspartner? Wij fietsten en wandelden veel. Mijn man was militair, kreeg iedere week f 3.50 zakgeld, dus dat was geen vette pot. Tijdens het wandelen kochten we onderweg een paar repen kwatta. Vijf cent per stuk, dat was onze uitgave. Ik kreeg een nieuwjaarskaart met afzender "op hoop van zegen Pieter". Mijn eerste kaart, die ben ik jammer genoeg kwijt geraakt. Het waren andere tijden. Wat herinnert u zich van: Amusement : Ik was niet zo'n uitgaanster, ik was graag thuis. Winkelen : Als het nodig was, ging je pas. Vervoer : Wij gingen te voet of met de Bossche tram. Geld : Toen was het een tijd, dat iedereen elk dubbeltje omdraaide voordat je het uit gaf. Arbeid : Arbeid adelt, maar adel arbeidt niet. Maar daar was je niets minder door. Koken : Koken was op het gas, tenminste het eten. De was in de schuur werd gekookt op hout en kolen. Kinderen grootbrengen : Van 's morgens vroeg tot's avonds laat was je bezig, ook 's nachts wel ooit. Ik was gelukkig niet vaak ziek. Wat hebben we nu wel wat we toen niet hadden? Veel luxe. Vroeger was het veel behelpen, maar je leerde overal wat van. Daar werd je best handig van. Wat hadden we toen nog wel, en nu niet meer? Dat lag eraan wat je wensen waren, sommigen zijn nooit tevreden, een ander is tevreden met wat hij heeft. 19


In de Veestraat in Helmond was vroeger een textielzaak van "Kofa". Deze zaak hield uitverkoop. Pieter en ik waren nog niet getrouwd en stonden te kijken naar de etalage's. Op een gegeven moment zegt hij tegen mij: "Als wij nu eens luiers gingen kopen". Ik zeg: "Ben je nou helemaal, ik zou me wel schamen. Straks wordt er gezegd dat we moeten trouwen". Dat was vroeger een schande.

21


Grote gebeurtenissen in uw leven Kunt u beschrijven wat u zich herinnert van het uitbreken van de tweede wereldoorlog? Na de middag omstreeks vijf uur, ik was met de fiets, toen zag ik in de Molenstraat een Duitse soldaat lopen bij het ziekenhuis. Hij was maar alleen en ging richting de stad. Het bombardement van Rotterdam? Bombardementen hoorde je alleen maar via de radio, stiekem in de kelder, want je mocht geen radio bezitten. De radio moest allang ingeleverd zijn. De capitulatie? Mijn man werd militair, veldwachter, marechaussee, politie. Ik was met een zus van mijn Piet met de fiets richting Best gefietst. De eerste dag dat ik mijn Piet na de bevrijding weer zag, was in Best ergens op de brug. Er werd gezegd dat heel Brabant plat lag. Ons weerzien was dus geweldig. Indie? Mijn man was in militaire dienst geweest en daarom moest hij gekeurd worden om na de oorlog mee naar Indie te gaan om dit land te verdedigen. Hij werd goedgekeurd, maar door te praten en nog eens te praten, werd hij afgekeurd vanwege aanleg voor aambeien! De Jodenvervolging? Wij woonden in Vught bij het station. Dan kwam er vaak omstreeks vier uur in de namiddag een lege goederentrein die vol gestopt werd met Joden en gevangenen uit het kamp en deze werden dan in de komende nacht ergens naar een kamp getransporteerd. Er liepen veel Duitse soldaten op het perron. Vreselijk. De Hongerwinter? Wij woonden in Vught. Wij hadden kippen, varkens. ledere avond melk bij de boer halen, boter maken, eieren in kalkwater leggen, zelf brood bakken. Wij hadden niets te kort. Je was wel altijd bezig. Gebeurtenissen en avonturen in de bezettingtijd? Wij hadden achter het huis zelf een schuilkelder gemaakt. Als er luchtalarm was, gingen wij daarin. Er was een bankje in, schop, fles wijn, water, lantaarn en een rozenkrans. Oom Jack Janssen hebben wij een poos ondergedoken gehad, anders moest hij naar Duitsland. Ook mijn broer Jan hebben wij enkele weken in huis gehad. Na de bevrijding hebben wij zes weken een echtpaar uit Hilversum, dat waren goede kennissen, gehad. Dat was de familie Van de Smaal. Het vrouwtje had hongeroedeem. Tijdens de bezetting lag ons pa met zijn manschappen, hij was er met het afweergeschut, in Beest bij de Linge. De hogere mannen, ofFicieren enz. waren allemaal gevlucht. Maar die zijn door de Duitsers opgepakt en naar Duitsland vervoerd. Eigen schuld, dikke bult. Bezetting Vught 22


Ook was er een keer een V1-raket tegen een boom gekomen in het villapark bij de "IJzeren Man". Door de druk werd de voorgevel van een villa weggezogen en de dienstbode, ze lag op de zolder in bed, stond met haar bed op de grond en had alleen twee schrammetjes volgens ons vader. Hij was er naar toe gestuurd. Twee keer werden er in de bezettingtijd varkens geslacht. Thuis, achter op de stoep. De varkens werden doodgeschoten. De overgordijnen moesten dan dicht. Na het schieten gingen ze op een ladder en kon de slager met het uitsnijden beginnen. Ribben, lever enz. Hoe lang het moest hangen, weet ik niet meer. Dan begon het grote werk: zult maken, verse worst, balkenbrij en vooral veel wecken. De varkens zagen er altijd prachtig uit. Dat kon ook niet anders, want de melkfabriek bracht om de paar dagen een grote bus melk voor de varkens. Opoe Janssen vond deze melk beter dan de melk die op de bon was. Het eten was bijna allemaal op de bon. Helmond Tijdens de bezetting en nog een tijd daarna, had iedere burger een paspoort nodig; ik weet niet meer vanaf welke leeftijd. Onze eigen paspoorten, van vader en mij, heb ik ooit aan Geert meegegeven naar school. De broeder van zijn klas wilde ze graag sparen. Jammer he. Op zekere dag reed ons vader in diensttijd met de fiets op de Helvoirtseweg een colonne mensen met enkele Duitse militairen voorbij. Opeens roept er iemand "Piet Janssen". Ons vader stapt af en gaat naar die man toe, een goede bekende uit Helmond. Hendrik van Ekert roept: "Pieter, mag ik met jou mee?" Ons vader zegt: "Ik kan dat niet zomaar doen, ik vraag het aan de commandant". Deze groep mensen werd naar het station gebracht en mochten naar huis. De Duitser vond het goed, maar het duurde niet lang of het waren er acht. Deze mannen waren allemaal bondsvoorzitters of hadden soortgelijke functie: Kemps. Van Ekert, Koolen, Raaymakers (een banketbakker van de Bakelsedijk). Ik kende ze niet eens allemaal, maar ze waren allemaal welkom. Deze mannen hebben allemaal een poos in het kamp gezeten. Ze hebben bij ons gegeten, zich een beetje opgeknapt en veel gepraat. Veertien dagen nadien bracht de banketbakker een reuzetaart als dank. Boswachter Schuurmans in Cromvoirt was altijd op jacht naar wilde katten. Vader ging wel eens een kat halen, pakte deze goed in en dit pakje ging dan met de post naar opoe Janssen in de eerste Haagstraat en daar genoten ze van de malse kat. De postbezorger was altijd blij als hij het pakje afgeleverd had. "Het was wel tijd", zei hij dan. Bezetting Vught ledere avond haalde vader in Cromvoirt vier liter melk bij de boer. Altijd moest hij langs het kamp. Op de terugweg hangt hij de cape over de drager. De Duitser schreeuwt "Halt". 23


Vader schreeuwt net zo hard terug "Politie" en trapt maar door en schijnt met zijn lamp richting soldaat. Thuis gekomen gaat de melk in een grote pan in de kelder. De andere dag werd de room eraf geschept. Daar maakte hij boter van en de rest van de melk was voor de consumptie. In die tijd reed iedereen met houten fietsbanden, behalve politie enz. Op de vliering, dat was boven de bijkeuken, had mijn man weer een ander fabriekje, het kweken van kuikens. Een hok van gaas en in dat hok een kachelpijp waar ook weer gordijnroeden in waren gemaakt met gaatjes voor verwarming. Daarin kwamen de eieren en na een poos kwamen de kuikens. Het liep wel eens verkeerd af, dan was het te warm geworden, maar de meeste eieren werden kuikens. Een verzetstrijder, een hele bekende, was opgepakt en opgesloten in een cel in het politiebureau in Vught. In dat politiebureau was een lange gang, waar cellen aanlagen. Deze man werd in de laatste cel gezet. Ongeveer midden in de nacht heeft iemand de klink uit de deur gehaald en zo heeft de man kunnen ontsnappen. De commissaris was een N.S.B.er, dus je begrijpt dat hij flink nijdig was. ledereen moest op het matje komen. Twee agenten hebben even in het kamp gezeten. Hoe het verder afgelopen is, weet ik niet. Maar weglopen kon toen gemakkelijk, want het was overal donker op straat. Mijn man had ergens een gietijzeren fornuis geleend en dat stond in de keuken. Dat fornuis werd gestookt met hout en houtskrullen van de timmerfabriek. Maar ook had mijn man op de een of andere manier er een gasoven in gemaakt, want hij bakte zelf brood. Als hij dan 's avonds melk ging halen bij de boer, was het brooddeeg klaar en dat ging in de oven. Ik kreeg de opdracht: "Als het _zo laat is, moet je het gas uitdraaien". Ik vergat dat wel eens en eer hij thuis was, kon hij in de andere straat het brood al ruiken. Toch was het lekker. In de tijd van de bezetting had ieder mens een persoonsbewijs. Dat moest je bij je dragen. Het mijne hebben ze weggehaald. In het halletje bij de voordeur was een spiegel met rechts en links een kleerborstel. Midden onder de spiegel was een plankje waar ik altijd mijn handschoenen op had liggen en daaronder mijn persoonsbewijs. Nu komt er op een dag een vrouwtje aan de deur met klosjes machinegaren. Ik kocht er twee en ging even weg om geld te halen. Toen ik later op de dag een boodschap moest, was mijn persoonsbewijs weg. Die waren in de zwarte handel veel waard. Het duurde een hele tijd eer ik er weer eentje had, dank zij mijn man. De Bevrijding? Twee dagen na de bevrijding is Bab geboren; geen licht, geen water. Twee carbid lampen aan, het was twee uur in de nacht. Water halen met de fiets bij de boer, die had een pomp. Een scherf in ketel, de helft water was weg. Tijdens de bevrijdingsdagen, als er luchtalarm was, rende je gauw de schuilkelder in. 24


Tijdens de beschieting, we waren al in de schuilkelder, moest ik plassen. De wc was dichtbij in de bijkeuken. Ik vlug er naar toe, maar meteen toen ik er was, werd er volop geschoten. Ik durfde niet terug. Ik dacht: ik ga door de keuken de kelder in. Maar toen ik in de keuken was, viel er een granaat langs ons huis. Ik vlieg over de grond en kruip dan in de kelder. Ons vader dacht, moeder weg, maar niks hoor, ik was er nog. Wij hadden wel een gat in de buitenmuur en er waren veertig ramen kapot. In de hal stond de kinderwagen met een vluchtkoffer erin. Het glas uit de voordeur en het gordijn lagen op de kapstok en de kinderwagen mankeerde niets. Er waren in die tijd veel noodslachtingen op het slachthuis en daar profiteerde vader van. Lekker soepvlees en niertjes voor in de soep. Bevrijding Vught Onze buurman Koek komt bij ons binnen. "Mijnheer Petersen, kom eens kijken wat bij mij in de keuken ligt." Er lag een blindganger, die niet ontploft was. Mijn man stuurt de buurman de straat op om te zeggen: "ledereen de schuilkelder in (er was een algehele schuilkelder); ik gooi hem in de spoorsloot". Zo gebeurde het, misschien ligt de blindganger er nog. De blindganger was aan de achterkant van het huis, door de buitenmuur, door de muur van de keuken en bijkeuken terechtgekomen en lag op de grond tegen de kelderdeur. Niet ontploft. Wat een geluk! Na de bevrijding werden er Engelse soldaten bij burgers ingekwartierd. Wij hadden er een voor de avonden. Omdat vader bij de politie was en ooit nachtdienst had, mocht hij alleen 's avonds komen. Joe, heette hij. Zijn achternaam ben ik vergeten. Ik sprak geen engels, dus vader hield hem wel bezig. Vader had intussen een kampkachel georganiseerd, die kunst verstond hij goed. Deze kachel was minstens een meter hoog en had een flinke omvang. De kachel werd gestookt met bomen die in het bos gekapt waren. Die hadden wij intussen ook verschillende achter het huis liggen en clan, met een collega van ons vader, werden die bij ons op de stoep in stukken gezaagd. Kletsnat hout brandde in de kachel als een hel. Joe vond, dat wij een goede stoof hadden. Na de bevrijding wilden we graag eens naar de familie in Helmond. Vader huurde een auto en we gingen samen op stap. Nu waren er in die tijd nog verschillende engelse auto's op de weg en daar zaten wij tussenin. De file stopte nogal eens en ik kon niet tegen autorijden, met als gevolg dat ik de auto ondergekotst had. Ik had wel het raampje open gedraaid. Het zat dus gelukkig allemaal aan de buitenkant. Heeft de watersnoodramp van 1953 invloed gehad op uw leven? Toen werd nicht Bertien Schuurmans geboren in Den Dungen. Het was een ellende wat er op de TV telkens te zien was. Welke belangrijke gebeurtenissen in Nederland, in Indie of in de rest van de wereld hebben indruk op u gemaakt? 25


Je kon je er wel druk over maken, maar veranderen kan je het toch niet.

26


Lenie met Ben en Henk


Uw leven als volwassene In welke plaatsen hebt u gewoond? Ik heb gewoond in Helmond tot 1940, dan een jaar in Den Bosch, zeven jaar in Vught en weer terug in Helmond, waar ik was opgegroeid. Dat was gezellig. Later in Geldrop. Wat was de grootste reis, die u ondernomen heeft? Mijn grootste reis is geweest naar Malta, samen met mijn man in 1985.

Als we de school buiten beschouwing laten, wat is dan het belangrijkste dat u in uw leven heeft geleerd? Alles doen wat je denkt dat het beste is, eerlijkheid, geduld, verdraagzaamheid. Ik heb naar eer en geweten gewerkt. Bent u ooit in het ziekenhuis geweest en waarvoor? Ik ben in het ziekenhuis opgenomen voor een operatie aan spataders. Na een aanrijding kreeg ik trombose. Toen moest ik ook naar het ziekenhuis. Ook heb ik een staaroperatie gehad. Na een val had ik een gebroken heup. Kunt u bepaalde ziektes of kwalen noemen, die veel in de familie voorkomen? Ernstige ziektes of kwalen kwamen in de familie niet voor. In het voorjaar een griepje, in het najaar een verkoudheid. Mocht er iets zijn dat niet lekker zat, dan raadpleegden wij onze vriend Harrie Meeuw, de wichelroedeloper. Welke werkzaamheden heeft u zoal in uw leven verricht? Ik was bij de club "de K.V.J.", de Katholieke Jeugd Vereniging, die verstelwerk deden en naaiden voor de armen. Hoe besteedde u uw vrije tijd? Mijn hobby's waren: naaien, haken en breien. Zijn er bepaalde erfstukken, die al generaties lang in uw familie worden doorgegeven? Van huis uit heb ik geerfd. Mijn ouders erfden dit van de ouders van vaders kant. Mijn grootouders hadden dit gekregen bij hun huwelijk. Mijn grootouders werkten allebei op het kasteel in Helmond: "Kasteel Wesselman". Zij kregen het ook bij hun huwelijk: schilderijtjes van "De verloren Zoon". Heeft u ooit een bekende persoonlijkheid ontmoet? In 1935 heb ik Paus Pius XI ontmoet. Wij waren op audientie met de K.V.J. in een prachtige zaal waar de Paus binnengedragen werd. Het was heel indrukwekkend. Welke belangrijke uitvindingen zijn tijdens uw leven tot uitvoering gekomen? (bijvoorbeeld televisie, mobiele telefoon of computer) Alle drie en nog vele andere artikelen. Bent u in uw leven politiek actief geweest? Voor welke partij? Neen, nooit. 29


Mijn dochter wel, zij was jaren bij de "Dolle Mina's". Is er een periode in uw leven waar u met veel genoegen op terugkijkt? Schooltijd, verenigingsleven. Op de lagere school zei een non eens: "Als je geboren wordt, krijg je van onze lieve Heer een pak met woorden mee. Als die op zijn, kan je niet meer praten". Dus van schrik hield je je mond. Welke periode van uw leven zou u nog eens over willen doen? Dat is mij vaker gevraagd. Het antwoord was altijd: "Als ik wist dat alles ging zoals het gegaan is, wil ik alles overdoen". Het ging niet allemaal voor de wind, maar samen ben je sterk. Mijn jeugdjaren waren zorgeloos. Later met de kinderen erbij, daar heb ik intens van genoten. Uw gedachten en gevoelens. Noem een paar van de beste boeken die u gelezen heeft? Vroeger las ik kinderboeken. Later had ik geen tijd. Een puzzelboek, dat kon nog wel. Wat is uw lievelingsuitdrukking? Kom binnen! Wat vindt u zo bijzonder of uniek aan uw familie? Het bijzondere aan de familie vind ik de saamhorigheid. Ons gezin Welke eigenschap waardeert u het meest in een vriend of vriendin? Eerlijkheid. Wie zijn uw beste vrienden? Eentje had ik vanaf de eerste Has van de huishoudschool tot zij gestorven is: Jo van Mierlo. Er waren meerdere vrienden en vriendinnen, maar Jo en ik wisten alles van elkaar. Wij hadden geen geheimen. Uw kinderen en kleinkinderen. Waren de kinderen onderling erg verschillend van aard toen ze klein waren? Natuurlijk was er verschil. De een is volgzamer dan de ander. Maar ik geloof niet dat ik ooit een klap uitgedeeld heb. Heeft de opvoeding die u als kind kreeg, meegespeeld in uw eigen taak als opvoeder? Het woord moeten werd bij mij thuis nooit gebruikt en ik heb in ons gezin dat woord ook nooit gebruikt. In welke zin heeft u uw kinderen juist anders opgevoed? Het ging bij mij thuis prima. Ik heb dat van mijn ouders over genomen. Welke aspecten van uw rol als ouder zijn het moeilijkst geweest? Je wilt het beste voor je kind. Na de lagere school komt de verdere studie en dan ga je zoeken. Wat ging u als ouder/opvoeder het gemakkelijkst af, en wat was het meest de moeite 30


waard? Vroeger waren de verdiensten niet zo hoog. Maandelijks salaris. Toen leefde je van de ene maand in de andere. Sparen kwam er niet veel van. Ik heb de kinderen al vroeg vader en moeder leren zeggen. Ik vond dat zo mooi klinken uit die kleine mondjes. Hoe kwam u erachter dat u voor de eerste maal grootouder zou worden? Wat voelde u toen? Dan komt alles weer voor ogen wat je zelf verwachtte. Hoe noemen uw kleinkinderen u? Mijn kleinkinderen noemen mij oma. Ik had een oom in Duitsland wonen, in Bonn bij Keulen. Hij was een broer van mijn vader's oom Willem. Hij noemde mij Berbsje. Dat vond ik grappig. Hij was getrouwd met tante Frieda: Godefride Debner. Wat vind u het leukst van grootouder zijn? Ik wil graag alles meemaken wat de kleinkinderen beleven. Lucas Gasselstraat 71, Helmond Toen wij in Helmond in de Lucas van Gasselstraat woonden, heeft mijn man in de voorkamer rechts in de hoek in het hout van de vloer een vierkant uitgezaagd van zeventig bij zeventig centimeter. Daarin had hij cement gestort van enkele centimeters dik. Als wij met vakantie gingen, werden daar de documenten en sieraden in gestopt. De plank erop, daarop kwam weer hardboard en dan weer de vloerbedekking. Wij konden met een gerust hard op vakantie gaan. Het heeft niet veel gescheeld of Gerrit was er niet meer geweest. Ik moest toevallig in de schuur zijn. Toen ik de deur open deed, zag ik tot mijn verbazing Geert op de keukentrap staan met een touw om zijn hals. Buurjongen Bart van Hout had dat touw over de balk gegooid. "Het was maar een spelletje", zei Bart. Ik was zo geschrokken dat ik niet meer weet wat ik heb gedaan. Onze eerste vakantie met zijn allen Toen wij voor de eerste keer met ons gezin op vakantie gingen, dat was in 1960, hadden wij niets om te kamperen. Vader was mede oprichter van de speeltuin Leonardus in Helmond en daar kregen we strozakken te leen. Vader had voor zichzelf en mij bij Stockx twee I.D.E.A.L. bedden gekocht. Bij de verkenners tenten geleend en een tentje gekocht. Alles bij elkaar had hij vijf tenten bij elkaar gescharreld. Deze stonden op de camping in een cirkel. Met touwen waren de nokken verbonden en middenin hing een lantaarntje dat 's nachts brandde. Toen mocht je nog doen wat je wilde. De strozakken werden bij een boer gevuld en na afloop van de vakantie werd er een grote kuil gegraven waar het stro in terecht kwam 31


en wij hadden een mooi kampvuur. In betere tijden werd alles uitgebreid, keuken aangebouwd. Er kwam meer luxe. Toen wij nog geen auto hadden, werden we gebracht door Pietje. Later hebben we vaak in een huisje gewoond. Huisje Vrouwenpolder. Camping "de Zandput" Vrouwenpolder Piet was ons eerste kind dat in Helmond geboren is. Veertien dagen over tijd. Vader was van spanning door de vloer gezakt: 2 planken kapot. 's Avonds om acht uur komt de verloskundige, Zr. Van Eekeren, mij even bekijken en zegt: "Ik heb pillen meegebracht. Die moet je vanavond vanaf tien uur elke tweede uur innemen en clan kom ik tegen vijf uur terug". Zij durfde het kind niet langer te laten zitten. Het kind was klaar om geboren te worden. De zuster was goed op tijd. Ik heb vader horen zeggen: "Wij hebben negen kinderen op de wereld gezet en ik heb maar te zorgen dat ze niets te kort komen" en hij heeft woord gehouden.

32


Nawoord

Ik vond het van Maarten een leuk idee, dat "Grootouder Boek" en ik heb het graag gedaan. Als je schrijft, zie je alles weer gebeuren. Soms leuk, soms minder leuk. Zo is het leven toch ook! Als ik na zoveel jaren weer terug kom op aarde schrijf ik wat ik in die tijd heb meegemaakt. Dat is dan weer een ander verhaal. Ook wil ik Henk en onze Gerrit bedanken dat zij de fotoreportage en volgorde van het verhaal op zich hebben genomen. Ik hoop dat iedereen het boek met plezier gaat lezen. Het is mijn bedoeling geweest om alle gebeurtenissen zo goed mogelijk leesbaar op te schrijven. Moeder Janssen Augustus 2003

Dit verhaal is opgenomen ter illustratie. Overeenkomsten met de werkelijkheid zijn toeval en namen zijn gefingeerd.

33


www.ineenboek.nl


In een boek demonstratie

In een boek demoboek  

Voorbeeld van een levensverhalenboek dat gemaakt is op www.ineenboek.nl

Advertisement