Page 1


Tytuł oryginału: The Crowd: A Study of the Popular Mind (Psychologie Des Foules) Tłumaczenie: Cezar Matkowski Projekt okładki: Jan Paluch Ilustracja: Michał Wręga ISBN: 978-83-246-3415-6 Polish edition copyright © 2012 by Helion S.A. All rights reserved. All rights reserved. No part of this book may be reproduced or transmitted in any form or by any means, electronic or mechanical, including photocopying, recording or by any information storage retrieval system, without permission from the Publisher. Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Materiały graficzne na okładce zostały wykorzystane za zgodą iStockPhoto Inc. Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://sensus.pl/user/opinie/pstlum Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: sensus@sensus.pl WWW: http://sensus.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Printed in Poland.

• Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę

• Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność


SPIS TRECI Przedmowa .................................................................................................5 Wprowadzenie ..........................................................................................11 Epoka tumów ..........................................................................................11

Ksiga I Umys tumów ..........................................................................19 1. Ogólne cechy tumów — psychologiczna zasada ich jednoci umysowej ...............................................................................21 2. Sentymenty i moralno tumów .................................................................30 1. Impulsywno, zmienno i draliwo tumów ......................................... 30 2. Podatno na sugesti i atwowierno tumów ........................................... 33 3. Przesada i prostota w sentymentach tumów ............................................... 42 4. Nietolerancja, autorytaryzm i konserwatyzm tumów ................................ 45 5. Moralno tumów ........................................................................................ 47

3. Idee, moc rozsdku i wyobrania tumów ...................................................51 1. Idee tumów ................................................................................................... 51 2. Sia rozsdku tumów .................................................................................... 55 3. Wyobrania tumów ...................................................................................... 57

4. Religijny ksztat wszystkich przekona tumów ...........................................61

Ksiga II Opinie i przekonania tumów ...................................................67 5. Odlege czynniki wpywajce na opinie i przekonania tumów .....................69 1. Rasa ................................................................................................................. 70 2. Tradycje .......................................................................................................... 71 3. Czas ................................................................................................................ 73 4. Instytucje spoeczne i polityczne .................................................................. 75 5. Edukacja ......................................................................................................... 78

6. Czynniki bezporednie wpywajce na opini tumów .................................88 1. Obrazy, sowa i sformuowania .................................................................... 88 2. Iluzje ............................................................................................................... 94 3. Dowiadczenie ............................................................................................... 95 4. Rozsdek ......................................................................................................... 97

3

Kup książkę

Poleć książkę


Gustave le Bon

7. Przywódcy tumów i ich metody perswazji ............................................... 101 1. Przywódcy tumów ......................................................................................101 2. Sposoby dziaania przywódców: afirmacja, powtarzanie, zaraliwo .......106 3. Presti ............................................................................................................111

8. Ograniczenia ró norodnoci pogldów i opinii tumów ............................. 122 1. Pogldy trwae ..............................................................................................122 2. Zmienne opinie tumów ..............................................................................127

Ksiga III Klasyfikacja i opis rónych rodzajów tumów ........................... 135 9. Klasyfikacja tumów ................................................................................ 137 1. Tumy heterogeniczne .................................................................................138 2. Tumy homogeniczne ..................................................................................139

10. Tumy uwa ane za zbrodnicze ............................................................... 141 11. Sdy przysigych ................................................................................... 146 12. Tumy wyborców .................................................................................... 154 13. Zgromadzenia parlamentarne .................................................................. 163

4

Kup książkę

Poleć książkę


Psychologia tumu

ROZDZIA 4. Religijny ksztat wszystkich przekona tumów

W

ykazalimy wyej, e tumy nie posuguj si rozsdkiem, przyjmuj i odrzucaj pomysy w caoci, nie toleruj dyskusji ani sprzecznoci i e przedstawiane im sugestie zajmuj cae dostpne im moliwoci rozumienia, przez co staraj si jak najszybciej przeksztaci te sugestie w dziaanie. Pokazalimy równie, e tumy, na które wywarto stosowny wpyw, s chtne do powicania si za wzbudzone w nich ideay. Zobaczylimy równie, e tumy przyjmuj wycznie gwatowne i skrajne sentymenty, przez co sympatia szybko zmienia si w uwielbienie, antypatia za równie szybko moe przerodzi si w nienawi. Te ogólne wskazania daj nam pewne rozeznanie i pozwalaj wyrobi sobie pogld na temat przekona ywionych przez tumy. Jeeli przyjrze si bliej tym przekonaniom, niezalenie od tego, czy dotyczy to epok odznaczajcych si gorc wiar religijn, czy te wielkimi rozruchami natury politycznej, jakich wiadkiem byo ostatnie stulecie, widoczne si staje, e przekonania owe zawsze przyjmuj specyficzn form, której nie jestem w stanie zdefiniowa lepiej ni poprzez nazwanie jej sentymentem religijnym. Sentyment ten posiada bardzo proste cechy, takie jak wyznawanie wiary w obecno istoty uwaanej za wysz, lk przed moc przypisywan tej istocie, lepe posusze stwo wzgldem jej polece , niezdolno do dyskutowania z dogmatami, ch do ich rozpowszechniania i skonno do postrzegania jako wrogów wszystkich, którzy ich nie akceptuj. Kiedy tego rodzaju sentyment odnosi si do niewidzialnego Boga, drewnianego lub kamiennego idola, bohatera czy te do politycznej idei, to jeeli posiada on wymienione powyej cechy, mona o nim powiedzie, e w istocie 61

Kup książkę

Poleć książkę


Gustave le Bon

ma on charakter religijny. Podejcie takie nieodmiennie zawiera te elementy nadnaturalne i cudowne. Tumy niewiadomie przypisuj tajemnicz moc formuom politycznym lub te zwyciskim przywódcom, którzy w danej chwili wzbudzaj w nich entuzjazm. Osoba wykazuje skonnoci religijne nie wtedy, kiedy wycznie czci jakie bóstwo, ale gdy poza wyznawaniem wiary powica wszystkie swoje zasoby umysowe, cakowicie poddaje si woli i przejawia peni fanatycznego zapau do suenia danej sprawie lub osobie, która staje si celem i przewodnikiem wszystkich myli i dziaa takiego wyznawcy. Religijne sentymenty zawsze wi si te z nietolerancj i fanatyzmem. S one nieodmiennie przejawiane przez wszystkich tych, którzy wierz, i posiadaj sekret osignicia doczesnego czy te wiecznego szczcia. Przejawy tych dwóch cech mona znale w kadej grupie ludzi powstaej w wyniku wspólnego przekonania jej czonków. Jakobini z czasów rzdów terroru byli w istocie tak samo religijni jak katoliccy inkwizytorzy, a ich okrutny zapa pochodzi z dokadnie tego samego róda. Przekonania tumów zakadaj owe cechy lepego posusze stwa, zapiekej nietolerancji i potrzeb agresywnej propagandy, które stanowi elementy skadowe sentymentu religijnego, i dlatego te mona powiedzie, e wszystkie one posiadaj form religijn. Czowiek uznany przez tum za bohatera jest dla faktycznym bogiem. Napoleon by takim bogiem przez pitnacie lat i adne bóstwo nie miao wicej wyznawców ani te nie wysyao ludzi na mier z wiksz atwoci. Chrzecija scy i poga scy bogowie nigdy nie posiadali tak absolutnej wadzy nad umysami ludzi, którzy znaleli si pod ich wpywem. Wszyscy zaoyciele religijnych i politycznych doktryn stworzyli je wanie dlatego, e wietnie radzili sobie z inspirowaniem tumów i wzbudzaniem w nich fanatycznych sentymentów, które sprawiay, i ludzie odnajdywali szczcie w wyznawaniu wiary w swoich idoli i okazywaniu im posusze stwa, a take w powicaniu dla nich swojego ycia. Tak dziao si w kadej z epok. Fustel de Coulanges w swojej wspaniaej 62

Kup książkę

Poleć książkę


Psychologia tumu

pracy powiconej rzymskiej Galii susznie wzmiankuje, e Cesarstwo Rzymskie byo utrzymywane nie przez si, lecz raczej przez wzbudzanie religijnego podziwu. „Nie zdarzy si dotd w historii drugi taki przypadek — zauwaa on trafnie — aby jaka forma rzdów utrzymywaa si w niezmiennym ksztacie przez pi stuleci […]. Wydaje si bowiem niemoliwe, aby trzydziestu legionom udao si zmusi do posusze stwa sto milionów ludzi”. Przyczyn posusze stwa mieszka ców Cesarstwa by fakt, e uosabiajcy wielko Rzymu cesarz by powszechnie czczony jako bóg. Powicone mu otarze znajdoway si nawet w najmniejszych miasteczkach Cesarstwa. „Jak Cesarstwo dugie i szerokie pojawiaa si w nim nowa religia, w której bóstwami byli cesarze. Jaki czas przed nastaniem ery chrzecija stwa caa Galia reprezentowana przez szedziesit miast wybudowaa wspóln wityni ku czci Augusta w pobliu Lyonu […]. Jej kapani wybierani przez zjednoczone miasta galijskie byli jednymi z najwaniejszych osobistoci w kraju […]. Wszystkiego tego nie da si przypisa lkowi i sualczoci. Cae narody nie s bowiem sualcze, a ju na pewno nie przez trzy wieki. To nie byli wycznie dworzanie czczcy swojego ksicia, ale by to cay Rzym, i to nie ograniczajcy si do miasta o tej nazwie, ale obejmujcy take Gali, Hiszpani, Grecj i Azj”. W dzisiejszych czasach dla uczczenia wikszoci wielkich ludzi zdolnych do podporzdkowania sobie umysów innych nie wznosi si otarzy, ale stawia si im pomniki albo maluje portrety, które nastpnie trafiaj do rk ich wielbicieli, i kult takich ludzi nie róni si szczególnie od kultu, jakim otaczano ich poprzedników. Zrozumienie filozofii historycznej mona osign wycznie przez docenienie fundamentalnej zasady psychologii tumów: tum przede wszystkim domaga si boga. Nie naley tu zakada, e opisywane wyej mechanizmy wynikaj z przesdów minionej epoki, które zostay obalone przez rozum. Sentymenty uwikane w wieczn walk z rozumem nigdy nie zostay pokonane. Tumy nie chc dzi sysze o religii i boskoci, w imi której byy przez dugi czas zniewalane, ale jednoczenie nigdy nie miay te tak wielu 63

Kup książkę

Poleć książkę


Gustave le Bon

fetyszy jak przez ostatnie sto lat. Dawne bóstwa nigdy nie miay tak wielu otarzy i pomników budowanych ku ich chwale. Ci, którzy zgbiali popularny w ostatnich latach ruch znany pod nazw bulanyzmu, byli w stanie dostrzec, z jak atwoci mona rozbudzi w tumach instynkty religijne. W caym kraju nie byo zajazdu, w którym nie wisiaby portret Boulangera. Bohaterowi temu przypisywano moc wyeliminowania wszystkich niesprawiedliwoci i bolczek, a tysice mczyzn byo gotowych odda dla niego ycie. Generaa tego czekaaby zatem wielka historyczna sawa, gdyby tylko on sam jako czowiek by w stanie dorówna swojej legendarnej reputacji. Nie ma sensu zatem udowadnia, e masy zawsze potrzebuj religii jako takiej, poniewa wszystkie polityczne, boskie i spoeczne doktryny przyjmuj si w tumach wycznie wtedy, gdy nabior ksztatu religijnego, to jest takiego, który odsuwa zagroenie dyskusj. Gdyby moliwe byo wprowadzenie powszechnego ateizmu, wówczas take i on wykazywaby cechy ferworu typowego dla sentymentu religijnego, a z zewntrz pod wszystkimi wzgldami przypominaby kult. Dobr ilustracj powyszych sów moe by obraz ewolucji maej sekty pozytywistów, którzy bardzo szybko podzielili los opisywanych przez Dostojewskiego nihilistów. Owieceni pewnego dnia wiatem rozumu zrzucili oni obrazy bóstw i witych zdobicych otarz w kaplicy, pogasili wiece i nie marnujc ani chwili, zastpili dotychczasowe obiekty kultu pracami ateistycznych filozofów, takich jak Büchner i Moleschott, po czym z penym namaszczeniem przed nimi uklkli. Obiekt ich religijnych pogldów uleg zmianie, ale czy to samo da si powiedzie o ich religijnym sentymencie? Po raz kolejny powtarzam, e pewne wydarzenia historyczne — a konkretnie te najwaniejsze — nie s moliwe do zrozumienia, dopóki nie zacznie si docenia religijnych form, jakie prdzej czy póniej przyjmuj wszystkie przekonania ywione przez tumy. Istniej spoeczne fenomeny, które musz by zbadane z perspektywy raczej psychologa ni naturalisty. Wielki historyk Taine bada Rewolucj wycznie jako naturalista, przez 64

Kup książkę

Poleć książkę


Psychologia tumu

co prawdziwa geneza wydarze czsto umykaa jego poznaniu. Wspaniale radzi sobie z obserwowaniem faktów, ale z braku wiedzy o psychologii tumów nie zawsze potrafi waciwie okreli ich róda. Fakty, które budziy w nim odraz z racji towarzyszcej im krwioerczoci, anarchii i gwatownoci, sprawiay, e w bohaterach wielkich dramatów widzia jedynie hord rzucajcych si w drgawkach dzikusów porzucajcych wasny interes wbrew swoim instynktom. Przemoc Rewolucji, masakry, potrzeba propagandy, deklarowanie wojny ze wszystkim i wszystkimi mona wyjani jedynie wtedy, gdy zrozumie si, e Rewolucja bya niczym wicej ni ustanowieniem w umysach mas nowego pogldu religijnego. Reformacja, masakra w noc w. Bartomieja, francuskie wojny religijne, inkwizycja i rzdy terroru s zjawiskami tego samego typu. Kade z nich jest wynikiem dziaania tumu kierowanego religijnymi sentymentami, które zawsze prowadz wyznawców do bezlitosnego tpienia ogniem i mieczem wszystkich opierajcych si przyjciu nowej wiary. Metody dziaania inkwizycji s widoczne w zachowaniu wszystkich ludzi autentycznie i mocno wierzcych w suszno swoich przekona . Gdyby tumy sigay po inne metody, nie nazywabym ich tak, jak to robiem dotychczas. Przewroty analogiczne do wczeniej cytowanych s moliwe jedynie wtedy, gdy zostan przywoane przez dusz mas. Nawet najgorsi despoci nie s w stanie wywoa ich na wasn rk. Kiedy historycy mówi nam, e masakra w noc w. Bartomieja bya dzieem króla, udowadniaj tym samym swoj nieznajomo psychologii tak tumów, jak i wadców. Manifestacje tego kalibru mog by bowiem wycznie wynikiem dziaania duszy tumów. Nawet najbardziej absolutna wadza najwikszego sporód despotów moe co najwyej przyspieszy lub opóni takie wydarzenia. Wspomniana masakra lub wojny religijne byy dzieem króla nie bardziej, ni rzdy terroru stanowiy dzieo Robespierre’a, Dantona lub Saint-Justa. U podoa wszystkich takich wydarze ley bowiem dusza tumów, nigdy za moc ich wadców.

65

Kup książkę

Poleć książkę


Psychologia t umu. Studium powszechego umys u  

Książka odczytywana współcześnie znakomicie puentuje zarówno historię, jak i wydarzenia bieżące. Jej oddziaływanie jest nie do przecenienia,...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you