Issuu on Google+


Wszelkie prawa zastrzeżone. Nieautoryzowane rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci jest zabronione. Wykonywanie kopii metodą kserograficzną, fotograficzną, a także kopiowanie książki na nośniku filmowym, magnetycznym lub innym powoduje naruszenie praw autorskich niniejszej publikacji. Wszystkie znaki występujące w tekście są zastrzeżonymi znakami firmowymi bądź towarowymi ich właścicieli. Autor oraz Wydawnictwo HELION dołożyli wszelkich starań, by zawarte w tej książce informacje były kompletne i rzetelne. Nie biorą jednak żadnej odpowiedzialności ani za ich wykorzystanie, ani za związane z tym ewentualne naruszenie praw patentowych lub autorskich. Autor oraz Wydawnictwo HELION nie ponoszą również żadnej odpowiedzialności za ewentualne szkody wynikłe z wykorzystania informacji zawartych w książce. Redaktor prowadzący: Barbara Gancarz-Wójcicka Projekt okładki: Magdalena Stasik Fotografia na okładce została wykorzystana za zgodą Shutterstock.

Wydawnictwo HELION ul. Kościuszki 1c, 44-100 GLIWICE tel. 32 231 22 19, 32 230 98 63 e-mail: onepress@onepress.pl WWW: http://onepress.pl (księgarnia internetowa, katalog książek)

Drogi Czytelniku! Jeżeli chcesz ocenić tę książkę, zajrzyj pod adres http://onepress.pl/user/opinie/kimbyc Możesz tam wpisać swoje uwagi, spostrzeżenia, recenzję. ISBN: 978-83-246-3699-0 Copyright © Paweł Gnatek 2012 Printed in Poland.

• Kup książkę • Poleć książkę • Oceń książkę

• Księgarnia internetowa • Lubię to! » Nasza społeczność


Spis treci Zaproszenie do skorzystania z poradnika ....................................7 1. Rynek pracy i edukacja ...............................................................13 Wprowadzenie ..................................................................................................13 Klasyfikacja profesji i specjalnoci ......................................................................14 Struktura polskiego systemu edukacyjnego .......................................................19 Struktura wyksztacenia spoeczestwa polskiego ............................................22 Profile ksztacenia i wyksztacenia w Polsce ......................................................26 Zawody poszukiwane .......................................................................................31 Zawody i brane z przyszoci .........................................................................34 Wynagrodzenia .................................................................................................37

2. Twoje cechy osobowoci ...........................................................41 Wprowadzenie ..................................................................................................41 Ankieta Cech Osobowoci ................................................................................42 Pierwsza cecha osobowoci ........................................................................43 Druga cecha osobowoci ............................................................................45 Trzecia cecha osobowoci ..........................................................................45 Czwarta cecha osobowoci ........................................................................46 Pita cecha osobowoci ..............................................................................48 Predyspozycje zawodowe wynikajce z Twoich cech osobowoci ..................50 Pierwsza cecha: neurotyczno ..................................................................51 Druga cecha: ekstrawersja ..........................................................................55 Trzecia cecha: otwarto na dowiadczenie ...............................................60 Czwarta cecha: ugodowo ........................................................................63 Pita cecha: sumienno ..............................................................................67 Znaczenie cech osobowoci .............................................................................70

Kup książkę

Poleć książkę


KIM CHCESZ BY?

3. Twoje zdolnoci ..........................................................................73 Wprowadzenie ................................................................................................. 73 Inteligencja ........................................................................................................ 74 Krótki test inteligencji ....................................................................................... 76 Dalsza diagnoza inteligencji ............................................................................... 79 Zdolnoci specyficzne ....................................................................................... 82 Wybitne uzdolnienia ......................................................................................... 88 Osignicia szkolne ........................................................................................... 90 Osignicia zawodowe ..................................................................................... 92 Prawidowe odpowiedzi do krótkiego testu inteligencji ................................... 95

4. Twoje preferencje i wartoci zwizane z prac .........................97 Preferencje zawodowe ..................................................................................... 97 Inwentarz Preferencji Zawodowych ................................................................ 98 Instrukcja .................................................................................................... 98 Klucz do obliczenia wyników ................................................................... 101 Interpretacja wyników .............................................................................. 102 Cztery rodzaje preferencji zawodowych ................................................. 102 Odkrywanie yciowego celu ........................................................................... 106 Wartoci zwizane z prac ............................................................................. 108 Wysokie wynagrodzenie jako warto ..................................................... 109 Sawa, wadza i presti .............................................................................. 112 Inne wartoci zwizane z prac ................................................................ 113 Wartoci wyznawane przez róne grupy ................................................. 115

5. Twoje zainteresowania i style poznawcze ...............................117 Zainteresowania edukacyjno-zawodowe ....................................................... 117 Zainteresowania i zdolnoci ............................................................................ 118 Stao zainteresowa .................................................................................... 119 Kwestionariusz Zainteresowa Edukacyjno-Zawodowych ............................ 120 Instrukcja .................................................................................................. 121 Podpowied .............................................................................................. 121 Klucz do obliczenia wyników ................................................................... 132 Jeszcze o zainteresowaniach zawodowych ..................................................... 136 Style poznawcze ............................................................................................. 137 Refleksyjno — impulsywno ................................................................ 138 Zaleno od pola — niezaleno od pola .............................................. 139 Abstrakcyjno — konkretno ................................................................ 141

4 Kup książkę

Poleć książkę


SPIS TRECI

6. Twój temperament ...................................................................143 Wprowadzenie ................................................................................................143 Cechy temperamentu .....................................................................................144 Reaktywno emocjonalna ........................................................................145 Predyspozycje zawodowe wynikajce z reaktywnoci emocjonalnej .......148 Rytmy chronobiologiczne ................................................................................150 Chronotypy ...............................................................................................150 Okoodobowy rytm wydajnoci ................................................................152

Zakoczenie .............................................................................155

5 Kup książkę

Poleć książkę


Kup książkę

Poleć książkę


ROZDZIA 2

Tw o j e c e c h y osobowoci

Wprowadzenie Odwoywanie si do cech (osobowoci, charakteru lub temperamentu) jest powszechnym sposobem, w jaki opisujemy jedni drugich. Mówimy czsto: „Ona jest bardzo niesumienna”, „Ale oni s gocinni” czy „On jest samotnikiem”. Zgodnie z wiedz potoczn mona skutecznie wyjania i przewidywa ludzkie zachowania, biorc pod uwag cechy konkretnych osób. W tym miejscu — a nie jest to wcale czsta zbieno — wnioski zdroworozsdkowe pokrywaj si z ustaleniami naukowymi (w tym przypadku tej nauki o czowieku, jak jest psychologia). W istocie niezliczone badania potwierdziy przydatno podejcia „cechowego”. Nauka jednak formuuje sdy dosy ostronie, wic dopowiada, e same cechy osobowoci nie wystarcz do penego zrozumienia czowieka. Na ludzi wpywaj bowiem jeszcze inne

Kup książkę

Poleć książkę


KIM CHCESZ BY?

skadniki psychiki, a take sytuacja, w jakiej si znajduj. Przy kierowaniu si wiedz potoczn zdecydowanie nie docenia si wpywu sytuacji. W tym poradniku zajmujemy si równie ni. „Sytuacja” w szerokim ujciu oznacza bowiem po prostu czynniki zewntrzne w stosunku do czowieka, w szczególnoci czynniki zmienne. Takim duym, ogólnym czynnikiem zewntrznym jest rynek pracy oraz biece i przysze zmiany go dotyczce. Najpopularniejsz na wiecie koncepcj osobowoci jako zbioru cech jest Picioczynnikowy Model Osobowoci (Five Factor Model). Jego autorami s Paul Costa i Robert McCrae. Seri pomysowych bada dowiedli oni (a wielu innych badaczy potwierdzio te ustalenia w swoich badaniach bazujcych na Modelu Picioczynnikowym), e osobowo rozumiana jako cechy (istniej te inne, „niecechowe” koncepcje osobowoci) jest wzgldnie staa u wikszoci ludzi w cigu caego ycia. Wprawdzie ksztatuje si ona (i jest ksztatowana przez innych), a wic podlega zmianom do dwudziestego, najdalej trzydziestego roku ycia. Jednak zdaniem autorów pomidzy trzydziestym a osiemdziesitym rokiem ycia pozostaje niemal niezmienna. Jest to podejcie bardzo radykalne i nie wszyscy je podzielaj. Niektórzy twierdz, e osobowo zmienia si bardziej.

Ankieta Cech Osobowoci Poniej zamieszczam pytania pomocne w okreleniu, jakie s Twoje cechy osobowoci. Zgodnie z modelem Costy i McCrae cech tych jest pi. Tutaj take rozpatrujemy ich pi, poniewa opieramy si na koncepcji zaproponowanej wanie przez wspomnianych dwóch naukowców. adne wyniki — przynajmniej teoretycznie — nie podlegaj wartociowaniu. Wie si to z faktem, e metoda Costy i McCrae nie jest przeznaczona do diagnozowania patologii. A zatem adne

42 Kup książkę

Poleć książkę


TWOJE CECHY OSOBOWOCI

— w praktyce prawie adne — wyniki nie wskazuj na zaburzone funkcjonowanie psychiczne. Natomiast pewne wyniki mog by lepsze od innych w zalenoci od kontekstu. Inne cechy osobowoci bd przecie przydatne w pracy sprzedawcy, a inne w przypadku hydraulika czy naukowca. Pierwsza tabelka z seri pyta ma Ci pomóc w ustaleniu, czy masz osobowo stabiln emocjonalnie, czy neurotyczn. Pamitaj, e chodzi o rozstrzygnicie, w jaki sposób odczuwasz lub zachowujesz si zwykle, czsto lub prawie zawsze, a niekoniecznie literalnie „zawsze”. Pomocna moe by wskazówka, aby w razie trudnoci ze zdecydowanym rozstrzygniciem, czy dotyczy Ci stwierdzenie po lewej stronie tabelki, czy te stwierdzenie po jej prawej stronie, wybra po prostu to, które pasuje do Ciebie bardziej. Podane wskazówki dotycz kadej z piciu tabelek odnoszcych si do piciu cech osobowoci. Zachcam te do porzucenia wystpujcej nieraz chci do przedstawiania si w lepszym wietle. Psycholodzy dobrze wiedz, e osoby badane czasami odpowiadaj na pytania testowe w taki sposób, aby „dobrze wypa” — oczywicie odwoujc si do swojego osobistego pomysu na to, jaki wizerunek i jakie wyniki s podane. Mona to zrozumie, cho nie usprawiedliwi, kiedy testowe badania psychologiczne mog by przepustk do czego, np. do profesji kierowcy albo do funkcji rodziny adopcyjnej czy zastpczej. Tutaj jednak kady sam moe oblicza i interpretowa swoje wyniki. I podzieli si nimi z innymi tylko wówczas i tylko w takim zakresie, jaki uzna za stosowny.

Pierwsza cecha osobowoci Zastanów si, w jaki sposób zachowujesz si lub co odczuwasz w wikszoci sytuacji (tabela 2.1).

43 Kup książkę

Poleć książkę


KIM CHCESZ BY?

Tabela 2.1. Zachowania, myli i uczucia waciwe dla rĂłnego stopnia natenia pierwszej cechy osobowoci Czy w wi kszoci sytuacji (przez wi kszo czasu) 1

jeste spokojny(a)?

przeywasz niepokĂłj lub si martwisz?

2

jeste zadowolony(a) z siebie?

jeste niezadowolony(a) z siebie?

3 czujesz si zrelaksowany(a)?

czujesz si napity(a) lub spity(a)?

4 przeywasz emocje o sabym nateniu?

przeywasz emocje o silnym nateniu?

5

Twoje emocje podlegaj niewielkim zmianom?

6

rzadko czujesz si przez kogo zraniony(a)?

7

czujesz si szczliwy(a)?

czujesz si nieszczliwy(a)?

8

poczucia winy dowiadczasz rzadko lub wcale?

poczucia winy dowiadczasz czsto lub cay czas?

nie jest dla Ciebie bardzo wane, aby 9 ludzie pozytywnie Ci oceniali, wspierali, pomagali Ci i dawali dowody uznania?

Twoje emocje s bardzo zmienne? CZY

czsto czujesz si zraniony(a) przez innych?

pozytywna ocena, wsparcie, pomoc i wyrazy uznania s dla Ciebie bardzo wane i czsto zauwaasz, czy wystpiy, czy te nie miay miejsca?

Pierwsza cecha osobowoci to neurotyczno. NiektĂłre osoby cechuje wiksza neurotyczno, a inne mniejsza. Niski poziom neurotycznoci nazywa si rĂłwnie stabilnoci emocjonaln. Jeli czciej pasoway do Ciebie okrelenia z lewej strony, to znaczy, e Twoja osobowo jest stabilna emocjonalnie. Natomiast jeli czciej pasoway do Ciebie okrelenia z prawej strony, oznacza to, e Twoja osobowo jest neurotyczna, a Ciebie mona okreli mianem neurotyka. Moesz rĂłwnie by gdzie porodku, pomidzy stabilnoci emocjonaln a neurotycznoci. WĂłwczas naleaoby Ci opisa jako osob umiarkowanie neurotyczn, co jest tosame z umiarkowan stabilnoci emocjonaln (wyjani to pĂł niej).

44 Kup ksiÄ…ĹźkÄ™

Poleć ksiąşkę


TWOJE CECHY OSOBOWOCI

Druga cecha osobowoci Wybierz, w jaki sposób zachowujesz si lub co odczuwasz w wikszoci sytuacji. Druga cecha osobowoci to ekstrawersja (ekstrawertyczno). Niektóre osoby cechuje wiksza ekstrawersja, a inne mniejsza. Niski poziom ekstrawersji nazywa si równie introwersj. Lewa strona tabeli 2.2 opisuje niski poziom ekstrawersji (czyli introwersj). Natomiast prawa strona okrela to, co typowe dla (wysokiej) ekstrawersji. Jeli pasuje do Ciebie wicej okrele po lewej, masz osobowo introwertywn, jeste introwertykiem. Jeli pasuje do Ciebie wicej stwierdze po prawej, masz osobowo ekstrawertywn, jeste ekstrawertykiem. Jeli wydaje Ci si, e jeste czciowo introwertykiem, a czciowo ekstrawertykiem i nie sposób stwierdzi, która z tych czci u Ciebie dominuje, wówczas odnosi si do Ciebie okrelenie ambiwertyk. Jest to wanie osoba bdca gdzie w rodku pomidzy introwersj a ekstrawersj.

Trzecia cecha osobowoci Wybierz, w jaki sposób zachowujesz si lub co odczuwasz w wikszoci sytuacji (tabela 2.3). Trzeci cech osobowoci jest otwarto na dowiadczenie. Jeli czciej pasoway do Ciebie okrelenia z lewej strony, to znaczy, e jeste osob zamknit na dowiadczenie. Natomiast jeeli czciej pasoway do Ciebie okrelenia z prawej strony, oznacza to, e jeste osob otwart na dowiadczenie. Moesz równie by gdzie porodku. Wówczas naleaoby Ci opisa jako osob umiarkowanie otwart na dowiadczenie, co jest tosame z umiarkowanym zamkniciem na dowiadczenie.

45 Kup książkę

Poleć książkę


KIM CHCESZ BY?

Tabela 2.2. Zachowania, myli i uczucia waciwe dla rĂłnego stopnia natenia drugiej cechy osobowoci Czy w wi kszoci sytuacji (przez wi kszo czasu) 1

masz mao energii?

jeste peny(a) energii?

2

wolisz myle ni dziaa ?

wolisz dziaa ni myle ?

3

lepiej si czujesz, kiedy przebywasz w samotnoci?

lepiej si czujesz, kiedy przebywasz wrĂłd ludzi?

4

jeste czowiekiem maomĂłwnym?

jeste czowiekiem rozmownym?

5

unikasz ryzyka?

nie przeszkadza Ci podejmowanie ryzyka?

6

masz raczej niskie tempo yciowe, tempo dziaania?

masz raczej wysokie tempo yciowe, tempo dziaania?

7

jeste refleksyjny(a), to znaczy zanim zareagujesz w jakiej sytuacji, zastanawiasz si, jak zareagowa ?

jeste impulsywny(a), to znaczy reagujesz natychmiastowo, pod wpywem impulsu, bez namysu?

8

emocje pozytywne, ktĂłrych dowiadczasz, s sabo nasilone albo zdarzaj Ci si rzadko?

emocje pozytywne, ktĂłrych dowiadczasz, CZY s silne albo czste?

9

lubisz rozmyla , wspomina , planowa , zaglda w swoje wntrze?

10 kontakty i relacje midzyludzkie sprawiaj Ci troch lub wicej ni troch kopotĂłw? 11

masz niewielu znajomych i przyjaciĂł, np. tylko jednego albo dwĂłch?

nie lubisz rozmyla , wspomina , planowa , zaglda w swoje wntrze? dobrze lub bardzo dobrze radzisz sobie w kontaktach i relacjach z innymi? masz wielu znajomych i przyjaciĂł?

12 wolisz (wola(a)by) uprawia sporty indywidualne?

wolisz (wola(a)by) uprawia sporty zespoowe?

13 potrzebujesz niewielkiej stymulacji ze wiata zewntrznego, aby czu si dobrze?

potrzebujesz duej stymulacji zewntrznej, aby czu si dobrze?

14 jeste osob odpowiedzialn, na ktĂłrej prawie zawsze mona polega ?

niejednokrotnie nie wywizujesz si ze zobowiza?

Czwarta cecha osobowoci Wybierz, w jaki sposĂłb zachowujesz si lub co odczuwasz w wikszoci sytuacji (tabela 2.4). 46 Kup ksiÄ…ĹźkÄ™

Poleć ksiąşkę


TWOJE CECHY OSOBOWOCI

Tabela 2.3. Zachowania, myli i uczucia waciwe dla rĂłnego stopnia natenia trzeciej cechy osobowoci Czy w wi kszoci sytuacji (przez wi kszo czasu) 1

twardo stpasz po ziemi?

bujasz w obokach?

2

nie jeste zbyt twĂłrczy(a)?

jeste osob twĂłrcz?

3

jeste taki(a) jak wikszo ludzi?

jeste osob oryginaln i si wyrĂłniasz?

4 rzadko korzystasz z wyobra ni?

czsto korzystasz z wyobra ni?

5 masz pogldy konserwatywne? 6 nie lubisz zmian? 7

jeli znajdziesz skuteczny sposĂłb robienia czego, to pĂł niej si go trzymasz?

masz pogldy postpowe? CZY lubisz zmiany? jeli znajdziesz skuteczny sposĂłb robienia czego, po jakim czasie i tak prĂłbujesz robi to inaczej?

8 nie masz zainteresowa intelektualnych, np. nie lubisz czyta ksiek?

lubisz posugiwa si swoim intelektem, np. duo czytasz?

9 interesuj Ci wycznie tematy i sprawy praktyczne i yciowe?

interesujesz si sztuk, muzyk, literatur, rozwaaniami filozoficznymi?

Tabela 2.4. Zachowania, myli i uczucia waciwe dla rĂłnego stopnia natenia czwartej cechy osobowoci Czy w wi kszoci sytuacji (przez wi kszo czasu) 1

jeste podejrzliwy(a)?

jeste ufny(a) wobec ludzi?

2

jeste skpy(a)?

jeste hojny(a)?

3

jeste krytyczny(a) wobec innych?

jeste wyrozumiay(a) wobec ludzi?

4 chtnie narzucasz innym swoj wol?

niechtnie narzucasz innym swoj wol?

5 czsto popadasz w konflikty? 6 dbasz o swoje sprawy? 7

jeste osob raczej chodn?

raczej unikasz konfliktĂłw? CZY

pomagasz innym i dbasz o cudze dobro? jeste osob pen ciepa?

8 jeste wystarczajco asertywny(a), a czasami lub nawet czsto zachowujesz si agresywnie?

nie jeste do asertywny(a), zachowujesz si raczej ulegle?

9 nie zaprztasz sobie gowy tym, jak ludzie czuj si w Twoim towarzystwie?

dbasz o to, aby inni czuli si dobrze w Twoim towarzystwie? 47

Kup ksiÄ…ĹźkÄ™

Poleć ksiąşkę


KIM CHCESZ BY?

Czwart cech osobowoci stanowi ugodowo. Jeli czciej pasoway do Ciebie okrelenia z lewej strony, to znaczy, e jeste osob nieugodow (mao ugodow). Natomiast jeli czciej pasoway do Ciebie okrelenia z prawej strony, oznacza to, e jeste osob (bardzo) ugodow. Moesz rĂłwnie by gdzie porodku. WĂłwczas uznalibymy Ci za osob umiarkowanie ugodow.

Pita cecha osobowoci Wybierz, w jaki sposĂłb zachowujesz si lub co odczuwasz w wikszoci sytuacji (tabela 2.5). Tabela 2.5. Zachowania, myli i uczucia waciwe dla rĂłnego stopnia natenia pitej cechy osobowoci Czy w wi kszoci sytuacji (przez wi kszo czasu) 1

nie dbasz o szczegĂły?

dbasz o szczegĂły?

2

bycie czowiekiem pracowitym nie jest dla Ciebie wane?

jeste pracowity(a)?

3

spĂł niasz si?

jeste punktualny(a)?

4 cenisz spontaniczno ? 5 w obliczu przeciwnoci i trudnoci atwo rezygnujesz z denia do okrelonego celu?

jeste dobrze zorganizowany(a)? CZY

jeste wytrway(a) w deniu do celĂłw mimo przeszkĂłd?

6 waniejsze jest dla Ciebie mio spdza czas?

waniejsze s dla Ciebie osignicia?

7

utrzymujesz w pokoju porzdek?

pozwalasz sobie mie w pokoju baagan?

8 dziaasz pod wpywem impulsu?

jeste ostrony(a)?

9 nie obawiasz si popeniania bdĂłw?

odczuwasz lk przed zrobieniem czego w sposĂłb niedoskonay?

Pit cech osobowoci stanowi sumienno. Jeli czciej pasoway do Ciebie okrelenia z lewej strony, to znaczy, e jeste osob niesumienn (mao sumienn). Natomiast jeeli czciej pasoway do Ciebie 48 Kup ksiÄ…ĹźkÄ™

Poleć ksiąşkę


TWOJE CECHY OSOBOWOCI

okrelenia z prawej strony, oznacza to, e jeste osob (bardzo) sumienn. Moesz równie by gdzie porodku. Wówczas uznalibymy Ci za czowieka umiarkowanie sumiennego. Pamitaj, aby nie przywizywa nadmiernej wagi do uzyskanych wyników. Maj one charakter jedynie orientacyjny, poniewa nie jest to prawdziwy kwestionariusz osobowoci. Z naukowego punktu widzenia ma status ankiety. To, jak wypade — dowolna konfiguracja wyników w zakresie wszystkich piciu cech — prawdopodobnie jest zgodne z rzeczywistoci, zwaszcza jeli druga cz niniejszego rozdziau przyniesie w Twoim odczuciu potwierdzenie tej nie w peni profesjonalnej autodiagnozy psychologicznej. Jednak prawdziwy test psychologiczny w odrónieniu od tak zwanych psychozabaw czy psychotestów zamieszczanych w kolorowych czasopismach, czy nawet w odrónieniu od ankiet zaproponowanych przeze mnie, ma powaniejszy charakter. Stanowi efekt wytonej pracy uczonych, którzy poprzez kolejne etapy tworz „narzdzia psychometryczne” w zgodzie ze skomplikowanymi zasadami metodologii i statystyki. To, co tu pisz, nie odnosi si jedynie do powyszego narzdzia badajcego cechy osobowoci, ale do wszystkich ankiet w niniejszym poradniku: do Krótkiego Testu Inteligencji, do Inwentarza Preferencji Zawodowych i do Kwestionariusza Zainteresowa Edukacyjno-Zawodowych. Jeli chcesz mie pewno co do tego, jak zdiagnozowa swoj osobowo i predyspozycje zawodowe, udaj si do dyplomowanego psychologa albo doradcy zawodowego. Jest wiele miejsc godnych polecenia: instytucje wspierajce zatrudnienie i przedsibiorczo, powiatowe urzdy pracy, prywatne gabinety, poradnie psychologicznopedagogiczne. Miejscem stosunkowo nowym, prnie si rozwijajcym i coraz bardziej wiarygodnym jest internet, trzeba jednak mie pewno, e zamieszczony na stronie internetowej test psychologiczny jest w peni profesjonalny.

49 Kup książkę

Poleć książkę



Kim chcesz by Wybierz zaw d najlepszy dla Ciebie