Page 1


…Po radę do ksiązki

IDŹ DO:  Spis treści  Przykładowy rozdział

KATALOG KSIĄŻEK:    

Katalog online Bestsellery Nowe książki Zapowiedzi

CENNIK I INFORMACJE:  Zamów informacje o nowościach  Zamów cennik

CZYTELNIA:  Fragmenty książek online

do przechowalni do do koszyka koszyka

BESTSELLER

NOWOŚĆ

Wydawnictwo Helion ul. Kościuszki 1c 44-100 Gliwice tel. 032 230 98 63 e-mail: helion@helion.pl e-mail: septem@septem.pl redakcja: redakcjawww@septem.pl informacje: o księgarni septem.pl

Inteligencja emocjonalna dla bystrzaków Autor: Steven J. Stein Tłumaczenie: Cezar Matkowski ISBN: 978-83-246-3010-3 Tytuł oryginału: Emotional Intelligence For Dummies Format: 170 × 230, stron: 304

• • • • • • • •

• • • • • • • • •

Zrozum język emocji Naukowe podstawy inteligencji emocjonalnej Sposoby rozładowywania napiętych sytuacji Metody poprawiania własnej wydajności w pracy Cztery kluczowe zasady trwałego związku Wskazówki dotyczące tego, kiedy warto walczyć, a kiedy lepiej milczeć Informacje pomagające rozwijać inteligencję emocjonalną Twojego dziecka Strategie podwyższania inteligencji emocjonalnej u siebie i innych Znaczenie inteligencji emocjonalnej w domu, pracy, szkole, wśród przyjaciół i w kontaktach z nieznajomymi Człowiek inteligentny emocjonalnie: skutecznie radzi sobie w trudnych sytuacjach; wyraża się jasno; zyskuje szacunek otoczenia; wpływa na rozmówców; zachowuje zimną krew w stresujących momentach; rozumie swoje reakcje na innych ludzi i różne sytuacje; umie kontrolować innych podczas negocjacji; posiada dużą automotywację; zachowuje pozytywne nastawienie.

Czuj, myśl i zachowuj się tak, jak na osobę inteligentną emocjonalnie przystało! Czy pojęcie inteligencja emocjonalna brzmi dla Ciebie niczym oksymoron? Coś takiego, jak olbrzymia szpilka albo ciepły lód? Myślisz, że ludzie mogą być albo inteligentni (w tradycyjnym rozumieniu tego słowa), albo emocjonalni? Nie wierzysz, że można posłać swoje uczucia na uniwersytet? Jednak musisz zgodzić się z tym, że emocje są użyteczne i stanowią ważne źródło informacji. Inteligencja emocjonalna ma wiele wspólnego z inteligentnym kierowaniem własnymi uczuciami oraz emocjami osób w Twoim otoczeniu. A dzięki wiedzy i ćwiczeniom zawartym w tej książce wreszcie ją zrozumiesz i rozwiniesz swoje zdolności rozpoznawania emocji, wykorzystywania ich oraz zarządzania nimi. Inteligencja emocjonalna dla bystrzaków zachęci Cię do spojrzenia z szerszej perspektywy na to, co znaczy być inteligentnym, i pomoże Ci rozwinąć umiejętności emocjonalne, które pozwolą na prowadzenie lepszego, szczęśliwszego życia. dr Peter Salovey, wykładowca psychologii na Uniwersytecie Yale


Spis treci O autorze .......................................................................................................................11 Podzikowania od autora ..............................................................................................13 Przedmowa ....................................................................................................................15 Wprowadzenie ...............................................................................................................17 O ksice .........................................................................................................................................17 Naiwne zaoenia ..............................................................................................................................18 Konwencje zastosowane w ksice ......................................................................................................18 Czego nie czyta ...............................................................................................................................19 Jak podzielona jest ksika .................................................................................................................19 Cz I. Nowy gatunek inteligencji .................................................................................................19 Cz II. Podstawy inteligencji emocjonalnej ...................................................................................19 Cz III. Inteligencja emocjonalna w pracy ....................................................................................20 Cz IV. Inteligencja emocjonalna w domu ...................................................................................21 Cz V. Dekalogi ........................................................................................................................21 Ikony wykorzystane w ksice .............................................................................................................21 Co dalej? ..........................................................................................................................................22

Cz I: Nowy gatunek inteligencji .......................... 23 Rozdzia 1: Czy czujesz si mdrze? .............................................................................25 Definicja inteligencji emocjonalnej ......................................................................................................25 Jak dba o emocje ..............................................................................................................................26 Rozumienie emocji innych ludzi .........................................................................................................29 Wpywanie na emocje innych .........................................................................................................30 Zota zasada ................................................................................................................................31 Stosowanie inteligencji emocjonalnej w pracy ......................................................................................31 Zalety inteligencji emocjonalnej w miejscu pracy .............................................................................32 Zalety inteligentnego emocjonalnie rodowiska pracy .......................................................................32 W poszukiwaniu lepszych relacji rodzinnych .......................................................................................34

Rozdzia 2: Ocena Twojej inteligencji emocjonalnej ....................................................37 Mierzenie inteligencji emocjonalnej ....................................................................................................37 Czu, myle i zachowywa si tak, jak na osob inteligentn emocjonalnie przystao ..............................39 Czu jak na osob emocjonalnie inteligentn przystao .....................................................................40


4

Inteligencja emocjonalna dla bystrzaków Myle jak na osob inteligentn emocjonalnie przystao ..................................................................41 Zachowywa si jak na osob inteligentn emocjonalnie przystao ....................................................42 Jak rozpozna osob mao inteligentn emocjonalnie ............................................................................43

Rozdzia 3: Jak znale szczcie ................................................................................ 45 Definicja szczcia .............................................................................................................................45 Zrozumie zalety szczliwoci ......................................................................................................46 Zmie swoje emocje .....................................................................................................................47 Kwestia optymizmu ......................................................................................................................48 Zna swoje wady i zalety ...............................................................................................................49 Odnale  prawdziwe szczcie ...........................................................................................................50

Cz II: Podstawy inteligencji emocjonalnej ............53 Rozdzia 4: Naukowe podstawy inteligencji emocjonalnej ......................................... 55 Rónice pomidzy inteligencj emocjonaln a IQ ................................................................................55 Jaki wpyw maj na nas emocje ...........................................................................................................56 Przedstawienie inteligencji emocjonalnej .............................................................................................59 Jak dziaaj testy EQ ....................................................................................................................60 Czym róni si testy EQ od testów osobowoci .................................................................................64 Osobowo a umiejtnoci emocjonalne ..............................................................................................65 Osobowo a róne fazy ycia ........................................................................................................66 Zmiana inteligencji emocjonalnej ...................................................................................................67

Rozdzia 5: Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji ........................................... 69 Definiowanie uczu ...........................................................................................................................69 Rozpoznawanie emocji ......................................................................................................................71 Zagbiajc si w emocje ...................................................................................................................73 Interpretowanie zachowa .............................................................................................................73 Ocena zachowa autodestruktywnych ............................................................................................74 Jak odczytywa jzyk ciaa .............................................................................................................77 Odczytywanie wasnych emocji na podstawie reakcji innych ludzi .....................................................79 Zmiana emocji negatywnych ..............................................................................................................80 Rozpoznawanie emocji negatywnych ..............................................................................................81 Teoria REBT .............................................................................................................................82

Rozdzia 6: Opanowanie emocji ................................................................................... 85 A zatem czuj si le, sabo i smutno. Co teraz? ..................................................................................85 Restrukturyzacja kognitywna .........................................................................................................86 Sposoby rozpraszania ...................................................................................................................88 Relaksacja, medytacja i podobne wiczenia .....................................................................................89 Jak dziaa wiadomo chwili .........................................................................................................92 Jak wydosta si z kiepskiej sytuacji ....................................................................................................93 Podejcie krótkoterminowe ............................................................................................................94 Rozwizania dugoterminowe ........................................................................................................95


Spis treci Zmiana emocji na lepsze ...................................................................................................................95

wiczenie jest wane .....................................................................................................................96 Rozwijanie psychologii pozytywnej .................................................................................................96

Rozdzia 7: Zrozumie empati .....................................................................................99 Rónice midzy empati i sympati ....................................................................................................99 Na pocztku jeste Ty .................................................................................................................100 Dlaczego empatia jest taka wana ................................................................................................100 Odczytywanie emocji .......................................................................................................................102 Wejcie w skór drugiego czowieka .............................................................................................104 Zacznij od sowa ........................................................................................................................104 Co mówi twarz ...........................................................................................................................105 Dekodowanie mowy ciaa ............................................................................................................106 Jak pokaza innym, e rozumiesz ich uczucia .....................................................................................106 Sprawdzanie wizi ......................................................................................................................107 Uzyskiwanie potwierdzenia .........................................................................................................107 Sytuacje, w których empatia moe faktycznie pomóc ......................................................................108 Wzmacnianie relacji bliskich osób ................................................................................................108 Zrozumie przyjació i krewnych ..................................................................................................110 Radzenie sobie z obcymi w napitych sytuacjach ...........................................................................110

Rozdzia 8: Kontrolowanie emocji innych ludzi ..........................................................113 Zmiana reakcji na innych ludzi ........................................................................................................113 Uwaaj na wasne reakcje ............................................................................................................114 Praca z reakcjami alternatywnymi ................................................................................................115 Kontrolowanie emocji innych ludzi ...................................................................................................116 Okrelanie intencji innych ludzi ...................................................................................................117 Ustalanie realistycznego zachowania alternatywnego .....................................................................118 Jak sprawi, by inni zechcieli si zmieni .......................................................................................119 Kontakty z niemiymi lud mi ............................................................................................................120 Ustalenie optymalnego wyniku ....................................................................................................121 Opracowywanie technik radzenia sobie z trudnymi lud mi .............................................................122 Radzenie sobie z trudnymi przyjaciómi i krewnymi ...........................................................................123 Zacznij od koca ........................................................................................................................123 Jak odnale  podan relacj ......................................................................................................124

Cz III: Inteligencja emocjonalna w miejscu pracy ................................................127 Rozdzia 9: Radzenie sobie z trudnymi sytuacjami w miejscu pracy ..........................129 Czy masz uczucia w pracy? ..............................................................................................................129 Jak zrozumie uczucia w miejscu pracy .........................................................................................130 Jak kontrolowa wasne emocje .....................................................................................................130 Badanie sytuacji budzcej najgorsze emocje ...................................................................................133 Panowanie nad kopotami ...........................................................................................................134 Radzenie sobie z lkami ..............................................................................................................135

5


6

Inteligencja emocjonalna dla bystrzaków Analizowanie sytuacji pozwalajcych dziaa optymalnie ....................................................................136 Kontrolowanie emocji innych wspópracowników ...............................................................................139

Rozdzia 10: Inteligencja emocjonalna jako ródo sukcesu ..................................... 141 Znale  waciw prac ...................................................................................................................142 Badanie zainteresowa, osobowoci oraz inteligencji .....................................................................142 Kiedy EQ moe pomóc ..............................................................................................................145 Ocena ycia zawodowego ................................................................................................................147 Postaraj si zrozumie swoje odczucia ..........................................................................................147 Postaraj si zrozumie, kiedy dobrze czujesz si w pracy ................................................................148 Postaraj si zrozumie, co robisz najlepiej .....................................................................................149 Poprawienie skutecznoci w pracy z lud mi .......................................................................................150 Czy jeste osob towarzysk? .......................................................................................................151 Skuteczne kontaktowanie si z lud mi w miejscu pracy ..................................................................152 Jak dziaa skuteczniej w pracy samodzielnej .....................................................................................153 Czy lubisz pracowa samodzielnie? ..............................................................................................153 Jak pracowa samodzielnie ..........................................................................................................154 Wpywanie na ludzi w miejscu pracy ................................................................................................155 Korzystanie z empatii w celu dokonania sprzeday ........................................................................156 Zrozumie asertywno ...............................................................................................................157 Jak lepiej pracowa w zespole ...........................................................................................................157 Zrozumie zespoy ......................................................................................................................158 Jak znale  swoje miejsce w zespole ..............................................................................................159 Pomaganie czonkom zespou ......................................................................................................159

Rozdzia 11: Jak zosta inteligentnym emocjonalnie przywódc .............................. 161 Jak skoni innych do pracy ..............................................................................................................162 Czy chcesz zosta kierownikiem? .................................................................................................162 Jak skoni innych, aby Ci suchali? ............................................................................................163 Zapewnianie sobie wspópracy innych ..........................................................................................164 Przewodzenie innym .........................................................................................................................165 Kim jest skuteczny przywódca w miejscu pracy? ........................................................................167 Poznaj swoje umiejtnoci przywódcze .........................................................................................170 Znaj swoje saboci .....................................................................................................................171 Czy nadajesz si na przywódc? ..................................................................................................172 Okazja czyni przywódc ..............................................................................................................173

Rozdzia 12: Jak stworzy inteligentne emocjonalnie miejsce pracy ....................... 175 Definiowanie inteligentnego emocjonalnie miejsca pracy .....................................................................176 Przecitne miejsce pracy ..............................................................................................................177 Inteligentne emocjonalnie miejsce pracy ........................................................................................179 Czy Twoje miejsce pracy jest inteligentne emocjonalnie? ....................................................................180 Opisywanie zalet miejsca pracy ....................................................................................................181 Zaznaczenie okazji do poprawy ...................................................................................................182 Skd wiadomo, czy miejsce pracy jest inteligentne emocjonalnie? ...................................................183 Jak równoway ycie zawodowe z osobistym ....................................................................................184 Znaj swoje wartoci ....................................................................................................................184 Czas pracy .................................................................................................................................185


Spis treci Patrzc na swoje ycie .................................................................................................................187 Jak zrównoway prac i ycie osobiste .........................................................................................188 Tworzenie inteligentnych emocjonalnie zespoów ...............................................................................188 Definicja zespou roboczego .........................................................................................................189 Jak dziaa sprawny zespó ............................................................................................................190 Zwikszanie inteligencji emocjonalnej zespou ...............................................................................191 Uczy swoje miejsce pracy bardziej inteligentnym emocjonalnie ..........................................................191 Zacznij od siebie ........................................................................................................................192 Wpywanie na wspópracowników ................................................................................................192 Jak kierowa kierownikiem ...........................................................................................................193 Droga w gór .............................................................................................................................195

Rozdzia 13: Jak wykorzysta inteligencj emocjonaln w szkole ............................197 Dlaczego tak wielu studentów nie koczy pierwszego roku ..................................................................198 Szkolne stopnie i matura .............................................................................................................198 To ju nie przelewki: witamy na studiach .....................................................................................199 Problemy studentów pierwszego roku ...........................................................................................200 Przygotowanie do radzenia sobie z problemami emocjonalnymi i spoecznymi .................................201 Sygnay ostrzegawcze ......................................................................................................................202 Adaptacja na pierwszym roku ......................................................................................................203 Po czym poznasz, e co jest nie tak .............................................................................................203 Jak wróci na dawne tory .................................................................................................................204 Odkrywanie potencjalnych problemów .........................................................................................204 Sprawdzanie swoich zasobów ......................................................................................................205 Przejcie do dziaania .................................................................................................................206 Znajomo celów dugofalowych ......................................................................................................207 Spisywanie zalet .........................................................................................................................208 Okrelanie mocnych i sabych stron ..............................................................................................209 Ustalanie celów dugofalowych ....................................................................................................210 Osiganie celów dugofalowych ....................................................................................................210

Cz IV: Inteligencja emocjonalna w domu ........... 211 Rozdzia 14: Tworzenie inteligentnych emocjonalnie zwizków ................................213 Ocena wasnego zwizku .................................................................................................................214 Dlaczego inteligencja emocjonalna jest wana w zwizkach ............................................................214 Ocena zwizku ...........................................................................................................................215 Wpyw emocji na zwizek ................................................................................................................217 Emocje — uniwersalny klej do zwizków ......................................................................................218 W jaki sposób emocje pozwalaj Wam na wspólny rozwój .............................................................218 Dlaczego emocje si zmieniaj .....................................................................................................220 Zrozumie i opanowa emocje partnera ............................................................................................221 Mierzenie emocjonalnej temperatury partnera ...............................................................................221 Od czego zacz kontrolowanie emocji .........................................................................................221 Przekraczanie granic przy zmianie emocji .....................................................................................223 Korzystanie w zwizku z umiejtnoci emocjonalnych ........................................................................223 Mierzenie wasnej temperatury emocjonalnej .................................................................................224

7


8

Inteligencja emocjonalna dla bystrzaków O co warto walczy .....................................................................................................................224 Kiedy lepiej trzyma jzyk za zbami ............................................................................................226 Empatia w subie zwizku ..........................................................................................................226 Budowanie zdrowych relacji spoecznych ..........................................................................................227 Wykorzystywanie umiejtnoci emocjonalnych w relacjach spoecznych ...........................................227 Równowaenie umiejtnoci emocjonalnych i spoecznych .............................................................228

Rozdzia 15: Rodzicielstwo inteligentne emocjonalnie ............................................. 231 Jak inteligentni ludzie staj si nieinteligentnymi emocjonalnie rodzicami .............................................232 Czego nie mówi si o dzieciach ....................................................................................................233 Kontrolowanie wasnych emocji ...................................................................................................233 Zrozumienie partnera ......................................................................................................................234 Dziaanie zespoowe ...................................................................................................................236 Kontrolowanie emocji partnera .....................................................................................................237 Zachowywanie spokoju w kontakcie z dzieckiem ...............................................................................238 Wykorzystywanie umiejtnoci emocjonalnych do kontrolowania zachowa dziecka ..............................239 Kontrolowanie emocji dziecka ......................................................................................................239 Empatia Twoim przewodnikiem ..................................................................................................240 Rozwizywanie problemów w trakcie kryzysu ................................................................................240 Jak sobie poradzi z nastolatkiem ......................................................................................................241 Co musisz wiedzie o elastycznoci ...............................................................................................241 Kiedy przydaje si opanowanie stresu ..........................................................................................242 Jak si odnale  w burzliwym yciu nastolatka ...................................................................................243 Jak zachowa samoocen i równowag psychiczn .........................................................................244 Ocena umiejtnoci interpersonalnych nastolatka ..........................................................................245 Pokazywanie nastolatkowi odpowiedzialnoci spoecznej ............................................................245

Rozdzia 16: Jak wychowa inteligentne emocjonalnie dziecko ............................... 247 Zrozumie swoje dziecko .................................................................................................................247 Wczesne modelowanie empatii ....................................................................................................248 Odczytywanie nastrojów dziecka ..................................................................................................249 Jak sprawi, aby dziecko byo bardziej wiadome swoich emocji ..........................................................250

wiczenia samowiadomoci .......................................................................................................250 czenie emocji i konsekwencji ....................................................................................................251 Co robi, gdy dziecko jest wycofane ..................................................................................................253 Dlaczego dzieci bywaj niemiae .................................................................................................253 Jak wycign dziecko z jego skorupy ...........................................................................................254 Jak sobie radzi z nadmiern aktywnoci i agresj .............................................................................255 Epidemia ADHD ......................................................................................................................255 Czy Twoje dziecko cierpi na ADHD? .........................................................................................256 Dlaczego dziecko zachowuje si agresywnie ..................................................................................256 Jak stwierdzi, czy dziecko jest zbyt agresywne? ........................................................................258 Znaczenie braku emocji ..............................................................................................................259 Jak zredukowa opór dziecka .......................................................................................................260 Jak sprawi, by nastolatek lepiej pozna swoj inteligencj emocjonaln ...............................................261 Jak rozmawia z dzieckiem o emocjach .........................................................................................262 Jak skoni nastolatka do czytania poradników ...............................................................................263


Spis treci Jak pomóc nastolatkowi w rozwijaniu inteligencji emocjonalnej ............................................................263 czenie teorii z praktyk ............................................................................................................264 Pozwól im odkrywa inteligencj emocjonaln ...............................................................................264

Cz V: Dekalogi ................................................ 265 Rozdzia 17: Dziesi sposobów na poprawienie wasnej inteligencji emocjonalnej ...... 267 Osign lepsz samowiadomo .....................................................................................................267 Wyraaj swoje myli, uczucia i przekonania ...................................................................................268 Odkryj swoje pasje ..........................................................................................................................269 Znaj swoje sabe i mocne strony .....................................................................................................269 Postaw si na miejscu innej osoby .....................................................................................................270 Kontroluj emocje innych ..................................................................................................................271 Okazuj odpowiedzialno spoeczn .................................................................................................272 Kontrola wasnych impulsów ............................................................................................................272 Zwiksz swoj elastyczno ..............................................................................................................273 Poczuj szczcie ..............................................................................................................................274

Rozdzia 18: Dziesi sposobów na pomaganie innym w rozwijaniu inteligencji emocjonalnej .................................................275 Podejcie porednie .........................................................................................................................276 Rozmowa .......................................................................................................................................276 Wiedz, kiedy inni Ci suchaj .........................................................................................................277 Ocena chci zmian ..........................................................................................................................277 Informacje zwrotne ..........................................................................................................................278 Zapewnianie strategii ......................................................................................................................278 Sprawdzanie postpów ....................................................................................................................279 Analizowanie skutków zego zachowania ..........................................................................................279 Wyjanianie w inny sposób ..............................................................................................................280 Podkrelaj korzyci ..........................................................................................................................280

Rozdzia 19: Dziesi sposobów na uczynienie wiata miejscem bardziej inteligentnym emocjonalnie .....................................283 Troska o innych ..............................................................................................................................283 Skupienie si na innych ...................................................................................................................284 Praca nad sob ...............................................................................................................................285 Pomagaj swojej rodzinie ..................................................................................................................285 Wspieranie spoecznoci lokalnej ......................................................................................................286 Poprawa stanowiska pracy ...............................................................................................................286 Propagowanie uprzejmoci ..............................................................................................................286 Ograniczanie nienawici ..................................................................................................................287 Suba ojczy nie .............................................................................................................................287 Zmienianie wiata ...........................................................................................................................288

9


10

Inteligencja emocjonalna dla bystrzak贸w Dodatek: Dodatkowe informacje na temat inteligencji emocjonalnej i spoecznej ..........289 Ksiki ...........................................................................................................................................289 Strony internetowe i inne r贸da .......................................................................................................290

Skorowidz ................................................................................................................... 293


Rozdzia 5

Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji W tym rozdziale:  Odkryjesz swoje emocje.  Zapoznasz si ze swoimi emocjami.  Poradzisz sobie z emocjami negatywnymi.

W

tym rozdziale zajmiemy si wreszcie kwintesencj inteligencji emocjonalnej. Zaczn od prostego truizmu: kady czowiek posiada uczucia. O ile nie jeste Spockiem z serialu Star Trek (a i tak czasami mam wtpliwoci co do tej postaci), to czsto okazujesz emocje. Paczesz, miejesz si, zocisz, smucisz, mieszasz, ekscytujesz, odczuwasz zaskoczenie, a czasami po prostu si nudzisz. Kiedy zastanowi si nad tym bliej, moe si okaza, e w kadej chwili odczuwasz jak emocj. Uczu nie odczuwaj jedynie osoby cierpice na aleksytymi (nazwa tej choroby oznacza po grecku „brak uczu”). Jest to rzadkie zaburzenie psychiczne, cho badania wykazay, e w umiarkowanej i lekkiej postaci moe wystpowa u cakiem sporej liczby ludzi, najczciej u mczyzn. Na szczcie nawet lekkie przypadki s wci stosunkowo rzadkie. Ludzie chorzy na aleksytymi nie s w stanie okreli, zrozumie czy opisa wasnych uczu. Nie wiedz, czy w danej chwili czuj szczcie, smutek czy jakkolwiek inn emocj. Nie potrafi te odpowiedzie na pytanie, jak si czuj. Zwykle maj równie kopoty z wyobraeniem sobie wydarze, które mogyby im pomóc okreli wasne emocje. Dlatego te, o ile nie cierpisz na aleksytymi, w niniejszym rozdziale dowiesz si, jak lepiej zrozumie wasne emocje.

Definiowanie uczu Definicje emocji, uczu i nastrojów oraz rónice pomidzy nimi od dawna s przedmiotem wielu dugich sporów. Na nasze potrzeby moemy jednak zastosowa nastpujce proste definicje:


70

Cz II: Podstawy inteligencji emocjonalnej

9 Uczucia. Do uczu zaliczamy nasze subiektywne dowiadczenia emocji lub

wrae, np.: „Jest mi smutno”, „Czuj ból” czy te, cytujc amerykaskiego prezydenta, „Czuj wasz ból”. Uczucie to doznanie osobiste. Patrzc na Ciebie, mog wprawdzie uzna, e jeste osob w danej chwili zadowolon lub obojtn, ale kiedy mi powiesz, e czujesz smutek, wówczas nie mam moliwoci dyskutowa z tym stwierdzeniem. Podobnie jak „przeczucie”, uczucia s gboko osobiste i niemoliwe do udowodnienia czy zademonstrowania.

9 Nastroje: Nastrój to stan mentalny (stan umysu) w danym momencie. czy on

odczuwanie oraz mylenie i zwykle trwa duej ni uczucie. Moe te odnosi si do grupy (np. pastwa, którego obywatele czuj, e yje im si kiepsko). Na ogó te starasz si trzyma z dala od pewnych ludzi, gdy s oni „znowu w tym nastroju”.

9 Emocje. Emocje, zwane te „afektami”, to silne uczucia o charakterze pobudzenia

pozytywnego lub negatywnego. Wikszo psychologów uwaa, e emocje mona zdefiniowa w sposób twardy. Innymi sowy, jeeli powiesz, e czujesz si „nie w sosie” (uczucie), to psycholog bdzie na ogó stara si doj, czy oznacza to zmieszanie, zmczenie, smutek czy irytacj.

Rónic pomidzy emocjami a uczuciami atwo jest podsumowa w nastpujcy sposób: emocje s obiektywnymi stanami uczuciowymi. S jasne, dobrze zdefiniowane i dowiadczane przez wszystkich ludzi w podobny sposób. Psychologom udao si zdefiniowa dziesitki czystych emocji, chocia moe s te stany czce kilka emocji w jedn. Przypomina to czenie skadników podczas pieczenia: po zmieszaniu mleka, mki i jajek oraz podgrzaniu tak powstaej masy powstaje ciasto. Poczenie zniecierpliwienia i podenerwowania moe poskutkowa silnym gniewem, jeeli emocje skadowe nie zostan w por rozadowane. Z kolei rado i niepewno mog wywoa stan, zwany optymizmem. Uczucia s bardziej subiektywne ni emocje. Niektórzy ludzie lepiej ni inni radz sobie z ich okrelaniem. By moe uwaasz, e nie s one tak jasne jak emocje. Julia na przykad usyszaa, jak jej koleanka z pracy mówia komu, e Tadeusz otrzyma awans, na który ona bardzo liczya i bya pewna, i nowe stanowisko ma prawie w kieszeni. Syszc t informacj, Julia poczua niemiy skurcz odka, który przypomina objawy wzdcia. Jest to jednak tylko jej osobiste wraenie, gdy osoba patrzca na ni z boku mogaby pomyle, e Julia tak naprawd czuje ból i smutek. A jak w to wszystko wpisuje si nastrój? Có, Julia mogaby powiedzie, e jest w kiepskim nastroju, ale jednoczenie mogaby pomyle, e jest on wynikiem niestrawnoci. Bez uczu w zasadzie nie yjemy. Zdolno odczuwania szczcia, radoci, podniecenia, a nawet bólu, krzywdy i straty czyni Ci czowiekiem. Jednak wspóczesne spoeczestwo na wiele sposobów pozbawia nas zdolnoci odczuwania. W szkole, pracy i yciu spoecznym skupiasz si przede wszystkim na umiejtnociach intelektualnych. Takie ycie pozbawione uczu przypomina film czarno-biay, w którym widoczne s jedynie odcienie szaroci — ciemniejsze, gdy nachodz Ci mroczne uczucia, i janiejsze, gdy czujesz si lepiej. Oczywicie drugi biegun tego spektrum, na którym wszystkie niuanse ycia oddane s w ostrym, wielobarwnym Technicolorze, te nie jest szczególnie podany. Z pewnoci znasz osoby, które silnie reaguj na kad, nawet najdrobniejsz zmian, tak jak brak cigych komplementów, pochwa, uznania czy uwagi. Nadmiar emocji moe by silnym obcieniem nie tylko dla Ciebie, ale take dla ludzi w Twoim otoczeniu.


Rozdzia 5: Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji Optymalnym rozwizaniem jest zachowanie równowagi. Oznacza to, e powinnimy by wiadomi tego, na jak wiele emocji moemy sobie w danej sytuacji pozwoli, i nie przekracza tej granicy. Niedostateczna ilo emocji oznacza bowiem brak motywacji, za jej nadmiar moe sta si przyczyn lków. Przykadowo, jeeli przygotowujesz si do wanego egzaminu, prawdopodobnie masz jak strategi przygotowywania si do niego. Jedni preferuj uczenie si przez cay dzie i ca noc przed egzaminem (co nie jest zbyt dobrym pomysem), podczas gdy inni przygotowuj si wczeniej, tak aby na egzamin przyj wypocztym i penym si. Pomyl o niektórych swoich emocjach, które pojawiaj si w cigu dnia. By moe pamitasz frustracje czy poraki prowadzce do wybuchu gniewu albo jakie osignicia budzce rado. Jeli przypomnisz sobie jakie emocje z ostatnich 48 godzin, zapisz je w notatniku. W wykonaniu tego zadania mog Ci pomóc ponisze pytania:

9 Ile rónych emocji pojawio si w tym czasie? 9 Czy byy one agodne, czy intensywne? 9 Jak trudne byo dla Ciebie ich rozpoznanie? Przykadanie wikszej wagi do odczuwanych emocji jest jednym ze sposobów zwikszenia zdolnoci do ich dostrzegania. Zastanów si, czy w cigu ostatnich dwóch dni zdarzyo Ci si odczuwa wiele rónych emocji, czy te byo ich tylko kilka?

Rozpoznawanie emocji W jzyku polskim istnieje wiele sów na okrelenie stanów emocjonalnych. W tej czci rozdziau chc przedstawi Ci list takich sów. Cz z nich oznacza emocje pozytywne, cz — neutralne, a cz — zdecydowanie negatywne. Ludzie inteligentni emocjonalnie zwykle prezentuj bogaty zasób sownictwa uywanego do okrelania wasnych stanów emocjonalnych. Przy czym nie mam tu na myli pozowania na osob wysublimowan, ale raczej autentyczne wyczucie tego, co aktualnie si dzieje. Ludzie tacy na ogó potrafi równie sprawnie przekazywa informacje o swoich stanach emocjonalnych. Ludzie posiadajcy bogatszy zasób odpowiednich sów na ogó podczas wyraania emocji posuguj si kontekstem w celu peniejszego wyraenia tego, co maj na myli. Porównaj: „Czuj si gupio”. „Czuj zniechcenie po trzech nieudanych próbach”. Dobry sownik emocjonalny pozwala nie tylko na janiejsze przedstawianie swoich emocji, uatwiajc Ci zrozumienie, co si z Tob dzieje, ale umoliwia take skuteczniejsze poinformowanie o tym innych. Rozumiejc siebie i pozwalajc, aby inni rozumieli Ciebie, masz wiksze szanse na osignicie wyznaczonych sobie celów. Zapewne zdajesz sobie spraw z tego, jak frustrujca moe by niemono ustalenia róda emocji lub skali jej wpywu na otoczenie. Ciko jest bowiem co naprawi, jeeli nie wiemy, w czym tkwi bd.

71


72

Cz II: Podstawy inteligencji emocjonalnej Ponisze wiczenie pozwoli Ci nazwa emocje. Zacznij od przejrzenia poniszej listy: agresja bezradno ciekawo duma ekstaza frustracja lk nadzieja niesmak odrzucenie ostrono pewno siebie podenerwowanie przekonanie przykro rozbawienie samotno skrpowanie smutek strach szczliwo ulga upokorzenie wesoo wrogo wcieko wyczerpanie wzburzenie zadowolenie zakochanie zawi zazdro zdecydowanie zniechcenie

apatia bogo depresja ekscytacja entuzjazm histeria mio niepewno niezdecydowanie optymizm paranoja podejrzliwo ponuro przeraenie rado rozczarowanie satysfakcja sabo spok贸j szczcie szok uniesienie uraza wina wstrt wycofanie wyobcowanie zachwyt zainteresowanie zaskoczenie zawstydzenie zo zmieszanie

al

Po przejrzeniu powyszej listy wykonaj nastpujce dziaania: 1. Zapisz w swoim notatniku ka d emocj, jakiej zdarzyo Ci si dowiadczy w cigu caego ycia.


Rozdzia 5: Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji 2. Nastpnie obok ka dej emocji zapisz odpowiednio: znak +, je eli jest to emocja pozytywna, znak – obok emocji negatywnej i 0 obok emocji neutralnej. 3. Oce intensywno ka dej z emocji, u ywajc skali 1 – 10, gdzie 1 oznacza si minimaln, 5 to rednie nat enie, za 10 to emocja skrajnie silna. 4. Dodaj wartoci wszystkich dowiadczanych emocji i zapisz wynik w notatniku. 5. Dodaj wartoci wszystkich emocji pozytywnych i zapisz wynik. Nastpnie zrób to samo z emocjami negatywnymi. 6. Porównaj warto emocji negatywnych i pozytywnych. Których emocji dowiadczasz wicej? Jaka jest rednia intensywno emocji pozytywnych w porównaniu do negatywnych? Czy sdzisz, e intensywno ma zwizek z tym, jakiego rodzaju emocje dostrzegasz czciej? Moesz wykorzysta powysz list, tak aby lepiej zrozumie i nazwa swoje emocje. Czasami nie przykadamy bowiem zbyt duej wagi do tego, co czujemy. Majc jednak na podordziu stosowny sownik, moesz pod koniec dnia skorzysta z niego, tak aby lepiej zrozumie uczucia, których zdarzyo Ci si w tym dniu dowiadcza. Ludzie o szerszym zakresie emocji maj bogatsze ycie i dowiadczaj wiata w sposób gbszy i peniejszy. Waciwe postrzeganie i nazywanie emocji oraz nawizywanie empatycznej wizi z innymi wymaga zdolnoci do opisywania rónych emocji oraz korzystania z nich. Przy dalszym rozbudowywaniu wasnego sownika spróbuj znale  synonimy dla emocji, których dowiadczasz najczciej. Wikszy zasób sów uatwi Ci dokadne okrelanie tego, co naprawd czujesz w danej chwili.

Zagbiajc si w emocje Czasami samo przeczytanie nazwy emocji nie pozwala stwierdzi, co tak naprawd czujesz. Ba, nawet wiadomo tego, e co jest nie tak, moe nie wystarczy. Konieczne jest wówczas zrozumienie, dlaczego w danej sytuacji lub towarzystwie czujesz si le. Naley wic obserwowa swoje dziaania, reakcje swojego organizmu oraz zachowanie innych ludzi.

Interpretowanie zachowa Prawdopodobnie znasz takie sytuacje, w których zachowanie jakiej osoby jest niezgodne z tym, co ta osoba Ci mówi. Kto moe Ci na przykad owiadczy, e jeste osob zabawn, ale mówi to bez cienia wesooci czy sympatii, podobnie jak dziecko zarzekajce si, e nie wzio ciastek z kredensu, chocia jego rozbiegany wzrok, wiercenie si na miejscu, niemoliwe do powstrzymania umieszki i napicie w gosie mówi co zupenie innego. Zachowania nierzadko skutecznie zdradzaj faktyczne myli i uczucia. Dlatego te musisz wyczuli si na to, jak zachowuj si ludzie przebywajcy wokó Ciebie, i dobrze interpretowa te wskazówki. Umiejtno dostrzegania niewerbalnych sygnaów wysyanych przez osoby, z którymi si spotykasz, moe Ci pomóc w zrozumieniu ich prawdziwych uczu i emocji.

73


74

Cz II: Podstawy inteligencji emocjonalnej Ponisze wiczenie polega na obserwacji ludzi z daleka.

9 Postaw si w roli obserwatora. Nie musisz si angaowa osobicie w sytuacj,

wystarczy, e przyjmiesz pozycj bezstronnego wiadka. Pozwól sobie na odrobin kreatywnoci. Obserwuj ludzi w miejscach publicznych, takich jak hol w hotelu, popularny bar w centrum czy galeria handlowa (staraj si jednak zachowywa dyskretnie i nie gap si na kogo jak sroka w gnat). Moesz te robi to podczas ogldania filmów i seriali. Jednak emocje ywych ludzi s duo bardziej realistyczne, a nie sztuczne jak w filmach. Najlepiej zacznij od rozpoznawania wasnych emocji. Kiedy ju uznasz, e analizowanie uczu nie sprawia ci problemów, i nauczysz si rozpoznawa swoje emocje, moesz poprosi partnera (partnerk) o to samo, a nastpnie porówna Wasze wnioski.

9 Zapisz swoje obserwacje. Przy kadej zaobserwowanej sytuacji zapisz w swoim

notatniku nastpujce informacje (patrz przykad na rysunku 5.1): x Za kadym razem, gdy widzisz wyraz jakiej emocji, zorientuj si, czy jest to emocja pozytywna, czy negatywna, i oce jej intensywno w skali 1 – 10 (1 – niska, 10 – wysoka). x Sprawd , czy potrafisz okreli przyczyn pojawienia si tej emocji. x Wska sygnay, dziki którym udao Ci si zidentyfikowa dan emocj (np. jzyk ciaa, ton gosu, wyraz twarzy itp.). x Nie zapomnij o zanotowaniu kontekstu, w jakim pojawia si ta emocja.

Rysunek 5.1. Obserwuj innych i notuj wyniki obserwacji

Emocja

Typ

kobieta zadowolona

P/N

kobieta zatroskana

P/N

Natenie

Przyczyna

Sygnay

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Powiedzia co do niej i popatrzy na ni.

szeroki, promienny umiech, podejcie do mczyzny

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10

Mówia spokojnie i patrzya na jego filiank.

zmarszczenie brwi, spuszczenie wzroku

Chocia niekiedy udaje nam si stumi, zafaszowa czy ukry nasze prawdziwe uczucia w stosunku do kogo lub czego, to jednak za porednictwem naszych zachowa moemy czasem zdradzi nasze prawdziwe intencje. Zdarzyo Ci si zapewne zachowywa niekiedy w jaki dziwny sposób, chocia sam nie rozumiae powodu takiego zachowania. Czy na przykad zdarzao Ci si unika pewnych ludzi bez wyra nego powodu? A moe kiedy przesadnie zareagowae czy zareagowaa na poczynion przez kogo uwag, która bya tylko niewinnym komentarzem? Aby uzyska wikszy wgld w takie emocje, zastanów si nad tymi swoimi zachowaniami, które wykonujesz nawykowo, cho waciwie nie wiesz, dlaczego to robisz w taki wanie sposób.

Ocena zachowa autodestruktywnych Pomyl o zachowaniach, które s dla Ciebie najszkodliwsze. Moe to by palenie, przejadanie si lub uywanie narkotyków. Wiele osób zaczyna pali, aby zademonstrowa swoj doroso, wyrafinowanie czy ekscentryczno. Pocztkowo ju samo uczucie towarzyszce zaciganiu si papierosem sprawia, e chcesz pali, chocia sama czynno nie wydaje Ci si naturalna czy choby przyjemna. Twoje niektóre emocje i uczucia


Rozdzia 5: Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji mog jednak spowodowa, e wpadniesz w naóg palenia. Pocztkiem naogu mog by na przykad lki bd niskie poczucie wasnej wartoci. To wanie z ich powodu wiele nastolatków zaczyna siga po papierosy. A teraz wyobra sobie, e ludzie potrafi okreli te uczucia spustowe (czyli emocje bdce przyczyn danego zachowania). Dziki zrozumieniu, e takie uczucia istniej, i uwiadomieniu sobie ich przyczyny ludzie mog zmieni swoje zachowanie (np. rzuci naóg). Niektórzy palacze twierdz, e nawet gdyby wiedzieli, jakie emocje le u podstaw ich zachowania, i mogli podj wiadomy wybór, to najprawdopodobniej wybraliby palenie. Dlatego te taka wiadomo moe pomóc wielu pocztkujcym palaczom, dajc im pewne informacje, które mog, cho wcale nie musz, doprowadzi ich do rzucenia palenia. Po pewnym czasie palenie staje si naogiem. W midzyczasie emocje wzbudzajce tak reakcj przejmuj nad palaczem coraz wiksz kontrol. Wiele osób uywajcych nikotyny mówi, e s chwile, w których bardzo chc zapali. Ta ch jest emocjonaln przyczyn takiego wanie zachowania. Dlatego te na przykad poczucie lku przed egzaminem czy rozmow moe by przyczyn sigania po papierosa. Z kolei próby rzucenia palenia mog by dla palacza dodatkowym bod cem stresujcym. Identyczny mechanizm mona te dostrzec u osób przejadajcych si lub uywajcych narkotyków, gdy zachowania te na ogó s uwarunkowane emocjonalnie. Wprawdzie w pocztkowych stadiach takiego procesu potrafimy jeszcze kontrolowa nasze nieprzyjemne uczucia, ale czsto wyglda to tak, e kiedy czujemy smutek lub lk, idziemy co zje i dziki temu czujemy si lepiej (a jeeli zaywamy narkotyki, to nawet duo lepiej). Pó niej ju za kadym razem, gdy tylko nachodz nas wspomniane nieprzyjemne uczucia, zaczynamy powtarza t sytuacj, przez co jedzenie, narkotyki czy inny bodziec staj si naszym jedynym sposobem radzenia sobie z niemiymi uczuciami. Niektórzy ludzie wykazuj mniej skrajne nawyki, które czasami ciko jest im wyjani racjonalnie. Mog oni na przykad w restauracji czy kinie siada w konkretnych miejscach, wybiera tylko specyficzne typy potraw, unika pewnych ludzi, przerywa innym podczas rozmowy, patrze w ziemi podczas rozmowy czy te kóci si z wybranymi osobami. Niektórzy ludzie nie mog na przykad powstrzyma si od natychmiastowej reakcji na widok mczyzny z dugimi wosami, czowieka w mundurze czy osoby w stroju rytualnym jakiej religii. Czy opisane wyej sytuacje wywouj u Ciebie jakie uczucia? Czy masz nad nimi kontrol i moesz je wykorzysta do zapocztkowania podanych zachowa? Osoby bardzo odmienne niekiedy wywouj w Tobie lk lub ostrono. Te uczucia mog szybko przerodzi si w emocj lub jakie dziwne zachowanie, np. unikanie danej osoby (lub grupy osób), dowiadczanie niemiych emocji na jej widok lub wygaszanie krytycznych komentarzy. Ci, którzy w takich sytuacjach wykazuj przesadn ostrono, mog si wycofywa i utrzymywa nienaturalnie daleki dystans wobec odmiennych osób. W wielu sytuacjach Twoje zachowania mog by dobrym wska nikiem Twoich emocji, a niekiedy jeszcze gbszych mechanizmów. Moesz je te potraktowa jako sygnay posiadanych uczu. Patrzc na sytuacj z innej perspektywy, moesz uzyska wskazówki, które pomog Ci lepiej zrozumie przyczyny oraz charakter Twoich dziaa.

75


76

Cz II: Podstawy inteligencji emocjonalnej

Bycie panem samego siebie Kiedy zaczynaem swoj karier psychologa, pracowaem z nastolatkami cierpicymi na powane zaburzenia natury emocjonalnej i behawioralnej. Wielu z tych modych ludzi miao te kopoty z prawem. Czsto reagowali oporem oraz buntem i zwykle starali si pokaza, e to wanie oni „kontroluj” siebie i ca sytuacj. Jednake pomimo tych prób zaprezentowania wysokiej samokontroli wyra nie byo wida, e ludzie ci nie potrafi kierowa wasnym yciem. Wikszo z nich bya wyrzucana ze szkó, za czonkowie spoecznoci lokalnych, a nawet ich rówienicy, odsuwali si od nich. Nie musz dodawa, e nierzadko byli wzywani do sdu, a take kierowani do poradni zdrowia psychicznego, a czasem te na leczenie psychiatryczne.

Takie postawienie sprawy umoliwiao mi osignicie podwójnego sukcesu. Gdyby bowiem moi pacjenci zaczli kontrolowa zachowania (co oznaczaoby, e si myliem w ich ocenie), wówczas ich stan zaczby si rzeczywicie poprawia. Gdyby jednak kontynuowali szkodliwe zachowania (przyznajc mi tym samym racj), wówczas przyszliby do mnie po rad, jak sta si panami wasnych emocji. Gdy próbujesz sprawi, aby ludzie zmienili swoje nawyki, musisz zacz od oceny ich gotowoci do takiej zmiany. Pierwszym stadium zmian jest bowiem tzw. faza prekontemplacyjna. Osoba, która powinna si zmieni, mówi wtedy: „Wszystko jest pod kontrol. Dziki za trosk, ale dobrze sobie radz”. Na tym etapie interwencje polegajce na wywoywaniu strachu czy stymulowaniu do nauki bd terapii nie daj wikszych szans na wywoanie dugofalowych efektów.

Ci modzi ludzie wydawali si naogowo popada w tarapaty, chocia przez cay czas starali si udowodni, e w peni kontroluj swoje ycie. Czsto zadawaem im pytanie, czy wol by panami, czy niewolnikami, a oni (bez wyjtku) wybierali pierwsz odpowied . Wtedy pytaem ich, dlaczego w takim Aby skutecznie zmotywowa drug osob do dziaania, w fazie prekontemplacyjnej dobrze jest przedrazie decyduj si na rol niewolnika. stawi problem w taki sposób, aby druga osoba Syszc to pytanie, modzi ludzie czsto nie rozu- zainteresowaa si swoim stanem i moliwociamieli, o co mi chodzi. Wtedy im wyjaniaem, e mi uzyskania nad nim wikszej kontroli. Moesz tracc kontrol nad wasnym yciem, w rzeczywi- pokaza takiej osobie, w jaki sposób jest ona w stastoci stali si niewolnikami wasnych impulsów nie zmieni swoje zachowania, i podkreli, e jest i emocji. A wanie brak kontroli emocjonalnej to moliwe wycznie przy zmianie trybu ycia. Na czsto bywa przyczyn, dla której modzi ludzie przykad jeden z moich przyjació musia uda si popadaj w kopoty i zaczynaj naduywa alko- do dentysty na powane leczenie. Dentysta mu holu bd narkotyków. powiedzia, e powinien codziennie wieczorem czyci zby yk dentystyczn, gdy jest to nieWikszo nastolatków nie lubi by niewolnikami ani zbdne dla prawidowej regeneracji szkliwa i dzinawet sucha polece wydawanych przez innych. se. Mój przyjaciel odpar jednak, e nie ma na to Dlatego te przedstawienie ich zachowania w tym czasu. Dentysta wcale nie zacz go straszy ani wietle pozwala czsto na poprawienie sytuacji poucza, powiedzia jedynie po prostu: „Nie ma tych modych ludzi. Jakkolwiek na to patrze, gdyby sprawy. Prosz czyci tylko te zby, które chce byli panami samych siebie, wówczas mieliby przy- pan zachowa”. Nawietlanie problemu z odponajmniej czciow kontrol nad swoimi emocjami. wiedniej perspektywy do skutecznie podnosi Wtedy mógbym ich poprosi, aby mi udowodnili szans sukcesu. (a przede wszystkim sobie), e faktycznie maj nad sob wadz, pokazujc obszary ycia, w których faktycznie sprawuj kontrol nad emocjami.


Rozdzia 5: Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji

Jak odczytywa jzyk ciaa Badania wykazuj, e jzyk ciaa przekazuje do 50% tego, co chcemy powiedzie. Jeeli nie wierzysz, e ludzie mog odczytywa to, co przekazujesz ciaem, spróbuj spdzi nieco czasu w towarzystwie wiatowej klasy pokerzystów, którzy znani s ze swoich zdolnoci odczytywania intencji innych ludzi. Jeli wci bdziesz mie wtpliwoci, spróbuj zagra z nimi kilka partii. Pokerzyci nazywaj sygnay niewerbalne wskazówkami, by moe dlatego, e wskazuj one Twoje emocje zwizane z jakim konkretnym zachowaniem. Prawdopodobnie znasz takie subtelne sygnay, jak unoszenie brwi, drapanie si po gowie czy zagryzanie wargi. Z tego te powodu pokerzyci zakadaj czasami ciemne okulary i czapki z daszkiem, aby w ten sposób ukry niektóre z tych sygnaów, które mogyby zdradzi ich emocje podczas gry. Obserwowanie graczy moe by kopalni wiedzy na temat zachowania ludzi. Przykadowo, jeeli kto wyglda na niezadowolonego, moe to oznacza, e czuje si saby i naraony na atak, na co moesz zareagowa prób wsparcia. Z kolei dobrze widoczne oznaki pewnoci siebie mog sugerowa, e dana osoba przecenia swoje szanse. Sabo lub niepewno mog by z kolei znamionowane przez takie sygnay, jak: przyspieszone ttno, wyschnite gardo, drenie mini (zwaszcza dygotanie doni), amicy si gos czy rozszerzone renice. Z drugiej strony osoba pewna siebie równie moe mie podniesione ttno. Osoby próbujce wprowadzi Ci w bd potrafi kontrolowa swoj mow ciaa oraz sposób oddychania. Pokerzyci uwaaj równie, e istotne informacje moe nie sama postawa ciaa. Po rozdaniu kart gracz moe zmieni sposób, w jaki siedzi. Zapadnicie si w krzele moe oznacza sabe karty i brak pewnoci siebie. Wychylanie si do przodu kojarzone jest zwykle z blefowaniem, za pozycja wyprostowana oraz zwracanie uwagi na zachowanie innych graczy znamionuje posiadanie mocnych kart. Kiedy wic nastpnym razem bdziesz z kim rozmawia, popatrz na sposób jego siedzenia. Jakie sygnay moesz odebra, obserwujc, jak ta osoba wychyla si w Twoj stron, odsuwa od Ciebie ewentualnie stoi lub siedzi sztywno, jakby pokna kij? Obserwujc zachowanie innych, moesz te lepiej zrozumie wasn mow ciaa. Zwracanie uwagi na zachowanie innych osób moe take zwikszy nasz wraliwo na zmiany mimiki oraz mow ciaa, które odzwierciedlaj zmiany emocjonalne. Wiedza taka równie moe by przydatna podczas analizowania wasnych zachowa. Wicej informacji na ten temat moesz znale  w ksice Mowa ciaa dla bystrzaków autorstwa Elizabeth Kuhnke.

Jak rozpozna gniew Przypomnij sobie, kiedy ostatni raz zdarzyo Ci si widzie kogo w chwili gniewu. Jakie sygnay wskazyway na jego stan emocjonalny? By moe w oczy rzucay si najbardziej typowe oznaki gniewu, takie jak:

9 Podniesiony gos i okrzyki. 9 Popychanie i kopanie. 9 Szeroko otwarte oczy. 9 Zaczerwieniona twarz. 9 Odsonite zby. 9 Wydte wargi.

77


78

Cz II: Podstawy inteligencji emocjonalnej

9 Prychanie i warczenie. 9 Zacinite pici. 9 Zblianie twarzy do twarzy innej osoby, poczone z naruszaniem osobistej przestrzeni rozmówcy.

9 Wpatrywanie si w inn osob lub mruenie oczu. Cz z tych powyszych znaków moe wydawa si oczywista lub nawet przerysowana, ale naley pamita, e mog one przyjmowa take agodniejsze formy.

Rozpoznawanie strachu i lku Mam nadziej, e dobrze wiesz, jak moe wyglda osoba czujca podenerwowanie lub obawiajca si czego:

9 Spocona twarz. 9 Blado skóry. 9 Wyschnite gardo i usta. 9 Rozbiegane spojrzenie. 9 Nienaturalnie wysoki gos. 9 Napite minie. 9 Drenie ciaa. 9 Przyspieszone ttno. Kiedy ludzie wycofuj si do defensywy, zwykle sygnalizuj to skrzyowaniem rk lub nóg.

Postrzeganie smutku Smutni ludzie równie wysyaj pewne sygnay, takie jak:

9 Zwiotczae ciao. 9 Spuszczony wzrok. 9 zawe spojrzenie. 9 Kciki ust skierowane w dó. 9 Drenie dolnej wargi. 9 Mówienie w sposób pozbawiony emocji. Znaki te u jednych ludzi mog by subtelniejsze ni u innych.

Postrzeganie zaenowania Inn emocj ujawnian przez jzyk ciaa moe by zaenowanie. Jej oznakami mog by:

9 Zaczerwienienie twarzy. 9 Unikanie spogldania na innych.


Rozdzia 5: Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji

9 Unikanie bezporedniego kontaktu wzrokowego. 9 Faszywy umiech lub grymas. 9 Unikanie pewnych tematów podczas rozmowy. Rozpoznawanie zaskoczenia Osoba zaskoczona przejawia do charakterystyczne zachowania, takie jak:

9 Uniesione brwi. 9 Szeroko otwarte oczy. 9 Otwarte usta. 9 Szybki ruch caego ciaa do tyu. Rozpoznawanie szczcia Osoby szczliwe wykazuj nastpujce zachowania:

9 Umiech na twarzy. 9 Peny umiech, obejmujcy oczy i usta. 9 Rozlu nione ciao. 9 Umiech odsaniajcy zby. 9 Rce i nogi nie s skrzyowane. 9 Rozlu nione, otwarte donie. 9 Spokojny, dugi kontakt wzrokowy.

Odczytywanie wasnych emocji na podstawie reakcji innych ludzi Inni ludzie czsto potrafi okreli, jak si czujesz, zanim jeszcze si zorientujesz, e w ogóle odczuwasz jak emocj. Dlatego te niezalenie od tego, jak bardzo starasz si ukry swoje uczucia (nawet przedstawiajc je jako zupenie inne emocje), inni s w stanie dostrzec to, co czujesz naprawd. Gdy co wykonujesz, np. suchasz wiadomoci (dobrych lub zych), skupiasz si przede wszystkim na tym, co robisz, a nie na emocjach, jakie to dziaanie budzi w Tobie. Jednak inni mog atwo dostrzec te emocje, zwaszcza jeeli s to ludzie Ci bliscy. W wiecie zawodowym specjalici HR, trenerzy biznesowi czy psychologowie czsto oceniaj przywódców i kierowników, korzystajc z testów 360 stopni skadajcych si z formularzy, na których badani sami zaznaczaj odpowiedzi na kilku skalach (wicej informacji na temat tego rodzaju testów znajdziesz w rozdziale 4.). Skale te mog zawiera odpowiedzi testowe, takie jak:

9 Jestem osob cierpliw. 9 Sucham ludzi wokó siebie. 9 Trudno mnie zmiesza czy zaniepokoi.

79


80

Cz II: Podstawy inteligencji emocjonalnej Przyjrzyj si licie emocji z wiczenia zawartego w sekcji „Okrelanie emocji” (jeeli jeszcze nie udao Ci si go wykona, zrób to teraz). Kiedy je zakoczysz, wykonaj kolejne wiczenie: 1. Sprawd emocje zaznaczone jako negatywne i wybierz jedn, któr chcesz osabi lub chcesz zredukowa jej czstotliwo pojawiania si. Wybierz jedn z emocji, która pojawia si do czsto w Twoich codziennych dziaaniach, tak jak gniew czy zniecierpliwienie. 2. Sprawd emocje pozytywne i wybierz jedn, której chcesz dowiadcza czciej lub silniej. Wród tych emocji moe znale  si na przykad szczcie i spokój. 3. Zastanów si, jak na ogó wyra asz emocje wybrane w punktach 1 i 2. Jak wyglda Twój wyraz twarzy? Jak przyjmujesz postaw? Czy Twoj emocj wida na pierwszy rzut oka, czy raczej zachowujesz kamienn twarz? Wyobra sobie, e dowiadczasz tej emocji wanie teraz i patrzysz na siebie z zewntrz. 4. Zbierz informacje od ludzi wokó siebie. Moesz zwróci si o pomoc do partnera, przyjaciela czy dowolnej osoby, z któr masz regularny kontakt. Powiedz jej, e interesuj Ci pewne wasne reakcje w rónych sytuacjach: a. Zapytaj, czy udao si jej zauwa y u Ciebie emocje negatywne wybrane z punktu 1. Zacznij od ogólnego pytania, np.: „Jak wygldam w takiej chwili?”. Jeeli to pytanie okae si dla rozmówcy niezbyt jasne, zapytaj, jak wygldasz, co mówisz i co robisz w chwili takiej emocji oraz jakie wraenie wywouje Twoje zachowanie na osobie, która Ci obserwuje. b. Zapytaj, czy osoba ta zauwa ya u Ciebie emocj wybran z punktu 2. Jak wygldasz w takiej chwili? W jaki sposób wyraasz t emocj? Jak Twój stan emocjonalny wpywa na innych? Chocia wikszo ludzi docenia pozytywne wraenia u innych, niektórych mog one denerwowa. A cilej mówic, denerwujce s dla nich nie tyle same emocje, co sposób, w jaki s one wyraane. Uzyskanie od innych osób informacji o wasnych emocjach uatwia ich ocen. Czasami bowiem jestemy tak silnie skupieni na tym, co si dzieje wokó, e nie mamy czasu si zastanawia, w jaki sposób wpywa na nas ta sytuacja. Skorzystanie z pomocy osób, które nas znaj i s w stanie nam pomóc, pozwala lepiej zrozumie nasze wasne zachowanie.

Zmiana emocji negatywnych Czasami masz ochot zmieni swoje emocje, najczciej te negatywne. Nikt tak naprawd nie cieszy si przecie z dowiadczania smutku, gniewu, zazdroci czy jakiejkolwiek innej niemiej emocji. Czy to oznacza, e zawsze powinnimy czu si szczliwi? W adnym razie.


Rozdzia 5: Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji Cz negatywnych emocji, takich jak na przykad al, stanowi nieodczn cz ludzkiej egzystencji i wyeliminowanie ich jest nie tyle trudne, co wrcz nonsensowne.

al jest bowiem emocj, któr przeywa kady, kto straci kogo wanego, i stanowi on naturalny sposób radzenia sobie z utrat oraz jest elementem procesu leczenia. Z tego te powodu ignorowanie go jest bardzo ryzykowne. Ludzie starajcy si eliminowa ze swego ycia tego rodzaju emocje zwykle pac za to wysok cen. Ze emocje (czsto wywoywane wspomnieniami) zwykle pojawiaj si regularnie do momentu przepracowania ich poprzez dowiadczenie intensywnej utraty. Kiedy zatem warto zmienia emocje? Zwykle wtedy, kiedy maj one charakter destrukcyjny i utrudniaj Ci ycie. Skd jednak wiadomo, które z emocji s destrukcyjne? Dobrym wska nikiem okrelenia tego jest wpyw tych emocji na osiganie celów. Innymi sowy, jeeli jaka emocja utrudnia Ci osignicie wyznaczonych celów, to jest ona destrukcyjna. Jeeli zatem jakie dowiadczenie emocjonalne ogranicza Twoje moliwoci konstruktywnego radzenia sobie z lud mi, wykonywania zaoonych zada w szkole lub pracy czy te wywierania pozytywnego wpywu na swoje otoczenie, to najprawdopodobniej masz problem.

Rozpoznawanie emocji negatywnych Emocje negatywne to silne uczucia, które niezbyt dobrze wpywaj na Twoj zdolno do robienia w yciu tego, co chcesz. Zwykle przeszkadzaj nam one w jasnym myleniu i radzeniu sobie z denerwujcymi nas problemami czy sytuacjami. W procesie ewolucji emocje rozwijay si jako elementy systemu ostrzegania, dlatego te nieprzyjemne uczucia stanowi bod ce, które maj Ci motywowa do dziaania czy te informowa o tym, e co jest nie w porzdku. Innym problemem, z jakim czsto si zmagamy, jest to, e jaka informacja pojawia si z przesadn si, która przeszkadza nam w podjciu konkretnego dziaania. Ludzie czsto wtedy poddaj si emocji, skupiajc na niej ca uwag i nie dostrzegajc jej róda (o docieraniu do róda emocji napisz nieco dalej, w sekcji Teoria REBT). Szkodliwo negatywnych emocji moesz okreli, oceniajc je w taki sposób, w jaki mierzy si temperatur. Zaó, e intensywne emocje s gorce, natomiast umiarkowane s chodne. Emocje gorce maj tendencje do wcigania Twojego nastroju i myli w samonapdzajc si spiral uczu, za emocje chodne, cho wci nieprzyjemne, nie s a tak silne. Reagowanie na przeciwnoci poprzez okazywanie emocji chodnych moe pomóc Ci skuteczniej radzi sobie z trudnymi sytuacjami takimi jak utrata pracy czy problemy maeskie. Tabela 5.1 przedstawia rónice pomidzy emocjami gorcymi a ich chodnymi odpowiednikami. Tabela 5.1. Emocje gorce i zimne Emocje gorce

Emocje zimne

Wcieko, furia i gniew Zaamanie, rozpacz, depresja i pesymizm Poczucie winy, wyrzuty sumienia Poczucie braku wartoci, nienawi w stosunku do siebie Lk, strach i panika

Podenerwowanie oraz irytacja Smutek al Samokrytyka Zatroskanie

81


82

Cz II: Podstawy inteligencji emocjonalnej Ponisze wiczenie pomoe Ci zwikszy wraliwo na pojawianie si emocji negatywnych i uatwi ocen ich natenia. Postaraj si definiowa kad pojawiajc si emocj i docza do niej jak najwicej synonimów. Oto przykad: Emocja. Gniew Definicja. Stan emocjonalny, który moe przyjmowa róne formy, od lekkiego podenerwowania do wciekoci. Gniew wywouje efekty fizjologiczne: podniesienie ttna, przyspieszenie rytmu serca oraz napicie mini twarzy. Synonimy. Irytacja, podenerwowanie, furia, zo, wcieko, wybuch. Zapisz definicje i synonimy nastpujcych emocji:

9 Niesmak. 9 Strach. 9 Smutek.

Teoria REBT Teoria ta nosi nazw teorii racjonalno-emotywno-behawioralnej (Rational Emotive Behavioral Theory). Zostaa ona opracowana w latach 50. XX wieku przez psychologa dra Alberta Ellisa. U jej podstaw ley podzia wikszoci niepokojów (agodnych) lub zaburze emocjonalnych (skrajnych) na nastpujce komponenty:

9 Aktywator. Jest to zewntrzna sytuacja, która dla wikszoci ludzi jest faktyczn przyczyn problemu, np: x On mnie obrazi. x Zostawi mnie chopak. x Nie dostaem pracy. x Nauczyciel le mnie oceni.

9 Pogldy. Wikszo ludzi bdnie zakada, e to okolicznoci odpowiadaj za ich

zo czy nisk produktywno. Emocje wzbudzane s jednak nie tyle przez same sytuacje, co przez pogldy osób, które si w nich znajduj. Innymi sowy, przyczyn emocji jest interpretacja sytuacji przez pryzmat posiadanych przekona. Moe to by na przykad myl: „Skoro mnie obrazi, to widocznie jestem faktycznie zym czowiekiem”. W takim ukadzie przyczyn zdenerwowania staje si nie sama obraza (w kocu wiele osób dobrze je znosi), ale skupienie na przekonaniu, e w jaki sposób jest ona zasuona.

9 Konsekwencja. Konsekwencje to szkodliwe emocje (jak np. depresja, ualanie

si nad sob czy odwlekanie). U wikszoci ludzi ten proces zaczyna si wanie na tym etapie. Innymi sowy, zdawszy sobie spraw z istnienia konsekwencji (zoci, gniewu czy innej negatywnej emocji), ludzie przypominaj sobie aktywator, aby zrozumie, skd wzia si ta emocja. A std niedaleko ju do prostej konkluzji w rodzaju: „Jestem zy i dlatego tamten czowiek mnie obrazi”. Wikszo ludzi sdzi, e przyczyn wszystkich konsekwencji emocjonalnych s tego rodzaju zdarzenia, chocia tak naprawd przyczyn emocji s ich wasne myli.


Rozdzia 5: Jak zwikszy wiadomo wasnych emocji

9 Dyskusja. Na tym etapie czowiek zaczyna dyskutowa sam z sob, omawiajc swoje przekonania zwizane z sytuacj aktywujc. Dyskusja polega na kwestionowaniu racjonalnych oraz irracjonalnych myli lub przekona dotyczcych aktywatora.

9 Efekt. Kiedy dowiadczasz chodniejszych emocji, Twoje ciao i umys s bardziej rozlu nione oraz otwarte na nowe sposoby poradzenia sobie ze stresujc sytuacj.

83


Inteligencja emocjonalna dla bystrzak w  

Inteligencja emocjonalna ma wiele wspólnego z inteligentnym kierowaniem własnymi uczuciami oraz emocjami osób w Twoim otoczeniu. A dzięki wi...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you