Page 16

geloof heeft verloren. Zo'n samenlevingheeft geen cultuur meer. Wat is eenwereld zonder moraal?Om onszelfte bevrijden worden alle taboes opgeruimd. Dat is erg onverstandig, warrt ze zljn de oervorm van alle godsdiensten.Daar het leven uit veranderingbestaat,heeft de mens nu eenmaalrichtlijnen nodig om zich staandete houden. Van belang is dat een gemeenschapafsprakenmaakt over de vraag wat goed en fout is. Als dat niet gebeurt, vervalt het vertrouwen in de medemensen daarmeede mogelijkheid tot samenleven.' Om nog een aspectvan de schuldcultuurin de Bommelsagaaan de orde te stellen,moet ik eveneen zĂ­jwegrn.In de antropologie, de socialepsychologieen in de geschiedeniswetenschappen is er de laatstejaren veel gepubliceerd over de vergelijking tussen de schaam-en schuldcultuur.In de schaamcultuurzijn anderenormen en waarden dan in de schuldcultuur. De schaamcultuur stelt als belangrijke norm: de eer. Gezichtsverlies,lafheid, zwakheid worden afgestraft.Eerwraak is een deugd. Wie zich wel eensgewaagdheeft aan het lezenvan de Ilias en zich niet bewust is van dezeschaamcultuur, ontdekt verbijsterddat de hoofdrolspelersuit dit verhaalvoor ons, mensenuit een schuldcultuur,totaal onbegrijpelijkewezenszijn. In de Europesecultuur is door toedoen van deJoods-Christelijke traditie meer de nadruk komen te liggen op de schuldcultuur. Wie zich misdraagt,is schuldig.Zeker,er is vergeving,verzoeningmogelijk, maar de misdragingmoet erkendworden. Dat levert een geheelander normen- en waardenstelselop. DeZwarte Zwadderneelis een vertegenwoordigervan een tot het hysterischdoorgevoerdschuldbese{, maar daarhebbenwe het al over gehad.Op zich is er niets mis met de schuldcultuur. IJitwassen ervan wel. Die schuldcultuur zit diep in ons westersedenken. Zo diep zelfs, dat als er een ramp plaatsvindtde neigingbestaatnog eerderde schuldvraagte stellendan de ramp op te lossen.Let u maar eensop bij de berichtgeving van rampen in de media. Waarom deze(te)korte uitleg? Dat heeft te maken met Toonders karakter-beschrijving van het Kleine Volkje. Toen ik met bovenstaandegedachtegangin aanraking kwam, heb ik in de Bommelsaga gezochtnaar schuld- of schaamcultuurbij het Kleine Volkje. Het is er niet. Schuldigof onschuldigspeeltgeenrol. Deze eenkanterszijn.

t6


Millions discover their favorite reads on issuu every month.

Give your content the digital home it deserves. Get it to any device in seconds.