Page 1

DecembenPOO4 . J aangang14 . Nn 5 4 Tbondertijd is het driemaandelijks tijdschrift voor ledenvan deMarten Toonder VerzamelaarsClub, afgekortMTVC.

zndere wyze medewerking verleende. Wrantut oordelij kheid a oor onder n aam gepubliceerdeartikelen berust uitsluitend bij de desbetrffinde.

Voorzitter: Henk Arens Wilhelminastraat 76, 2382HE Zoeterwo,tde Tel. 071-5891103 E-mail: dickerdack@toondertij d.nl Penningmeester: Herman den Dulk Franciscushof159, 4133 BD Vianen (Zuid-Holland)

Lidmaatschap Heí lidmaatschapsgeIdkan usarden gestort a? Postbankrek.Nr. 626.11.21 t.n.,tt.de Marten Toonder Verzamelaars Club, Zoetermeeren bedraagtdit /opendekalenderjaar €15,-. Leden buiten Europa betalen€20,- i.v.m. hogere oerzendkosten

TeI 0347-375578 E-mail: aws@toondertijd.nl Secretariaat: Ton Michels Goudenregenzoom120 2719 HD Zoetermeer TeI:079 - 3616343 E mail:ào rkn op er@too nder t ild. nl Clubcuriosa: Arnoud Alderlieste 47 v. Gaesbeekestraat 2274 RY Yoorburg Email:grootgrutptoonderriid.nl Beurzen: Pim Oosterheert Weipoortseweg 33, 2381 NC Zoeterwo,tde Tel 077-5804812 E-mail: wammes@toondertiid.nl Clubblad: redactie Henk Arens opmaak Ed Bakker fanth@toondertijd.nl www.toondertijd.nl Website: adres beheer Ed Bakker prlrytzkofski@toondertij d.nl Met dank aan iedercen die ons ook dit nummer weer de nodige informatie heeft verstrekt, vragen stelde of op

Advertenties Henk Arens Tarieven 20M: ' U7 Pagína € 50,- / Leden €37,50 .7/2 Pagína €32,50 / Leden € 25,' . 1,/4 Pagina € 20,- / Leden € 15,R ui ladaertenI irs.'Elke regel bevat * 80 tekens,spatiesenz. meegerekend Leden eerste 5 regels gratis, daarna €3,50 per regel. Niet-leden betalen €2,50 per regel voor de eerste5 regels, daarna eveneens€3,50 per regel. Advertenties vooÍ het maart nummer dienen uiterlijk woensdag z maaÍt in het bezit te zijrl.vrn de redactie. Copyright Niets uit dezeuitgaae mag zonder schriftelijketaestemmingvan de hebbendeop het auteursrechtzoorden Copyright op alle o,uergenomen. stratiesberust bij Toonder zij andersz,ermeld.

De MTVC is van Koophande/


a Voonuroond Als bestuur heb je je voorgenomen om te groelen naar een ledental van minimaal rooo leden. Een nobel streven, het komt de club in a1le opzichten ten goedde. De middelen groeien zodatje meer voor de leden kan doen. Er zitten vast en zeker wel interessante mensen bij die een bijdrage kunnen en leveren aan het blad of de clubdagen. Kortom een nobel doel waar ie wel wat voor moet doen. Zo zat ik op een heel vroege zatêrdagochtend in de studio van Radio West om te vertellen hoe leuk het wel is om Bommelplaatjes te sparen. Maar ook de fiine beschouwing van de rechten van de mens van Koning Hóllewijn eens te Ëezien. Met de clubdag in november hebben we hier de lokale pers ook eens fijn bestormd met persberichten zodat we ook hier een goede exposure kregen zoals dat zo tr'oor heet. En het leverde leden op, daar was het allemaal om te doen. In navolging daarop k*uéén van de lokale kranten ook een interview afnemen. 'Leuk voor het boekenartikel' zei de interviewer, een artikel dat altijd ergens achterin het suffertje staat. Doen natuurliik dacht ik!

Weekbla PUL.lill

Groot was mijn verbazing toen ik op de volgende dinsdag mijn eigen gelaat me in fullcolor aanstaardeop de voorpagina. Oo straat werd ik in de wêek daarop aangesproken met meneer Bommel, ik woon tenslotte in een dorp. Toen ik de dag na verschijnen op mijn werk kwam, hadden mijn collegae me verrast met het dichtplakken van mrjn kantoor met de voorDagina's. Waarom dacht ik toen: Een klein clubje is toch B ook best fijn? ffi cITenkcArens. ww


a

OvenKukel,Kunsten Min Op de clubdag op 7 nooember in Zoeterzuoudehield Wil Uitgeest een uit/eg, aoordracht af zo u zt;ilt een lezing ooer een aantal items in de Bommelsaga.Hier aolgt eenlzort aerslagvan haar optreden. Oven Kukel Het verhaal 'Het kukel' (sv roz) handelt over een buitenaardsebe-

Het thema van de vernietiging van een stad refereert aan het bijbelverhaal over de vernietiging van Sodom en Gomorra (Genesisry). Alleen als er tien rechtvaardigente vinden zt1n,zullen de stedenen hun inwoners gespaardblijven. De Droon - leider van deze expeditie naar Rommeldam - is, volgens het verhaal een van de zeven Dronen uit Zor. In de Gnostische leer zijn de zeven "Tronen" bekend, geestenuit de zogenaamde eerstehiërarchie. In deze hiërarchie komen ook voor: cherubijnen, serafijnen, dynamis, kyrioteles,exousiai,Archai, Archangeloi enAnseloi. De mens is de roe hiërarchie. In soÀmige scheppingsverhalenzijn de tonen de geestenvan de warmte en het vuur. Het is aannemelijk dat Toonder de naam "Droon" ontleend heeft aan de,l'Tronen" uit de Gnostiek. De naam "Zor" komt uit het Oudgrieks en betekent: onversneden,onverwacht, echt, zonder schijn. Blijft de vÍaagwat "kukel" nou preciesis. Het is in ieder geval niet Iq (i n t e// igen t i equ oti àn t) . D e geleerde Prlwytzkofski blij kt ,. een ernstig minkukel te hebben ("Stuur iemand met ' kukel,geenschalier" Wat "kukel" precies is, wordt ). in het verhaal niet duidelijk, maar het staat in ieder geval voor het vrije ongebonden denken. Dronen doven uit als ze geen kukel ontvangen en zoeken daarom in Rommeldam naaÍ

ffi iX

"L.t1.1",waarmeeze zich kunnenopladen. Wamm.r..Wlgq.l, ten tonele ver.Als

schijnt, wordt zrln kukel niet gemeten,


o De beuns v a n T n o v e m b e n i n Z o e te ruoude-R i j ndi j k. Het verzoek van enkelen van u om de beurs eens op zondag te houden, en niet op zaterdag kon nu gehonoreerd worden. De locatie "De Eendenkooi" in Zoeterwoude-Rijndijk bleek een goede greep te zrjn; de ruimte was geschikt, er was voldoende plaats om even apart te g ^n zitten, en de voorzieningen voor de inwendige mens waren prima. Toch is het iedere beurs weer aflvachten of er voldoende publiek op af komt. Maar dank zíj eenuitgebreidep.R.was de opkomst uitstekend. Er zljn 3z persberichten de deur uitgegaan, de lokale pers en Radio West hebben ruime aandacht aan de beurs besteed, de Antiek & Yerzamelkrant en het Stripschrift hebben de Bommelbeurs senoemd en ook de vermelding op onze website www.toondertijd.nl heeft de nodige bezoekersgetrokken. de heeft de mogelijkheid om Ongetwijfeld "Bommelzolder" te bezoeken ertoe bijgedragen dat er veel nieuwe bezoekersw ar en,zo dat de beurscommissie op dat punt in haar streven geslaagdis. Aangenaam was het te merken hoe verbaasd veel bezoekers waren over de gigantische hoeveelheid "Toonderproducten"die er in de loop van ruim een halve eeuw over ons zijn uitgestort. Ook op deze beurs was er weeÍ een enorme variëteit aan Bommelaria, maar ook de prijzen waren zeer gevarieerd.De bezoekersdeden er goed aan eerst een rondje langs alle stands te ga n alvorens de portemonnee te trekken. Ook is er een teneur te bespeurendat bezoekerswat minder snel bereid zijn honderden euro's voor een artikel neer te leggen. Wordt de vraag naar Bommelaria kleiner? En neemt het aanbod toe? Retorische vragen, zeker, maar voor de standhouders is het zeker de moeite waard hier eensover na te denken. Niettemin waren de meeste standhouders en kopers zeer tevreden over deze beurs. Nauwelijks zijn er wanklanken gehoord. Ook de pendeldienst naar de "Bommelzolder"kon zich verheugen in een groot aantal passagiers,en een dankwoord aan de heren chauffeurs, Hans Auwerda, Ad van Bennekom en Theo Opdam, die hun vrije tijd en hun Schicht gratis ter beschikking stelden is hier zeker op zljn plaats. Na de beurs werd een Toonderlezing gehouden door Wil Uitgeest, en een ludieke afsluiting door de hooggeleerdePrlwytzkofski en Sickbock, alsmedeToonders huisooëet markies de Canteclaer.Z\e voor de inhoud


hiervan de losse artikelen elders in het blad. A.l met al hebben we met elkaar een prima dag gehad. Uw beurscorirdinator zoekt al naar een locatie voor de volgende beurs. Zoals op de ledenvergadering is afgesproken wordt ieder jaar één beurs gehouden in de Randstad, en één daarbuiten, zodat u mag verwachten dat de volgende beurs wat meer in het Oosten, Zuiden of Noorden des landsgehouden wordt. In ieder geval kunt u ervan uit gaan dat de volgende beurs weet op een zaterdag wordt gehouden en hoogst waarschijnlijk in mei zoo5. Zo gauw exacte datum en plaats bekend zijn

Al s je alles g€had h € b t Dat is de titel van het vierde boek uit de reeks: Het beste van Bommel. De Bezige Bij had er zin in en meldt \l \l Il L\ ' l ( X )\l )l i l t in de voorjaarsgids zoo5 dat er van de andere delen al meer dan roo.ooo exemplaren verkocht zijn. In deze "het beste van" zicten r"ijf ,,.erhalen: Het monster van Trotteldom, De grote onthaler, Het losgetrilde inzicht, Het platrtaken en De zelfkant. Zeker niet dc minste verhalen maar als verzamelaars zaten we daar natuurlijk niet op te wachten. Maar de gids meldt ook dat het ons bestemd is: 'Een prachteditie niet echt w a a Í m ee -.oor de uit gev e r g ra a g p ro n k t. n u h i j to L l wel zeer van mening is dat nieurve lezers zich ltF-'tEESTn!.{)i lloi\liu}:I,r graag zullen laten inspirerenen vermaken door de

Opro€p


o Hendnuk jaa n g a n g 1 9 5 5 D o n a l d D u c k i ncl usi ef Tom P oesstni p Yanaf nummer +o van 1955werd de Tom Poesstrip gepubliceerd in de Donald Duck. Heel wat Bommelaars zljn zo voor het eerst met Heer Ollie, Joost en Wammes Waggel in contact gekomen. De Tom Poesweekstripverhalenwerden speciaalvoor de Donald Duck geschre\ren en getekend door medewerkers van Marten Toonder, die wel de eindcontrole hield. Naast de oublicatie in kleur werden de verhalen min of meer tegelijkertijd maar in zwart/wit gepubliceerd in het Belgische blad De Kleine Zondagsvriend. De reeks startte met verhalen als De Toverleerling en Het Klerenkoffertje en liep totry69. Sinds enkele jaren worden de verhalen van Tom Poes uit de Donald Duck voorbeeldig heruitgegeven door Hans Matla. De prestigieuze serie boeken is op dit moment van schrijven gevorderd tot deel rr. Voor de Bommelaarsdie de verhalennog eenswillen lezen tn de conrexr van de oude Donald Ducks is er nu een mooie gelegenheid.Inmiddels is Uitgeverij Big Balloon bezíg met de heruitgave van de oude Donald Ducks. De jaargangen :1952,rg53en 1954verschenen de laatste twee jaar. Nu is net de jaargang1955verschenen,met daarin dus de aankondigingen van de Tom Poesstripen vanaf nummer 4o De Toverleerling. Leuk voor ouderejongeren, die langzamerhandjonge ouderen beginnen te worden. Frappant is, dat als je praat met Bommelverzamelaars over de Donald Duckverhalen je hun leeftijd af kunt leiden. Het eersteverhaal uit de Donald Duckdat ikme herinner,was DeWeerbrouwers. Hieruit kun je mijn leeftijd eenvoudig terugrekenen.Je Teert Iezen in de eerste klas als je zes bent, dus het geboortejaar van deze Bommelaar is 196o. Spreek je met iemand met goede herinneringen over De IJsdame of De Glazenier, dan dateert die persoon uit 1957en een fan van Het Geheim van het Nevelmoerasmoet van begin jaren vrlftig z\n. De herdruk van de jaargang 1955van de Donald Duck die nu verschenen is ziet er overigenspiekfijn uit. Dit soort heruitgavenleidt er wel toe, dat je de oude Donald Ducks eigenlijk nooit meer leest.HetzelÍde kan ik me voorstellen als er ooit eenseen heruitsavevan het Tom PoesWeekblad komt. De oude tijdschriften pak je dan nooit meer. Additioneel zal de marktwaarde ook flink minder worden, tenzrl je echt een diehard van een verzamelaar hebt die met alle geweld het stof en het gevoelvan een halve eeuw gele{gn " rvil belegen.A la iecherche du temps p.á,r... cn4arcde íBruijn. &

0


a On s logo Ondan&sdat iA erg geniet z,an ons clubblad, stoorthet mij mateloosdal, elÈekeerdat het blad binnenkoml iA, a/s aerzamelaar aan het uterfr ToondeL noet kijien naar een van Marte teAeningvan eengoeduillende,maar t0ch maar .uat aanLnoeiendeóesteman die zijn verdíenste ttaaral uoet hebbenoan zíjn andereuerk. Ze/;l's de site rtordt ontsierd door het uerk pan deze natekenaar.Je ziet dat het de bezieling mist. Waaromniet het originee/,',,anToonderzelf die in het blad ToandertijdÉomen?Eart terzamel iA. Mag di als discussiepunt cT4eerman. €€rst€ r'Eacti€ Inmiddels voerenwe als MTVCons derde I ry9r ÍÍn rgg4 op ons clubblad en het tweede van 1995tm zooo. Het huidige logo is sinds nr.39 (maart zoot) re zien op de cover van ons blad. En sinds de urvc-kerstkaart die we met Kerst zoo3 zonden, kan u weten uit welk verhaal dit plaatje komt, name.lijk: ev r44 'Heer Bommel en de Vrezelijke Krakken' uit 1973.De heer Eiso Toonder h ccfr in z ijn br ief a a r o n ' !a n J o j rn u a ri 2002 laten weten dat de lay out en potloodtekeningenvan nv 136tm rZ4 van Piet Wrln zijn en het Marten Toonder zelf (het.,tolledigea'L]erziht met toie tttat heeftgedaan vind u in nr.73). Ons clublid dat 7 november op de beurs langskwam had dus gelijk: de tekening van ons logo is niet van Toonder zelf. Overigens hebben we begin zoor officieel toestemming van Toonder Animatie rv gekregen om dit huidige logo te voeren. De sv was toen nog gevestigdin KasteelNcderhorst te Nederhorst den Berg, inmiddels zrjn ze naar Diemen verhuisd. Marten Toonder is blijkbaar trots op de MTvc keÍstkaart met zijn 1ogo, want in de uitzending van netwerk op z4 oktober zoo4, waarin hij een inteÍview gaf, was als eerste shot in zijn kamer prominent de kaart te z\enl clrnotd cÁlderliefle.


a

Het kukel van heer Bommel en Tom Poes is in dit verhaal niet gemeten. Dat is merkwaardig; het laat de Tezerin het onzekere over de kwaliteiten van deze hoofdpersonen. Heer Bommel beschouwt de dingen op ziln eigen manier, met een groot denkraam. Tom poes zorgt voor de kritische distantie, de praktische oplossingen en het vlugge verstand. Zljn zl samen Toonder? Oven kunst. Voor dit onderwerp is geput uit "Het losgetrilde inzícht" (nv r4r). De schilder Terpen Tijn heeft een nieuwe verfsoort ontwikkeld met grore vibrerende kracht. Hij noemt het "terpioen". Honger en geldgórek drijven hem naar slot Bommelstein waar hii heei Bom-el ip zlin pad vindt, die wel een porrrer van zichzelf wil laten maken, waarin zrjn grote inzicht tot uiting komt. Terpen Tijn gaat akkoord, met de woorden dat het ontzettend moeilijk is iets te schilderenwat er niet is (n./. inzicbten r.tanheerBommel) en daarom stelt hij hoge eisen: hij wil een ruimte zonder frutsels,

-'-*ï=g$js*} tierelantijnen en een lauwe tem- " 'u+ peratuur waarin je vlees niet gaarsuddert.Ook moet heer Bommel een gigantisch bedrag voor het schilderij neerleggen.Als de schilder geruime tijd aan het werk is, klaagt de poserende heer over de iage temperatuur en andere ongemakken:

je" riep de meesterschilderuit. "Wat vocht in de ooghoek... zo ... en een ietsje schaduw onder de wangzakken... klaarl" Heer Ollie zette


o grote ogen op. "Bedoelt u dat het portret klaar is?" vroeg hij. "Hoe kan dat? Ikheb nog niet meer dan een kwartier gezeten,bedoel ik..." "Klaar!" herhaalde de kunstenaaÍ. "2o'n schedeldoe ik in tien minuten met de linkerhand." Als heer Bommel het schilderij bekijkt, ziethrj slechtseen heel klein portret van zichzelf, met daarboven een abstract kunstwerk, dat het 'inzicht'bevat. Zonder begrip voor de prestatievan Têrpen Tijn, vervalt heer Bommel tot woede en hij weigert zelfs het afgesproken bedrag te betalen. Têrpen Tijn pikt Bommels woede niet. 'Aan mijn zolen" prevelde hij raspend. "Dat doorregen vleeslichaam denkt dat hij met schrieperigheidkan afkomen van de inzichten die ik hem gegevenheb. Goed, nu zullen ze hem boven het hoofcl blijven hangen, want men kan een vibratie in terpioen niet ongedaan maken. Ik zal de verflaag losmaken van het linnen, zodathlj niet langer vastzít en toch de vorm houdt van de eh... dinges!" Deze actie levert heer Bommel toekomstvoorspellend inzicht op, wat hem echter zeer verdacht maakt bij andere lieden, die zijn waaischuwingen over zaken die in de toekomst gaan gebeuren, opvatten als manioulaties. Markies de Canteclaer ziet wel wat in de voorspellende gave en beslult ook een portret te laten maken: "Terpen Tijn keek verstoord op, toen de markies de Canteclaer het pakhuis betrad. "Wat moet dat?" vroeg hij onvriendelijk. "Heb ik het genoegen met de kunstenaar Tijn te spreken?'ïroeg de edelman. "Lak aan jouw genoegens!"hernam de artiest geprikkeld. "Ik ben bezig miln terpioen te verdoeken!" "Tiens, 'ïervolgde de markies, met moeite een opkomende stemming onderdrukkend. "Ik overwoog om u de opdracht voor een portret te geven. Maar als de zaken zo staan...""Zaken" schreeuwdede meesterschilder. 'Aan m'n zolen! Niks zaken! Ruk uit makkerl Er heerst hier een losse trilling, die gevaarlijkkan zljn voor een vent met opgestreken lappen aan!" Aan de hand van dit verhaal heeft Wil Uitgeest uitgelegd wat kunst wezenlijk inhoudt, althans volgens Toonder. Het is een realiteit, het brengt inzichten tot leven. Eenzelfde visie vinden we in het verhaal "De kiekvogel" (nv 8z). Een schilderij van Terpen Tijn moet gevernistworden en voorzien van een handtekening. Anders trillen de inzichten los van het doek en gebeuren er raÍe dingen. Dat veroorzaakt chaos in het bewustzijn, want de inzichten die Têrpen Tijn schildert zljn uit de "anderewereld",


o de wereld waarin je o.a. via dromen toegang hebt. Die Ă­nzichten zqn gevaarlijk, zeker voor een vent met opgestreken lappen, voor iemand die zich veel ver-beeldt! Dit verhaal kan opgevatworden als een pleidooi voor abstractekunst: daarin huist diep inzicht dat ingespannenen langdurige schildersarbeid vergt, terwijl het portretje van heer Bommel in tien minuten op het doek wordt gezet. Denk hierbij ook eensaan de uitlatingen van Picasso. Geld en goud is gevaarlijk voor de kunst (en trouzuensookaoorhet kukel). Indien er meer aandacht besteed wordt aan geld dan aan 'innerliik goud', ontstaat geestelijkeinflatie. Oven min. Mir bestaat wetenschappelijk niet. Dat zegt professor Sickbock al in het verhaal "De toornviolen" (nv 9r). Maar het wordt wel degelijk door heer Bommel gebruikt, en zelfs verspild en waardoor het woud "ontmird" wordt. De vraag van heer Bommel aan professor Sickbock is, of de geleerdedeze stof kan namaken. Professor Sickbock: "Ik heb ontdekt, dat alles wat de natuur ons voorschotelt beuzelachtig is. Er bestaat niets dat door een scherp geleerde niet kan worden verbeterd. Volgt u me?" "Ja-ja,"zei heer Bommel. "Ik geloof het wel. Maar wat heeft dat met mijn pippeling te maken?" 'Kijk" vervolgde professor Sickbock glimlachend. "De inhoud van dit buisje bestaat uit mir en laardrup zegt u. Dat is kinderlijk gebrabbelmijn waarde. Mir bestaatin de wetenschapniet. Ik ga dit vocht analyserenen dan zal blijken, dat ik met enkele hulpmiddelen iets beters kan maken dan er in deze spuit zit. En ook meer. Ik zal desgewensreen omwenteling in de kwekerij-wereld tot stand kunnen brengen." Later in hetverhaal kijkt professorSickbock naar buiten en constateert:"Interessant,alles gaat dood. Uw spuit bevat dus inderdaad een essentieeldeel in het leven." Oo een andere manier komt het thema van 'levenskracht' (mir) ter .p."k. in nv r74 "De zelfkant". De zwarte magister Hocus Pas betreedt een plek, omringd door bomen. Wie zo'n boomkring betreedt, splijt in "goed" en "kwaad". Hocus Pas is echter vĂĄn mening dat hij louter "kwaad" is en dat hij zonder gevaa.rde boomkring kan betreden. Toch blijkt zijn goede kant, zijn geweten, zich van hem te hebben afgescheidenin de vorm van een klein vrouwtje, Alma, die op zijn schaduw staat. Dat zint hem helemaal is hinderlijk voor iemand die zwarte kunsten niet, want een ge\.4/eten bedrijft. Het vrouwtje Alma, gaat een weddenschapmet hem aan. Om


a die te winnen moet Hocus Pas de eerste de beste oassant. tot kwade De opzet zaken aanzetten. Natuurlijk is die passant hee, Bo--el. van Hocus Pas lijkt te slagen als heer Bommel aan Wammes Waggel vraagt een partij zwatte tonnen met gif te dumpen. Hij brengt ze naaÍ een moeras. want. zo meent Wammes Waggel, "dan zakken ze vanzelfers naar beneden"."Iets wat zwart is moet niet naar beneden", sprak het vrouwtje Alma tegen Wammes. "Het moet naar boven anders kan het nooit wit worden." "Moet dat dan?" vroeg Wammes verbaasd."Wat mall Ik dachi dat zwafte tonnen altijd zwaÍt wafen". "ZwaÍt van buiten en wit van binnen" legde Alma uit. "Zo hoort dat. Zwart is alleen maar de schaduw aan de buitenkant. Het bestaat niet echt. En dat is zielig voor wat er inzit." "Reuze zielig", beaamde Waggel. Hij hees het vat op de schouders,en toen hij er schommelend mee weg liep, liet het een zwarte, dampende plas achter." Gelukkig stort hij de tonnen in de eerder beschreven boomkring zodat het gif onschadelijkwordt. Maar intussen heeft het publiek lucht gekregenvan de dumping en het loopt massaalde heuvelsop. Daar constateert men dat het gif onschadelijk is geworden. Maar commissaris Bulle Bas blijft wantrouwend: "Wie zegt me, dat dit afval daadwerkelijk onschadelijk is gemaakt, huh?" Dan komt er nog een wetenschapper ten tonele, professor Prlwytzkofski: "Mijner onderzoeking heeft wetenschappelijk dargesteld, dat der bomenkring ener ioonsplitsing in der vervuilering veroorgezaaktheeft; middels hydrolyse. De esterszijn ja gans verzeept, De bomen zljn daardoorverstorven, maar der milieuverontreinigingis wijders schadenvrij." Samenvattend: wetenschappelijk bestaat mir niet. Maar toch is er zonder mir geen leven mogelijk. Bovenbazen haten mir omdat de natuur gratis groeit. Mir is levenskracht, dat ten dienste staat van alle leven, zelfs voor degenen die het willen vernietigen en zeggen dat het niet bestaat. Mir maakt mordoron onschadelijk. Wat mordoron precies is, laat Toonder in het midden, maar dat het verwoestend is, is duidelijk. Dit begrip vinden we ook terug in de trilogie van de Lords of the Rings. Daar kennen we Mordor en de manier waarop die naam aan de orde wordt gesteld,voorspelt weinig goeds. Mir is de kracht die het leven verzorgt. Het is "energie"uit "de andere wereld", die zich onzichtbaar in alle leven manifesteert . Ze is een kracht van onschatbarewaarde, ook voor hen die haar willen vernietigen. Die "kracht" lijkt heel veel op liefde!


a Kukel: laat je wereldbeeld niet verstarren en krimpen tot het in je denkraam pastl Het leven is gebaatbij open verwondering, waarin de 'anderewereld' toegelatenwordt. Kunst: Creëer geen muffe fantasieënzonder betekenis.Maar als je de inzichten van de "anderewereld" toelaat, wordt je cÍeatie waardevol en stijgt uit boven de grofstoffelijkheid'. Dan ben je met echte kunst bezig op welk gebied dan ook. Mir is de kracht die leven mogelijk maakt, alles laat groeien naar zrln aard. In het contact met de "anderewereld" ontstaat vriiheid, zoals Ttonder zegt. "Het denken blijft niet beperkt tot het eigen denkraam en zelfstandig handelen wordt kunst zonder behoefte aan uitbuiting van de natuuÍ: "Een legbatterij is geen kunst!" " Zo word je een breinbaas", zou Kwetal z,eggenEen breinbaasis baas over zrjn eigen brein en laat zich niet door ztln eigen denkbeelden en ervaringswereld de wet voorschrijven. Hij heeft geen leer of geboden nodig, want hij kan zijn brein stilzetten en weet dan wat goed en ongoed is. Of, om met Pee Pastinakel te spreken: "Wat goed is voor leven, is goed, de rest is ongoed." Wie dezeweg gaat, is zeker niet alleen, maar wel eenzaam.Maar daar moet een heer tegen kunnen. Want een heer staat overal alleen voor en moet nu eenmaal zijn eigen eenzameweg gaan. Als iemand beSrfipt wat ik bedoel.. ffi HooggeleeFd€ h€F€n v€FtuFV€n het fijne gedachtelev€n van €€n hoogs t a a n d € d a me . Delezingvan Wil Uitgeest over kukel, mir en kunst in de Bommelsaga werd op brute verstoord door de professorenPrlwytzkofski en Sickbock. Dezelezingwas bedoeldals eenwaardigeafsluitingvan de Bommelbeurs van Z november in Zoeterwoude. Maar de poging om deze dag in stijl te laten verlopen, slaagdeniet. Al ruziënd en met veel kabaal betraden de twee hooggeleerdeheren de zaal, waar een aandachtig gehoor zljn oor leende aan de boeiende uitleg van Toonders Bommelsaga. Omdat een hoogstaandedame haar plaatsweet, trad mevrouw Uitgeest beschaafclteÍug om de bekvechtende hooglerarende gelegenheidte geven hun ongenoegenover elkanders visie op de wetenschap uit te spreken voor een geheel verbouwereerd gezelschap. U begrijpt dat het wetenschappelijk peil, dat zo zorgvuldig door

0


o mevrouw Uitgeest was opgebouwd, binnen enkele seconden werd gereduceerdtot een beschamend niveau. De hooggeleerden maakten elkaar uit voor 'weteniets' en 'schoolmeesterhier ter stede', zodat het intellectuele karakter van deze middag verdween als water uit een lekkende emmer. Niettemin zagen de hooggeleerde heren kans de leiding van deze bijeenkomst op zich te nemen: het publiek werd gevraagd deel te nemen aan een Bommelquiz van het type meerkeuzevragen.Groot was de verwarring toen bleek dat iedere deelnemer die een fout antwoord gaf, van verdere deelneming werd uitgesloten. De ontstane narrigheid leidde echter niet tot handgemenen.Twee kandidaten, die tot het eind toe, al corÍumperend tot de goede antwoorden waren gekomen, kregen de gelegenheid nog enkele vÍagen te beantwoorden. Het waren Wil Uitgeest en ondergetekendedie deze titanenstrijd moesten aanbinden. De fles Algorijnse Foezel, die door de heren Prlwytzkofski en Sickbock tenslotte werd uitgereikt aan ondergetekendeis, vanwege schuldgevoelens over deze geheel niet verdiende overwinning spoedig door Wil Uitgeest en mijzelf geledigd, zodat allesnog is goedgekomen. R ?oene lBeurskraker.

W

De mank ies v an B a F n € v € l d Terzoijl de zuetenschappers nag voortkibbelen schrijdt de markies de Cantclaerbinnen en blikt door zijn /orgnet.... "Parbleu! Een samenscholingvan het grauw. Dan moet er ook een aandachttrekkerz4n. Het JanhagelTaatzich gemeenlijk meeslependoor menners. Fi donc. Men kan de ogen nog niet neerslaanof de blikvalt op een platte figuur. Wat beduidt dit? Wetenschappersl?" Met ge blik trekt hij de rechterachterpoot e,uenzenu,uachÍig op en gaat ooort: " Zrjt ge reeds klaar met uwe cache misere? Hebt u itch nog enige subsidie kunnen verwerven voor uwe platte persiflages?Parbleu. Het is degoutant. Wetenschappersontluisteren de dichterlijke schoonheid met hunne voorwendelarijen en platte statisticulaties. Trouwens, het verbaastme niets, gezien hunne buitenlandse DultenlanosearKomst. afkomst. Uwe uwe lnDurinburI gering laat wensen te over, amices. / ,í Ik overweeg dan ook justitionele vervolging en uitzetting. Inmiddels staat de kunst in de kou. Ikzelf zal dan maar weer een tegenwicht moe-


o ten vormen. Hoewel dat natuurlijk outrage zou kunnen geven in het licht van de modaliteit. En menig milde zoever gaat het grauw voorbij door de aardappelspiritusvan gisteren.Maar kom!" Hier ztsordthet optischhulpmiddel zueer gerichten na eendiepzuchtoan verlichtingdan zuelergerniszet hij aan:"Het gedicht heet: "Zoete bloem aromen'1 Zoete bloem aromen Drijvend in de lentewind Gaan het winterweb verscheuren Waar mijn ziele in bevindt "Niet gek, wat? Zulkeen schoonheidis men niet gewend in laboratoria. Die socialewerkplaatsenwaar men de bolleboosjesin pleegt op te bergen. Parbleu. Deze twee insipide falievouwers vormen het laagvlak waaÍop ik de kunst omhoog zal brengen met een poëem, groot; vol onzegbare zeggingskracht. Alors! Bij afnemende maan leid ik u tot in de diepste krochten van uw ÁeL Ik ben bereid Barlemanje persoonlijk aan u te presenteren.En de spullenbaasvan deze kermessezal de laatste vijf regels van dit poëem projecteren." De edelmanschraaptstijlool de keel en zette aani 't Was grol en gloei en slomig broei in lure, slore stirren Het was sar stomig in mijn krol, Daar stunk een kwalm van schit en brol En sloomden glome knirren Hier viel hetpubliek natuurlijk stil aoor, waaro? de markiesmet de linkeraoet enigemalen oaer degrond schraaPteen het hoofd in de nek zaierp. Ik trok geen moen en zoog geen oroen 'k Was grollig, daar mijn kleddel de valewalm had ingewigd en norksig drielde naar de schicht, die wijlde in de peddel Nu kreeghij er oprechtschik in en zette een octaafltoger in Nu dralleboort een vuurgaljoort en knispert door de klijven.


o 't Is of er stolen glomen g an en moenen in de krolle slaan en stoffe stekkels stijven. Op een signaal oan het nobelelid oan de kleine club zette de assistentde oaerheadprojector aan 'rDaarl?het laatste coupletop de muur verscheen.Na het inzetten van de eersteutoordendeedhet bubliek enthousiastmee.

i-

Nu gaar ik kwas en werD een stras Nu is de moen gevangen. Ik trek een gloederige sproet, (als ondermaansepeddel doet), en droen praalt door de prangen. Hier herkent men zichzelve, waar de wetenschap het liet liggen. Sapristil Het kruisen van de degensstel ik uit tot vanavond. Voor of na het aperitief, dat is nu maar de vraag, Ten laatste zegiku een gedicht dat in mij opwelde toen het rode crapule van Rommeldam de Wethouder Kneepstraat wilde aanleggen naar de nieuwe wijk Buitenrommel... waaratje over mijn landgoed! Alle rozen zljn vannacht vergaan en de dageraadbracht regen die nu ruiselt in min oprijlaan Lacie! Ik kan er niet meer tesen

No minat ies M T V C ' Wi m Ve n s t€ € g ' A u a F d ? OO4 Volgend jaar wordt hij voor de vierde keer uitgereikt: de vrvc'Wim Wrsteeg'Award.Vandaar dat het nu tijd is om de nominaties te melden. Wie (uitgever,?erslon, schrijver) zorgde in zoo4 voor het meest indrukwekkende Toonderboek? We noemen nog even de winnaars van vooÍgaande jaren. Van ry94 tot 2ooo betrof het de onofficiële, Fictieve Bokaal voor het Beste Toonderboek. Vanaf zoor gaathet om de echte Award: rgg4 Uitgeverij Panda, voor de heruitgave van Metro. rg95 John Wigmans, voor Het recept van Pinneke Proost. 1996 Stripschrift, voor de Special bij de tentoonstelling in Têylers Museum te Haarlem. r9g7 Uitgeverij Panda, voor Heer Bommel Volledige Werken De Dagbladpublikaties.


a zooo zoor zooz zoo3

De MTVC, voor Rommeldam, de geschiedenis van een miniatuurstadje. Uitgeverij Boumaar, voor de integrale heruitgave van Olle Kaooen. Seb van der Kaaden, voor Een Heer van Afstand. Ervaringen van een Bommelfan. Pim Oosterheert voor De breinbaas van Bommelstein. Over de wereld van Marten Toonder. Uitgeverij Panda, voor Heer Bommel Volledige Werken De Dagbladpublikaties. Uitgeverij Boumaar, voor de integrale heruitgave van Olle Kapoen.

Wie ztln àit jaar genomineerd?Het aantal kandidaten is beperkt, zéér beperkt zelfs. Met veel pijn en moeite kom ik aan drie. l. De B ez ige Bi j v o o r H e t G o u d e n Bo mmel boek Na twee pockets verscheeneÍ nu een hardcover,bevattendede verhalen De gezichtenhandel, De tullenhoedster, De Viridiaandinges, De Hupbloemerij en De weetmuts. Kleine tekeningetjes, en gegeven het verschillende lettertype bij de diverseverhalen lijkt het alsof er wat oud materiaal bij elkaar geveegdis. De prijs (e rz,5o) is voor een hardcover echter aan de lage kant en dat maakt wel wat goed. Ikwijs er nog evenop, datdankzljde heruitgavevande Bommelverhalen (in de reeksLiteraire ReuzenpockeÍaanaf 1967,later BB Literair) uitgeverij De Bezige Bij enorm veel heeft betekend voor de populariteit van de Bommelstrip en voor het accepterenvan de strip als officiële literatuur. De echte Bommelfanaten mogen commentaar hebben op de heruitgaven van De Bezige BIj (kleine, afgesnedentekeningetjesaan bedroevende kztaliteit), feit blijft wel dat de reeksNederland aan het Bommelen heeft gebracht! En passantzorgde het succesvan Ollie Bommel ervoor, dat de Bij ook nog heel wat andereboeken van minder populaire auteursop de markt kon brengen en zo sneedhet mes aan twee kanten. ?. Uit gev en i jSa n o ma v o o f d € h e rd ru k v an d€ j aargang 1955 van Donald Duc k Ik had al stille hoop, dat na de succesvolleheruitgavesvan de Donald Ducks van Íg52, 1953en 1954Sanoma verder zov g an. En inderdaad: 1955,met daarin vanaf nummer 4o de Tom Poesweekstrip. Het verhaal De toverleerling, een schitterende start. Bijzonder leuk is in de inlei ding de achtergrondinformatie over de start van de Bommelstrip in de Donald Duck. 3. Uitgevenij Panda met de henuitgave van d€ Tom Poesverhalen uit de Dona l d D u c k


o Opnieuw genomineerd, en ook dit jaar weer enkele voorbeeldig vormgegeven delen. Waaronder het deel met De Glazenier, De Aagjes en Het Gouden Boek, uit ry63-t964. Drie topverhalen, schitterend ingekleurd, spannend en sprookjesachtig.Ieder kwartaal is het btj *tj in ieder geval uitkijken naar het nieuwe deel. Yorig jaar hadden we nog vier kandidaten, en een nek-aan-nek race tussen Uitgeverij Panda en Jac. Dijkstra. Dit jaar zrjn er maar drie nominaties. Weinig nieuws dus, en een wat mager jaar. U heeft de gelegenheidtot 16 maaÍt 2oo5om uw stem uit te brengen. Dat kan schriftelijk aan Meerweg 39 te Heemstede of via mail aan marc.de.bruijn@wanadoo.nl.De Award wordt uitgereikt op de clubfug in mei zoo5.J4arc de Eruijn. # € i , e i, S ic k boc k Voordrachtover ProfessorSickbockt.g.v.de MartenToondertentoonstellingin het TeglersMuseumte Haarlemop I juni 1995.Van professor Gerard't Hooft van het Instituutvoor TheoretischeFgsica,Rijks UniversiteitUtrecht. Dames en Heren, Wat u tot nu toe hebt aangehoord was slechts onwetenschappelijk broddelwerk van enige primitieven. Zo althans, ben ik geneigd te concluderenna een studie van het verfijnde gedachtegoed van een personagein de verhalen van Marten Toonder die zichzelf erin introduceerde als een zekere ProfessorJoachim Sickbock, van de Universiteit van Upswa. Het lijkt mij dat Upswa eÍgens in Zweden moet liggen, in ieder geval moet het een plek zijn waat eenvoortdurendegure wind waait en waaÍ dikwijls stortÍegensuit de hemel plenzen. Het valt mij niet gemakkelijk in deze serie besprekingen juist met deze persoon te beginnen, want zrln rol in de verhalen behoeft nogal wat toelichting. Wie is deze donkere gedaante,met flakkerende mantel, deze omstreden figuur, die, zoals zijn schepper beweert, het daglicht niet altijd verdragen kan? Moet ik de "wetenschap"die hij bedrijft hier analyseren?Daar zou, vrees ik, niet veel van overblijven. De wetenschap in Toonders verhalen is nogal warrig; de "kwantenmechanica" zou bijvoorbeeld inhouden dat wens en werkelijkheid door elkaar heen gaan lopen, en alsje erin slaagt de wortel uit min een te trekken zou je een tijdmachine kunnen maken. Ach, in mijn vak trekken we dagelijks de wortel uit min een, maar met de tijd gebeurt er niets, we komen nog steedste laat op onzevergaderingen.


a Sickbock acht zichzelf verguisd en miskend, terwijl hij de Rommeldamse samenleving (naar eigen zeggen)toch de zegeningen heeft bezorgd van wasmiddelen, zoetstoffen, insekten- en onkruidverdelgers, en hij heeft de grondslagen gelegd voor de computer. Als hij model moet staan voor de "gevestigde wetenschap", dan schetst Marten Toonder daar wel een heel grimmig beeld van. Pas later wordt dit beeld enigszins bijgesteld door de introductie van Professor Prlwytzkofski, een wat onhandige klungelaar in vergelijking met de kwaadaardige en gewiekste Sickbock. Prlwytzkofski wordt echt door nieuwsgierigheid gemotiveerd,waar het Sickbock slechtsom machtswellust te doen 15.

Wat of wie stond Marten Toonder voor ogen toen hij Sickbock creĂŤerde?Ik ga nu betogen dat Sickbock niet model staat voor enig bestaand persoon, maar eerder voor een gedachte, zoals eigenlijk a1le creaturen in zljn verhalen. Marten's wereld staat ook niet echt model voor de onze; zljn wereld is een droomwereld, waarin dieren praten als mensen, ja, het onderscheid tussen mens en dier is weggevallen. En niet alleen de levende natuur bij hem is anders dan bij ons; ook materie, energie, en de elementaire natuurkrachten lijken ineens een willetje te hebben. Zelfs de kwanten, ook al bewegen ze zich volgens de "kwantenmechanica van Planck", zijn ineens diertjes - of mensjes? - geworden. Kortom, zijn wereld is niet z,oalsonze werkelijke wereld is, maar zoals velen van ons die zouden willen hebben, een wereld waar gedachte,wens en werkelijkheid door elkaar heen lopen. Zijn wereld is een wereld van gevoelenslMarten is erin geslaagdde wereld te schetsen die er zou zrjn als onze diepste emoties ineens bewaarheid zouden worden, waar gedachten en gevoelensineens tot leven zijn gewekt. En ook de personagesin de verhalen beelden geen echte personenuit maar gedachtenen emoties: - Bommel: de facade,het conflict tussen werkelijkheid en wenselijkheid waar hij speelbalvan is; - Tom Poes: de analyst, de puzzelaar, het gezonde verstandl - Dorknoper: de bureaucratie,de formaliteiten; - Wammes Waggel: het plezier, de uitgelatenheid, de opgetogenheid. - Hocus Pas: de magiĂŤr, zo'n persoon bestaat er in de werkelijke wereld uiteraard helemaal niet, maar wat er wel bestaatis de angst voor ziin duistere machten:


o - Pee Pastinakel en Kwetal: de Greenpiecegedachte; - Têrpen Tijn: de anarchie. Enzovoorts. En Sickbock? Sickbock veÍtegenwoordigt de Ivoren Toren van de Wetenschap, maaÍ zljn kwaadaardigheid staat vooÍ de angstgevoelensdie velen van ons koesterenjegens die wetenschap,die almaar voortschrijdt, waar niemand meer controle over lijkt te hebben. Niet voor niets is zljn tronie steeds vaker te zien in de latere verhalen, r,vantde Sickbockvreesleeft thans meer dan ooit: - wie kent niet de angst van velen voor die uitvinding van hem, de computer? - de angst voor de superlaboratoríazoalshet cERNte Geneve,waar in een zesentwintig kilometer lange tunnel elementaire deeltjes onvoorstelbaredingen doen die niemand meer begrijpt, en ja hoor, het mondiale computernetwerk TNTERNET komt inderdaad daar vandaan! - de Brent Spar, Sickbockwilde die naar de bodem van de zee sturen, maar gelukkig hebben de Pee Pestinakels van deze wereld hem tegen kunnen houden; - de stier Herman, weer een van Sickbock's uitvindingen, ditmaal tegengehoudendoor Dorknoper. - het human genome project (Marten Toonderhad dit ztoord zelf kunnen bedenken),hier is Sickbock bezig, atoom vooÍ atoom de code van onze ziel bloot te leggen. - en het klapstuk,jazeker, Chernobyl, hoe andersdan door een rekenfout van Sickbock kon de hele zaak daar in de lucht vliesen? Geen wonder dat Sickbock bij de Tezerzoweerzinwekkend overkomt; hij belichaamt alle "meedogenlozewetenschap".Het wordt ons goed ingepeperd: "wetenschap gaat nou eenmaal voor enig ongerief", stelt hij na een vanzljn gemene streken, en: "Mooi is het niet, maar schoonheid is van geen belang als men maaÍ wetenschappelijk te werk gaat", enzovoorts. Hier nu, Dames en Heren, bevind i k m i j i n een netel i geposi ti e.

Juist mij heeft men gekozen om deze Sickbock te bespreken, die b|j zljn vele lezers, en ik denk ook bij Marten zelf, zoveel afschuw opwekt. In de werkelijke wereld ben ik een fan van Toonder, maar niettemin ook van Sickbock. In deze wereld heeft Sickbock toch wel lheel wat knappe huzarenstukjes uitgehaald: - niet alleen de computer, doch ook de televisie en de telefoon zijn


o immers Sickbockvindinsen? - en ook de grote verteersvliegtuigen, stond niet heel Nederland te jammeren toen onze Fokker failliet ging? - heeft niet de medische wetenschap menig staaltje van Sickbock's vernuft vertoond? - is het niet Sickbock geweest die kans heeft gezien mensen op de maan neer te zetten? - is het nietz1n megawetenschapdie ruimtesondes naar verre planeten heeft gestuurd en een supertelescoopin een baan om de aarde heeft gebracht, die beelden van het verre heelal naar ons toestuurt waaÍaan we ons iedere keer weer vergapen? - en is het niet de "Big Science" die ons de meest fantastische inzichten heeft verschaft omtrent het inwendige van de allerkleinste materiedeeltjes? Voor dit alles waren het genie en de gedrevenheidvan vele Sickbocks onmisbaar, maar de Sickbock-angst zit diep, zoals niet lang geleden bleek toen het Amerikaanse congres een megaproject in de deeltjesfysica plotseling afbrak, hoewel het al miljarden had gekost. De Sickbockvreesbeklemt de gemoederenvan velen, vooral in Nederland. Bijna nergens ondervindt de kernenergie zoveel weerstand, werd er feller tegen kruiswapens gedemonstreerd,en voerde men harder actie tegen het afzinkenvan de Brent Spar. En nu zelfs de Prlwytzkofski's in onze wereld beamen dat eigenlijk het afzinken van dit gevaartede beste oplossing voor het milieu zou zljn geweest, hoort men bijna niemand hier zeggenhoe mooi het was geweest als de vissen en andere levende en_groeiende wezens van de diepzee zo'n mooi nieuw huis hadden geKregen. Nee, in de werkelijke wereld is er aan Sickbock meer plezier te beleven dan aan Pee Pestinakel of Kwetal. Het Kwaad dat aan hem kleeft hoeft in onze echte wereld lang niet zo angstwekkend te zijn. Gerard 't cl{ooft

Intennetgeboefte Hoewel mijn goede vader zei dat misdaad niet loont, schijnt het tegendeel op het moment te gebeuren.Ook ik trapte er in. Op marktplaats.nl werd "Tom Poesen het boze oog" aangeboden.Mijn bod, zijnde meerdere Euros, werd aangenomen.IJ begrijpt het aI... eerstbetalen, daarnawerd het pas toegezonden.Uiteindelijk kreeg ik een stapeltjeA4tjes, waarop het verhaal stond gekopieerd.fliteraard was dit niet hetgeen wat ik voor ogen

i:Í;,Y:::ï1ï:Ë:,Hïiï,'.ïË:rff :i;i2:ï;:i';i:'"&


a Beste lezer, clubgenootl In ry96 -nog geheel onkundig van het bestaanvan een MTVc- heb ik een werkstuk gemaakt over interculturele communicatie. Als "uitsmijter" voor dat werkstuk heb ik een stukje toegevoegdwaarin ik mijn visie gaf op de intercultureel-communicatievevaardigheden (of somsjuist; het oolslagenonÍberendaarvan) van enkele figuren in de Bommelboeken. Ik wil dat gra:agonder jullie aandacht brengen. Het is niet bedoeld als discussiestukof zoiets, maar gewoon om ook eenseen andere kant van de verhalen te belichten. Even wat theorie, om het stukje goed te kunnen begrijpen: De leer van de interculturele communicatie (door rnij afgekort:IC) houdt zich bezig met het opsporen van verschillen tussen (opztattingenoaer) communicatie tussen culturen. En geeft vervolgens uiteraard aanwrlz\ngen om deze verschillen zoveel mogelijk te overbruggen. Het mag duidelijk zqn dat Heer Bommel en Tom Poes op hun vele uitstapjes minimaal evenzoveleinculturele contacten hebben gehad. Ik trek het begrip rc echter veel breder, want zelfsburen ofdorps- oflandgenoten kunnen grote "interculturele" verschillen ondervinden. Denk biivoorbeeld maar eens aan de ondedinge verschillen tussen noord- en zuidnederlanders.Om over de bewonersvan Rommeldam en omqevinq

"""*aTiï1rff:iffi:i .." "grofmazige" cultuur: in deze ,*rt g t, ni, indiwidu gericht op zelfredzaamheid en zelf-ontplooiing. Dit is bij uitstek een tpestersstre,uen. "F"-cultuur, ofiarel een "fijnmaztge" cultuur: niet zozeer het indioidu, maar de groep als geheelheeft aanzien. De indioiduen doen alles roat in bun macht ligt ont (deeerztan)degroep in stand te bouden.Ifet persoonlijke aanzien wan het indioidu vsordt aan de juiste uitnoering van die taak ontleend. Dit komt woorbij eenheleboelniet-westerseculturen. In mijn stukje laat ik mij best wel kritisch uit over heer Bommel en de overige figuren die Marten Toonder zo prachtig heeft gecreëerd. Ik weet dat ik daar mijn zojuist veÍworven narvc-lidmaatschap op het spel zet, maar ach, vrijheid van drukpers en meningsuiting en zo. Men moet met zljntrjd meegaan.In het meest duistere scenariozal ik tijdens een speciale,geheime bijeenkomst in de Kleine Club per omgaande als lid worden geroyeerd.Uiteraard nuttigen de heren executantendaarbij dan een lekker "chateautje". Ik waag het er toch maar op, met het publiceren van mijn werkstuktekst die ik voor deze gelegenheid iets heb aangepast!


a UITSMIJT€R,oftuel:het €ind€vàn €indÉloos Als uitzwaaier wil ik het nog even hebben over de kampioen rc-missers aller tijden. Neen lezer, wees niet bevreesd.Dit wordt geen poliriek vertoog! De kampioen rc -missersis in miin osen de heer Olivier B. Bommel. Deze bril jante cÍeatie van Marten Toonder presteert het keer op keer om dwars door alle interculturele taboesheen te breken. Desondanks komt hij er toch altijd weer levend uit tevoorschijn,dankzij -ofsoms ook: ondanks- de hulp van zijn trouwe beschermengel,Tom Poes!In een vrijwel eindeloze reeks verhalen, steedsweer hetzelfde doch altijd weer boeiend, stommelt Toonder's creatie door diverse culturen en hun heilige huisjes heen, daarbij allesvertrappendwat hem voor de plompe voeten komt! Heer Bommel is -hoewel tijdens zijn avonturen een duidelijke vertegenwoordigervan de "G"-cultuur die hij zojuist tijdelijk achter zich heeft gelaten- feitelijk zelf een "F'Lfiguur. Ga er maar aan staanl Telkens weer beroept heer Bommel zich op zijn levenswijsheid.De wijze lessenvan zijn goedevader rollen regelmatig over taËl. De lezer vermoedt echterdat deze wijze lessenter plekke door de sprekerzijn verzonnen. Tèlkens en telkens weer krijgt heer Olivier het op de heupen. Hij moet en zal dan op stel en sprong de wijde wereld in, daarbij panisch achtervolgd door zijn tÍouwe makker en beschermengel,Tom Poes.Tèlkens en telkens weer probeert heer Bommel in den vreemde projecten op te zetten ondeÍ zrln eigen bezielendeleiding, en met als doel de stommelingen aldaar te verheffen. Je reinste projectie dus van Bommel's "G"-cultuur op een andere,meestal van het "F'Ltypel Botsingen, verwoestingen en onafzienbareellende zijn daaÍvan steevasthet gevolg. Steevastook moet oÍivel Tom Poesmet harde hand ingrijpen, ofivel Heer Ollie zelfzijn portefeui.l.letrekken. Dat laatste is overigens een van ztlt favoriete soorten van (intercu/turee/) communl ceren! Tot op zekere hoogte heeft hij daar nog gelijk in ook, natuurlijk! Maar, grofstoffelijk is deze wijze van communiceren wel. Over grofstoffelijk gesproken. De schilder Tèrpen Tijn is in de Bommelverhaleneen van de weinigen die enig begrip heeft van de wereld om zich heen.Ic zou bij hem nog wel eenseengoedekans op succeskunnen hebben. Hrj ziet de dingen nuchter en zoals ze zr1n.De figuur Wammes Waggel maakt ook nog wel een redelijke kans. Hij wordt volstr€kt niet


o gehinderd door enige intelligentie en vindt alles prachtig ("enigfei'). Een vreemdecultuur zalhem dan ook niet deren.Tom Poesis een beetje een twijfelgeval. Weliswaar trekt hij graagde wijde wereld in, maar omdat hli nooit iets andersdoet dan aldaarheer Bommel uit de nestenheloen.komt hij op Ic-gebied niet bijster uit de verf. Zljn manier om problemen op te lossengetuigt ook niet altijd van ontzagvooÍ, dan wel inzicht in de cultuur van het gastland. Heer Bommel, nogmaals,is een typische "F"-figuur met af en toe van die "G"-kriebels. \a afloop van elk avontuur vertelt hij, gezeten aan een copleuze maaltijd, dat hij ,,\ er weer een hoop heeft bijgeleerd. ?//:,\' -{f en toe is hij zelfs zo edelmoefft dig om in bedekte termen toe te geven dat Tom Poeseen rol in het welslaqen van zijn ondernemingheeft [espeeld.Wat heer Ollie's leermomentjes betreft: neem gewoon het volgende avontuur van deze figuur in de hand en .onstateer dan dat hij er niets, maar dan ook niets, van heeft geleerd!Zou hij dat overigens wel doen, dan was het gauw afgelopen geweest met de pÍet. Toonder had dan veel eerdermoeten stoppen met schrijven.Juist door Bommel's notoire stommiteit heeft Toonder ons een lange reeksvan jaren op schitterendeverhalen,en een onnavolgbaargebruikvan de Nederlandse taal kunnen trakteren. Oplettende lezertjes zijn eigenlijk grote sufferds! Ik mag het zeggen, want ik reken mijzelf ook tot deze categorie. Zelfkritiek dus! Waarom sufferds?Eenvoudigweg omdat w1j in onze leeshonger ons telkens weer \-ergapen aan dezelfde verhalen, ons daarbij absoluut niet storend aan de r-oorspelbaarheid daarvan.Als enigebeloning mogen wij ons het predicaat van "oplettendheid" aanmeten. Nog even terugkomend op de communicatie. Tussen heer Bommel en Tom Poes kun je naar mijn bescheidenmening niet slechtssprekenvan communicatie, maaÍ zelfs van rc. Waarom? Omdat heer Bommel een totaal gemis aan denkraam compenseeÍtmet een overvloedaan florijnen. Hij moet dan ook als vertegenwoordigervan de domme, bezittende klasse rvorden aangemerkt. Tom Poes daarentegen vertegenwoordigt krek het omgekeerde; hij compenseert een volkomen gebrek aan financiële middelen met een behoorlijk denkraam. Uitdrukkelijk ga ik hier niet in op


a de ongetwijfeld vrijwel haaks op deze bewering staandemening van een wiize kabouter, genaamd Kweetal, Dat zou hier namelijk te veÍ voeren. Het cultuurverschil tussen de held van het verhaal en zijn permanente redder maakt dat de communicatie kan worden aangemerktals Icl No sprak ik net van communicatie tussenBommel en Tom Poes,maar dat is och eigenlijk vergezocht.Al hetgeendoor heer Bommel wordt uitgekraamd,vindt (zzeestalterechtt)geen gehoorbij Tom Poes.En al hetgeen Tom Poestegen heer Bommel tracht te zeggen,wordt botweg genegeerd, gebagatelliseerdof komt eenvoudigwegniet aan. Dat laatstegebeurt dan vaak op momenten dat heer Bommel met uiterste concentratiebezig is een ni€uwe stommiteit voor te bereiden.Gelet op het bovenstaandeconcludeer ik dan ook tot een peÍmanente stÍoom van mislukkende IC tussen die tweel Toonder verschaft nog veel meer rc-stoÊtot-nadenken. Neem nou figuren zoals Fanth en Dickerdack. Op het oog weldenkende, gezellige dikkerds. Maar bij nadere beschouwing walsen zij, net als heer Bommel over alles en iedereenheen. Eén klein, doch belangrijk onderscheid is er wel. De eerst twee worden slechts gedreven door hun zucht naar geld en roem, terwijl heer Bommel steedsmet de bestebedoelingen te werk gaat. Dat laatstemaakt hem tegelijkertijd mateloosiÍritant

en dito sympathiek.Fanth en Dickerdack zullen geen gelegenheid voorbij laten gaan om heer Bommel zwart te maken en hem te vernederen. Zodra het maar eventjesmogelijk is, weigeren ze hem de toegang tot de Kleine Club (een o'uerduide/l'k "F"-gebeuren, die c/ub!). Heer Bommel wordt daar misschienwel uitsluitend geaccepteerdvanwege de onwaarschijnlijk goed gevulde portefeuille die hij steedsbij zich draagt. Eenzelfde lot als hierbovenbeschreven,is de relatie tussenheer Bommel en de markies de Cantecler beschoren. Laatstgenoemdevoelt zich een verheventelg uit een adelijkgeslachtdie meent de wereld om hem heen vol te moeten communiseÍen met zouteloze rijmpjes. Ook hij zal geen gele

flink te tuchtigen". De verheven dichter blijkt op zulke momenten níets meer of minder dan een ordinaire witte-boorden-crimineel. Onnodig te


O om tot communicatie te komen met de markies, bij voorbaat tot mislukken gedoemdz\jn.De markies vindt heer Ollie een affreuzeverschijning ("Parbleu!") en creëert daarmede een cultuurverschil dat IC van enige betekenis onmogelijk maakt. Ondanks deze rrlke voedingsbodemsvoor het wrochten van avonturen is Toonder toch genoodzaaktgeweestom de flapdrol, genaamdBommel, van zïch af te schrijven. Bommelt laatste stommiteit is een huwelijk met de weduwe Doddel ("Zeg toch Doddeltje, ma//erd!"). Deze uitgesproken burgertruttige dame is er uiteindelijk toch in geslaagd onze held aan de haak te slaan. Toonder heeft niet vrijwillig deze stap genomen, of liever: hij heeft Bommel deze stap laten nemen. En zo is heer Bommel ten lange leste gezapig teruggezakt in het "F"-moeraswa Í^an hij zich eigenlijk nooit geheelheeft kunnen ontworstelen.Bommel's lieftallige(?) echtgenote staat er g Í^ntvoor dat hij de deur nooit meer uit komt. Einde r"erhaaldus! Al met al -want dáár ging het mij uiteindelijk toch oml- staan de Bommel-boeken helemaal bol van de (interculturele) comm,tnicatie. En daar wil ik het bij laten, bestelezer.We zijn aangekomenbij... FL HET EINDEvAN EINDELOos.. cVlartin r,tanGurp.

w

Tentoonstelling

50 jaan Uitgeverij De Bezige Bij

Het Letterkundig Museum presenteert 6o jaar Uitgeverij De Bezige Bii. Een sprankelendetentoonstelling over de spraakmakendeuitgeverij met nationale en internationale bestsellerauteurs,dichters van naam en tàam en jonge talenten. 6o jaar Uitgeverij de Bezige Bij leidt debezoeker door zestigjaar literatuurgeschiedenis.Te zienva"n23 oktober zoo4 tlm zo februari zoo5. Ontstaan in de oorlogstijd als illegale uitgevenj, is De Bezige Bij .aanhet begin van de eenentwintigste eeuw uitgegroeid tot een van de belangrijkste uitgeverijen in ons taalgebied. Rijmprenten en uitgaven uit de oorlogsjaren,bijzondere ontwerpen, manuscripten, foto's uit de tijd van -{lle dagen feest en een verrassendBezigeBij-journaal brengen de enerverende geschiedenisvan de uitgeverij in beeld. Een wand met alle uitgaven die in de zestig jaar zijn verschenen, signaleert beroemd geworden, in r-ergetelheidgeraakte of bekend gebleven schrijvers van toen en nu. De ze\renmeter lange poëzielijn geeft de ontwikkeling van de baanbrekende \tjftigers tot de hedendaagsepopulaire dichters weer. Daarnaast z4n talrijke originele documenten van de klassiekerIkJan Cremer ft961 te zien.


O Van manuscript en ontwerp tot gevierd bestselleren gouden uitgave. In het Letterkundig Museum is naast de vaste collectie met tekeningen en schrijfselsuit het prive archief van Marten Toonder nog het volgende op de tentoonstelling te zien: - "Tom Poesvertellingen",eersteuitgavevan Toonder bij onn uït ry49; - portretfoto van MT gemaaktdoor Chris van Houts ter gelegenheid van het 5ojarig bestaanvan DBBin ryg4; - 3 tekeningenuit de o.e.v.r.o.-reeks. In het videoprogramma ztln de nieuwsfragmenten verzameld. We horen ur tegen het uos-journaal zeggen (3o/or/o4): "Ik ben er trots op. Ik zou niet naar een andere (uitgeaerij) gaan." Verder praat Jan Wolkers nog tegen hem. Overigens heeft DBB een kingsize poster uitgebracht van de trapfoto die Thom Hoffman 3o januari nam. Verder heeft ze nog twee nieuwe boeken uitgegeven,waarin Marten Toonder regelmatig genoemd wordt: "Gevaarlijk drukwerk - een vrije uitgeverij in oorlogstijd" van Hans Renders (256pagina') en het rijk geïllustreerde schrijversprentenboek"Hoger Honing - 6o jaar De Bezige BIj" (zz+ pagina 's) met talrijke artikelen en profielen die de geschiedenisvan de uitgeverij uitvoerig belichten. Overigens is in het Letterkundig Museum nog steeds de ur video in de serie "schrijvers in beeld" verkrijgbaar. Het interview stamt uit het jaar des heren 1985en kost 15florijnen, excuus 15euro. eÁrnoud cAlderliefle.

B eeldm an i p u l a ti e Geachtbestuur Op het u:ebheb ik het artikel betrffinde het aanpassenaanfota'sgelezen. De aanpassingendie in het aoorbeeldoangegeventaorden vind ik veel te aer gaan en noem ifr geen vefaaiing tneer maar omgeaingsaerr..,aking. Het eindresultaat tast de uerkelijkheid aan. Een foto hoort objectiefte zijn en dat vsordt hier aangetast.Áls er dan iets in de betrefendefato aangepasthad rnoetenuorden dan hadden bijooorbeeldde tekstenvtat scherper kunnen raorden.Bij aoorbaatzal ik nooit eenfotoinsturenrtoor onsmooieblad omdat ik aan dit soortzaken niet gediendben.Dit is misoergadering?.f,onrad'U)olters. schienvtat o0or 0? eenrLolgende Natuurlijk heeft Conrad gelijk als het doel van een fotobewerking is om de waarheid geweld aan te doen. Dan sprekenwe ook echt over beeldmanioulatie in de slechte zin van het woord. Maar kan het kwaad als onze


a redacteur een voorbeeld heeft gegeven op de website om te laten zien dat ook zogenoemdeslechtefoto's opgeknapt kunnen worden. Dit omdat ze dan nog goed gebruikt kunnen worden voor de Toondertijd of de website? Persoonlijkvind ik dit, met een fotografischverleden,geen aantastingvan de werkelijkheid. We blijven dan ook iedereenoproepenom vooral foto's in te blijven sturen. Têr wille van de verfraaiing behouden we ons gls redactiehet rechtvoor ze te bewerken.c4enkcArens ffi

Panda-uorst De kop boven dit artikel lijkt dramatischer dan hij is. Op vakantie in België bij De Haan (kuststreek)deedik inkopen bij de Aldi. Dat is heel trendy momenteel. En wat schetst mijn verbazing toen ik blikjes knakworst (Weenseuorstjes) en cocktailworst plus Gerookte droge wordt (eensoort Bif-worstjes) tegenkwam van het merk Panda, met daarbij een af-beeldingvan Panda uit de oude dagstrip. Zo te zien dateert het plaatjesergensuit eind jaren veertig, begin vijftig. De worstjes worden geproduceerdin België, op het wikkel staat als adresvermeld: Antwerp Torver Brechtsebaan9r3 B zgoo Schoten. De wikkels zijn overigenserg moeilijk af te weken en ik wens iedereen hier veel succesbij. Makkelijker: ook de kartonnen tray tussende blikken is voorzien van een Panda. De Bommelkast is met al die blikjes trouwens wel erg snel gevuld. Dus als u binnenkort iemand in de Aldi verpakkingen ziet verwijderen bij de worst, dan is dat een Bommelverzamelaar.Waarschijnlijk moet je er we1 voor naar België, in Nederland zyn deze worstjes (zrg) niet. In ieder geval niet bij de Aldi in mijn dorp. De worst is trouwens prima de moeite waard (r,ondendekinderen),net als de Pandaverhalen(afblijvent Papa'sboeken).Ik vraag me wel af, of er rechtenzijn betaaldover het plaatje...Of misschienis de worstenmaker gewoon een Pandafanaat.Het wachten is nu op de heruitgave van de Pandaverhalenvan Matla. Dan een donkere, regenachtige avond, een goede stoel en lamp. Een fles Chateau Bommelstein en een paar van die Panda-worstjeserbij. En maar Lezen.J4arc de íBruijn. €en heerin de ramsj. Dit jaar bestaat uitgeverij"De BezigeBij" te Amstendam5O jaar. 5O dagenIangverkooptdezeuitgeven eenaantalboekenmet 60o/okorting. Daaronderis ook het boek "€en heer in de kracht van zijn leven"van prijs van 12.50is gereduceerd Marten Toonder. De oonspronkelijke tot 5,-.Dit, in ZOOIuitgegevenboek urasal eenherdrukuit 1977.Het bevat de strips I t/m?5 die in 1959 en l97O verschenenin de "HaagsePost". (ISBN9OP34 704?7) PimOosterheert.


o Het Ding X-13 In het vorigenumm€pdeedHenkArenseenadvertentieoppo€pvoor Het Ding X-13.Buitendat hij het exemplaarnu bezit,kreeg Henk ook een aardigemail hierover. BesteHenk, Ik las je o?roe? 'uoor "Het Ding Xrj" in de uitgave van Big Balloon. Nu ruist ik dat ik het verhaal dubbel had, maar de uitgaaen blekenvan Oberon (t981 en aeel ouder: De GeillustreerdePers (in Totn Poes en anderer,,erhalen).De laatsteuiÍgave ispuur jeugdsentimen| maar amdat mijn doel r,,ooralcompleetheidoan alle verbalen en niet zazeer de uitgaven is, had ik eaentueeltt;el afstand u.;i//endoen van de Oberonuitgaae. Maar voor de zekerheidben ik de uitgaaen eensgaan oergelijfren.En toen ztiel ncepas op hoegroot de verschillentussendeze z uitgaven zijn. Zo beslaat de Oberon uitgarLe45 pagina's (S-+il ," de DGP uitgave j7 pagina's (j-jl. Desondanks is de DGP uitgave uitgebreider,u.;at komt doordat in de Oberon uitgaae aeelplaatjes zijn opgeblazenof door een ruimer kader meer laten zien. Somszijn plaatjes gecombineerd.Wrdtt;enen zijn echter aeel close-upsmet btjbehorende teksten,hoertel somsdelen van de tekst vteer in zo'n opgeblazenplaatje oerschijnen.Somsis eenscèneechtercomp/eetaerdztsenen zoals de schoenpoetsdemooan het Ding Xrj. Bij de Oberon uitgaoen zoordt oeruaezen naar de verhalen zoals ze in Donald Duck zijn aerschenen.Maar rtelke 'íleergal,)eis nu de originele?Heeft iemand zich hier al eensiTl usviipnt? Jan lDonselaar.

Ruiladvertcnti€s Aanbod: BoMMELvERHALEN. Ongeveer 9o verhalen. Veel Nnc, maar ook dubbele en herdrukken. Het gaat om verhalen tussen de nummers nv 5 en Bv r7Z,zowel NRc als herdrukken. Yraag de lijst aan! Los 5 euro per verhaal. Alles voor 2oo euro of ruilen tegen Duckjes jaren 5o. Ruim 20 stuks Revue Bommels 59/6o, overal een plaatje uitgeknipt, voor de liefhebber voor 5 euro inclusief porto. Weggooien is zonde, maar dat doe ik anders zelf wel! Paul Kroon / Beukenlaan 43 / r6t3 ro Grootebroek / o6fi283279 Aanbod: rr vertellingen ft949), Tp trekkar ft95o), zeepÊ,suren Sanders ft952),rv prullenbak GS6o). Yraag: :rp curiosa en speelgoeduit de jaren 40 en 50. Hans Crezee / FibigerstraatrS-r / ro97 rcuamsterdam / ozo 6659o6o/ h.crezee@arlr'c.nl

Clubblad nr. 54  

Clubblad nr. 54

Clubblad nr. 54  

Clubblad nr. 54

Advertisement