Page 1


เวที Think Tank ครั้งที่ 3 “จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน” จัดโดย สถาบันคลังปญญาดานยุทธศาสตร วิทยาลัยบริหารรัฐกิจและรัฐศาสตร มหาวิทยาลัยรังสิต รวมกับ แผนงานสรางเสริมนโยบายสาธารณะที่ดี (นสธ.) และสํานักงานกองทุนสนับสนุนการสรางเสริมสุขภาพ (สสส.) ณ ศูนยศึกษาสาทรธานี มหาวิทยาลัยรังสิต (อาคารสาทรธานี 1) วันที่ 15 มีนาคม 2555

ดร. อาทิตย อุไรรัตน กลาวเปดงาน เรียน ทานผูมีเกียรติทุกทาน สถาบันคลังปญญาดานยุทธศาสตร วิทยาลัยบริหารรัฐกิจและรัฐศาสตร มหาวิทยาลัย รังสิต แผนงานสรางเสริมนโยบายสาธารณะที่ดี หรือ นสธ. และ สสส. ไดรวมกันจัดเวทีความคิด เพื่อระดมสมองจากนักวิชาการ ผูเชี่ยวชาญ ผูมีประสบการณ นักวางนโยบาย นักธุรกิจและ นักการเมืองเพื่อหาขอสรุปทางยุทธศาสตรใหญๆ ใหกับประเทศในลักษณะแบบนี้มาสองครั้งแลว ครั้งแรกจัดเมื่อปลายปที่แลวเรื่อง “มหาอุทกภัย : บทเรียนและขอเสนอทางยุทธศาสตร” ครั้งที่สอง จัดเมื่อเดือนมกราคมตนปนี้ เรื่อง “บูรพาภิวัตน : ฤาโลกจะกลับขั้วอํานาจ” และครั้งนี้เปน ครั้งที่สาม หัวขอ “ยุคบูรพาภิวัตน : ไทย จีนและอาเซียนควรทําอะไรและอยางไร?”


2

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ครั้งแรกนั้นเปนปญหาเรงดวนและเปนปญหาเฉพาะของเราคือเรื่องน้ําทวมใหญที่เรา ไมเคยเจอมากอนซึ่งสะทอนใหเห็นถึงความออนแอและความลมเหลวของแทบทุกระบบของ ประเทศ สวนครั้งที่สองนั้นเราไดรวมกันใหภาพทั้งดานกวางและดานลึกของการเปลี่ยนทาง เศรษฐกิจการเมืองโลก ซึ่งชี้วาโลกกําลังพลิกผันทางอํานาจครั้งใหญ เอเชียกําลังกาวขึ้นมานําโลก แทนที่อเมริกาและยุโรป หรืออยางนอยก็ทัดเทียมกันทางอํานาจมากขึ้น จีน อินเดีย ตะวันออกกลาง ตุรกี อิหราน รัสเซียและบราซิลขยับขึ้นมาเปนหัวหอกของเศรษฐกิจโลก อเมริกา ยุโรป ญี่ปุน ถดถอยลงไป ในขณะเดียวกันหลายประเทศในโลกที่เคยยากจนทั้งในแอฟริกา ลาตินอเมริกา บัดนี้กลับร่ํารวยขึ้น นั่นคือภาพใหญที่เราไดปูพื้นเอาไวในการประชุมครั้งกอน

การประชุมเวทีระดมความคิดครั้งนี้ จะลงลึกไปอีกขั้นหนึ่ง เพราะจะเขาสูประเด็น สําคัญทีเดียวคือ เมื่อศูนยอํานาจเศรษฐกิจโลกยายมาที่เอเชียตะวันออก เราซึ่งอยูในภูมิภาคนี้ อยูในเอเชียตะวันออกเฉียงใต อยูในอาเซียน โดยเฉพาะอยางยิ่งอยูในเอเชียตะวันออกเฉียงใต สวนที่เปนภาคพื้นทวีป (mainland) ประกอบดวย พมา ลาว ไทย กัมพูชา และเวียดนาม ซึ่ง ประชิดติดกับทั้งจีนทางดานตะวันออก และอินเดียทางดานตะวันตก นอกจากนั้นประเทศไทย ยังตอเชื่อมลงไปทางใตกับมาเลเซีย และอินโดนีเซียซึ่งเปนประเทศที่มีขนาดเศรษฐกิจใหญ ที่สดุ ในอาเซียนอีกดวย ในอนาคตอันใกลเศรษฐกิจอาเซียนทั้งมวลจะเปนอันหนึ่งอันเดียวกันและเศรษฐกิจ ของจีนจะแผลงมาในอาเซียนมากขึ้น เศรษฐกิจของจีนกับอาเซียนจะเปดเขาหากันมากขึ้น จะ เชื่อมโยงกันลึกซึ้งยิ่งขึ้น ประเด็นที่เราอยากไดคําตอบในวันนี้ก็คือก็คือแลว จีน อาเซียน และ


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 3

ไทยควรจะมียุทธศาสตรรวมกันอยางไร จะตอเชื่อมเขาดวยกันในมิติตางๆ อยางไร ทั้งในทาง การคา การลงทุน พลังงาน โครงสรางพื้นฐานเทคโนโลยี วิชาการ และจีน กับไทยควรจะมี ยุทธศาสตรตอกันอยางไรเปนพิเศษในมิติตางๆ เหลานั้น การประชุมเวที Think Tank ในครั้งนี้นับวาเหมาะสมและทันตอสถานการณมาก และ นาจะไดเห็นแนวทางในเชิงนโยบายและเชิงยุทธศาสตรที่ชัดเจนมากขึ้น กระผมจึงขอเปดการประชุมเวทีความคิดครั้งสําคัญนี้ ณ บัดนี้ ขอบคุณครับ

การเสวนารวมแสดงความคิดเห็น ศาสตราจารย ดร. เอนก เหลาธรรมทัศน: สวนใหญ ที่ทานวิทยากรจะมาชวยนําเสนอคือในยุคที่โลกในดานอื่นเปน บูรพาภิวัตนมากขึ้น หมายความวาซีกโลกตะวันออกมีบทบาท มากขึ้น โลกไมไดเปนของตะวันตกแตผูเดียวอีกตอไป ซึ่งถือ เปนการเปลี่ยนแปลงที่ใหญมาก ในขณะเดียวกันประเทศรอบๆ บานเราก็กําลังเกิดกระบวนการประชาคมอาเซียน ทําใหเราจะ เปนสวนหนึ่งของอาเซียนมากยิ่งขึ้น ทั้งนี้ผมจึงเชิญวิทยากร ทั้งสามมานําเสวนาและการสนทนา พรอมกันนี้ไดเชิญแขกผูมี เกียรติผูทรงภูมิและมีประสบการณอีกหลายๆ ทานมานั่งอยูในที่นี้ดวยแลว จึงขอตกลงวาทาน วิทยากรแตละทานนําเสวนาทานละ 20-30 นาที รวมสามทานตกประมาณ 1 ชั่วโมงเศษๆ หลังจากนั้นก็เชิญทานที่เขารวมเสวนารวมแสดงความคิดเห็น รวมถกเถียงในประเด็นตางๆ ซึ่งตอนนี้ผมขอยังไมแนะนําผูที่เขามารวมเสวนา แตหลังจากที่จบการนําเสนอของวิทยากร ทั้ง 3 ทานแลวจะแนะนํากันใหมากขึ้น ผมมีความคิดเห็นวาเมื่อถึงเวลาประมาณ 4 นาฬิกา กว า ๆ เราอย าเพิ่ งกลั บ เพราะอาจมี ค วามคิ ดเห็ น ที่ สามารถแลกเปลี่ ยนเพิ่ มเติ มกั น ได จะ สามารถ เห็นอนาคต เห็นทางออกของบานเมือง สําหรับวิทยากรทานแรก ขอกราบเรียนเชิญ ดร. สารสิน วีระผล


4

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ดร. สารสิน วีระผล: กอนอื่น ผมรูสึกเปนเกียรติที่ไดรับเชิญ จากมหาวิทยาลัยรังสิต ผมจึงรูสึกยินดีเปนพิเศษที่ไดรับเชิญใหมา พูดในครั้งนี้ อันที่จริงเวทีนี้เปนเวทีระดมสมอง เปนคลังสมองที่ทุกคน มีสิทธิที่จะเติมเต็มและใสเขาไป เพราะฉะนั้นผมก็จะเปนคนหนึ่ง เทานั้นที่นําเสนอ เพราะ ณ ที่นี้ยังมีทานรัฐมนตรีสุรเกียรติ์ เสถียรไทย และอีกหลายทานดวยกันซึ่งเปนผูที่มีความรูมากกวาผมหลายเทา ผมจึงอยากรับฟงทานเชนเดียวกัน แตสิ่งที่ผมรูสึกเสียดายก็คือวา วันนี้เรามีคลังสมองที่ใหญมากขึ้น แตในขณะเดียวกันการระดมสมองไมไดเกิดขึ้นในสถานที่ ซึ่งควรจะเกิดขึ้นบอยมากนัก เชน รัฐสภา ซึ่งเปนที่กําหนดบทบาทของฝายนิติบัญญัติ และ ทําเนียบรัฐบาล ซึ่งเปนที่บัญชาการของฝายบริหาร สวนตุลาการผมไมทราบวาเราจะ expect ใหทานมาระดมสมองดวยหรือเปลาก็ไมทราบได แตอยางนอยในฐานะที่เปนคนไทย และเปน ชนชั้นที่มีปญญานั้น ผมจึงมีสิทธิที่จะเรียกรองวาสิ่งที่เรากําลังทําอยูทุกวันนี้ อยางนอยที่สุด นาจะมีเสียงสะทอนไปถึงสถาบันเหลานี้บาง ไมวาจะเปนยุดใดก็ตาม โดยเฉพาะอยางยิ่งในแง ที่ทานอธิการบดีไดพูดวาเวลานี้เรากําลังอยูในยุคที่กําลังเปลี่ยนแปลงอยางสําคัญ และทาน ดร. เอนก ก็ไดนิยามศัพทขึ้นมาวา "บูรพาภิวัตน" ซึ่งเปนครั้งแรกที่ผมเคยไดยิน ซึ่งผมคิดวาเปน สิ่งที่ดีมากและเปนคําที่จะเปลี่ยนความคิดของคนไทยไปมากพอสมควร จากโลกาภิวัฒนมา เปนบูรพาภิวัตน ทําใหพวกเราตระหนักมากยิ่งขึ้นถึงภาระและหนาที่ วิกฤติและโอกาส ที่ทาน อธิการบดีไดพูดไวในตอนเปดเสวนาแลว ถามองในหัวขอที่ผมไดรับมอบหมายนั้น ไทย-จีน-อาเซียน ควรจะทําอะไร? และ อยางไร? ผมคิดวาประเทศที่เดือดรอนนอยที่สุด และโชคดีที่สุดก็คือประเทศไทย นั่นคือไมตอง ทําอะไร ไมตองทําอยางไร เราอยูในอาเซียนจึงมี 10 ประเทศที่จะเปรียบเทียบกันได และเรา เคยอยูอันดับสูงสุดใน 10 ประเทศนี้ ถึงแมเราจะตกลงมาบางก็ตกมา 2-3 ตําแหนง เรายังมีอีก หลายตําแหนง ที่สามารถตกไปได คนไทยจึง ไมเดือดรอน สวนประเทศที่เดือดรอนที่สุด ใน อาเซียนคือสิงคโปร เดือดรอนกันทุกภาคสวนตั้งแตสถาบันการศึกษา ไปจนถึงธุรกิจตางๆ นั้น ระดมสมองกันเต็ มที่ แตประเทศไทยไม คอยระดมเทาไหร เพราะเราอยูในอาเซียนก็สบาย เหมือนนอนอยูบนฟูกที่วันดีคืนดีทุกอยางก็ผานไป ทุกคนคิดใหประเทศไทยหมด ไมวาจะเปน


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 5

เขตการคาเสรี หรืออื่นๆ ประเทศไทยก็ไมเดือดรอน เพราะทุกอยางไมตองดิ้นรนมาก หากถาม วาประเทศไทยจะสามารถอยูรอดใน 5 ปนี้หรือไม นักลงทุนใหความมั่นใจวาประเทศไทยอยูรอด แตไมแนใจวาประเทศจีนจะสามารถอยูรอดหรือไมใน 5 ปนี้ มีความมั่นใจนอยลงในกรณีของ สิงคโปร หรือแมแตอินโดนีเซียซึ่งกําลังมีบทบาทอยางมากในเรื่องการดึงดูดการลงทุนจาก ตางประเทศอยางคึกคักนั้น เมื่อเปรียบเทียบกับประเทศไทยแลว ประเทศไทยถือเปนอันดับหนึ่ง จะไมมีอยางที่ทานอธิการบดีเปนหวง ดังนั้นผมจึงใหคําตอบวาประเทศไทยไมตองทําอะไร แลวเราก็บอกวาเรามีทรัพยากร มีอะไรตางๆ มากมาย อยางในกรณีการศึกษาเชนกันที่จะมีคน เขามาจากตางประเทศเพื่อมาศึกษา ทั้งจากจีน ออสเตรเลีย และที่อื่นๆ เพราะประเทศไทยมี เงื่อนไขหลายอยางที่คนอยากมา เพราะฉะนั้นสําหรับผมคิดวาไมเดือดรอน แตผมเดือดรอนแทนจีน อยางทุกวันนี้ปญหารุมเรารอยแปดพันเรื่อง โดนเฉพาะชวงที่ มีการประชุมรัฐสภาที่กําลังประชุมอยูตอนนี้จะเห็นวาปญหาตางๆ มีเยอะมาก ปญหาของจีนมี ตั้งแตใครจะเปนผูมาสืบทอดอํานาจ 10 ป ขางหนาใครจะมาเปนเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต ซึ่งไมเหมือนกับสมัยกอนที่ไมตองคิดมาก แตเมื่อถึงยุคโลกาภิวัฒนทําใหจีนตองคิดมากขึ้น อยางที่เวิน เจีย เปา พูดกับผูสื่อขาววาเรื่องการจับอดีตนายตํารวจที่นครฉงชิ่ง ซึ่งจริงๆ แลวเปน เรื่องภายในจีน วาเปนที่หวงใยของคนในประเทศ และประเทศตางๆ ทั่วโลก จึงแสดงวาจีน ตอนนี้ตระหนักวาอะไรก็ตามที่เกิดขึ้นในประเทศจีนนั้นมีผลสะทอนออกไปขางนอกดวย และ มันก็จะมีผลสะทอนกลับมาที่จีนดวย เพราะฉะนั้นปญหาของจีนมีตั้งแตเรื่องดังกลาว ไปจนถึง เรื่องที่ใหญ อยางจีนตอนนี้กําไรจากการสงออกลดนอยลงอยางมาก การกระตุนอุปทานภายใน ประเทศทํ า ได ไ ม เต็มที่ เรื่อ งกองกํ า ลัง ตา งชาติโดยเฉพาะสหรัฐ อเมริกาที่จ ะมาเปน ภั ยต อ ประเทศจีนก็เปนเรื่องใหญ ทุกเรื่องเปนเรื่องใหญทั้งนั้น ตรงขามกับประเทศไทยที่ไมมีเรื่องใด เปนเรื่องใหญที่เราจะตองหวง ดังนั้นการที่เรากําลังดําเนินไปสู "ภิวัตน" ตางๆ นั้น นํามาซึ่ง ภาระทั้ ง หลายที่เ ราต อ งยอมรั บ ว า ไม เพี ย งแค ที่ เ กษี ย ณอายุ แ ล ว ที่ ตอ งมานั่ง เป น ห ว ง ยั ง มี ลู ก หลานเราก็ ต อ งเป น ห ว งจึ ง ต อ งแบกรั บ ภาระตรงนี้ ด ว ย ไม ว า จะเป น บู ร พาภิ วั ต น หรื อ โลกาภิวัตน ตองมากับความพรอมของเราที่จะเกาะขบวนรถไฟนี้ เปน bullet train หรือ high speed train หรือจะเปนรถไฟถึงก็ชางไมถึงก็ชางที่เรามีอยูทุกวันนี้ เราก็ตองยอมรับวามันมี ดีกรีของ comfort และ discomfort ที่มาพรอมกัน


6

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ในกรณีของจีน 30 ปที่ผานมา ประเทศจีนไดเปลี่ยนแปลงไปอยางรวดเร็ว แต cost ตรงนี้มหาศาลมาก ไมใชวาอยูดีๆ ประเทศจะสามารถเปนผูนําเศรษฐกิจโลกที่นําสหรัฐอเมริกา ในชวง 15-16 ปขางหนา แตความพยายามของคนจีนในชวง 30 ปที่ผานมาตองยอมรับวามัน มาพรอมกับการลงทุนขนาดใหญ ซึ่งตองใชทั้งหยาดเหงื่อ ทั้งสมอง ฉะนั้นถาอยากเรียนรูวา อะไรกําลังเกิดขึ้นในรุนตอไปขางหนา อยางบูรพาภิวัตนเราตองไปเรียนรูจากประเทศจีนดวย เนื่องจากประเทศจีนไดเปดประเทศเปนเวทีที่จะใหทุกคนในโลกมาเลนไดเต็มที่ แตประเทศไทย ผมคิดวาเรายังไมพรอมขนาดนั้น แตถาสักวันหนึ่งเราพรอมก็จะไดประสบการณจากจีนวา ตลอด 30 ปที่ผานมานี้มี cost-benefit หรือวามีประโยชน หรือวาเสียประโยชนอะไรบาง เปน บทเรียนที่ดีในแงยุทธศาสตร เพื่อที่จะไดเขาใจวาอีก 30 ปขางหนาเราจะรวมมือกันไดอยางไร ไทย-จีนจึงมีบทเรียนที่ตองเรียนรูซึ่งกันและกัน เหมือนจีน-อาเซียน นั้นจีนเปดความสัมพันธมา ประมาณ 30-40 ป จีนสั่งสมความรูอยางไรเปนสิ่งที่นาคิด ตองทําอะไรบาง ไมไดอยูดีๆ วันนี้ ขึ้นมาทําเลย แตเพราะมีประสบการณ มีการเรียนรูการตัดสินใจอยางไรถาเกิดความผิดพลาด นโยบายขึ้นอยูกับกลั่นกรองและศึกษาความเปลี่ยนแปลง การผลักดันอาเซียนใหมีตอนนี้สวนหนึ่งก็คือขอเสนอของจีนเมื่อเกือบ 10 ปที่แลว วา จะจัดตั้งเขตการคาเสรีระหวางจีน-อาเซียน ซึ่งถือเปนกาวแรกที่สําคัญที่เรากําลังใหความสําคัญ กันอยูทุกวันนี้ อาเซียนโชคดีอยูอยางคือผูที่คิดสถาปนาอาเซียนในป ค.ศ. 1967 ที่ตั้งเปน


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 7

สมาคมอาเซี ย นท า นมองการไกล เพื่ อ สนองความต อ งการทางยุ ท ธศาสตร ไม ว า จะเป น เศรษฐกิจ หรือวาการเมือง หรือความมั่นคงของภูมิภาคเราตั้งแตนั้นมา แตสิ่งที่ไดนําพาให อาเซียนเปนอยูทุกวันนี้มีความพยายามสวนหนึ่งที่ผลักดันมาจากประเทศนอกภูมิภาค เพราะ คิดวาอาเซียนมีโมเดลที่ดีตอสวนรวมดวย จึงผลักดันใหอาเซียนไดอานิสงจากสวนนี้ดวย หลัง สงครามเย็นเมื่อ 20 ปที่แลว อาเซียนรูสึกหลงทางวาไมรูจะไปไหน ก็มีประเทศจีนเขามาชวย set เสนแนวทางใหเกิดความชัดเจนวาจะเปนความรวมมือทางเศรษฐกิจ ผมจึงอยากจะให เครดิตตรงนี้เหมือนกัน และในเวลา 10 ปที่จีนใหเวลาในการจัดตั้งองคกรที่เรียกวา ASEANChina Free Trade Area (ACFTA) ประกอบดวยคน 1,700 ลานคน ซึ่งเราเพิ่งเริ่มใชในทาง ปฏิบัติเมื่อป พ.ศ. 2554 มานี้เอง ก็ถือเปนความพยายามจากประเทศจีน และก็ใหสุดที่อาเซียน รับรางและปฏิบัติการ จนกระทั่งกลายเปนตัวผลักดันใหอาเซียน และประเทศอื่นเขามาทํา ความรวมทางการคาเสรีได ไมวาจะเปน ASEAN-Australia- New Zealand Free Trade Area หรือญี่ปุนก็ดี ทั้งๆ ที่ญี่ปุนเปน partner เรามานานแลว แตทําไมความรวมมืออาเซียน-ญี่ปุน เกิดขึ้นหลังจากประเทศจีน ฉะนั้นตองยอมรับวาบทบาทและอิทธิพลของจีนมีมาก ที่ผมยกตัวอยางนี้ขึ้นมาเพื่อชี้ใหเห็นวาเราจะ expect ตอไปไดวาในอนาคตจีนจะเปน ตัวผลักดันการการขับเคลื่อนของอาเซียนไปได สวนอาเซียนเองนั้นสบายอยางที่ผมกลาวไป แลว มีคนมาชวยอุมชู ชวยประคองตลอด บทเรียนหนึ่งคือเวลาประเทศสหรัฐอเมริกามากดดัน ใหเราตองเลือกขางวาตอไปนี้ความมั่นคงของเราจะไปขึ้นอยูกับอเมริกา หรือขึ้นอยูกับจีน เรา จะไมเลือกขาง จะดูไปตามสถานการณที่พัฒนาตอไป คงไมจําเปนที่ตองเลือกขาง อยางที่สี จิ้น ผิง ซึ่งถูกคาดการณวาจะเปนผูนํารุนใหมของจีนไดตอบคําถามนักขาววามหาสมุทรแปซิฟกนาจะ กวางใหญพอที่จะรับสหรัฐอเมริกาและจีนได ถาเปนเชนนี้ก็นาคิดสําหรับประเทศไทย อันที่จริง ความสัมพันธไทย-จีนเปนความสัมพันธที่ลึกซึ้ง ในรูปแบบที่ชัดเจนมาก คือเราตองพึ่งพาอาศัย จีน แตในยุคหลังมานี้บางครั้งประเทศไทยก็สามารถที่จะมีบทบาทนํา แตในปจจุบันนี้ประเทศ ไดละทิ้งความเปนผูนําของตนเองไปแลว ทําใหจีนกลายเปนผูนํา แตอยางไรก็ตามเรายังมี อาเซียนคอยเปนตัวชวยในการขับเคลื่อนนโยบายที่เปนประโยชนตอภูมิภาคและเปนประโยชน ตอประเทศไทย


8

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ศาสตราจารย ดร. เอนก เหล าธรรมทั ศน : จากที่ ฟ งดู แล วรู สึ กว าถ าไม ติ ดเป น หมายเลข หนึ่งนั้นงายขึ้นเยอะ แตถาอยากจะเปนจีนนั้นตองเหนื่อย ถาเปนอันดับสองลงไปไม คอยเหนื่อยเทาไหร คิดเรื่องที่ดีๆ ไมกี่เรื่องก็พอแลว ไมตองคิดมาก เชน ตั้งอาเซียนใหถูกตอง กําหนดความสัมพันธกับจีนใหถูกตอง หลังจากนั้นจีนก็จะนําพาเราไป แตขณะเดียวกันก็ไม ควรทิ้งสหรัฐอเมริกา อยาไปตะโกนบอกอเมริกาวาอเมริกาแยแลว เราสบาย เราเปนลูกนองจีน หรือแมแตอาเซียนก็อยาทิ้งเพราะเปนกําแพงใหญที่หลายๆ ฝายรวมกันเขาและพรอมที่จะคุย กับจีน และประเทศอื่นๆ ไดอยางมีน้ําหนัก สําหรับวิทยากรทานตอไปขอเชิญ ม.ล.สุภสิทธิ์ ชุม พล ซึ่งจะพูดเรื่อง "ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน: บทเรียนที่สําคัญจาก EU" เชิญครับ ม.ล. สุภสิทธิ์ ชุมพล: ผมตองขอออกตัวกอนครับวา ผมรูสึกเครียดที่สุดเพราะวาผมไดรับจดหมายมา ทาน อ. พิรุณ บอกวาใหมาพูดใหนักเรียนฟง ผมก็เตรียมมาเพื่อใหนักเรียนฟง เพราะวาก็ไมมีใครจะมาบอกวาตัวเองเปนผูเชี่ยวชาญ ASEAN Economic Community อะไรทั้งสิ้น มีบทความที่ผมเคยเขียนไว เรื่องเมืองไทยตามปกติคือวาฝายนักวิชาการกับฝายธนาคาร แหงประเทศไทยมี conflicting คือคนหนึ่งเห็นอยางหนึ่ง แตอีก คนเห็นอยางหนึ่ง แตจริงๆ แลวไมเคยไปดูวาปญหาที่แทจริงเปนอยางไร ก็เหมือนกับเรื่อง อาเซียน จริงๆ แลวผมอยากใหทานสุรเกียรติ หรือวาทานภูมิธรรม ขึ้นมาพูดแทน วันนี้ผมมาพูด ในฐานะที่อยูขาง practical side เรื่อง AEC เปนปญหาที่คอนขางใหญพอสมควร วันนี้ เนื่องจากทานที่นั่งอยูใน panel เปน policy-maker ทั้งนั้น ผมอาจจะพูดในมุมผูประกอบการที่ ไมใชรายใหญเหมือน อ. สารสิน เพราะวาบริษัท ผูประกอบการใหญๆ ของไทยมีความสามารถ มากพอที่จะปรับตัวในเรื่องการเปลี่ยนแปลงในอนาคต เรื่อง policy change, architectural change ของภาพที่กํา ลังจําเกิดขึ้นในอีกสามปขางหนา ผมจะมาพูดเรื่องผูประกอบการรายเล็กใน ประเทศไทย โดยเฉพาะในภาคเกษตร ซึ่งหนังสือ บูรพาภิวัตน ที่อาจารยเอนกนํามาให เปน หนังสือที่ดีมาก เปน detail เกี่ยวกับ information ทั้งหลาย ซึ่งทุกคนในเมืองไทยควรจะรับรูวา โลกที่กํา ลั ง เปลี่ย นแปลงไปมี แ รงผลักดัน ในเรื่อ งอะไร มีการเปลี่ยนแปลงในดา นความคิ ด


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 9

ความรู เทคโนโลยีที่เราจะตองปรับตัว และตัวอยางใหเห็นอยูแลวตลอด แตจะทําอยางไรที่ทําให คนไทยที่เปน stakeholder ซึ่งมีคนไทย 30-40 ลานคนที่เกี่ยวพันกับการเปลี่ยนแปลง ใหเรง เรียนรูใหทันเพื่อที่จะปรับตัวใหพรอม ก็คงเปนเรื่องของผูที่กําหนดนโยบายคงจะตองรีบทํา เพราะถาเราพูดถึงในอีก 3 ปจะรวมอาเซียนใหเปน common marketplace ไมมีภาษี เราคํานึงถึง ผลกระทบทั้งดานเศรษฐกิจ สังคม การเมือง สถาบันการเงินอยางไร อยางสมมติวาถา SME ของ ไทยเกิดเปน NPL ประมาณรอยละ 30-40 ผลกระทบกับธนาคารพาณิชยไทยจะเปนอยางไร อันที่จริงผมพยายามที่จะคาดการณวาเมืองไทยถาเทียบกับ EU จะเปนอยางไร ซึ่ง จริงๆ ก็เทียบกันลําบากเพราะอาเซียนแครวมกันเปนประชาคม สวน EU นั้นมีการพูดกันมา นานตั้งแตสมัยนโปเลียนวาจะรวมยุโรป ผานสงครามโลกครั้งหนึ่ง สงครามโลกครั้งที่สอง ผาน สงครามเย็น และจริงๆ แลวยุโรปเปน business lake environment คือวาธุรกิจในยุโรปมี การคาขาย และเคลื่อนยายกันขามพรมแดนกันมายาว แลวจึงขามไปฝงอเมริกาซึ่งก็มีการ ปรับตัวในภาคธุรกิจ อยางที่อาจารยสารสิน บอกวาจีนจะเปนบทเรียนใหกับไทย จริงๆ แลวผม กลับมองสิ่งที่เกิดขึ้นในประเทศไทยชวง 10-15 ปที่ผานมาหลายๆ อยาง กลับเปนบทเรียน ใหกับโลก อยางในอดีตผมเปน investment banker ผมไมไดเปนนักวิชาการ เมื่อตอนป ค.ศ. 1990 เราก็เคยพูดถึงวาเมืองไทยที่กําลังจะเปนหนึ่งในผูนําของอาเซียน และสุดทายเราก็ตก รถไฟนั้นในป พ.ศ. 2540 หากมองยอนกลับไป ผมกลัววาสิ่งที่กําลังจะเกิดขึ้นกับเราใน 3 ป ขางหนา จะเปนการ repeat ป 40 และทานอาจารยสุรเกียรติ์อาจจะพอมีขอมูล เพราะจริงๆ แลว ถาเราจําไดวาในป 40 ที่เราไปกูเงิน IMF มาจํานวน 17,000 ลานเหรียญแลว ทําไมถึงยัง แกปญหาไมได ทําไมคาเงินบาทถึงลอยตัวไปถึง 60-70 บาท ตอ 1 ดอลลาสหรัฐ เพราะจริงๆ เงินประเทศไทยที่ขาดไป มันไมใช 17 billion U.S. Dollars มันเปนประมาณ 35-40 billion Dollars อยางใน trade deficit ของประเทศที่มี export นอยกวา import และก็มี short-term debt ของทั้งภาคเอกชนและภาครัฐที่มัน deal ก็เนื่องจาก BIBF เพราะวาโครงสรางเงินทุน สมัยนั้น เราพยายามจะ force ใหธนาคารตางชาติไดรับ BIBF(Bangkok International Banking Facilities) และก็โครงสรางภาษีที่ผิด ที่เราพยายามเปลี่ยนภาคเกษตรมาเปน ภาคอุตสาหกรรม ดังนั้นเวลาเปลี่ยนภาคเกษตรซึ่งมีการซื้อขายสินคา มาเปนอุตสาหกรรมมัน ตองการเงินทุนระยะยาว 5ป หรือ 7ป หรือ 10 ป และตอนนั้นธนาคารตางประเทศก็อยากจะ


10

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

lend money เพราะวายิ่งให lend money ไดมากๆ พอไดเปน BIBF ก็จะเปดเปนสาขา มันมี สวนของภาษีที่ผิดแผกไป คือไมแนใจวากระทรวงการคลังหรือธนาคารแหงประเทศไทย บอกวา ถากูเงินไมถึง 365 วัน เปน short term หนึ่งป เสีย withholding tax 10 เปอรเซ็นต ถากูเงิน ระยะยาวเกินหนึ่งปเสีย withholding tax 15 เปอรเซ็นต ตอนนั้นผมไปเรียนทานรัฐมนตรี กระทรวงการคลังวาเรากําลังจะมีปญหาเรื่อง capital structure เพราะเงินระยะยาวมันเปน สิ่งสําคัญ ถาคุณจะเอาไปทําโรงงานอุตสาหกรรม ตอง financing 5 ป 10 ป ทําไมทานไมแกวา ถาจะทํา 5 ป 10 ป withholding tax มันจะกลับกันจาก 15 เปน 10 เปอรเซ็นต แตถากูเงิน short term มา finance ให long term project มันควรจะเสีย withholding tax เยอะๆ เพราะ capital structure มันจะไดถูก ผมก็ไปพูดอยูหลายครั้งก็ไมไดรับความคิดเห็นอะไร มันทําให capital structure ของเมืองไทยมันผิดไปหมด สวนใหญใน 3.5 billion dollars ที่พูดถึงเมื่อสักครู ผม คิดวาเกิดครึ่งเปน short-term debt deal เพราะวาธนาคารตางชาติที่เปน BIBF facilitator นั้น ตอนเศรษฐกิจดีใหกู 364 วัน แลวก็ roll over แตพอเมืองไทยนั้น highest price มันสูงเกินไป แมเราจะมีกลไกเรื่องดอกเบี้ย และกลไกหลายอยางที่จะดึง highest price แตเราไมไดทํา เพราะฉะนั้นเมื่อความเชื่อมั่นมันหายไป คนที่เคย roll over เงิน 365 วันมันก็ดึงเงินกลับหมด เลย และเราก็มีเรื่อง swap ของแบงกชาติ เรื่อง trade deficit ที่เรา export นอยกวา import และเราก็มี short-term debt deal ก็เลยทําใหเราขาดเงิน ในตลาดหุนคนก็ขายหุนทิ้งหมด และ เราก็ไมไดดูกันจริงๆวาปญหาที่แทจริงคืออะไร คือเงินมันขาด 36,000 ลานเหรียญ เราไปกู IMF แค 17,000 ลานเหรียญ และก็เหมือนกันเราเปนโรคเรื้อรังที่ตองกินยาฆาเชื้อแลวเรากินไมครบ มันทําใหเศรษฐกิจเราเสีย ซึ่งไมมีใครพูดใหชัดเจนและก็ทําใหลอยหายไป


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 11

เหตุการณนี้ก็มาเกิดขึ้นอีกทีหนึ่ง ตอนที่ทานผูวาแบงกชาติบอกวามีเงินไหลเขามา มากเปน hot money และที่ทานไปปดตลาดหุน จริงๆ แลวเงินที่เขามาไมใชเงินจาก exclude investor แตเปนเงินจาก fixed income investor ซึ่งเปน hot money สิ่งที่เกิดขึ้นคือเรารูแควา เงินที่ไหลเขามาในประเทศมาจากประเทศไหน มีเงินของนักลงทุนในหุน ในพันธบัตร ก็จะมี จําแนกไววามาจากสหรัฐอเมริกากี่เปอรเซ็นต มาจากอังกฤษเทาไหร สิงคโปรเทาไหร แตเรา สามารถลงลึกไปไดอีกวานักลงทุนเหลานี้เปนนักลงทุนระยะยาวจริงหรือไม เปนนักลงทุนในหุน เปนนักลงทุนใน global investor หรือ regional investor หรือ specialist investor เราก็ไมไดทํา หรือวาเปน Hedge Fund ถาเปน Hedge Fund ดูงายๆก็คือวาถากองทุนมี 100 ลานเหรียญ แลวลงทุนใน paper ของไทย 80 ลานเหรียญ สามารถบอกไดชัดเจน และเราก็หลับหูหลับตา ไปปดตลาดหุน พอเรื่องนี้เงียบหายไปเราก็ไมพยายามที่จะลงไปดูวาเปนอยางไร เอาเฉพาะ เรื่องตลาดหุนกับตลาดพันธบัตรในรอบสิบกวาปที่ผานมา ซึ่งควรจะเปน information ที่สําคัญ มาก นี่ก็จะเปนความเสี่ยงที่จะมากับการลงทุนอยางเดียว เมื่อเราพูดถึง AEC ในอนาคต เรากําลังจะเคลื่อนยายทุน เคลื่อนยายสินคาและ บริการ มันยังมี detail มากกวานี้อีกเยอะแยะ เชนเวลาเราเปรียบเทียบ AEC-EU-NAFTA เพียง แคพูดถึงภาพใหญๆก็จะดูเหมือนเปนโอกาสสําหรับประเทศไทยที่มีประชากร 62 ลานคนที่ กําลังจะเปดไปสูอาเซียนที่มีประชากร 600 ลานคน และเมื่อเทียบกับ EU ที่มี 500 ลานคน สวน NAFTA มี 450 ลานคนก็ยังรวมกันได ถามองในแงของภาพรวมยังไงก็เปนโอกาสไดทั้งนั้น อยาง GDP ของอาเซียนในป 2010 รวม 1.8 ลานลานเหรียญ เมื่อเทียบกับ EU นั้นมากกวา เปนสิบเทาคือ 15.2 ลานลานเหรียญ สวนของ NAFTA คือ 17 ลานลานเหรียญ เพราะฉะนั้นถา มองในแงนักลงทุนนั้นมีศักยภาพมหาศาล แตเมื่อเจาะลงไปในรายละเอียดนั้นถามวาเมืองไทย พรอมแลวหรือยัง และจะทํายังไง เพราะในการเปดตลาด 600 ลานคนนั้นไมไดมีแตคนไทย คนเดียวที่มีโอกาส แตยังมีสิงคโปร มาเลเซีย อินโดนีเซีย เปนตน อยางแรกคือเรื่องภาษานั้น คนไทยมีความรูภาษาอังกฤษที่จะ practical งายๆนั้นเราคอนขางชา ในแงกฎหมายนั้น ประเทศไทยเรายังมีปญหาอยางในเรื่องหุนชินวัตร กับเอไอเอส วาเรื่องกฎหมายโทรคมนาคม ยังเปนอยางไร ตอนนี้ก็ยังมีเรื่อง state capitalism ที่เปนทุนนิยมของชาติ ไมใชทุนของบริษัท เชน สิงคโปรใช Temasek และ GIC (Government of Singapore Investment Corporation)


12

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

เปนหัวหอก ที่นาเสียใจคือมีการพูดมากวาสิบปแลววาสิงคโปรเปนประเทศที่ไมมีอะไรเลย แต ถา เรามี ก ารจัด การอยา งดี ภ าคเอกชนและภาครั ฐ ของสิง คโปรนั้ น รว มมือ กัน อย า งไร คื อ มี public-private panel ที่ดูวาถาภาคเอกชนตองการจะไปใน area นี้ตองการคนแบบไหน เทคโนโลยีแบบไหน และบางทีรัฐตองเปนคนทํากอนดวยซ้ํา สวนของเรานั้นทะเลาะกันมา หลายปแลวทําใหเปนการทําลานทุนไทย ซึ่ง currency ของประเทศควรจะแข็งแกรงมากกวานี้ เราไมมีคนคิดวาเมืองไทยมีจุดยุทธศาสตรตั้งอยู ตัวอยางเชนบริษัทการบินไทยเปนบริษัทชั้นนํา ของไทย มีขนาดพอๆ กับ Singapore Airlines แตมีรายไดนอยกวา 3 เทา มีกําไรนอยกวา 4-6 เทา มี market gap เล็กกวา 6 เทา มีพนักงานมากกวา 1 เทา เปนตน แลวเมื่อไหรที่ภาครัฐจะผลักดัน ไปเปน efficiency driven เราชอบพูดอะไรที่เปนภาพใหญ แตในภาคปฏิบัติจริงๆ แลวเราไมชอบ พูดกัน ผมกลัวจะเกิดซ้ําประวัติศาสตรของป 40 เหมือนเมื่อ 2-3 ปที่แลวที่เกิดในภาคการเงิน

ศาสตราจารย ดร. เอนก เหลาธรรมทัศน: ฟงดูที่ ม.ล. สุภสิทธิ์ ชุมพล เหมือนจะ ตรงกันขามกับทานอาจารยสารสิน วีระผล วารูกวางๆ ไมได ตองรูรายละเอียด อยางประเทศ เราเองถาเปดเสรีก็จะไมดีถาไมมีรายละเอียด แมกระทั่งจะยืมเงิน IMF เทาไหรเราก็ไมไดคิดกัน นั่นก็คือเรายังตองการความรูที่ละเอียดอีกมาก โจทยที่ทานตั้งไวก็มีหลายโจทย เชน ภาคธุรกิจ ของเรายังไมคอยเขมแข็งเทาไหร รัฐบาลหลายๆ รัฐบาลที่ผานมาก็เขมแข็ง แตวาโลกที่เปนอยู ทุกวันนี้ไมใชทุนนิยมแบบปกติธรรมดา แตเปน state capitalism ซึ่งมีอยูในหนังสือบูรพาภิวัตน เทาที่ฟงดูแลวเรายังตองการความรูที่เปนรายละเอียด ที่จะทําใหอาเซียนไปไดดี


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 13

ม.ล. สุภสิทธิ์ ชุมพล: ผมมีความรูสึกวาเรายังไมไดพยายามทําอะไรที่เต็มความ สามารถเทาไหร เมื่อสองวัน กอนอานในหนัง สือ พิมพกรุงเทพธุรกิจ อยูดีๆ สิงคโปรบอกว า เมืองไทยเปนประเทศที่พรอมที่สุดสําหรับ AEC ซึ่งผมก็ยังฟงไมคอยเขาใจ พิรุณ ฉัตรวนิชกุล: ถาเรามีความรูสึกไมเดือดรอน ก็อยา เดือดรอน ปญหาก็คือการแสวงหาความถูกตอง และทําอยางไร ใหความถูกตองไดรับการปฏิบัติ ที่ผานมีหลายอยางที่ควรไดรับ การปฏิบัติมายาวนานแตไมเคยไดรับปฏิบัติเลยเสียที สวนเรื่อง จีนในขณะนี้ที่ดําเนินการไปในชวงสิบปหลังนี้ อาจารยสารสิน เปนคนพาผมไปเยี่ยมประเทศจีน ไปมาสามแหง ความจริงคาดวา จะไปแปดแหง อีกหาแหงยังไมไดไป ที่ไปดูมาสามแหงมีบทเรียน หลายอยา งที่ น า จะมี ป ระโยชน วั น นี้ เนื่อ งจากเวลามี จํา กัด และอยากฟง ความคิ ด เห็น ของ ผูเขารวมเสวนา ผมเลยขอพูดเรื่องซินเกียงกอน ที่ไปดูมาซินเกียงมีปญหาเรื่องความขัดแยง ระหวางมุสลิมกับคนฮั่น ที่นั่นพื้นเพเปนชนชาติอุยกูร เวลาไปซินเกียงก็อดคิดถึงสามจังหวัด ภาคใตไมได ที่นั่นคนฮั่นประมาณ 40 เปอรเซ็นต คนอุยกูรประมาณ 41 เปอรเซ็นต มากนอย กวากันไมมาก แตคนอุยกูรอยูมานานกวา คนฮั่นที่เขาไปหลังจากปฏิวัติแลวพรรคคอมมิวนิสต จีนสงคนจีนจากฮั่นเจียงเขาไป ในขณะนี้สัดสวนของพลเมืองก็ใกลเคียงกัน ก็ยังมีความขัดแยง อยูเหมือนกัน ชวงที่ผมไปก็มีรถถังหุมเกราะวิ่งในเมืองหลวง ดูเหมือนมีอะไรตึงเครียดอยู ตอนที่ไปดูมัสยิดที่เกาแก คนที่พาไปก็ยังเตือนวาหนาตาเราเปนฮั่น อยาเพิ่งไปตอนนี้ เลยดีกวา อยางนี้เปนตน ที่มีกรณีที่ตึงเครียดอยูบาง เมื่อหลายวันที่แลวก็ยังมีการปะทะกัน แต ดูแลวสภาพทั่วไปผมเขาใจวาถาเปรียบเทียบกับสามจังหวัดชายแดนภาคใตอาจจะไมถึงขนาดนั้น คือไมไดรุนแรงและมีการจัดการปญ หาขั้นพื้นฐานพอสมควร เนื่ องจากวาซินเจียงเปนเขต ปกครองพิเศษ ผูที่ขึ้นมาเปนผูเหมือนกับผูวาการมณฑลของจีนก็เปนชาวอุยกูร คือมีการเลือก คนของทองถิ่นขึ้นมา ที่ไปดูคือ เปน ดูงานของบริษัทซีพี ในขณะนี้ภ าครัฐมีนโยบายที่จะทํ า เกษตรกรรมแผนใหมทั่วประเทศซึ่งเปนคําชี้แนะที่ผมมาคนควาดูแลว วาในป พ.ศ. 2550 นั้น ทางหู จิน เถา ไดทํารายงานการเมืองของหู จิน เถา ในที่ประชุมพรรค ไดพูดถึงเกษตรกรรมแผน


14

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ใหมเพื่อแกไขปญหาชนบท ที่นาสนใจสําหรับอาจารยเอนก ก็คือใจความคอนขางเหมือนกับที่ อาจารยเขียนไวในป พ.ศ. 2537 ในสองนคราประชาธิปไตย ซึ่งเมื่อเปรียบเทียบกันแลวมีอะไรที่ คลายคลึงกันมาก งานของอาจารยเอนกผานมาสิบกวาปยังไมมีใครเอาไปทําเลย สวนรายงาน ของหู จิน เถาเมื่อรายงานเสร็จทั่วทั้งพรรคไมทําไมได เพราะฉะนั้นจีนแซงหนาแนวคิดสอง นคราที่พูดเกี่ยวกับภาคเกษตรที่บอกวา การปฏิรูปการเมืองตองปฏิรูปเศรษฐกิจกอน เหมือน กับเติ้ง เสี่ยว ผิง ซึ่งก็เปนขอแตกตาง เมื่อจีนเริ่มจากการทํารายงานการเมือง หลังจากนั้นเพียง 3 ป ทั่วทั้งพรรคจัดประชุม เรื่ องเกษตรกรรมแผนใหม เริ่มจากทํารายงานการเมือ งของหู จิน เถา ก็เขาสมัชชา และก็ ออกมาเปนแผน รองนายกรัฐมนตรีฝายเศรษฐกิจที่รับผิดชอบดานการเกษตรเรียกประชุมทั่วทั้ง ประเทศ แลวก็ดําเนินการทันที สิ่งที่ผมไปดูก็คือที่เซี่ยงไฮไดมีคําชี้แนะออกมาวาทุกมณฑลตอง มีพื้ น ที่ เ กษตรกรรมเพิ่ ม ขึ้น ถ า มณฑลใดมี พื้ น ที่ เ กษตรกรรมน อ ยต อ งทํ า ทุก วิถี ท างที่ จะให เพิ่มขึ้น ในเซี่ยงไฮไมมีพื้นที่เกษตรกรรมเพราะนําไปสรางตึกสูงหมด แตมีพื้นที่ที่ตะกอนน้ําเค็ม มาทับถมกัน จึงกั้นเขื่อนสูบน้ําทะเลออก และหาทางกําจัดความเค็มของดินออกไปแตก็ไมได หมดไป จึงหาพันธุขาวที่สามารถปลูกในพื้นที่ดินเค็มใหได เมื่อภาครัฐตัดสินใจแบบนี้ ก็ตอง ลงทุนทุกอยาง ตั้งแตทําที่ดิน สรางถนน ระบบชลประทาน ไฟฟาพลังลม ระบบสาธารณูปโภค ครบทุกอยาง ที่รัฐเขาไปดําเนินการกอน เสร็จแลวก็เชิญชวนทั้งในประเทศและประเทศอื่นๆ เพราะฉะนั้นพลังการผลิตที่ทําขึ้นมาแลวไมไดอยูกับพลังการผลิตที่ยากจน แตพลังการผลิต ที่สําคัญคือเทคโนโลยีสมัยใหม ดวยเทคโนโลยีสมัยใหมที่จีนเชิญชวน ตัวอยางที่เห็นคือการเชิญซีพีเขาไป เพราะวา ทางซีพีประสบความสําเร็จเลี้ยงไกไข ไกเนื้อ หมูสารพัด ก็เขาไปรวมเพื่อรวมพิจารณา พื้นที่มี แบงให 10,000 ไร มีทุกอยางซึ่งภาครัฐเปนฝายลงมือทําระบบชลประทาน ซึ่งเปนการวางแผน ลวงหนาของจีน เมื่อซีพีมาลงทุนก็ใหซีพีไปคิดวาใน 10,000 ไรนี้จะทําอะไรบาง และมี ประชาชนเซี่ยงไฮผูบริโภคประมาณ 100 ลานคนที่อยูบริเวณรอบๆ ที่จะรับผลิตผลเหลานี้ไป อั น ที่ จริ ง ซีพีก็มีความสั มพั น ธกับ นานชาติดว ย จึง ดึ ง เอาอเมริกา ฮอลแลนด เข า ไปสํา รวจ ดวยกัน วันที่ผมไปเปนวันที่ทุกคนลงไปขุดดิน ไปทดลองน้ําทะเล ฝรั่งที่ไปชุดเดียวกันที่ไ ป สํารวจก็มีความมั่ นใจ และคิดวาจะปลูกอะไร จะทําอะไร เพื่อ ที่จะทําเกษตรที่อ ยูในตูและ


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 15

ประกันผลผลิตออกมา ในสวนนี้จีนคิด infrastructure ที่ลงไปแลว 15 เปอรเซ็นต ใหซีพีลงทุน 15 เปอรเซ็นต แบงคนละครึ่ง สวนอีก 75 เปอรเซ็นตนั้นเปนของภายในประเทศ เปนเกษตรกร และธนาคารการเกษตรทั้ ง ของจี น เองและของประเทศอื่ น วั น ที่ ผ มไปดู เ ป น ธนาคารของ เนเธอรแลนดที่เขาไปรวม ธนาคารมองวาถาเปนเกษตรกรลวนๆ ก็จะไมคอยมั่นใจ แตถาซีพีกับ รัฐรวมดวย 30 เปอรเซ็นต ทําใหธนาคารคอนขางมั่นใจและกลาที่จะใหเงินกูกับเกษตรกร สวน เกษตรกรที่ผมไปเจอ เขาไปทดลองปลูกพันธุขาวที่เหมาะกับดินเค็ม และก็เปนคนอธิบายให พวกเราฟง ทุกคนที่มาลวนเปน stakeholder ที่รวมกันไป

ซินเกียงเปนเมืองชายแดน ซึ่งพื้นที่ตรงนั้นมีทหารเปนผูดูแล ถามองในโมเดลนี้ รัฐของ ซินเกียงก็คือมีผูบัญชาการฝายทหารเปนคนรับผิดชอบ ที่จัดการแบบเดียวกัน คือทําผืนดินใหญ ใหเหมาะสําหรับการเกษตร มีโรงไฟฟา สาธารณูปโภคพรอมแลวก็ชวนซีพีไปดู สวนบริษัทอื่น ยังไมไดเชิญไป มีพื้นที่ดินเปนทะเลทราย ไปเลี้ยงไกไขไดผลผลิตวันละ 1-2 ลานฟอง เลี้ยงหมู เปนลานตัว สําหรับดินทรายนั้นมีการไปคนควาวาจะทําอยางไรกับดินทราย พบวาสามารถ


16

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ปลูกองุนหวานได ความแตกตางของอุณหภูมิในชวงเชากับเย็นทําใหเกิดองุนที่ดีสามารถไปทํา ไวนได นี่คือการพูดถึงรัฐที่นําเอาภาคเอกชนไป ซีพีนั้นเปนบริษัทไทยที่เขาไป แตอันที่จริงไมได ขาดแคลนพลังการผลิตภายในประเทศ หรือความรูความสามารถที่จะทํา ขนาดจีนยังขอรองให ไปทํา แตภาครัฐตองเปนฝายเริ่มตน ทําพื้นที่ขนาดใหญใหเหมาะทําพื้นที่เกษตรกรรมขนาด ใหญแบบใหม และตองเตรียมสาธารณูปโภคตางๆใหพรอม และรัฐก็ถือ 15 เปอรเซ็นต ที่ปกกิ่ง ก็ถือ 15 เปอรเซ็นต โดยมีตัวแทนของรัฐเปนฝายดําเนินการ และทางซีพีเองก็มีนโยบายชัดเจน วาผูบริหารที่จะมาอยูกับซีพีตองเปนสมาชิกพรรคคอมมิวนิสตจีน และพรรคคอมฯ ก็ชวนหาคน ที่เหมาะสมมาเปนกรรมการผูจัดการ ที่ซินเจียงนั้นผูหญิงเปน M.D. และเปนสมาชิกพรรค สวนบรรดาผูบริหารนั้นเปนนายทหาร ผูบังคับกองพันที่ลาออกไปอยูกับบริษัทซีพี และซีพีก็ตั้ง นโยบายวาถามาเปนผูบริหารของซีพีตองเปนสมาชิกพรรคเทานั้น และผูบังคับกองพันที่อยาก ไปอยูกับซีพี เนื่องจากในจีนถาอายุ 45 ป แลวยังไมไดเปนพลตรี แสดงวาจะเปนพันเอกพิเศษ ไปจนเกษีย ณอายุ เปน ที่ รูกัน ทั่ว ไป ดัง นั้ น ไปอยูกั บ ซี พีดีก วา เพราะบํา นาญก็ยัง ได และได เงินเดือนจากซีพีอีกซึ่งสมประโยชนกัน ที่ผมยกซินเกียงมาพูดในวันนี้เนื่องจาก เวลาเราพูดกับฝายบริหารจัดการวาไขไกมาก ขนาดนี้จะขายหมดหรือไม รวมทั้งขายหมูไดหรือไมเพราะมีอิสลาม 41 เปอรเซ็นต ฝายบริหาร จัดการบอกวาเวลาคิดมองออกไปเปนประเทศเพื่อนบานตางประเทศ มีอัฟกานิสถาน ปากีสถาน อินเดีย รัสเซีย และเปนกลุมที่สามารถไปขายของได เรามาตั้งอยูในซินเกียงก็จริง แตไมไดขาย ในซินเกียงเทา นั้น จะขายกับ 8 ประเทศในยูเรเซี ย จีนในขณะนี้ก็มีนโยบายกับยูเรเซีย ซึ่ ง อาจจะไมไดตั้งแบบอาเซียน แตไดมีการจัดงานเอ็กซโปไป 2-3 ครั้งแลว เปน China-Eurasia Expo ทําใหชายแดนคึกคัก ยิ่งกวาเมืองหลวงของหลายประเทศ ทั้งถนนหนทาง รถราที่วิ่ง และ ไฟฟาตางๆ คือสภาพเปนเมืองชายแดนที่มีความสะดวกไมแพเมืองหลวงของหลายประเทศ ทํา ใหผมคิดวาความสัมพันธของไทย และอาเซียน กับจีนไมใชแค20-30 ป แตมีความสัมพันธมา เปน ร อ ยปแ ลว และก อนหน า ที่จ ะมาจัดตั้ง เปน องคกรอาเซียน ประเทศในอาเซียนมีค วาม สัมพันธกันมาลึกซึ้งกอนหนายาวนานรวมทั้งกับจีนดวย เชนความสัมพันธจีนกับมลายู เจิ้งเหอ เขามาในภูมิภาคนี้หลายรอยปที่แลว มาชวยจัดตั้งกลุมมุสลิมของประเทศตางอยางอินโดนีเซีย บรูไน มาเลเซีย ไทย รวมเขากันเหมือนกับสหพันธมุสลิมตั้งแตสมัยเจิ้งเหอ และมุสลิมของพื้นที่


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 17

เหลานี้ก็ถือวาเจิ้งเหอเปนตัวแทนการตั้งอิสลามของภูมิภาคนี้เลย เพราะฉะนั้นความสัมพันธจีน กับประเทศอาเซียน มีมาแลวยาวนาน สวนอาเซียนในทัศนะของผมมีชายแดนที่ติดกันอยูแลว ทั้งไทย-พมา ไทย-ลาว ไทยกัมพูชา ไทย-มาเลเซีย ประเทศกลุมพวกนี้ผมเคยเดินลาดตระเวนสํารวจเสนทางเรามีพรมแดน ที่ติดกันอยูแลว รัฐบาลนาจะคิดเรื่องนี้อยางจริงจัง และทุกวันนี้การคาระหวางชายแดนของแต ละจัง หวัด เดือ นหนึ่ ง เปน หมื่ น ล า น ดู จ ากในธนาคารแห ง ประเทศไทย ตรงไทย-ลาว ตั้ง แต สมัยใหมพลเอกชาติชายที่แปรสนามรบเปนสนามการคา ผมคิดวาไทยเราเกงเรื่องสรางทาง สรางสะพาน แตสิ่งที่ควรสรางคือการทําใหจังหวัดชายแดนมีศักยภาพในการผลิตดวยเทคโนโลยี สมัยใหม เติมพลังการผลิตเขาไป ซึ่งความจริงอาจารยเอนกก็เสนอไวในสองนคราประชาธิปไตย ดีมากเลย วาจะตองทําใหภาคชนบทมีความเขมแข็งขึ้นมา สวนใหญหมื่นกวาลานเปนการคา ขาย ที่สงไปจากเมืองใหญอยางกรุงเทพ เปนรถสิบลอที่ขนไปขายเชน มามา ผงชูรส และก็จะมี ทุนอุสาหกรรมและการเงินอื่น ๆ ชายแดนโดยทั่วไปมีทั้งที่ผานดานศุลกากร และทําการคา นอกระบบที่ไมผานดาน ซึ่งถือเปน 4-5 เทาของการคาในระบบ และการคาในระบบเทาที่มี ขอมูลของธนาคารแหงประเทศไทยเดือนๆหนึ่งเปนหมื่นลาน ตรงนี้นาสนใจวาจะทําใหจังหวัด ชายแดนของเรามีความสําคัญกับประเทศอาเซียนที่มีพรมแดนติดกัน สวนประเทศที่พรมแดน ไมติดกันขณะนี้ก็มีที่เราคาขายกับลาว แลวสงตอไปถึงเวียดนาม คาขายกับมาเลเซียไปถึง อินโดนีเซีย บรูไน ในภาคใตเองหากเราสนใจทํามาตั้งแตแรกปญหาสามจังหวัดอาจจะไมเกิดขึ้น เชนเดียวกันเรื่องปญหาชายแดนไทย-กัมพูชา เขาพระวิหาร ถาทําเรื่องการคามาตั้งแตแรก ปญหาพวกนี้อาจเปนเรื่องเล็ก ไมตองมาแยงแคเขาพระวิหาร จริงๆ แลวเราเปนญาติพี่นองกัน ทั้งนั้น ถาเราทําชายแดนใหดีๆ ตัวไทยเราเองก็มีประเทศอาเซียนอยูรอบชายแดนไทยเราอยู ผมอยากเสนอใหมาทําจังหวัด โดยเริ่มตนมีแผนอยางจริงจัง ใหเปนเขตเศรษฐกิจพิเศษ ตอนนี้ หลายแหงมีเทศบาลระดับนครเชนแมสอด แตทําอยางไรใหไมเปนแครูปแบบ เวลาเราทําอะไร ขึ้นมาเราจะลอกจากสวนกลางแลวไปแคสวมใสตรงนั้น นักวิชาการสามจังหวัดภาคใตตอนนี้ ก็ออกแบบใหมีรัฐสภา ใหมีพรรคการเมือง มีกรรมการเลือกตั้งก็จะลมจมไปกับระบบใหญ แตหากแตละแหงมีการเสริมศักยภาพ ผมคิดวามันจะแกปญหาชายแดนได แทนที่จะเสริม กําลังกองทัพตามชายแดนมาเปนเสริมความมั่นคงดวยความสัมพันธทางเศรษฐกิจ และทําให


18

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ที่กรุงเทพเปนเมืองโตเดี่ยวกลายเปนโตในหลายๆแหง ถาเรามีเมืองตั้งเปนเขตเศรษฐกิจพิเศษ ชายแดนไทย-ลาว ชายแดนไทย-พมา เขตชายฝงทะเล และเขตเศรษฐกิจภาคใต มีการบริหาร งานแบบไหนดี แลวในชวงรอยตอระหวางเมืองหลวงอาจมีบางจังหวัดที่ยกระดับขึ้นมา เชน พิษณุโลก ขอนแกน โคราช จะจัดการเมืองเหลานี้ใหมีศักยภาพในการเชื่อมและเปนแนวหลัง ใหกับเขตเศรษฐกิจชายแดน จะเปนวงแหวนเขามาสามรอบ เรากําลังจะเขาสูอาเซียน ถาแขง กันอยางอื่นจะเสียเปรียบ แตถาเริ่มเอาจริงเอาจังกับอาเซียนที่มีความสัมพันธที่ชายและเสริม ศักยภาพแบบนี้ นาจะไปดวยกันไดดีและสามารถเสริมความมั่นคงได

ศาสตราจารย ดร. เอนก เหลาธรรมทัศน: ทั้งสามทานเปนอาหารทางความคิด ที่เยี่ยมมาก อาเซียนไมจําเปนตองทําจากเมืองหลวง เพราะมีชายแดนมีภูมิภาค ถาดําเนินการ อาเซียนจากภูมิภาคจะเปนมิตรมากกวา ผมกําลังคนควาประวัติศาสตรลานนา ผมไมเขาใจวา ลานนามีความสัมพันธที่ดีกับพมา ลานชาง และจีน ฉะนั้นถาใชเชียงใหมเปน hub อาเซียนตรงนั้น จะเปนมิตรมาก มีความสัมพันธที่ไมไกลจากเวียดนามตอนเหนือ แตเพราะเราคิดวาอาเซียน ตองเริ่มที่กรุงเทพเทานั้นซึ่งเปนเรื่องที่นาจะตองแกไข ผมอยากจะเรียนเชิญทาน ดร. สุรเกียรติ ดร. สุรเกียรติ์ เสถียรไทย: เรื่องที่อาจารยพิรุณพูด ผมเห็นดวยอยางยิ่งเรื่องการเชื่อม ไทยกับเพื่อนบาน 5-6 ประเทศ ความจริงแลวเราก็นับวาจีนเปนดวย ผมพูดกับประธานาธิบดีจีน เสมอวาเราไมไดเชื่อมกันดวยเขตแดน แตเชื่อมดวยสายน้ําและสายเลือด เวียดนามก็ถือวาเปน เพื่อนบาน ถึงแมจะไมเปน immediate neighbor ไปจนถึงสิงคโปรดวย ผมพยายามใชคําวา ยุทธศาสตรครองจังหวัด แตยุทธศาสตรกลุมจังหวัดเมื่อเขาสูสภาพัฒนฯ ก็มีปญหาคือกลุม


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 19

จังหวัดที่เราจัดจะมียุทธศาสตรเหมือนกัน เชน ภาคเหนือมีเชียงใหม ลําปาง ลําพูน แพร เมื่อ เสนอเขามาผานมหาดไทยแลวเขาสภาพัฒนฯ ทุกจังหวัดก็จะทําคลายๆ กัน คือเปนศูนยกลาง OTOP ศูนยกลางการทองเที่ยว ศูนยกลางพยาบาล ฯลฯ แทนที่จะมีขุดเดนวาเชียงใหมและ เชี ย งรายเป น เมื อ งหลั ก เมื อ งรองที่ มี ยุ ท ธศาสตร เ ชื่ อ มพม า กั บ ลาว จนไปถึ ง จี น เพราะ ยุทธศาสตรเราทําถนนเชื่อมไวสองทาง คือ แมสายไปเชียงตุงและไปจิ่งหงที่พมาทําเพราะเรา ชาอยู สวนเสนทาง R-3 ผมไปริเริ่มทํา แบงกันทํากับจีนและลาว ที่ผานเชียงของ - หวยทราย หลวงน้ําทา - บอเต็น และไปจิ้งหงเหมือนกัน ซึ่งเวลานี้กําลังทําสะพานที่เชียงของ-หวยทรายอยู สว นแผนที่มุกดาหาร-สะหวันนะเขต-เว-ดานัง ยุทธศาสตรกลุมจังหวัดตรงนั้นจะเปน อะไร ที่สะหวันนะเขตมีสนามบิน ที่ดานังมีทาน้ําลึก มีคนบอกวาของเราจะเปน logistic แตจน ทุกอยางเสร็จแลวก็ยังไมเห็นเปน logistic และยังมีถนนที่ศรีสะเกษเชื่อมไปที่เสียมเรียบ ที่ทํา ถนนบริเวณชองสะงํา-อัลลองเวง เพื่อเชื่อมทางดานทองเที่ยว เรามีปราสาทที่นาสนใจที่พอ connect กันได มีสุรินทร บุรีรัมย ศรีสะเกษ แทนที่จะเปนแหลงช็อปปงก็ยังไมเปน แทนที่จะ เชื่อมอารยธรรมก็ยังไมเปน โรงแรม facility ก็ยังไมมี ผมคิดวาเปนสิ่งจําเปนที่ตองทํา คําศัพท ที่ใชกันมาพยายามทําใหเปนกลางๆ ใหมียุทธศาสตรกลุมจังหวัด และก็ออกมาเปนอยางที่นั้น อยากฝากใหรัฐบาลไปซักลางเสียใหมใหเปนเหมือนที่ทานอาจารยเอนก และอาจารยพิรุณ พูดไดก็จะเปนประโยชนอยางยิ่ง ประเด็นที่สองเรื่องเขตแดน เปนสิ่งที่ตะวันตกเขามาสรางใหเราในเรื่องเขตแดนทาง การเมือง หลังจากที่มาสรางแลวในยุโรปก็กาวขามกันหมด ในเวลานี้ขับรถผานไปยังไมรูวาเสน เขตแดนอยู ต รงไหน ผมคิ ด ว า เราต อ งหั ด ก า วข า มบางจุ ด บ า ง มิ ฉ ะนั้ น แล ว เขตเศรษฐกิ จ ชายแดนจะเกิดขึ้นไมได ถาจะทะเลาะกันแลวก็สามารถทะเลาะกันไดทุกจุด ตรงกัมพูชาก็มี หลายปราสาทที่เสนเขตแดนพาดกลางปราสาท เขตแดนแมน้ําโขงกับลาวก็ไมไดคุยกันเลย ทํา ใหรองน้ําลึกเปลี่ยนแปลงไปภายหลัง 40 ป มีเกาะเปนรอยไรที่คนไทยอยูเปนของลาว ที่คนลาว อยูกลายเปนของไทย แบบนี้ตกลงกันไมได ดังนั้นจึงมีสามหลักคือ หนึ่งถาตกลงไดก็ตกลง สอง ถาตกลงไมไดแลวไมมีอะไรก็ทิ้งไวกอน สามถาตกลงไมไดแลวมีผลประโยชนทางเศรษฐกิจก็ให ทํารวมกัน ทางดานกฎหมายระหวางประเทศก็ทํากันไป เพราะพรมแดนดานมาเลเซีย พมา นั้น อังกฤษเปนผูเขียน สวนดานลาว กัมพูชานั้น ฝรั่งเศสเปนผูเขียน เรื่องที่เห็นดวยอยางยิ่งวา


20

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ความสัมพันธอันดีกับเพื่อนบานควรจะเปน asset ของไทยที่จะเขาไปสูอาเซียน วันนี้ก็ไปพูดกับ ผูการตํารวจทั่วประเทศฟงวาอาเซียนมีสามเรื่องหลัก ที่เราเริ่มจากกรุงเทพนั้น ความจริงแลว ควรใหคนไทยมีความรูสึกวาเปนสวนหนึ่งของประชาชน มีความรูสึกวาเปนเจาของใหได เมื่อ สักครูที่ ม.ล. สุภสิทธิ์ หรือวาอาจารยสารสินพูดวาภาคเอกชนใหญเตรียมตัวพรอมแลว แต ป ญ หาคื อ องค ค วามรู อ าเซี ย นในระดั บ รากหญ า ประชาสั ง คม เกษตรกร เป น คนที่ ไ ด รั บ ผลกระทบคอนขางมาก เชน สินคาเกษตรที่จะเขามา ผมไมแนใจวามีการตระหนักมากแคไหน และมีการเตรียมตัวใหคนเหลานี้มากนอยแลวหรือยังก็ยังเปนปญหา คนไทยนั้นมีปญหาใน เรื่องของการเตรียมใจ เพราะเรามีความรูสึกวาเปนมหาอํานาจ และเราไมคอยไปดูวาเพื่อน บานพัฒนาไปถึงไหนแลว อยางที่ผมไปพูดถามวามีใครรูบางวาอินโดนีเซียมีอะไร ฟลิปปนส มี อ ะไร ก็ย กมือ กัน ไม ม าก แตถ า ถามว า ใครเคยไปฮอ งกง เกาหลี ญี่ปุ น ยกมื อ กัน ครึ่ ง ห อ ง ซึ่งสอดคลองกับการสํารวจวาการรับรูของไทยตออาเซียนนั้นอยูลําดับที่ 8 สวนลาวไดที่ 1 อยางธงอาเซียนที่ชักคูกับธงประเทศก็ทํากันแลวทั้งนั้น เหมือนอยางที่อาจารยสารสินบอกวา อยูเฉยๆ ก็สามารถไปดวยกันได อยูที่ 8 ก็ยังตกลงไปไดอีก ไมตองทําอะไร แตถาอยากใหมี ประสิทธิผลกับประชาชนในวงกวางก็ตองทําอะไรมากขึ้น นี่เปนขอสังเกตที่หนึ่ง ขอ สั ง เกตที่ส อง จากที่ ห ลายๆ ท า นพู ด มา เราขาดยุท ธศาสตร ที่เ ราไมค อ ยมีกั บ อาเซียน และไมสามารถผลักดันในอาเซียนมียุทธศาสตรตอใคร เชนที่ ม.ล. สุภสิทธิ์ พูดหลาย อยางที่สําคัญ เราควรมียุทธศาสตรเรื่อง Asia financial architecture ที่จะผลักดันผานอาเซียน และ ASEAN+3 คือจีน เกาหลีใต ญี่ปุน ซึ่งเคาก็ใหเราเปนตัวขับเคลื่อนสําคัญ อยางจีน อยากจะมีบทบาทนําในเรื่องนี้โดยใหไทยอยูขางหนา ในหลายเรื่องจีนเปนคนเสนอแตใหไทย พูด เพราะเราเพื่อนเยอะ พูดไปก็ไมคอยเปนภัยคุกคาม ถาจีนเสนอเองเกิดความรูสึกวานากลัว คูไหนทะเลาะกันเราก็จะเปนเพื่อนกับทั้งคู ไมวาจีน/ญี่ปุน ปากีสถาน-อินเดีย หรือพยัคฆทมิฬ อีแลม เปนตน ยกเวนในชวงหลังๆ ที่เราไมคอยจะรอด แตที่ผานมาไทยเขากับทุกคนได แตไม คอยมียุทธศาสตรแบบนี้ รวมถึงไมมียุทธศาสตรเรื่องการเงิน และไมวายุทธศาสตรเรื่องบูรพาภิวัตน วาเกิดอะไรขึ้นในเอเชียกลาง เอเชียใต และระเบียงอิสลาม คือเราไป classify เพื่อนบานที่เลย พมาไปถึงตุรกีวา "แขก" เลยตุรกีเปน "ฝรั่ง" โดยไมเขาใจความสัมพันธระหวางแขกที่เรารวมเปน กอนใหญวาทํางานกันอยางไร ฉะนั้นการเชื่อมโยงเรื่องทอกาซทั้งหลายจากอินเดียไปตุรกี


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 21

เหลานั้นคือ politics of oil ทั้งสิ้น รวมทั้งสงครามอิรักดวย แตไทยไมมียุทธศาสตรการเมืองเรื่อง พลังงาน ในขณะที่จีนมี energy security ในแอฟริกา ในตะวันออกลางมากมาย มีความ เชื่อมโยงตางๆ และอเมริกันก็พยายามมากันที่จอรเจีย ถือเปนเกมสสําคัญมาก ที่เราไมเคยทํา เรื่องพวกนี้เลย ขอสังเกตที่สามเรื่อง food security เรามีอํานาจตอรองดีกวา politics of oil ดวย แต เราไมมียุทธศาสตรนี้และไมมีที่จะผลักดันในอาเซียน และเราก็ไมเคยศึกษาวาประเทศที่สัมพันธ กับอาเซียนมียุทธศาสตรอะไร เชนอินเดียมองมหาสมุทรอินเดียอยางไร เราเขาใจวาจีนใช ยูนานเชื่อมกับเรา จนป 2007-2008 ที่จีนเสนอแผน Pan-Beibu Gulf Cooperation ขึ้นมา โดย ใชหนึ่งแกนสองป ใชหนานหนิงเชื่อมสิงคโปร และสองปก อันหนึ่งเปน GMS อีกอันเปนพวกอยู ในทะเล ผมคุยกับ professor Wang Gungwu ที่สิงคโปร เคาเปลี่ยนยุทธศาสตรแลว โดยเชื่อม เอเชียตะวันออกเฉียงใตโดย Plan Pan-Beibu แตยูนนานเคาเชื่อมไปทางพมา บังคลาเทศ อินเดีย ซึ่งถาเปนแบบนั้นเราก็ตองปรับวิถีคิดกันใหม นอกจากเรายังไมศึกษาแลว เรายังไมได ตามที่เคาเดินเทาไหร ในแวดวงวิชาการถาจะหาผูเชี่ยวชาญอเมริกา อังกฤษ คงมีจํานวนเยอะ มาก แตผูเชี่ยวชาญการเมืองการปกครอง วัฒนธรรมในประเทศอาเซียนคงคิดกันนาน ประเด็นสุดทายคือ อาเซียนเปน ASEAN Way Community เราจะทําสามเรื่อง คือ เรื่องเศรษฐกิจ การเมืองความมั่นคง และสังคมวัฒนธรรม แตเราไมไดทําทุกเรื่อง แต EU เปน ประชาคมที่ทําทุกเรื่อง เราทําสามเรื่อง มีเรื่องเศรษฐกิจที่ทํากันจริงจัง มีลดภาษี เปดใหมีการ ลงทุนมากขึ้น บางเรื่องก็ทําไมจริงจัง อยางการรวมมือเรื่องภัยพิบัติ เรื่องหมอกควัน ก็ยังไมคิด จะทํา เพราะเปน ASEAN WAY แบบไทยๆ ASEAN เปนองคกรที่มีอายุ 40 กวาปเพิ่งจะมี กฎบัตร ฝรั่งก็งง ที่อื่นจะตั้งองคกรตองนั่งรางตั้งแตวันแรก เราอยูมา 40 ปไมตองมีกฎบัตร ถามี กฎบัตรตั้งแตวันแรกอาจจะพังไปแลว ในปฏิญญาหลายอยางที่มีการลงนามกันไมใครทํา และ ไมมีใครวาอะไรที่ไมทํา ขณะเดียวกันบางอยางไมเคยลงนามอะไรเลยแตทํากันจริงจัง ฉะนั้น เราจะเปนประชาคมอาเซียนแบบสไตลอาเซียน เราไมมีวนั เปนแบบยุโรป แตก็ไมไดหลวมจนไม มีอะไร ถาเราเขาใจวาลักษณะเปนอยางไร รัฐบาลของอาเซียนนั้นมีทุก shed of democracy มีตั้งแตสมบูรณาญาสิทธิราชย จนประชาธิปไตยเขมขน สิงคโปรก็อีกแบบหนึ่ง บรูไนก็อีกแบบหนึ่ง ลาว เวียดนาม กัมพูชาก็แบบหนึ่ง ไทยก็แบบหนึ่ง เพราะฉะนั้นในโลกนี้มีการปกครองแบบไหน


22

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ตองมีประเทศใดประเทศหนึ่งในอาเซียนที่สนิทกับเคาได จึงมี comfort level ที่จะทํางานกับ อาเซียน แตที่อยากย้ําก็คือยุทธศาสตรที่มีเปนเรื่องๆ และที่จะผลักดันในอาเซียนเราไมมี ถามี องคกรที่จัดยุทธศาสตรก็จะดี สวนสภาพัฒนฯ นั้นมีแผนฯ 11 แตไมใชยุทธศาสตรอยางที่เรา พู ด กั น เท า ไหร เรื่ อ งที่ ส องที่ อ าจารย พิ รุ ณ พู ด นั้ น สํ า คั ญ มาก เรื่ อ งเพื่ อ นบ า นควรจะเดิ น ได มากกวานี้ เปนเรื่องเปนราว เรื่อง connectivity และคงจะตองรวมสรรพกําลังในประเทศ พอสมควรเพื่อทําอยางนี้ใหเกิดขึ้น ภู มิ ธ รรม เวชยชั ย : เรี ย นท า นผู มี เ กี ย รติ ที่ เ คารพ หลั ง จากฟ ง หลายท า นพู ด มา ผมก็ คิ ด ว า ขณะนี้ เ รารู ว า โลก กําลังเปลี่ยนแปลง รูวาประชาคมอาเซียนกําลังจะมา กระแส ลมตะวัน ออกกํา ลัง แรง แตตอ งถามว า เราจะรู เ ทา ทัน ความ เปลี่ยนแปลงและปรับเปลี่ยนตัวเองเพื่อจะไดประโยชนจากการ เปลี่ยนแปลงนี้อยางไร ปญหาคือวาคนในสังคมเราที่รับรูเรื่อง การเปลี่ยนแปลงนี้เปนเรื่องของชนชั้นนําเสียเปนสวนใหญ เปน business rule ใหญๆ แตสําหรับประชาชนไทยสวนใหญซึ่งไดรับผลกระทบจริงๆ ยังนอย นี่ก็ เปนปญหาเพราะการเปลี่ยนแปลงของอาเซียนมาพรอมกับกฎกติกาที่รวดเร็วและรุนแรงกวา แตการไปดูผลกระทบของสิ่งที่จะมาเปนภูมิคุมกันในการรับและเก็บประโยชนจากมันยังเปน ปญหา ประชาชนคนไทยตอนนี้ยังเขาใจนอย หรือตื่นตัวไมมากนัก แตบทบาทที่จะทําเชนนี้ไดมี อยู 2 สวนใหญๆ ที่จะเขาไปเปนมีสวนใหคนในสังคมไดรับสถานการณที่กําลังเปลี่ยนแปลง สวนที่เปนหลักและนาจะเปนประโยชนคือฝายวิชาการนาจะมีบทบาทใหมาก เห็นดวยกับ อาจารยสุรเกียรติ์ที่ตองมีเรื่องใหญที่คิดเรื่องยุทธศาสตร ประเทศจะขับเคลื่อนเดินไปไดตอง มียุทธศาสตร ตองรูวาทิศทางจะเดินไปยัง มีการเตรียมตัวใหพรอมที่จะเดินไป ไมอยางนั้นจะ เปนไปตามสถานการณ ถูกกระบทและแกสถานการณไปวันๆ อีกสวนหนึ่งที่สําคัญที่มีผลตอ การรองรับและเปนประโยชนกับประเทศคือรัฐ แตผมคิดวารัฐออนแอในสถานการณปจจุบัน เพราะประเทศไทยมีปจจัยทั้งบวกและลบกับเรื่องที่กําลังจะเกิดขึ้น โลกที่กําลังเปลี่ยนแปลงอีก 2-3 ปขางหนา สิ่งที่เปนประโยชนนั้น เราไดเปรียบในแงภูมิศาสตรการเมือง ติดตออาณาเขต


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 23

ทั้งหมดในอาเซียน ทางใตมาเลเซียทะลุไปสิงคโปร อินโดนีเซีย ฟลิปปนส ทางตะวันตกเจอพมา ตะวันออกเจออินโดจีน เหนือเจอจีน เรามีทําเลที่เปนประโยชนอยางมากในการใชภูมิศาสตร การเมืองใหเปนประโยชน อยางที่สอง เราเปนประเทศที่เปนศูนยกลางแหลงทุนมหาศาลที่อยากจะเขามา ถาเรา บอกว า เวลานี้ เ ศรษฐกิ จ อยู ที่ ต ะวั น ออก จี น อิ น เดี ย อาเซี ย นคื อ อนาคตที่ ค นสนใจ ดั ง นั้ น ศูนยกลางที่งดงามที่สุดที่อยากจะเขามาคือประเทศไทย ในแงที่เขามาแลว facility มีพรอมทุก อยาง กฎระเบียบทางกฎหมายที่รองรับในหมูภูมิภาค หรืออยูในระดับตนๆ เพียงแตชวงหลัง เริ่มเกิดความไมม่ันใจวาจะรองรับไดจริงหรือไม เรามีความพรอมที่แหลงทุนสนใจ หลายคน บอกวาน้ําทวมคราวนี้เปนมหาอุทกภัยใหญ นักลงทุนจากญี่ปุนอยากถอน จริงๆ ไมมีใครอยาก ถอน ทุ ก คนไปล็ อ บบี้ แ ทนเราหมด เพราะอยูที่ นี่ มี ทุ ก อยา ง พร อ มที่สุ ด กว า ทุ กที่ ที่ มี อ ยู ทั้ ง facility เสนทางตางๆเรามีระบบเหลานี้รองรับไดดีที่สุด เศรษฐกิจชายแดนที่เปนพื้นฐานอยางที่ คุณพิรุณบอกวาเศรษฐกิจชายแดนโตนั้น จริงๆ โตมากถาไปดูตัวเลขทางเศรษฐกิจรอบประเทศ หลายหมื่ น หลายแสนล า น ถ า เราสามารถเข า ใจและมองถึ ง ยุ ท ธศาสตร ทั้ ง ระบบ โดยใช ทรัพยากรเหลานี้มาพัฒนาประเทศ ก็จะถือเปนตนทุนที่ประเทศไทยมีอยู และพรอมจะรองรับ การเติบโตของอาเซียน

สิ่งที่เปนปญหาคือ ปจจัยดานลบที่เปนอยูของเรา หัวใจสําคัญคือความขัดแยงทาง การเมืองที่ดํารงอยู และจะเปนอุปสรรคตอความเปลี่ยนแปลงที่กําลังจะเกิดขึ้นใน 3 ปขางหนา ถาเราไมสามารถจัดการความขัดแยงใหอยูตัวและพรอมรับความเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นได


24

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

ซึ่งทําใหเราเหนื่อยและลําบาก สิ่งที่จะเกิดขึ้นแนคือเสียโอกาส ความขัดแยงจึงเปนโจทยใหญ ซึ่งคนที่มีสวนทําใหประเด็นนี้ไดรับการถกเถียงวิพากษวิจารณ หาจุดที่จะเดินไปได ผมคิดวา นักวิชาการนาจะตองทําหนาที่น้ีใหมากที่สุด เนื่องจากเปนหนวยสถาบันเดียวยังไดรับความ ไววางใจจากสวนตางๆ วายังพอมีอะไรที่ฟงไดจากทุกฝง สื่อมวลชนนั้นก็ขึ้นอยูกับทัศนคติและ ความสนใจของคน พรรคการเมืองไมตองพูดถึง หรือแมแตคนในสังคมไทยทุกระดับชั้นวิชาชีพ กําลังกาวไปสูการเลือกขางเลือกฝายซึ่งเปนอุปสรรคตอการสรางความพรอมของประเทศที่จะ เจริญเติบโตไปในทิศทางนี้ ในวันนี้ถานักวิชาการ สถาบันการศึกษา สามารถทําหนาที่เปน ตัวแทน ที่อาจจะรวมมือบางสวนกับสื่อมวลชนใหประเทศมีการขับเคลื่อนอยางเปนยุทธศาสตร ในหลายๆ เรื่องอยางที่อาจารยสุรเกียรติ์ไดพูด ในทิศทางใหญๆ ทุกๆ ดานซึ่งเปนธงนําสําคัญ ทําใหประเทศเดินไปอยางมีจังหวะ มีประโยชนที่จะเกิดขึ้นกับสังคมไทยโดยสวนรวม สวนที่ สองคื อ ต อ งรี บ จั ด การความขั ด แย ง ที่ เ กิ ด ขึ้ น ผมยกตั ว อย า งที่ เ ป น ความขั ด แย ง ของระบบ ความคิดคนในสังคม เชนเรื่องเสนชายแดนที่ตางประเทศสรางขึ้นมา แตเขาก็ขามไปหมดแลว คุณพิรุณบอกวาปญหาความขัดแยงกับเขมร ถาเรากาวผานไมได เราจะสรางประโยชนใหกับ สังคมไดอยางไร อยางไรก็ตามปนี้ถาผลการตัดสินของศาลโลก มันก็อาจจะเปนปมความขัดแยงของ คนในสังคมไทยได ถาตราบใดความคิดของคน ผมไมไดบอกวาใหไมใสใจความเปนชาติของเรา กับการเปนเจาของเขาพระวิหาร แตที่เราคุยกันคือโลกที่กําลังเปลี่ยนแปลงและความสําคัญ ของอาณาบริเวณที่ลดนอยลงจะอยูรวมกันไดอยางไรจึงจะไดประโยชนทุกฝาย ถาไมทะลุ แนวความคิดเชิงอนุรักษที่จมติดอยูกับแนวความคิดแบบเดิมที่กาวไมพนสิ่งตางๆ คุณจะอยู รวมกันในประชาคมที่ใหญ ถาติดอยูตรงนี้จะไมมีวันกาวขามได นี่คือตัวอยางรูปธรรมที่ชัดเจน ถายังคิดวาการคิดออกนอกกรอบแบบนี้คือคนที่คิดไมดีตอประเทศชาติ ก็อยาไปคิดเรื่องการ กาวไปสูประชาคมอาเซียนจะพัฒนาไปสูขางนอกเลย เพราะจึงหนาที่ของนักวิชาการ สถาบัน การศึกษา วาเราจะตองคิดใหกาวไกล เรารักชาติ หวงแหนในสมบัติของชาติ แตการจะอยู รวมกันเพื่อใหไดประโยชนสูงสุดทุกฝายจะจัดการอยางไร ถาสามารถผานตรงนี้ไปได ผมคิดวา การรวมอาเซียนในโลกที่เปลี่ยนแปลงจะเกิดประโยชนสูงสุดได เปนถือเปนโจทยใหญที่สุด ถา กรอบคิดนี้ไมมี ไมมียุทธศาสตรดานนี้ และหวังใหรัฐมีบทบาทเปนตัวนํา ขณะที่ภายใตท่ีรัฐก็


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 25

เปนตัวแทนประโยชนพรรคการเมืองที่ขัดแยงอยางรุนแรงจะกาวไปไดอยางไร สิ่งที่หวงที่สุดคือ ประชาชนไทยทั้งหมด และสถาบันทางเศรษฐกิจทางธุรกิจ ซีพีไดรับการยอมรับจากประเทศ ใหญๆ สามารถนําไปสูการพัฒนาที่อํานาจประโยชนสูงสุด แตทรัพยากรนั้นอยูในประเทศที่ ความขัดแยงภายในยังเปนปญหาใหญ ซึ่งอาจเปนตนทุนที่ตองผาไปใหไดกอนที่จะฝาไปสู ทิศทางอยางที่เราพูดกัน

ศาสตราจารย ดร. เอนก เหลาธรรมทัศน: ผมเองไปพูดเรื่องบูรพาภิวัตน พูดไป คนฟงก็จะถามวายังขัดแยงกันอยางนี้จะเปนบูรพาภิวัตนไดอยางไร บรรยากาศก็จะเศราซึม คนไทยก็ไมคอยคิดที่จะไดประโยชนจากความสัมพันธระหวางประเทศ เพราะถูกฝกมาใหกลัว ไปหมด แตกอนกลัวฝรั่ง พอผมไปบอกวาฝรั่งกําลังถดถอยลงแลวก็มากลัวจีนแทน ความมั่นใจ ที่เราจะใชอะไรที่เปนประโยชนกับทรัพยากรคนก็ไมคอยตามเทาไหร ผมก็อดคิดไมไดวาทําไม ตอง AEC คําตอบงายๆ คือในป ค.ศ. 2015 จะเปน AEC คนที่พูดเรื่องอาเซียนจะเปนเรื่อง กฎหมายกฎระเบียบ เมื่อประชุมก็บอกวาจะตองทะสิ่งตางๆ ขนาดแคมาตรฐานไทยก็หนักอยูแลว จะเอามาตรฐานอาเซียนมาอีกก็ยุงยาก แตอยางที่อาจารยสารสิน หรืออาจารยพิรุณพูด บางคน ทําไดเลยไมตองคิดเรื่องระเบียบมาก และสามารถผสมไดหลายแบบ ไมไดไทยไปรวมกับจีน อยางเดียว แบบนี้นาสนใจ ถาคาชายแดนไดเปรียบเราก็ทําคาชายแดนใหมากๆ แตเมื่อพูดวา วิชาชีพตางๆ ตองเปนมาตรฐานเดียวกันก็ไมคอยอยากทํา จึงตองวางยุทธศาสตรใหดี ในยุโรป


26

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

เองก็ถกเถียงกันอยู แบบอังกฤษนั้นรวมอยูใน EU แตไมเอาเงินยูโรเลย ตอนนี้ขอเชิญอาจารย ศิริพร วัชชวัลคุ คณบดีคณะรัฐศาสตรมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร ทานเปนผูเชี่ยวชาญดานการ ตางประเทศ ดร. ศิริพร วัชชวัลคุ: มีประเด็นอยากจะแชรกับทาน วิทยากร และผูรวมเสวนา หลายทานพูดเรื่องชายแดน ถึงจุดหนึ่ง การเคลื่อนยายทุนแรงงานและการคาระหวางเมืองชายแดนของ ประเทศหนึ่งกับ อีกประเทศหนึ่งกําลังโตขึ้น และเปนโอกาส มี หลายประเทศที่ ใ ช ยุท ธศาสตรนี้ซึ่ง เปน สิ่ง ที่ดีแ ละก็มีขอ จํา กั ด กําลังคิดวาสนับสนุนความคิดที่เราไดพูดกันวานี้วา เราจะลอง ศึ ก ษาดู ว า มี ค วามเป น ไปได ข องการขยายโอกาสทางการค า นอกเหนือจากการคา ณ จุดชายแดน ไปเปน transboundary production เพื่อ maximize comparative advantage ของแตละประเทศ ขณะเดียวกันก็ตองไมลืมวาเวลาเราขยาย ทางดานเศรษฐกิจมากก็มีผลกระทบเชนเดียวกันในเชิงภาคสังคม แตเหมือนที่อาจารยเอนก บอกวามีคนไปทําขอตกลงไวแลว เราก็หยุดไมไดที่จะตองเขตเสรีการคา เมื่อเราหยุดไมได หลักการพื้นฐานก็คือตอง maximize สําหรับคนที่ไปไกลที่สุดได หมายความวาภาครัฐตอง สนับสนุนคนที่จะไปใหไกลที่สุดใหได ในเวลาเดียวกันจะมีคนที่เปน loser ของกระบวนการเปด เสรีทางการคา คําถามที่กลับมาคือถามวาเราจะ compensate เยียวยาคนที่เปน loser ได อยางไร มิฉะนั้นคนที่ maximize ก็ไปไมถึงที่สุด สวน compensation ของ loser เราก็ชวยเหลือ ไมได การศึกษาเรื่องนี้จึงนาจะเปนโอกาสอยางหนึ่ง มี ค นบอกว า หนองคายเป น จั ง หวั ด ชายแดน ซึ่ ง ฝ ง ตรงข า มคื อ เวี ย งจั น ทร ซึ่ ง เป น เมืองหลวงของลาว มีความหลากหลายเยอะมากในการคิดและพัฒนาพื้นที่ชายแดน สิ่ง ที่ นาสนใจอีกเรื่องที่วิทยากรทานหนึ่งพูดถึงเรื่องภาคใตซึ่ง IMT-GT (Indonesia-MalaysiaThailand Growth Triangle) เปนเขตสามเหลี่ยมเศรษฐกิจของภาคใตที่อยูในแผนมานานแลว แตการขยายตัวของIMT-GT ของประเทศไทยไดประโยชนนับนอยมากเทื่อเทียบกับมาเลเซีย และอินโดนีเซีย เขตสามเหลี่ยมเศรษฐกิจเปนยุทธศาสตรที่รัฐบาลญี่ปุนใชกับจีนและเกาหลี


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 27

และยังใชกับกลุม GMS ดวย ซึ่งนับวานาสนใจที่จะลองทําดูที่จะขยับจาก trade ขึ้นเปน production เรื่องนี้เชื่อมตอกับความสัมพันธระหวางอาเซียน-จีน เรารูวาจีนเปนสะพานเชื่อม อาเซียนกับ production network ของญี่ปุน สิ่งที่เราตองถามในกรณีประเทศไทย และ ความสัมพันธระหวางอาเซียนกับจีนคือเราเปนอะไรสําหรับจีน เราไมใชแคเปนพันธมิตรทาง การเมืองอยางเดียว และไมใชแคพื้นที่ใหจีนสงแรงงานลงมา สงวัตถุดิบและสินคานการเกษตร มาขายอยางเดียว อาจจะมีอะไรมากกวานั้นหรือไมที่จะยกระดับอาเซียนขึ้นมา ถาเราจะใช ประโยชนจากอาเซียน ตอนนี้เราคิดจะ maximize ประโยชนจากอาเซียนในระดับ national อยางเดียว แตอาเซียนกําลังเปนกลุมกอน มีความเปนไปไดหรือไมที่เราจะขยับขามจาก FTA แต maximize ประโยชนในเชิง tariff สําหรับอาเซียนในภาพรวมที่เปนภูมิภาค คือทํา custom union เพื่อสรางแรงตอรองสําหรับกลุมประเทศอาเซียนดวยกันเอง ขณะนี้มีความคิดเรื่อง ASEAN minus X เพราะความสามารถของประเทศในอาเซียนไมเทากัน ถาจะทํา custom union จึงทําไดยาก แตถาไมทํา custom union โอกาสของอาเซียนที่จะ maximize ผลประโยชนจะนอย อาจจะเปนอีกจุดหนึ่งที่ตองคิด ทั้ง national strategy และ regional strategy ดวย ถาไมมี national strategy ที่ไทยจะผลักดัน และไปผลักในระดับภูมิภาคที่ไปผลักประเทศนอกภูมิภาค นั้นจะทําไมได อีกประเด็นที่นาสนใจคือมาตรฐานสินคาเกษตรสําหรับอาเซียนสามารถทําไดมาก ที่สุด เพราะอาเซียนภูมิภาคอาเซียนสามารถจัดการสินคาเกษตรไดมากที่สุด ประเด็นสุดทาย คือสิ่งที่ ม.ล. สุภสิทธิ์พูดถึง efficiency driven เปนสิ่งที่เราอาจจะขาดมากที่สุดสําหรับประเทศ ไทยและอาเซียน เพราะเมื่อเราเปดเขตเสรีการคานั้น competitive match จะมีความหมาย แตจะเกิดไดก็ตอเมื่อรูสึกวาอยากทําอะไรที่มีคุณภาพ ในฐานะที่มาจากสถาบันการศึกษานั้น เราตระหนักวาเปนภาระที่เราตองทํา อยางที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตรเกี่ยวอาเซียนเราไดทําไป หลายเรื่อง เชนงานวิจัย และเปดรายวิชาไป แตคิดวายังไมพอ อยางที่หลายทานบอกวาเรา ไมสามารถมี efficiency driven ถาเราไมเตรียมคนใหพรอมและตระหนักในสิ่งเหลานี้ ม.ล. สุภสิทธิ์ ชุมพล: อาจารยสุรเกียรติ์บอกวาเรายังไมมียุทธศาสตร ทั้งๆ ที่เรารูวา มันสําคัญ นั่นเพราะเราไมมี detail ฉะนั้นเราก็จะวางยุทธศาสตรไมได เพราะเราไมรูวาจะ ออกแบบยุทธศาสตรอยางไร


28

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

พิรุณ ฉัตรวนิชกุล: ผมกําลังจะเสนออาจารยเอนกเหมือนกันวาคลังสมอง นาจะมี วิจัยทํายุทธศาสตร ทําไวกอนก็ดี

ศาสตราจารย ดร. เอนก เหลาธรรมทัศน: การทํายุทธศาสตรพอจะทําได แตทาน ภูมิธรรมบอกวารัฐไทยคอนขางออนแอ และดวยเหตุที่เราไมปรองดองกันก็ยิ่งทําอะไรไดยาก จึงฝากใหสถาบันการศึกษาเปนคนทํา ถาถามสถาบันการศึกษาก็ทําเองไมได เพราะรัฐควร จะตองทํา เราควรจะชวยกันคิดวายุทธวิธีที่จะสามารถทํา strategy ไดนั้นจะทําอยางไร เชิญ ทานสุรเกียรติ์


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 29

ดร. สุรเกียรติ์ เสถียรไทย: หลายทานพูดถึงวาเปด เสรี อ าเซี ย นมาจากไหน และจะเป น อย า งไร ซึ่ ง ค อ นข า งเป น จุดออนของอาเซียน เพราะที่ผานมาเปนองคกรของขาราชการ และรัฐมนตรี เพราะฉะนั้ นจึง อธิบายไดวา ทํา ไมประชาชนจึง ไมรูสึกวา มีความรูสึกวา เปน สวนหนึ่งของประชาคมที่ถือเปน หัวใจ ที่สําคัญคือในหนึ่งที่มีการประชุมพันกวาครั้งตอปนั้นเปน ขาราชการไปประชุม ถาหากไมมีการสวนรวมในกระบวนการ ตัดสินใจตั้งแตตน ประเด็นเหลานี้ก็จะไมมีการพูดถึง อยางในเรื่องสุขภาพเราจะเปดเสรีการ ลงทุนแคไหน อาเซียนเขามาลงทุนสรางโรงพยาบาลไดเหรอไม เรื่องการศึกษา อาเซียนมาตั้ง โรงเรียนสอนหนังสือในไทยไดหรือไม ถาเปดใหฝรั่งเต็มที่ สามารถเปดใหอาเซียนไดหรือไม ซึ่งเวลานี้กําลังพัฒนาโดยเจรจาไปศึกษาไป อยางในยุโรป อเมริกา ออสเตรเลีย นิวซีแลนด และจีนนั้นศึกษากันเสร็จแลวจึงมียุทธศาสตรไปเจรจาซึ่งสามารถประกาศได และมีกลยุทธ หรือ tactic ในการเจรจาซึ่งเปนความลับ ของเราเวลานี้กําลังเจรจาเปดเสรีการคาบริการ ซึ่งเปนรอบที่ 8 และกําลังรับฟงความคิดเห็นจากภาคเอกชน แตที่ยังไมมีความเห็นคือจาก ภาคประชาสังคม อีกประเด็นคือประชาคมอาเซียนเกิดขึ้นมาในตอนผมเปนรัฐมนตรี แลวมาตกใจตอน เหตุการณ 9/11 ซึ่งอาเซียนมี vision 20-20 ซึ่งไมมีใครรูวาแปลงวาอะไร เมื่อเกิดเหตุการณ 9/11 มีการประชุม APEC ที่เซี่ยงไฮปลายปนั้นพอดี ซึ่งประธานาธิบดีบุช หูจิน เถา และปูติน บอกวาเราจะตองไมตกเปนเหยื่อผูกอการราย ฉะนั้นการเปดเสรีใน APEC ซึ่งมี 21 เขต เศรษฐกิจที่ใหญกวาอาเซียนนั้นเลื่อนเขามา ในประเทศที่พัฒนาแลวเลื่อนจาก 2015 เปน 2010 สวนประเทศกําลังพัฒนาเลื่อนจาก 2020 เปน 2015 ขณะที่ประเทศในอาเซียนที่อยูใน APEC เจ็ดประเทศ เลยเกิดปญหาขึ้นวาการรวมกลุมที่ใหญกวานั้นเปดเขตเสรีเร็วกวาอาเซียน ฉะนั้น AEC ก็คือการไปกวาดของที่มีอยูแลวขึ้นมารวม ไมใชสิ่งที่เกิดขึ้นใหม เชน AFTA การ เจรจาบริการตั้งแตป พ.ศ. 2537 หรือ ARF (ASEAN Regional Forum) ขึ้นมาตกแตงใหม โดย มีเปาหมาคือประชาคมอาเซียน ซึ่งมี 3 เสาหลัก ฉะนั้นผมมองวา AEC มีที่มาจากอาการตกใจ วากลุมใหญเปดเสรีเร็วกวากลุมเล็ก อยางที่ ม.ล. สุภสิทธิ์ ถามถึงเรื่องยุทธศาสตรนั้น รัฐบาลมี


30

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

กรรมการแหง ชาติ มีค นมาประชุ ม ประมาณร อยคน และนานๆ ประชุมกั นครั้ง หนึ่ง และมี คณะอนุ ก รรมการด า นต า งๆ และแผนสภาพั ฒ น แต ไ ม มี พ ลั ง องคาพยพของรั ฐ ที่ จ ะดึ ง ยุทธศาสตรเหลานี้มาดวยกัน ที่เราพูดกันอยูนี้ความจริงแลวก็มีการคิดแผนยุทธศาสตรที่ปรับ ในหนวยงานของรัฐ แตยังไมมีการบูรณาการที่เราจะนําไปปฏิบัติมันไมมี ตัวอยางในสิงคโปรนั้น ประชุ ม คณะรั ฐ มนตรี เ ดื อ นละ 2 ครั้ ง ก อ นเข า ประชุ ม ครม. จะมี ก ารคุ ย เรื่ อ งยุ ท ธศาสตร ประมาณ 45 นาที เชน มาคนมาเลา ใหฟ ง ว า อิน เดีย ประกาศอะไร เกิ ด นโยบายอะไรที่ส ง ผลกระทบตอสิงคโปร ซึ่งไทยไมมีในแบบนี้ ดร. สารสิน วีระผล: เวลาพูดวาอาเซียน สําคัญ แตกับสิงคโปรอาจจะไมมีประโยชน เพราะ สิงคโปรเปนแชมปที่อยูในอาเซียนอยูแลว ไมตองพึ่ง AEC แตทีสิงคโปรตองพึ่งพาอาเซียนในสวนที่เปน ประโยชน กั บ สิ ง คโปร เมื่ อ พู ด ถึ ง ไทยไม ว า จะเป น รั ฐ บาลชุ ด ไหน สิ่ ง แรกที่ ทํ า คื อ ไปแสดงความเป น อัน หนึ่ ง อัน เดีย วกั บ อาเซีย น ทุ ม เงิ น ไปพบปะผู นํ า และปรากฏตัวที่สิงคโปร จาการตา ยางกุงเพื่ออะไร หรื อ ต อ งมี อ ะไรมากกว า นั้ น ภาระหนั ก ไปอยู ที่ กระทรวงการตางประเทศที่ใหเด็กซี 3 ทํา briefing ซึ่ง เอาของเกา ๆ มาใส เข า ไปแล ว ใหน ายกรั ฐ มนตรี และนายกก็ไ มไ ดใ หค วามสํ า คั ญ อะไร ถาลงทุนแบบนี้แลวไมเคยคิดวายุทธศาสตรอาเซียนคืออะไร ถาเปนบริษัทก็เจง ผมจึงถามวา เราจริงจังกับอาเซียนมากแคไหน ผมเปนหวงเรื่อง AEC ที่ทานเลขาธิการอาเซียน ดร.สุรินทร พิศสุวรรณ ถูกถามวาในป 2015 นั้น AEC จะมาถึงแลวคิดเห็นอยางไร ทานตอบวาป 2015 เปนเปาหมายที่เคลื่อนได ศาสตราจารย ดร. เอนก เหลาธรรมทัศน: ผมก็คิดอยูเหมือนกันวา AEC ทําแลว จะไดอะไร แตอาเซียนนั้นมีประโยชนไวติดตอกับจีน อเมริกา แมแตเปดหนาไปเอเชียกลางก็ได ตะวันออกกลางก็ได ไมจําเปนตองอยูเฉพาะใน AEC เพราะโลกทุกวันนี้ไมเหมือนสมัยกอนมี


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน 31

ตลาดเสรีขนาดอาเซียนถือเปนเรื่องใหญ ปจจุบันนี้ทั่วโลกเปนตลาดเสรีหมด เมื่อกอนผมก็ไม กลาพูดวาจะทํา AEC ไปทําไม แตพอเห็นยุโรปปวยก็คิดวาขนาดตนแบบยังปวย แลวเราจะ เปน AEC โดยคิดวายุโรปทําไดเพราะเห็นตอนที่ยุโรปรุงโรจน แตในที่สุดขนาดที่ใหญเทอะทะ และรายละเอียดเราก็ยังไมคอยมีแลวจะเปน AEC แตจะไมทําก็คงไมได ฉะนั้นจะทําอยางไรที่ เราพอทําได เราไมจําเปนตองทําอยางที่ AEC บอกมาทุกอยาง เราสามารถมาคิดไดวาจะทํา เรื่องตางๆ มากนอยแคไหน จะทําอยางไรถามาแลวเราไดประโยชน ภูมิธรรม เวชยชัย: สิ่งที่สะทอนจริงๆ คืออาการปวยของสังคมไทย ที่ไมใชแครัฐบาล ที่เปนเพียงสัญลักษณและตัวแทนของอาการปวย ที่ควรใหสังคมรับรูขาวสารตางๆ และเปนผูรู ที่กําหนดทิศทางของสังคม ที่ผานมาของอาการปวยจําเลยหลักอยูที่กระทนวงการตางประเทศ ถามองใหใหญกวานั้นคือขาราชการทั้งหมดที่เปนตัวกําหนดทิศทางการขับเคลื่อนทิศทางของ สังคม นักการเมืองเปนแคสวนหนึ่ง ขาราชการและกระทวงการตางประเทศถือเปนหนวยงาน หนักที่ไมไดข บคิดและนําเสนอ แตก็มีหลายอยางที่พัฒนาไป ผมคอนขางฝากความหวัง ที่ สถาบันการศึกษา ภาคธุรกิจนั้นสามารถดิ้นรนใหอยูรอดได แตถาเราวางระบบใหมียุทธศาสตร ของประเทศก็จะพรอมที่จะเปนกําลังขับเคลื่อน ในบานเมืองเรากลไกหลักคือระบบราชการที่ พัฒนามากขึ้น รับฟงความคิดเห็นมากขึ้น แตยังไมเพียงพอ ทั้งหมดที่คุยมาก็เปนเรื่องที่จอง ชวยกันและใชเวลา สวนใหญแลวเรากําลังพูดเรื่องยุทธศาสตรใหญที่ควรมองทุกทิศทางที่เรา กําลังจะกาวไปอยางมีประสิทธิภาพ ดร. สุรเกียรติ์ เสถียรไทย: ความคิดเรื่อง regionalism เปนเรื่องใหญ เพราะเกิดมา จาก multiracalism ซึ่งใหญกวาระบบภูมิภาคลมเหลว จึงเกิดความรวมมือระดับภูมิภาคขึ้นมา เปนดอกเห็ด ทั้งในแอฟริกา หมูเกาะแปซิฟก แคริบเบียน หรือในเอเชียก็มี sub-regional เต็ม ไปหมด การทําเราจะตองเลือกวาทํากี่เรื่อง ในยุโรปทําทุกเรื่อง แตอังกฤษทําทุกเรื่องยกเวน การเงิน ในอาเซียนเราทําแค 3 เรื่อง ก็ไมได integrate มากมาย คือเรื่องเศรษฐกิจ เรื่อง การเมืองความมั่นคง และสังคมวัฒนธรรม ฉะนั้นสิ่งที่ทานอาจารยศิริพร เสนอวาใหทําเรื่อง custom union เปนสิ่งที่อยูนอกเหนือที่อาเซียนจะทํา และสิงคโปร หรือประเทศที่ภาษีสูงก็ไม


32

เวที Think Tank ครั้งที่ 3

เอาดวย ฉะนั้นสินคาภายนอกที่เขามาในอาเซียนไมมีทางเปนภาษีเดียวกันได เราไมไดเปน ตลาดรวม ไมมี currency เดียว ปญหาที่เกิดขึ้นคือตอนเลือกวาจะทํา 3 เรื่องดังกลาว ภาค ประชาสังคมไมไดมีสวนรวมรับรูดวย การมีสวนรวมไมมากพอ ฉะนั้นตอไปนี้ถาจะเพิ่มเสาหลัก ที่ 4 หรือใหเสาหลักใดออนลงไปก็สามารถอยูวิสัยที่จะทําได ประการที่สองผมเห็นดวยกับทาน รัฐมนตรีภูมิธรรม เพราะผมสังเกตการณตลอดวาสังคมไทยมีองคความรูแตไมมีพลังในการ ขับเคลื่อ นยุท ธศาสตร สว นภาคเอกชนนั้น มี พ ลัง ผมเคยเสนอ สกว. วา สิ่ ง ที่นา ทํ า มากคื อ literature review เพราะทุกมหาวิทยาลัย คณะ สาขาวิชามี ASEAN unit ผมจึงอยากรูมากวา แตละ unit ทําอะไรกัน อยางมีผลสํารวจนาสนใจวายิ่งเผยแพรขอมูล ASEAN มากเทาไหร คนไทยยิ่งรับรูนอยลง ในมหาวิทยาลัยถามีการทํา literature review เพื่อดูวาหนวยนี้เปน อยางไรและเชื่อมโยงอยางไรจะเปนประโยชน อาจจะมีรัฐบาลเปนเจาภาพก็เปนได ศาสตรจารย ดร. เอนก เหลาธรรมทัศน: ไดใหขอสรุปในเชิงยุทธศาสตรวาไทย ไมควรใหน้ําหนัก หรือจํากัดตนเองอยูกับประชาคมเศรษฐกิจอาเซียนมากจนเกินไป ไทยแต อาจมุง ออกไปยังเอเชียกลาง หรือตะวันออกกลางก็ไ ด และควรทํา ใหประชาคมเศรษฐกิจ อาเซียนเปนของเรา เชน ไทยจะทําเรื่องนี้ จะไมทําเรื่องนั้น เปนตน ไทยควรใชอาเซียนไวตอรอง จีนและสหรัฐอเมริกาจะมีประโยชนมากกวา


จีนและอาเซียนในยุคบูรพาภิวัตน์  

โดย สถาบันคลังปัญญาด้านยุทธศาตร์ วิทยาลัยบริหารรัฐกิจและรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you