Issuu on Google+

H-Tech 215 jaar fascinatie voor techniek

Energie Healthy Ageing Techniek


Het gaat goed met techniek!

Het is altijd prettig om een voorwoord met goed nieuws te beginnen. Dit jaar is het aantal studenten dat kiest voor een technische studie bij de Hanzehogeschool flink gestegen. Bij een aantal van onze studies is het aantal studenten zelfs met meer dan 12 procent gestegen. Die stijging lijkt een landelijke trend te zijn, waarbij gelukkig ook steeds meer vrouwen kiezen voor een technische carrière. Die toename van studenten in de techniek komt precies op tijd. Want onze economie en onze samenleving hebben hoogopgeleide technici nodig. Technici die ervoor zorgen dat Nederland een echt innovatieland blijft. Welvaart en gezondheid vragen tegenwoordig om steeds meer techniek. En voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken hebben we steeds vaker creatieve technici nodig. De Hanzehogeschool Groningen heeft een rijke traditie als het gaat om het opleiden van technici, vakmensen en specialisten voor de praktijk. Al 215 jaar leiden wij mensen op die met hun technische kennis belangrijke bijdragen leveren aan de samenleving. Dat deden we vroeger. Dat doen we nu. Er zijn vandaag heel veel kwesties die een technische oplossing vragen. Denk maar aan de overgang naar duurzame energie met alle vragen en problemen die daarbij om de hoek komen kijken. En welke rol kan techniek spelen in de zorg en bij het actief houden van onze steeds ouder wordende bevolking? Met het beantwoorden van dit soort vraagstukken op het terrein van Energie en Healthy Ageing loopt de Hanzehogeschool Groningen landelijk voorop. We zijn bovendien sterk in ondernemerschap; nogal wat studenten kiezen er voor een eigen onderneming te beginnen en wij helpen ze daarbij. Studenten die hard willen werken en zich nog meer willen bekwamen, bieden we speciale excellentieprogramma’s om hun talenten zo goed mogelijk te ontwikkelen.

Als student van de Hanzehogeschool profiteer je van de uitgebreide faciliteiten die we hebben, het vele onderzoek dat we doen en de innovaties waar we rond Energie en Healthy Ageing aan werken. Maar je profiteert vooral van het uitstekende onderwijs dat we met bijhorende masteropleidingen in tal van technische richtingen bieden. Natuurlijk kies je een studie niet alleen omdat de samenleving er om vraagt. Je kiest een studie in eerste instantie op basis van je talenten en interesses. Met dit magazine willen we je via uiteenlopende projecten laten zien hoe boeiend een technische studie kan zijn. Lees bijvoorbeeld over de duurzame ontwikkelingen bij de raceauto van de Hanze Racing Division, het lupineonderzoek van lector Doede Binnema, of over Human Technologystudent Steven van Dalen en zijn Voice for deafblind. Wil je na het lezen van dit magazine meer weten? Kom dan vooral eens naar een open dag, we zien je graag komen! Henk Pijlman, Voorzitter College van Bestuur.

“Met dit magazine willen we laten zien hoe boeiend een technische studie kan zijn” 2

Voorwoord

H-Tech


Help de mensheid vooruit Aan boord van het ISS keek ik bij het ontbijt of de lunch vaak het NOS Journaal op mijn crew page. Kort daarvoor of erna zag ik de immense blauwe oceaan of de mooiste woestijnen, bergketens, kloven en kraters onder me door glijden. Alles op een heel andere schaal dan je normaal gewend bent en zonder menselijke grenzen, omdat die wegvallen in de machtige natuur. Als astronaut ervaar je door het vele reizen al tijdens de trainingen dat je een wereldburger bent. Maar in de ruimte voel je dat zelfs daar de grens niet ligt en dat we eigenlijk allemaal heelalbewoners zijn. Als ik met die gedachte in mijn achterhoofd en met dat gevoel in mijn lijf politici in het NOS Journaal zie soebatten over de kleinste dingen, dan denk ik: tjonge, waar maken ze zich druk om met z’n allen. Laten we al die energie steken in het gezonder maken van onze planeet, zodat we er nog heel lang en vreedzaam op kunnen samenleven. Ik vind dan ook dat we ons technisch vernuft moeten gebruiken om de mensheid vooruit te helpen en de natuur te sparen. Bijvoorbeeld door schonere en stillere voertuigen te ontwikkelen en de voedselvoorziening duurzaam te maken. We kunnen zonnepanelen verder ontwikkelen en nog veel meer op een milieuvriendelijke manier recyclen dan we nu al doen. Ik zie techniek niet als de oorzaak van veel problemen, maar juist als de oplossing ervan. Met vriendelijke groet, AndrÊ Kuipers

H-Tech

Voorwoord

3


- advertentie -

Hanze Honours College

Haal het MAXIMALE uit jezelf en je

studie Julian Hessels (1989) honours student Communicatiesystemen

“Ik doe mee aan het honours talentprogramma voor extra ervaring, een beter portfolio en een netwerk op te bouwen.�

munity excellente professional creatie vertrou eenschap Inspiratie innovatie vrijheid in verbon Kies voor een van de ruim 50 talentroutes van het Hanze Honours College hanze.nl/honourscollege facebook.com/hanzehonourscollege


Inhoud Energie

6

Waarom rijden we nog niet op algen? Een trein op zonne-energie. En meer opmerkelijk energienieuws | EnTranCe, de gloednieuwe energieproeftuin van de Hanzehogeschool | Studententeam van Hanze Racing Division bouwen eigen duurzame raceauto. Nog leuker: ze racen er ook in | Zie ginds komt de … solarboat? | Studenten fietsen hun iPhone vol en winnen prijs na prijs met hun concept | Carports met een zonnedak | Energie, de banenmotor van morgen | Kan het wel, een monument energiezuinig maken? | Verkeersplein met een hoog IQ

18

Jammer maar light helpt dus niet. 3D printer helpt baby. En meer opvallend nieuws rondom Healthy Ageing | Quantified Self is hot. Het eerste Quantified Self Institute van Europa staat in Groningen | Alles over zenuwcellen en het onderzoek van studente Tamara Pepping rondom het concept breinaansturing | Wat eten we vandaag? Tijd voor de aardappel 2.0 | Lector Jan Peter Nap over ‘Het bruine goud’ | Redt Lupine het tropisch regenwoud? Annechien uit Beerta zet haar varkens alvast op dieet | Sola kan schrijven met haar ogen | Malaria bestrijden met een game. Studenten hebben wereldervaring in Kenia | Hoe een airbag een gebroken heup voorkomt

Techniek

36

Gamen is goed voor je! Tril jezelf naar een voldoende op wiskunde. En meer bizar technieknieuws | Oud-student Johannes bouwt mee aan Palm Island

in Dubai | Sensoren van Pim gaan Bobteam Nederland helpen op de OS in Sochi | Student beloond met prijs en baan met innovatief ontwerp voor FrieslandCampina | Na de geleidehond zetten we nu vleermuizen in om blinden te helpen? | Hé, een meisje op de bouwplaats… en nog één | Lector Hans Appel over Disruptive Technology! | Gadgets en great geek stuff en docent Wouter Eisema over zijn favo-gadget | Oud-student ontwikkelt miljoenen app | Hoe doofblinden weer kunnen communiceren met hun omgeving | Studentondernemers van Appademic over hoe leuk het is om een eigen studentonderneming te starten | Hoe de sensor uit de Kinect van Sander de chirurg helpt in de OK

H-Tech

Inhoud

5


Energie Nieuwe energietoekomst vraagt om nieuwe energieprofessionals Het is een van de grootste uitdagingen voor de nabije toekomst: de overgang naar een duurzame samenleving, gebaseerd op het gebruik van schone energiebronnen. Er zijn op grote schaal nieuwe oplossingen en aanpakken nodig. Dat vraagt niet alleen om nieuwe technologie, maar om verandering op bijna elk vakgebied. En daarmee om nieuwe professionals. Slimme denkers en doeners die nieuwe technieken, energieconcepten, distributie- en transportsystemen kunnen (mee) ontwikkelen, winst-gevend maken en succesvol kunnen introduceren bij het publiek, ĂŠn er de organisaties en systemen voor kunnen ontwikkelen. De Hanzehogeschool Groningen is een van de weinige hogescholen waar je je binnen je opleiding in energie kunt specialiseren. Waar je juist dĂ­e kennis en competenties kunt ontwikkelen waarmee je (mee) vorm kunt geven aan die nieuwe energietoekomst. En die je bovendien een sterke positie geven op de groeiende arbeidsmarkt in (duurzame) energie. Met onze faciliteiten lopen we voorop. Bij EnTranCe, onze energieproeftuin, kun je samen met bedrijven werken aan actuele opdrachten en onderzoeken, die je dus gelijk in de praktijk kunt toetsen. Voor studenten die meer de diepte in willen, biedt Energy Academy Europe (het topinstituut van RUG en Hanze op energiegebied) een programma met masterclasses en leeractiviteiten. Na je bachelor opleiding kun je verder in de hoogwaardige master Renewalble Energy (master of science).

EnTranCe

6

EnTranCe, het Energy Transition Centre, is de hotspot voor toegepast onderzoek op het gebied van energietransitie. Studenten, onderzoekers en bedrijven hebben hier de mogelijkheden, technische faciliteiten en het best mogelijke netwerk om marktgestuurde plannen voor nieuwe energieproducten en diensten te ontwikkelen. Inmiddels is het deel van EnTranCe vorig studiejaar al opgeleverd en werken tientallen studenten vanuit hier aan hun onderzoek. Energie eerste H-Tech


Algen is de verzamelnaam voor groepen eenvoudige organismen die lichtenergie via fotosynthese gebruiken om koolhydraten te verkrijgen. Algen dienen in het Verre Oosten al langer als voedselbron, maar worden steeds vaker gezien als mogelijke grondstof voor biodiesel.

energie nieuws energie nieuws energie nieuws En waarom rijden we nog niet op algen? Het kan al heel lang: biodiesel uit algen maken. En het klinkt als dé groene oplossing. Algen groeien eindeloos op zon en mest. Hier maak je oliën van en vervolgens wordt er goedkope biodiesel van gemaakt. Maar waarom rijden we dan nog niet massaal op deze brandstof? Het antwoord is eenvoudig: Het is te duur. Het produceren van biodiesel van algen uit vijvers zou tussen de 250 en 340 dollar per vat kosten. Terwijl de huidige prijs van een vat met ruwe olie rond de 95 dollar is. Onderzoek, zoals bij het Instituut voor Life Science & Technology wordt gedaan, zorgt hopelijk ooit voor een snellere en betere productie. Volgens lector Jan Peter Nap zal algenkweek echter nooit de enige oplossing zijn, maar kan het bijdragen aan een palet van mogelijkheden. Bron: Scientias.nl Trein op zonne-energie In Hongarije rijdt de eerste trein die aangedreven wordt door zonne-energie. Het dak bestaat uit zes zonnecollectoren die ook met minder weer voor voldoende energie kunnen zorgen. De trein is 7,5 meter lang en kan zo’n 32 personen vervoeren. Bron: Technisch Weekblad Je telefoon opladen met water Een lege batterij en geen oplader in de buurt. De nachtmerrie voor iemand zoals jij en ik. Er is een vreemde maar leuke oplossing! Koppel je telefoon aan een apparaatje (PowerTrekk) en laat het vollopen met water. Fully loaded! Bron: Scientias.nl Je smartphone opladen in 30 seconden De 18 jarige scholiere Eesha Khare ontwikkelde een apparaatje waarmee je je smartphone in een halve minuut kunt opladen. De oplader is flexibel en kan tot 10.000 keer gebruikt worden. Eesha ontving een studiebeurs van 50.000 euro voor dit geniale concept. Bron: Huffingtonpost

Je eigen plug&play windturbine Een stille windmolen, van 10 kilo, die goed betaalbaar is en die je zelf op je dak kunt zetten. Wetenschappers uit Delft hebben er zo één ontwikkeld. Kopen, stekker in het stopcontact en energie besparen maar! Na vier jaar onderzoek en testen is het dan zover: de windmolen is klaar voor massaproductie en kan besteld en geleverd worden. “We hebben de molen onder alle omstandigheden kunnen testen, inclusief ijzel, storm en netuitval,” vertelt onderzoeker Eline Mertens. “De Windchallenge 1.7 heeft de tests glansrijk doorstaan conform de Nederlandse certificering voor kleine windturbines.” Bron: tudelft.nl Piepkleine accu’s Wetenschappers van de Universiteit van Illinios hebben een accu ontwikkelt die klein, krachtig en supersnel oplaadbaar is. Het resultaat is een batterij die 1000 keer sneller kan worden opgeladen dan een moderne accu. Een smartphone met de nieuwe micro-accu kan in enkele seconden tijd worden opgeladen. Diezelfde micro-accu kan vervolgens genoeg energie leveren om een lege auto-accu op te laden. Ontwikkelaars blijven aan het product sleutelen. Belangrijk hierbij is een grote oplage voor een lage prijs. Bron: Scientias.nl Ikea voegt zonnepanelen toe aan assortiment Meubelgigant Ikea heeft besloten zonnepanelen toe te voegen aan het assortiment. Het concern start hiermee in 17 vestigingen in Groot-Brittannië. Het besluit komt na een succesvolle test waarbij er gemiddeld één zonnesysteem per dag werd verkocht, zo meldt persbureau Reuters. Ikea is van plan ze te verkopen in pakketten van 18 panelen met een prijs van minimaal 5.700 pond (e 6.800). De panelen worden gemaakt door het Chinese Hanergy in Duitsland.

H-Tech

Energie

7


Hanzestudenten gaan vet HARD! Studententeam bouwt en racet in eigen raceauto Altijd al mee willen doen aan een racewedstrijd met een groep gemotiveerde studenten? En dan zelf je eigen auto bouwen? Met je team op dezelfde baan als Alonso, Vettel en Van der Garde racen? Hanze Racing Division is het antwoord. Van sponsors tot promotie tot onderdelen, alles wordt door studenten zelf geregeld.

Het team bestaat uit studenten van verschillende opleidingen. Zo zijn er werktuigbouwkundigen, communicatiestudenten, studenten sportstudies. Ook automotive studenten van het Drenthe College hebben zich bij HARD aangesloten. Samen strijden zij op internationaal niveau tegen honderden andere studenten in de Formula Student competities. Engineering op het randje van wat mogelijk is

“Een racewagen ontwikkelen is een coole technische uitdaging waar veel kennis voor nodig is. Ook is de racerij een hele spannende wereld. Je engineert op het randje van wat je wil en wat mogelijk is en probeert altijd maximaal te presteren. Dit vind ik geweldig en zo besloot ik me aan te sluiten bij HARD”, aldus Jochem Tuinstra, student Technische Bedrijfskunde.

8

Energie

H-Tech

Meer dan 500 universiteiten en hogescholen

De Formula student competitie is zowel een raceklasse als een ontwerpwedstrijd, waar meer dan 500 universiteiten en hogescholen vanuit de hele wereld aan mee doen. Teams moeten de auto ontwerpen, bouwen en andere mensen overtuigen van de kwaliteiten van hun auto. De teams worden door de organisatie en de jury van Formula Student tussentijds beoordeeld op verschillende criteria. De auto moet aan veiligheidseisen voldoen, hard genoeg kunnen rijden en er strak uit zien. “Het mooie aan HARD is dat iedereen enorm enthousiast is en veel tijd wil besteden aan het team. We komen vanuit veel verschillende invalshoeken tot een prachtig product”, aldus Wiebe Ubels. Wiebe, ook student Werktuigbouwkunde, is hoofd engineer. Hij moet er voor zorgen dat eerdere ervaringen met raceauto’s op een positieve manier worden verwerkt in de nieuwe raceauto. “HARD is een unieke ervaring, die veel tijd kost, maar zeker de moeite waard is. Het is heel bijzonder om dit mee te mogen maken!”


‘Het eerste team dat op deze duurzame brandstof rijdt’

Hanze Racing Division Teampresentatie van HARD tijdens landelijke tour van het koninklijke paar in Groningen.

Plannen

Omdat er bij het bouwen van een racewagen veel partijen betrokken zijn draait alles om effectief plannen. Met planning komt overzicht. Ondernemer Ron van Helvoirt heeft daar een begeleidende rol in. “Studenten werktuigbouwkunde zijn doeners, mijn taak is om ze management bij te brengen. Ik leer ze hun krachten te bundelen.” Bij het bouwen van een racewagen komt heel wat kijken. Het gaat niet alleen om het bouwen van een raceauto, maar het gaat ook om werving van sponsors en promotie. “Ik evalueer met het team. Ik vraag; dit doe je. Is dit ook wat je wil doen? Zo probeer ik ze inzicht bij te brengen en ze verder dan hun eigen vak te leren kijken!” Racen voor een betere toekomst

Het HARD team werkt enorm hard aan de auto, waardoor ze alle tests hebben doorstaan tijdens hun eerste race in Engeland. Het jaar daarop hebben ze de tweede plaats zelfs veroverd op het onderdeel sprint, in Duitsland. Het team focust zich momenteel op het ontwikkelen van een race auto die op duurzame brandstof rijdt. Deze variant rijdt op compressed natural gas. HARD is van alle deelnemende teams het enige team die dit type brandstof gebruikt.

Testen hoe de raceauto rijdt is volgens Werktuigbouwkunde student Harmen van Meekeren spannend en eigenlijk het leukste onderdeel. Maar ook het sociale gebeuren is belangrijk. “Hoe vaak komt het voor dat je een balletje trapt in een gezelschap van Palestijnen, Schotten, Spanjaarden en Tsjechen?” Ben je student en wil je meedoen aan HARD? Meld je aan via voorzitter@hanzeracingdivision.nl

H-Tech

Energie

9


“Ik ben er trots op dat ik leiding heb gegeven aan het Project Sensor City.”

Sjoerd Bakker (1984) honours student Advanced Sensor Applications Ik ben er trots op dat ik leiding heb gegeven aan het ASA-studententeam Project Sensor City. Dit project met meerdere partners legt een stadsbreed glasvezelnetwerk aan met op 250 punten meetpalen. Zo ontstaat een openbare database met data over onder andere temperatuur, verkeer, geluid en nog veel meer.

10

Energie

H-Tech


Bevlogen technicus ziet overal mogelijkheden voor duurzaam energiegebruik

Hip en snel met zonnepanelen “De zonneboot waarmee we meededen aan de Frisian Solar Challenge was mijn afstudeerproject; de keer daarop was ik inmiddels docent en deed ik mee als begeleider. Later besloot de Hanzehogeschool om de aandacht naar andere dingen te verleggen. Met twee vrienden heb ik gezegd: we gaan er zelf mee verder. Het Kenniscentrum Energie gaf ons de boot in bruikleen en de provincie Groningen stelde een werkplaats ter beschikking. We hebben nog allerlei ideeën hoe het beter kan en daar werken we nu elke woensdagavond aan, op zoek naar nieuwe manieren om de beperkte hoeveelheid energie efficiënter te gebruiken. We willen met die boot laten zien dat zonnepanelen ook hip en snel kunnen zijn.”

Ons grote doel is om in 2014 bovenaan het algemeen klassement van de DONG Energy Solar Challenge te eindigen

H-Tech

Energie

11


Fietsend je iPhone opladen Studenten winnen prijs na prijs en reizen half Europa door Fietsend je iPhone opladen, een uitvinding van studenten van de Hanzehogeschool waarmee prijs na prijs wordt binnen gesleept. H-Tech spreekt Thijs Polak, tweedejaars Technische Bedrijfskunde. In het tweede jaar kreeg hij de opdracht om samen met zeven medestudenten een nieuw product te bedenken en dit product te gaan produceren. Een leuke en uitdagende opdracht. “Het is lastig om iets nieuws te bedenken. Het moet mogelijk, haalbaar en origineel zijn.”

Thijs en zijn projectgroep kwamen op het idee om een smartphone oplader voor op de fiets te ontwikkelen; de USB Cycle.“Iedereen heeft tegenwoordig wel een smartphone, mijn iPhone moet wel twee keer per dag opgeladen worden. Tijd voor een oplossing!” Zoals vaker bij een sterk concept is het idee uitermate simpel. Je wekt stroom op met je dynamo en laadt via een USB aansluiting je telefoon op. “Je telefoon laadt op door dat de USB cycle er voor zorgt dat wisselspanning wordt omgezet in gelijkspanning” vertelt Thijs. Ook waren er andere factoren waar de groep rekening mee moest houden. “De USB cycle moet ook in de regen blijven werken en moet makkelijk te bevestigen en te verwijderen zijn. Zo’n mooi product mag natuurlijk niet van je fiets gestolen worden!”

12

Energie

H-Tech

De volgende stap was het zoeken van aandeelhouders en het plannen van bijeenkomsten. Ook moest er een ondernemingsplan gemaakt worden. De projectgroep van Thijs werkt samen met Jong Ondernemen, een stichting ter bevordering van ondernemerschap van studenten. Jong Ondernemen denkt met ze mee en beschermt de groep voor eventuele risico’s van het ondernemerschap. De aandeelhouders waren snel gevonden, vervolgens werd er marktonderzoek gedaan naar de kansen van de USB cycle in de markt. Naast het opladen van een smartphone kan de USB aansluiting ook gebruikt worden voor fietsnavigatie, luidsprekers en andere draagbare apparaten waar stroom voor nodig is. Binnen de Hanzehogeschool is iedereen enorm enthousiast. “We merken dat veel medestudenten en docenten bereid zijn om ons te helpen. Bij het omzetten van wisselspanning naar gelijkspanning heeft bijvoorbeeld een student Elektrotechniek geholpen.” Ook is Thijs erg tevreden over zijn projectgroep. “Vaak komen er leuke ideeën onder het genot van een biertje en veel gezelligheid naar boven.” Verder gaat het project eigenlijk over rozen. Er zijn al veel bestellingen gedaan die ze binnenkort gaan leveren. “We krijgen enorm veel enthousiaste reacties!”


“De USB cycle laadt bijna net zo snel op als een standaard oplader!” USB Cycle

Winnaar Jong Ondernemen prijs en de Briljant Young Entrepeneur Award

De groep doet het goed. Ze hebben de regionale Jong Ondernemen prijs gewonnen en zijn op uitnodiging van Jong Ondernemen naar de International Trade Fair in de Letse hoofdstad Riga gegaan om hun product te promoten. “Riga was echt super gaaf, een goede combinatie van werk, cultuur en leuke dingen!” De jongens gingen strak in pak richting de presentatie, waar een andere groep er met de prijs van door ging. “Ons product is niet zo geschikt voor de Letse markt. In Nederland fietst iedereen, dat is in deze landen anders.”

Ook hebben de studenten nog steeds veel vertrouwen in de groei van de USB Cycle in Nederland. Thijs en zijn projectgroep zijn ontzettend ambitieus en enthousiast. Dat werpt z’n vruchten af. In juni sleepten ze de Hyundai Brilliant Young Entrepreneur Award binnen en kreeg de groep 15.000 euro om hun eigen bedrijf op te zetten. “We zijn heel benieuwd hoe het gaat lopen!”

Multifunctionele carports met een zonnedak Een architect kwam met het idee: Parkeerplaatsen laten dienen als energiebron voor bedrijven. Bijvoorbeeld door het bouwen van zonnepanelen op carports. Het werd vervolgens de afstudeeropdracht van Kees Jan Langeveld, vierdejaars elektrotechniek. Kees Jan verzorgt de flexibele testomgeving voor dit project. Dit betekent dat hij een carport bouwt met ontzettend veel mogelijkheden. Daar komt heel wat bij kijken. Eerst wordt er onderzoek gedaan hoe zo’n carport het beste opgezet kan worden, vervolgens wordt er een technisch ontwerp gemaakt. Er moet rekening worden gehouden met de schaduw, temperaturen, zonkant etc. Ook wordt er onder meer met lichtsensoren gewerkt. De testomgeving moet zo gebouwd worden dat er ontzettend veel mogelijkheden zijn om efficiëntie te testen. “Het leuke aan dit project is dat je met veel partners samenwerkt . Duurzame energie is trending en daardoor is de interesse in dit project groot. De mindere kant daaraan is dat je afhankelijk bent van anderen. Het project loopt daardoor niet altijd zo snel als ik zou willen.” Zodra Kees Jan is afgestudeerd gaat hij aan het werk bij een boorplatform in Den Helder. “De vraag naar technici is groot dus het is voor mij geen enkel probleem om aan werk te komen!”

H-Tech

Energie

13


Energietransitie is een groeimarkt

De banenmotor van morgen Groningen is dé regio van de energie. We zitten hier letterlijk bovenop de nationale gasvoorraden. En we liggen in het centrum van het Europese gas- en elektriciteitsnetwerk. Maar de oude energiebronnen raken uitgeput. De wereld vraagt om nieuwe en duurzame vormen van energie. De Hanzehogschool gaat die uitdaging aan. Met nieuw energieonderwijs, een energieproeftuin en (samen met de Rijksuniversiteit Groningen) het topinstituut Energy Academy Europe. Dat betekent dat je als student aan de Hanzehogeschool vanuit verschillende studierichtingen kunt kiezen voor een specialisatie in energie. “Energietransitie, de overgang van fossiele brandstoffen naar duurzame of hernieuwbare energie en de route daar naar toe, is de banenmotor van morgen”, stelt lector energietransitie Wim van Gemert.

De lector weet het nog precies: “Als je vroeger op feestjes vertelde dat je in de energiesector werkte, als engineer of zo, dan was er niemand die van zijn stoel viel van verbazing. Je maakte daar geen indruk mee. Het imago van de sector was behoorlijk grijs, zo van: ‘dat zijn mensen die na hun studie elektrotechniek aan het werk gaan in een vierkante grijze doos, waar ze veertig

14

Energie

H-Tech

jaar later met een bos bloemen en een gouden horloge weer uitstappen…’ Het is misschien een beetje overdreven, maar er zat wel een kern van waarheid in. Er veranderde niet zo veel in de energiewereld. Het ging allemaal heel ‘slow’. Ik ben zelf ooit betrokken geweest bij de ontwikkeling van een energiezuinige ketel, de zogenaamde HR ketel. Daar hebben we vijftien jaar


over gedaan. Eerst vijf jaar verbrandingsonderzoek. Daarna vijf jaar prototypes gebouwd. En tenslotte businessmodellen gemaakt.” Dat is nu ondenkbaar, zo vervolgt hij. “Ontwikkelingen en innovaties volgen elkaar steeds sneller op. Dat heeft te maken met de behoefte om het heft in eigen hand te nemen. En met het afnemende vertrouwen in traditionele systemen. Maar ook met schaarste en met de behoefte om je gezamenlijk sterk te maken voor het verduurzamen van energie. Je ziet een enorme omslag in denken en handelen en dat is geweldig interessant.”

Waarom zou je kiezen voor energietransitie? - Je werkt mee aan oplossingen voor de grootste maatschappelijke vraagstukken. - Je bent betrokken bij innovaties. - Het is een groeimarkt. - Het is de banenmotor van morgen. - Het is inspirerend om van elkaar te leren en samen te werken. Als technicus, econoom, marketeer en jurist sta je gezamenlijk aan de wieg van nieuwe duurzame producten en diensten.

Proeftuin

Energietransitie is meer dan techniek, zo benadrukt Van Gemert. “Het gaat ook om de combinaties die je met andere vakgebieden maakt. Je combineert technische oriëntatie met economische, organisatorische en juridische inzichten. Samen kom je tot nieuwe oplossingen. Nieuwe producten en diensten. Nieuwe toepassingen. Het zijn ontwikkelingen die veel kansen, perspectieven en mogelijkheden opleveren. En nieuwe banen!” Met nieuw energieonderwijs, een energieproeftuin en topinstituut Energy Academy Europe maakt de Hanzehogeschool het mogelijk om vanuit vrijwel alle studierichtingen voor een specialisatie in energietransitie te kiezen. Hierbij wordt nauw samengewerkt met de universiteit en met bedrijven in de energiesector. De proeftuin voor toegepast onderzoek, het Energy Transition Centre (EnTranCe), speelt daarbij een belangrijke rol. “Samen met het bedrijfsleven werken we hier aan de energievoorziening van morgen”, stelt Wim van Gemert. “We willen van goede, creatieve ideeën op energiegebied succesvolle projecten en producten maken.” Slimme huishoudens

Een mooi voorbeeld van zo’n project is ‘1000 Slimme Huishoudens’: energiebesparing door beïnvloeding van consumentengedrag. Bij dit project zijn studenten vanuit verschillende studies betrokken, onder andere Zonne-energie neemt in Nederland een grotere vlucht dan verwacht. Het afgelopen jaar is er 260 megawatt zonnestroom geïnstalleerd, een verdubbeling ten opzichte van het jaar daarvoor. De werkgelegenheid zal de komende jaren sterk toenemen in de branche. Eind vorig jaar waren er 1500 banen en dat aantal groeit naar 10.000 in 2020 en 40.000 in 2050. De banen zitten vooral bij bedrijven die zonnepanelen installeren, onderhouden en ontwikkelen. De fabricage van zonnepanelen gebeurt bijna helemaal in het buitenland. Bron: NOS, mrt 2013

uit toegepaste psychologie. Een ander project is Flexiheat, dat is gericht op de Eemshaven, de stad Groningen en op een afvalverwerker in Wijster. Bij de laatste gaat het om de uitwisseling van gas, elektriciteit en warmte tussen bedrijven. Voor de Eemshaven wordt gewerkt aan een warmterotonde, waarbij restwarmte van het ene bedrijf wordt hergebruikt door het andere. Voor de stad Groningen wordt een plan ontwikkeld voor een intelligente stadsverwarming. In het project Flexigas draait het om het slim produceren, transporteren en gebruiken van biogas. Ook interessant: het project dat zich richt op de samenhang van ruimtelijke, economische, technische en psychologische voorwaarden bij het verduurzamen van energie. Kiezen voor energietransitie biedt geweldige kansen, zo besluit Wim van Gemert. “Vooral het bedrijfsleven gaat steeds meer initiatieven ontplooien, waardoor er veel vraag zal zijn naar experts op energiegebied. Dit wordt een superinteressante tijd.” Glimlachend: “Ik zou best weer jong willen zijn.” Kijk voor meer informatie over een specialisatie in energietransitie op www.hanze.nl.

H-Tech

Energie

15


Hoe maak je een monument energiezuinig? Deze vraag werd voorgelegd vanuit de vanuit de historische Der Aakerk in de stad. Een pittige opdracht waar vierderjaars bouwkunde studenten Daan en Richard hun tanden in mochten zetten. De Aakerk is niet gebouwd volgens de huidige klimaateisen, waardoor het veel geld kost om de kerk te verwarmen. Deze kosten worden doorberekend aan de huurder, met als gevolg dat de kerk weinig wordt gehuurd. Daan en Richard onderzoeken mogelijkheden om de Aakerk energiezuiniger te maken. “De Aakerk is een van de bekendste monumentale gebouwen in Groningen, het is fantastisch om daar iets voor te doen!”Daan en Richard onderzoeken hoe de situatie op dit moment is en hoe de energievoorziening verbeterd kan worden. Er worden veel dingen overwogen zoals bijvoorbeeld isolatie tussen glas-in-lood ramen. Maar hoe pak je dat het beste aan? “We gaan verschillende opties testen en leggen aan het einde van ons onderzoek een advies voor aan de Stichting Oude Groninger Kerken”, aldus Richard.

16

Energie

H-Tech


Het slimme verkeersplein Nederland geeft per jaar miljoenen uit aan straatverlichting. Zuiniger zijn met straatverlichting kan ons land erg veel geld besparen. Drie studenten van de Minor Energie en ICT werken samen met EnTranCe aan een slimme oversteekplaats. Een oversteekplaats waar veiligheid voorop staat, maar waar niet altijd 100% energie wordt verbruikt. Basis voor het onderzoek is een verkeersplein dat in 2010 is uitgeroepen tot het gevaarlijkste kruispunt van Groningen. Welke technische maatregelen kan je treffen om niet alleen de veiligheid te bevorderen maar ook energie te besparen? Naast een technisch ontwerp, een literatuurstudie dat aantoont dat de voetgangersoversteekplaats daadwerkelijk energie bespaart, zullen de studenten een maquette opleveren die de situatie zo goed mogelijk weergeeft. Belangrijk hierbij is de haalbaarheid: de maatregel moest universeel toepasbaar zijn. Al snel kwam verlichting als meest realistische en effectieve optie naar voren. Hoe verlichting dan kan zorgen voor een energiebesparende en veilige voetgangersoversteekplaats? Hierover willen de studenten nog niet teveel kwijt: “De uitkomsten van ons onderzoek presenteren we aan het eind van ons project en blijven dus nog even geheim.�

In 2011 kwamen nog 74 voetgangers om het leven als gevolg van een verkeersongeval. Het aantal loopt gelukkig jaar na jaar steeds verder terug. Met name de inrichting van wegen is volgens het ministerie van Verkeer en Waterstaat daarin een belangrijk middel.

H-Tech

Energie

17


Healthy Ageing Sterk in Healthy Ageing De samenleving vergrijst. Steeds meer mensen hebben zorg nodig. Hoe kunnen we de samenleving zo organiseren dat iedereen de zorg krijgt die nodig is en we langer gezond actief blijven? Voor de Hanzehogeschool is Healthy ageing, naast energie, het belangrijkste speerpunt. We investeren in ons onderwijs en onderzoek, om oplossingen te vinden voor deze maatschappelijke opgave. Een goed voorbeeld is ons Centre of ExpertiseHealthy Ageing. Hier werken kennisinstellingen, zorg- en welzijnsorganisaties en bedrijven samen aan innovaties gericht op gezond opgroeien en gezond ouder worden. Dit gebeurt in innovatiewerkplaatsen waar ook studenten en docenten aan (onderzoeks)projecten deelnemen. Ook vanuit de technische opleidingen wordt hier hard aan meegewerkt. Zo ontwikkelden studenten al diverse technologieĂŤn die in de zorg kunnen worden toegepast. Een aantal van de voorbeelden vind je in dit magazine. Wil je verder in Healthy Ageing? Kies dan een minor in deze richting of werk mee aan opdrachten vanuit het werkveld.

Bloed geven is gezond

18

Finse wetenschappers hebben ontdekt dat bloedgeven gezond is. Bloeddonatie vermindert het risico op kanker en hartziektes. Bovendien zal je nog eens 650 calorieĂŤn verbranden tijdens de afname. Oh overigens is bloed geven vooralH-Tech goed voor degenen die bloed nodig hebben, maar daar ging het onderzoek niet over. Bron: Nu.nl Healthyook ageing


Krijg een zoon.... en leef 34% korter

healthy ageing nieuws healthy ageing nieuws Krijg een zoon... en leef 34% korter Bizar nieuws in Nature: Bij elke zoon die een vrouw baart leeft zij 34% korter. De impact van het krijgen van een jongen is groter in omgevingen waar voeding en andere levensmiddelen schaars zijn. Andere onderzoekers geven weer dat het om biologische factoren gaat. Bizar is het in ieder geval. We zijn ook benieuwd hoe dit zich dan weer verhoudt met de toegenomen levensverwachting van vrouwen. Bron: nature.com Jammer, maar Light helpt dus niet Slecht nieuws voor als je net van plan was om af te vallen door meer light-producten te eten. Uit recent onderzoek blijkt dat ons brein echte suikers wil en dus geen sorbitol of andere kunstmatige zoetmakers. Het eten van Light-producten kan er voor zorgen dat je later alsnog trek hebt in calorierijk eten. Vooral wanneer je moe bent of een hongergevoel hebt. Dit hebben wetenschappers aan de Yale University School of Medicine ontdekt. Volgens de wetenschappers verklaart dit onderzoek waarom het aantal mensen met obesitas blijft stijgen ondanks het succes van light-producten. Bron: medicine.yale.edu 3D printer helpt baby Een 3D printer is leuk en ook nog eens levensreddend. Baby Kaiba had rond haar luchtpijpvertakking een zwak stuk kraakbeen, wat er voor zorgde dat ze bijna dagelijks stopte met ademhalen. Studenten van de universiteit van Michigan produceerden door middel van een 3D printer een hulpstuk, wat er voor zorgt dat baby Kaiba weer normaal kan ademhalen. Bron: scientias.nl Je taalgebruik verraadt je leeftijd Ze zeggen dat je taalgebruik je leeftijd kan voorspellen. Nu kan je het laten controleren! Tweetgenie.nl is een

website die doormiddel van je taalgebruik je leeftijd en geslacht voorspelt. Probeer het zelf maar eens. Bron: scientias.nl Optimist heeft meer moeite met afvallen Wist je dat optimisten meer moeite hebben om af te vallen? Een studie uit Kyoto wijst uit dat optimisten meer kans hebben op overgewicht omdat zij er van overtuigd zijn dat ze dat soort hobbels wel weer kunnen overkomen. Bron: Telegraaf Eet je gezonder als het goedkoper wordt? Er wordt wel eens gezegd dat het zou helpen om gezonde producten goedkoper te maken. Dan zullen we massaal gezond gaan eten. Helaas zal dit volgens onderzoekers niet zo uit gaan pakken. We kopen misschien meer gezonde producten, maar het aantal calorierijke producten wordt hier niet minder door. Bron: scientias.nl ‘Helft van pasgeboren meisjes wordt 100 jaar’ De helft van de meisjes die nu worden geboren, wordt naar verwachting 100 jaar of ouder. Ditzelfde geldt ook voor 1 op de 3 pasgeboren jongens, zo bleek uit berekeningen van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI). Vergeleken met 100 jaar geleden is dit een bijzonder perspectief: van de mensen die honderd jaar geleden zijn geboren, leeft nu nog maar minder dan 1 procent. Het NIDI denkt dat pasgeboren meisjes gemiddeld 96 jaar oud worden, en jongetjes gemiddeld 92 jaar. De levensverwachting stijgt al jaren. Zo zal een vrouw van 65 nu gemiddeld leven tot haar 89e, maar sterft een gemiddelde vrouw van begin 20 waarschijnlijk pas op haar 96e. Bron: nidi.nl H-Tech

Healthy ageing

19


Kijk dokter zo gaat het met mij! Eerste Quantified Self Institute van Europa staat in Groningen Quantified Self is hot. Veel studenten houden hardloopprestaties, slaapritmes en hun eetgewoontes dagelijks bij. Het Quantified Self Institute van de Hanzehogeschool in Groningen is het eerste instituut in Europa dat zich bezig houdt met zelfmeting in relatie tot gezonder gedrag. Alles wat je doet wordt in kaart gebracht om zo te kijken hoe je jezelf kunt verbeteren. Er wordt door studenten gemeten of je nu beter of slechter slaapt na bijvoorbeeld een avond stappen. Best fijn om te weten!

zich vooral op gegevens die kunnen bijdragen aan onderzoek naar een gezonde levensstijl (healthy ageing). ‘Voeding, beweging, slaap, stress en sociale interactie zijn de “big five” van het Gezonde Leven’, stelt Martijn de Groot, de drijvende kracht achter het Groningse instituut. ‘Daarover willen we zoveel mogelijk gegevens genereren.’ Applicaties bijhouden kost weinig tijd en zorgt er voor dat je makkelijk informatie over jezelf kan verzamelen. Train je hart

Het oorspronkelijk Quantitfied Self idee komt uit Amerika en is in 2007 ontstaan door ontwikkelaars en gebruikers die geïnteresseerd zijn in zelfkennis door middel van zelfmeting. Bijna iedereen beschikt tegenwoordig over een smartphone met veel mogelijkheden voor zelfmeting door middel van allerlei apps. “Vroeger had je een arts of specialist nodig, nu kan iedereen thuis aan zijn of haar gezondheid werken” vertelt Human Technology student Nina. Belangrijk bij QSI is het testen van applicaties en deze in relatie te brengen met een gezondere levensstijl. De big five van het gezonde leven

Zelfmeting klinkt als een serieus onderzoek, maar is in de praktijk zo speels als wat. De Groningers richten

20

Healthy ageing

H-Tech

Voor HeartLive zijn techniekstudenten uit heel Europa bezig geweest met het ontwikkelen van een instrument die het stresslevel van mensen kan meten. Belangrijk hierbij is hartcoherentie. De hartslag van een persoon verandert continu door emoties en spanning, hartcoherentie wordt bereikt als het verschil in hartslag ongeveer hetzelfde is. Het team heeft een riem ontwikkelt die er door middel van het meten van de hartcoherentie en ademhaling voor zorgt dat iemand zelf zijn of haar stresslevel kan meten. Vervolgens ontvangt de gebruiker feedback op het stresslevel. Zo kun je bijvoorbeeld je hartcoherentie trainen met je favoriete foto’s of films. Of zelfs spelletjes. Je ontdekt spelenderwijs hoe jouw lichaam reageert op stress en je leert je zenuwstelsel in balans te brengen.


“Zelf meten is zelf weten” QSI Bewustere keuzes maken

De meeste zelfmeting applicaties geven de resultaten van metingen direct weer. Doordat je direct zicht hebt op veranderingen wordt gezonder leven gestimuleerd. Het delen van deze informatie is volgens de quantified selfers ook erg belangrijk. “Delen kan voor extra motivatie zorgen omdat je via Facebook bijvoorbeeld wordt aangemoedigd door vrienden en kennissen en goed gedrag zo wordt beloond.” Het reflecteren op gedrag en zo bewuste keuzes maken is volgens de oprichters de toekomst.

Zelfmeting, niet alleen goed voor je gezondheid Zelfmeting kan op vele vlakken nuttig zijn. Het Nederlandse honkbal team is al jaren bezig met het in kaart brengen van verschillende gegevens van hun eigen spelers én die van de tegenstanders. Honkbal als denksport: de Nederlanders spelen met een uitgekiende strategie gebaseerd op duizenden gegevens en statistieken. Hoeveel ballen er gegooid worden, wie de ballen vangt en wie de ballen slaat staat allemaal op een klein computertje. Ook de dagindeling van de sporters wordt bijgehouden; de slaap, reistijd, voeding en beweging wordt allemaal geregistreerd. De resultaten van deze data worden met elkaar in vergelijking gebracht en zo kunnen er conclusies worden getrokken. De strategie wordt aangepast op deze conclusies. Zo kan er bij een bepaalde speler van de tegenstander worden geconstateerd dat deze persoon 90% van zijn ballen naar links slaat. Zo wordt de kans op een vangbal enorm vergroot en heb je een voorsprong in het spel. H-Tech

Healthy ageing

21


Zenuwcellen We kunnen er in jouw geval een paar naast zitten, maar een mens heeft naar schatting 100 miljard zenuwcellen. Verreweg het grootste deel vind je terug in je centrale zenuwstelsel. Een specifiek kenmerk van zenuwcellen is dat ze prikkelbaar zijn; ze kunnen signalen ontvangen en doorgeven zonder dat de signaalsterkte afneemt. In de hersenen bevinden zich circuits van zenuwcellen die verantwoordelijk zijn voor ons denkvermogen en die een groot aantal lichaamsfuncties regelen. Juist dit principe gebruikte Human Technology student Tamara Pepping bij haar onderzoek naar breinaansturing en de behoeftes van patiënten met een lichamelijke beperking. Haar onderzoek is een van de vele voorbeelden hoe een hbo’er wetenschap gebruikt om iets te creëren dat vervolgens ook praktisch bruikbaar is. Lees meer op pagina 24. 22

Healthy ageing

H-Tech


H-Tech

Healthy ageing

23


Tamara Pepping: Juist over het menselijke deel is nog maar weinig bekend

Human Technology student doet onderzoek naar breinaansturing Het is 10 mei 2011: Verdediger Mihai Nesu van FC Utrecht komt tijdens de training in botsing met zijn teamgenoot Schut. Nesu breekt een nekwervel waardoor hij vanaf zijn nek verlamd is. Hij kan nooit meer voetballen. Lichamelijk beperkte mensen zoals Mihai stuiten op veel problemen in het dagelijks leven. Voor kleine handelingen zoals bijvoorbeeld de televisie harder of zachter zetten is hulp van anderen nodig. Het vinden van praktische oplossingen voor mensen als Mihai inspireerde Tamara Pepping. De studente Human Technology deed onderzoek naar breinaansturing voor lichamelijk beperkte mensen.

Headset met ingebouwde sensoren

Het Groningse bedrijf Negotica heeft software ontwikkelt voor mensen met een lichamelijke beperking. Hierbij kun je denken aan bijvoorbeeld een dwarslaesie of spasmen. De breinaansturing software werkt in combinatie met een headset met ingebouwde sensoren. Hoe die software dan werkt? Best simpel. Bij breinaansturing worden elektro-encefalogram (EEG) signalen

24

Healthy ageing

H-Tech

gemeten. Door te denken aan bepaalde dingen kan bijvoorbeeld een computer aangestuurd worden. Het werkt namelijk zo: als je denkt aan het bewegen van je arm geeft dit dezelfde EEG signalen weer als wanneer je je arm daadwerkelijk beweegt. Mensen die hun lichaam niet meer kunnen bewegen kunnen wel denken aan een beweging en zo een computer aansturen. Vervolgens leert de software op welke gedachten hij moet reageren. Zo kun je bijvoorbeeld door een menu scrollen door aan het draaien van je rechterarm te denken. De gedachtes worden gekoppeld aan een actie in de software, waar een relatief kleine training voor nodig is. Natuurlijk zijn deze apparaten allemaal aangesloten op de software. Zo kunnen mensen zelfstandig handelingen doen door middel van breinaansturing. “Je bent echt bezig met de toekomst”

Human Technology student Tamara Pepping deed onderzoek naar de behoefte van gebruikers naar deze ontwikkeling. Wat willen de gebruikers eigenlijk


Breinaansturing

Tijdens het onderzoek kwam ik natuurlijk in contact met mensen met een lichamelijke beperking. Daar voelde ik me enorm dankbaar door. Je realiseert je ineens dat je kan lopen, rennen, fietsen en op stap kan gaan met vriendinnen. Dat is niet voor iedereen weggelegd.”

aansturen? Wat zijn hun behoeftes? En hoe kan dit het best bereikt worden? Maar dat is lastig. Niemand heeft precies dezelfde lichamelijke klachten, waardoor er niet echt een specifieke doelgroep aangewezen kan worden. Verder is er ook nog erg weinig over de ontwikkeling bekend. Literatuur is er weinig. “Dan realiseer je je wel dat je echt bezig bent met de toekomst.” “Breinbesturing is een nieuw concept en daardoor is er weinig over bekend. Er wordt veel onderzoek gedaan naar aansturing door middel van sensoren en de technische mogelijkheden. Maar het menselijke deel wordt daarbij weggelaten. Terwijl dat deel juist zo interessant is. Zitten lichamelijk beperkte mensen eigenlijk wel op dit soort technologie te wachten? Wat zijn de wensen van deze mensen?” Het antwoord is zelfredzaamheid en zelfontplooiing. “Mensen met een lichamelijke beperking voelen zich snel bezwaard om hun naasten om hulp te vragen. Ze willen anderen niet tot last zijn.” Wanneer breinaansturing verder ontwikkeld wordt, zullen mensen zichzelf ontwikkelen en zelfstandiger zijn.

Mijn onderzoek heeft geresulteerd in een Programma van Eisen en een advies over de toekomst van Carebro, zo heet de breinaansturing binnen Negotica. In dit programma van eisen heb ik richtlijnen gegeven over de interactie tussen de gebruiker en het product. Daarnaast heb ik een tweetal concepten uitgewerkt die misschien mogelijk zijn in de toekomst. Het ene concept ging over het spelen van een spelletje met je brein, neurogaming. En de andere over de zorgoplossing, dus hoe kunnen we ervoor zorgen dat mensen met een lichamelijke beperking toch een stukje zelfstandigheid kunnen krijgen. Uit het onderzoek kwamen een aantal speerpunten naar voren: zoals maatwerk leveren, ik heb een afbakening voor de nieuwe doelgroep gemaakt en dus richtlijnen gegeven. Het bedrijf gaat verder met breinaansturing en gaat nu kijken naar het technische aspect ervan. Twee Belgische studenten van de Universiteit van Leuven gaan aan de slag met algoritmen om ervoor te zorgen dat breinaansturing preciezer kan worden en nog beter kan meten.

H-Tech

Healthy ageing

25


“Aardappelen ontwikkelen waarvan je de suikers gelijkmatiger opneemt. Dat zorgt ook weer voor minder diabetes.”

Aardappel 2.0 Niet zo sexy misschien, piepers, maar het gaat om het voorkomen van hongersnood. Bio-informaticus Michiel Noback werkt mee aan de aardappel van de toekomst.

‘Na rijst, maïs en tarwe is de aardappel het meest gegeten gewas ter wereld. Met stip, want de pieper heeft veel voordelen. De opbrengst per hectare is veel groter dan die van rijst en het gewas heeft weinig water nodig. Dat is belangrijk, want wereldwijd dreigen tekorten aan zoet water.’ Michiel Noback is hogeschooldocent en onderzoeker bij het Instituut voor Life Science & Technology. ‘Plantveredelingsbedrijven kruisen rassen en zetten de jonge plantjes uit in het veld. Na een seizoen kijken ze dan welke rassen het goed doen en welke minder. Daarna kun je de beste planten weer selecteren en gaat er weer een seizoen overheen voordat je weet welke gewassen succesvol zijn. Al met al kost het nu vijftien jaar voordat je een nieuw ras met goede eigenschappen hebt ontwikkeld.’ Dat moet veel sneller, vindt Noback. ‘De wereldbevolking groeit zó explosief dat de traditionele gewasverbeteringen het niet meer kunnen bijbenen. Snellere veredelingstechnieken zijn daarom essentieel.’ In samenwerking met twee plantverdelingsbedrijven en de Rijksuniversiteit Groningen onderzoekt Noback hoe DNA-technieken hierbij een rol kunnen spelen. ‘We hebben het DNA van een aantal aardappelrassen bepaald. In het genoom van ieder ras zit variatie. Dat brengen we in kaart. In het aardappelgenoom hebben we nu 600.000 posities gevonden waar verschillen kunnen zijn tussen individuen. We poten plantjes van zes verschillende rassen op een groot proefveld bij Valthermond. Na een jaar kijken we hoe de plantjes het hebben gedaan op verschillende aspecten zoals schimmelresistentie, opbrengst, vastkokendheid, zet26

Healthy ageing

H-Tech

meel- gehalte. We analyseren met zware computerprogramma’s welke DNA- kenmerken gelinkt zijn aan de plantjes die het goed doen. Zo bepalen we welke van de zeshonderdduizend posities in het DNA echt interessant zijn.’ ‘Doordat we uiteindelijk weten op welke DNA-eigenschappen we moeten letten, kunnen we plantjes met elkaar kruisen en het DNA analyseren van de nakomelingen. Dan weten we binnen een paar uur welke exemplaren de moeite waard zijn om in het veld te zetten en welke niet. Alleen de allerbeste gaan het veld in en die stel je een seizoen bloot aan schimmels, ziekte en kou. De kans dat je een beter ras ontwikkelt, stijgt op die manier enorm. We zitten nu in het tweede jaar. We gaan nog één jaar door op het trial field om toevallige weersinvloeden van een enkel oogstseizoen, uit te sluiten. ‘Ik vind het heel bijzonder dat wij als hogeschool kunnen meedraaien in dit soort onderzoek. Het maakt mijn baan leuk en ik word er ook nog eens een betere docent door. Allerlei ontdekkingen die we in het onderzoek doen, kunnen we gebruiken in het onderwijs. Studenten zijn betrokken bij deelonderzoeken. ‘De opdrachtgevers houden ons nauwgezet in de gaten. Over de precieze resultaten hebben we een geheimhoudingsverklaring getekend. Dit is big business. De resultaten worden veel geld waard. Aardappelonderzoek lijkt misschien minder sexy dan de zoektocht naar geneesmiddelen tegen kanker- onderzoek of diabetes. Maar als er geen eten is, ga je sowieso dood. En we kunnen bijvoorbeeld ook aardappelen ontwikkelen waarvan je de suikers veel gelijkmatiger opneemt. Dat zorgt ook weer voor minder diabetes.’ Interview en foto: Luuk Steemers, Hanzemag


Het bruine goud Column lector Jan Peter Nap

Kijkt u wel ’s achterom? Natuurlijk doet u dat, maar ik bedoel in het kleinste kamertje van het huis en tegelijk omlaag. Naar uw eigen productie. Doet u vast nooit. Wij Nederlanders hebben een wat ongemakkelijke relatie met ons eigen product dat we dagelijks produceren en dat ontlasting heet. Of poep, feces, stront en al die andere namen die worden gebruikt. Er publiekelijk over praten leidt meestal tot kinderachtig geginnegap. Ooit op een feestje of tijdens een etentje begonnen over het belang van poep? Probeer ’s voor de grap op een toch al mislukte date. Terwijl het geweldig studiemateriaal betreft. Scatologie of de leer van de ontlasting, is een ernstig onderschat vakgebied. Allereerst, wat ziet u eigenlijk als u de gêne om achterom en omlaag te kijken hebt overwonnen? Als het goed is, is het donkerbruin, van goede consistentie en beweegt er niets, want als er wel wat beweegt heb je wormen en wordt het tijd voor een bezoekje aan de huisarts. Maar waar u werkelijk naar lijkt is een immense hoop van bacteriën die hun stinkende best hebben gedaan om energie en nuttige voedingsstoffen uit voeding te halen. Ieder mens heeft in zijn darmen ongeveer twee kilo bacteriën. Dus als de weegschaal straks weer ‘s laat zien dat het weer wat uit de hand begint te lopen: u kan er ongeveer twee kilo aftrekken. Die twee kilo bestaat uit meer bacteriën dan er mensen op deze aarde rondlopen. En net als op deze aarde, is het een constant gevecht tussen de ‘good guys’ en de ‘bad guys’, tussen helpers en ziekmakers. Ook hier is niet altijd goed te bepalen wie wanneer de ‘good guys’ zijn

Dr. ir. Jan-Peter Nap (1958) is lector (HBO professor) Life Sciences. Hij geeft leiding aan het Expertise Centrum ALIFE van het Instituut voor Life Science & Technology. Hier wordt o.a. onderzoek gedaan naar darmgezondheid en biogasproductie. Hij is daarnaast actief in plantenveredelingsonderzoek van Wageningen Universiteit (WUR).

en wie wanneer de ‘bad guys’. Daarom zijn gezondheidsclaims voor voeding simpel op de verpakking te zetten (is marketing), maar zo lastig te bewijzen (is wetenschap). Poep is een goede graadmeter voor uw gezondheid, al is die diagnostiek niet altijd makkelijk. Nieuwe DNA technologie waarbij in het laboratorium alle DNA wordt geïsoleerd en geanalyseerd staat toe om met bio-informatica veel beter in kaart te brengen welke bacteriën er zijn en wat ze doen. Die bacteriën zijn waarschijnlijk voor heel andere toepassingen bruikbaar. Ook chemisch is poep een bijzonder mengsel van allerlei straks zeldzame en dure componenten die meer aandacht verdienen. Medische centra kunnen met poeptransplantaties ernstige darmklachten verhelpen en onderzoeken of dergelijke behandelingen ook tegen obesitas kunnen helpen. Er is nog veel te ontdekken in poep. Dus kijk vandaag ’s achterom als het zover is en besef dat u goud hebt gedrukt.

“Scatologie is een ernstig onderschat vakgebied” H-Tech

Healthy ageing

27


Redt Lupine het tropisch regenwoud? Hanzehogeschool Lector gaat wel heel ver voor goed onderzoek

Hanzehogeschool lector Doede Binnema over hoogwaardig onderzoek naar de voedingswaarde van Lupine, een gezamenlijk project met de Rijksuniversiteit. Wat kan Lupine betekenen voor de voeding van mens en dier? Hoe kan het bijdragen aan de redding van het regenwoud? En waarom rijdt lector Doede juist op de warmste lentedag van het jaar rond met 100 kilo varkensdarmen in zijn kofferbak?

Lang leve Lupine!

Lupine, een prachtig sierplantje dat onderdeel is van het geslacht van vlinderbloemigen. Eeuwen terug al bekend bij landbouwers, omdat het in staat is om de stikstof uit de lucht te binden en de grond daarmee te verrijken. Maar ook nu is Lupine nog populair en vooral te vinden in tuincentra en tuinen van een tuinier met een beetje groene vingers. Deze Lupine lijkt nu aan een tweede opmars te beginnen, als mogelijke wereldverbeteraar en misschien zelfs redder van het regenwoud. Het begon allemaal met de zoektocht naar gewassen die zeer eiwitrijk zijn. Lupine is zo’n plantje en komt door die vele eiwitten in beeld als een mogelijk ver-

28

Healthy ageing

H-Tech

vanger voor bestaande voedingsmiddellen. Zo zou het in plaats van soja gebruikt kunnen worden in vleesvervangers, of juist in de voeders voor vleesvee, zoals varkens. En juist dat levert de samenleving een hoop voordelen op, legt Doede ons uit: “Nu verbouwen de Brazilianen soja in grote plantages en kappen daarvoor enorme stukken Amazone regenwoud. Die soja moet vervolgens per schip worden aangevoerd. Het zou een stuk helpen als we naast de deur een alternatief kunnen verbouwen. Dat scheelt regenwoud en energiekosten voor transport.” Een kofferbak vol darmen

Om uit te zoeken of het een waardige vervanger is in de voeding wordt onderzoek gedaan naar de darminhoud van varkens. Deze varkens zijn op een speciaal Lupinedieet gezet door boerin Annechien ten Have uit Beerta. De slager zorgde vervolgens voor samples uit de darmen. Tenminste, dat was de bedoeling. Door een kleine miscommunicatie lagen er in plaats van kleine samples een paar volledige darmstelsels klaar voor het onderzoek. Die vervolgens bij lange na niet pasten in de paar meegebrachte koelboxen. Gevolg: Een kofferbak vol varkensdarmen (gelukkig in diepgevroren toestand) op zoek naar een grote diepvries.


Onderzoek

Lupineburger met joppiesaus

Het onderzoek zelf wordt op dit moment uitgevoerd in het ALIFElab van de Hanzehogeschool. Voorbeelden van onderzoeksonderwerpen zijn bio informatica en biomassa energie. Lupine als voedingsmiddel is al getest: Het voedsel gemaakt met lupine was volgens Life Science dean Victorine Graaf-Peters: “Heel erg lekker en ook nog voedzaam ook! Vooral de nuggets waren heerlijk. Ik zal dit zeker als vleesvervanger op tafel zetten voor mijn gezin”. Omdat varkens in veel opzichten verwant zijn aan het menselijke systeem is de verwachting dat het onderzoek ook uitkomsten geeft voor het nut van Lupine in de menselijke voeding. Nog een paar jaar wachten en je koopt een Lupineburgertje joppiesaus bij de lokale snackbaas dus.

Dr. Doede Binnema is lector Ingrediënten en Gezondheid aan de Hanzehogeschool Groningen en Thema coördinator Koolhydraten en Gezondheid binnen het Carbohydrate Competence Center. Doede draagt hier bij aan het Healthy Ageing initiatief: ouder worden i.c.m. gezond leven.

Annechien uit Beerta zet haar varkens op een Lupine-dieet

H-Tech

Healthy ageing

29


Het mooiste aan het project is dat ik met de kennis die ik heb, bij kan dragen aan andermans ontwikkeling

30

Healthy ageing

H-Tech


Schrijven met je ogen Ontmoet Sola. Ontzettend slim, maar lichamelijk niet in staat om met haar handen te schrijven omdat ze spastisch is. Braziliaanse studenten Mauricio Gruppi en Breno Beirigo studeren beiden Advanced Sensor Applications. Vanuit hun studie ontwikkelden ze een betaalbare camera, die in staat zal zijn om haar oogbewegingen te traceren. Hierdoor zijn kinderen met een handicap in staat om onderwijs te volgen via de computer. “We gebruikten hiervoor het principe van Eye tracking. Dit is een methode die in de reclame wereld al langer wordt gebruikt om te onderzoeken waar de aandacht van een klant naartoe gaat. Bijvoorbeeld bij het binnenlopen van een supermarkt. Waar kijkt hij of zij als eerste naar? Maar Eyetracking wordt ook veel gebruikt bij het ontwikkelen en verbeteren van websites.” Deze methode blijkt ook goed bruikbaar te zijn voor als je niet je handen kunt gebruiken om iets aan te wijzen of in te drukken. Sola is zo iemand. Ze is spastisch, maar echt slim genoeg om gewoon onderwijs te kunnen volgen. Het is een klein drama als je ziet dat dat niet gaat omdat ze er lichamelijk niet goed in staat is. Door de spasmen bewegen haar handen te veel om een toetsenbord te kunnen gebruiken. “Eyetracking biedt dan juist uitkomsten. Door middel van eyetracking kunnen mensen als Sola met hun ogen leren schrijven. Het mooiste aan het project vond ik dat ik met de kennis die ik heb, bij kan dragen aan andermans ontwikkeling” aldus Mauricio. Sola kan met de camera nu een virtueel toetsenbord bedienen doordat haar oogbewegingen een muisfunctie hebben. Een rood lichtje op het scherm wat aangeeft waar de persoon op dat moment naar kijkt maakt het makkelijk om de camera te besturen. Het product wordt momenteel getest door Sola en wordt in de toekomst hopelijk uitgerold. “Op dit moment ligt het even stil, maar ik weet gewoon dat hier veel potentie in zit!” vertelt Mauricio. H-Tech

Healthy ageing

31


Game in de strijd tegen malaria

“Kinderen in Kenia zien computers als iets magisch” In Afrika sterft er iedere minuut een kind aan malaria. Malaria is een infectieziekte die via een muggenbeet wordt overgebracht. In Kenia is Malaria een van de grootste doodsoorzaken onder jonge kinderen. De ziekte kan voorkomen worden door het regelmatig slikken van tabletten en maatregelen te nemen tegen muggen. Helaas zijn veel kinderen in Kenia niet op de hoogte van deze maatregelen. Een missie die enthousiast werd opgepakt door studenten van Communicatiesystemen, PABO en Toegepaste Psychologie van de Hanzehogeschool in Groningen.

Studenten Communicatiesystemen uit 9 verschillende landen kregen tijdens de minor Game Design en Development de opdracht om een spel te ontwikkelen voor kinderen in Kenia. Het spel is bedoeld om kinderen voor te lichten over de symptomen en het voorkomen van Malaria. Veel kinderen in Kenia weten namelijk niet hoe belangrijk het is om regelmatig pillen te slikken om malaria te voorkomen. “Dit willen we duidelijk

32

Healthy ageing

H-Tech

maken in het spel. Belangrijk hierbij was om te weten wat malaria is, hoe het voorkomen kan worden en hoe het behandeld moet worden”, vertelt docent Harro Leupen. Uiteindelijk zijn er drie games ontwikkeld. De kinderen komen in een virtuele omgeving terecht die overeenkomt met hun dagelijkse omgeving. Daar krijgen ze opdrachten zoals bijvoorbeeld netten verzamelen en hier klamboes van maken, medicijnen regelmatig innemen en zoeken naar zieke mensen en deze vervolgens te helpen. Belangrijk tijdens het project is om na te denken over hoe een spel tegelijkertijd uitdagend en ook leerzaam kan zijn. Bij het ontwikkelen van de games is de hulp van studenten van de PABO en Toegepaste Psychologie ingeschakeld. Deze studenten helpen bij het begrijpen van de doelgroep en geven tips hoe we de kinderen het best spelend kunnen laten leren. Daarna is het natuurlijk handig om de game te gaan testen. “Het is ons gelukt


Een missie die enthousiast werd opgepakt door studenten van Communicatiesystemen, PABO en Toegepaste Psychologie Malaria om met een paar studenten naar Kenia te gaan en feedback te krijgen op ons spel. Het is zo waardevol om die directe reactie te krijgen. Docenten van basisscholen waren enorm enthousiast. De belangstelling voor computers is sowieso al groot en lang niet zo vanzelfsprekend als hier. Daarnaast is het natuurlijk ook bijzonder om in een ontwikkelingland als Kenia te zijn!� Het plan voor de toekomst is om een virtuele omgeving te ontwikkelen waar verschillende universiteiten over de hele wereld aan het project kunnen werken. “Door de enthousiaste reacties verwachten we door te gaan met dit project en dit nog groter aan te pakken. Het leuke aan het project is dat je bij kan dragen aan iets wat voor anderen enorm belangrijk is!� aldus Harro.

Malaria of moeraskoorts is een infectieziekte die veroorzaakt wordt door eencellige parasieten van het geslacht Plasmodium dat tot de Sporozoa behoort. De parasiet wordt op mensen overgebracht door malariamuggen. De Wereldgezondheidsorganisatie schat dat in 2010 655.000 mensen aan malaria overleden, voor het overgrote deel in Afrika en voor het overgrote deel kinderen jonger dan 5. 20% van de kindersterfte in Afrika kan worden toegeschreven aan malaria. Bron: Wikipedia.nl

H-Tech

Healthy ageing

33


“Ik wil graag continu bezig zijn mezelf te ontwikkelen”

Joury van ’t Klooster (1988) honours student Biologie en Medisch Laboratoriumonderzoek Ik doe mee aan het honours talentprogramma om meer diepgang, uitdaging en specialisatie aan mijn opleiding toe te voegen. Ik wil graag continu bezig zijn mezelf te ontwikkelen, zowel gericht als met enige vrije keuze. Uitdagingen zoeken en 100% inzet geven en tonen bij alles wat je doet. Wat ik over vijf jaar doe? Zou het spannend zijn als ik dat wist? Op dit moment zie ik mezelf in de toekomst na een paar jaar werkervaring op een project met een leidinggevende functie zitten.

34

Healthy ageing

H-Tech


Airbag als valpreventie Jaarlijks worden er vijftigduizend ouderen geholpen aan een gebroken heup. Voor de samenleving een kostenpost in de toch al jaarlijks stijgende zorgkosten. Maar veel vervelender zijn natuurlijk de pijn, hinder en problemen die al die mensen persoonlijk ondervinden als gevolg van een val. Een vervelende gebeurtenis die met slimme technologie misschien voorkomen had kunnen worden.

Techniekdocent Jan Zijlstra coördineert biomedische projecten, waar studenten tijdens hun studie aan werken. Een van de projecten is een airbag die personen kan beschermen bij een val. Studenten zijn tijdens dit project bezig met het ontwikkelen van een airbag die ouderen zou moeten beschermen wanneer ze onverwachts vallen. “Via onze opleiding Advanced Sensor Applications, waar het idee al deels op papier was uitgewerkt, kwam het plan om studenten een airbag voor ouderen te laten ontwikkelen.” De airbag voor ouderen is volgens Jan een gat in de markt. “Het leuke aan technologie is dat je mensen kunt helpen met je technische kennis. Zo heeft iedereen wel een opa of oma, die belang zou hebben bij een airbag

die ze kan beschermen tegen gevaarlijke vallen.” Het ontwikkelen van een airbag voor ouderen is een technisch complex proces. Hoe zorg je er bijvoorbeeld voor dat het gaspatroon voor de airbag niet langzamerhand leegloopt wanneer het niet wordt gebruikt? De airbag moet zo goed mogelijk onder de kleding ‘verstopt’ zitten, zodat ouderen deze durven en willen dragen. “De airbag bevat een versnellingssensor die opmerkt als je onverwachts valt en dus snel reageert om de airbag te vullen bij een val. Belangrijk is wel om dit goed af te stemmen zodat de airbag niet bij de minste aanraking of versnelling al openschiet” vertelt Jan. Naast het project Airbags voor Ouderen zijn Elektrotechniek en Werktuigbouwkunde studenten regelmatig bezig verschillende soorten projecten. Airbag als Valpreventie is hier slechts een voorbeeld van. Arjan Feenstra, student Elektrotechniek met zijn ontwerp

H-Tech

Healthy ageing

35


Techniek Nederland telt mee in de wereld “Nederland telt mee in de wereld. Als het gaat om concurrentiekracht, innovatie en wetenschappelijk onderzoek behoren we internationaal gezien nog steeds tot de top, ondanks de economische tegenwind. Die uitstekende positie hebben we te danken aan onze goed opgeleide beroepsbevolking. Nederland wil graag mee blijven doen in de top, maar dit vraagt om voldoende slimme en vakbekwame technici.” Bron: techniekpact 2013 Een studie kies je uiteraard niet alleen omdat de samenleving er om vraagt. Een studie kies je omdat deze past bij wat je leuk vindt en aansluit bij jouw talenten. Voor een technische opleiding is een dosis gezonde logica nooit weg, maar technici zijn vooral ook creatief. Je hebt de drive om met oplossingen te komen waarmee je anderen verder helpt. Of waarmee je een gat in de markt weet te vullen. Of het nu gaat om een middel tegen malaria, het ontwerp voor een nieuw gebouw, of een hele coole app. Heb jij interesse in techniek? Dan biedt de Hanzehogeschool je het breedste aanbod aan technische opleidingen van Noord-Nederland. In Elseviers’ Beste Studies komen we voor de derde keer op rij als beste hogeschool van het noorden uit de bus.

Eindelijk bewijs, gamen is goed voor je Goed nieuws als je last hebt van een ernstige gameverslaving! Regelmatig een computerspel spelen doet een mens goed. Uit onderzoek blijkt dat Gamers niet alleen een betere oog-hand-coördinatie hebben, maar ze halen ook veel meer informatie uit een visuele scène. Wetenschappers van de Duke universiteit voerden een experiment uit met 125 proefpersonen. Ongeveer de helft van de groep bestond uit fanatieke gamers, de andere helft speelde bijna nooit een computerspelletje. We hebben het vage vermoeden dat de consequenties voor je sociale intelligentie niet mee zijn genomen in het onderzoek. Bron: Duke University


Ultrarope maakt wolkenkrabbers van 1,6 km mogelijk

techniek nieuws techniek nieuws techniek nieuws Gelukkig, nooit meer overstappen in de lift Tja, het is niet echt een veelvoorkomende ergernis: Verplicht overstappen op een andere lift. Maar voor diegenen die hoog bovengronds wonen of werken, ontwikkelde Kone de UltraRope: een kabel van koolstofvezeldraden die liften twee keer zo lang kunnen maken. Kone stelt dat UltraRope twee keer langer meegaat dan traditionele staalkabels. Verder wordt de energieconsumptie teruggedrongen met 15%. Op dit moment wordt de Kingdom Tower in Jeddah (SaoediArabië) gebouwd. Naar verwachting wordt deze minimaal één kilometer hoog. Toch verwacht architect Antony Wood van het Illinois Institute of Technology dat wolkenkrabbers dankzij UltraRope tot 1,6 kilometer hoog kunnen worden. Bron: Scientias.nl 3D printer vult schedel op Dat de 3D printer hot is wisten we al. Engineering studenten van de Hanzehogeschool maken er veel gebruik van bij het ontwikkelen van prototypes en modellen. Maar waar het apparaat allemaal toe in staat is, bewijst Oxford Performance Materials. Dit bedrijf printte een implantaat waarmee een beschadigde schedel is gerepareerd. De schedel van de patiënt kreeg een ruw oppervlak met kleine gaatjes, waardoor botweefsel en cellen kunnen groeien. Bron: Daily Mail Oplossing drinkwatertekort? We hebben op aarde genoeg zout water om het (drink) watertekort op te lossen. Maar om dat ook eenvoudig en betaalbaar te doen is tot nog toe een lastige klus. Een team van Amerikaanse en Duitse wetenschappers heeft nu een manier bedacht, waarmee je met behulp van een batterij en een paar dunne buisjes, drinkwater kunt halen uit zeewater. Bij de nieuwe techniek zijn geen chemicaliën nodig en kijkt men naar de positieve

en negatieve deeltjes in het zeewater. Samen vormen die zouten, waardoor het zeewater niet drinkbaar is. Via de zogenaamde capacitieve de-ionisatie wordt in een waterkolom een spanningsverschil gecreëerd met behulp van twee elektroden. De zoutionen bewegen door hun lading naar de elektroden, en het zoutvrij geworden water kan worden afgetapt. Met een simpele batterij werkt het systeem nu in het klein. Als het de onderzoekers vervolgens lukt om meerdere systemen achter elkaar te schakelen, dan zijn we mogelijk in staat om eindelijk iets te doen aan het wereldwijde drinkwaterprobleem. Bron: phys.org Gezakt op wiskunde? Lang leve elektrische trillingen! Hoe het precies werkt weet niemand, zelfs de onderzoekers zelf niet. “Maar met vijf dagen cognitieve training en stimulatie van de hersenen bleken we in staat om blijvende verbeteringen aan te brengen in de cognitieve– en breinfuncties,” aldus Roi Cohen Kadosh van de University of Oxford. Met een nieuwe methode van hersenstimulatie, transcranial random noise stimulation (TRNS) stimuleerden onderzoekers de hersenen met elektrische trillingen en met een positief langdurig resultaat. Zelfs zes maanden na het onderzoek waren de deelnemers in staat om beter te rekenen dan voorheen. Bron: www.cell.com Tattoos zetten met je PlayStation Een bijzondere Do It Yourself tip vanuit de gevangenis: Een creatieve, ruimdenkende Amerikaanse gevangene opende zijn PlayStation 2 en verbond de motor aan een balpen. Wanneer het apparaat aangezet werd trilde de balpen en konden er heel wat tattoo’s gezet worden. Helaas werd zijn vinding snel ontdekt en moest het apparaat ingeleverd worden. Bron: Gajitz H-Tech

Techniek

37


Van Civiele Techniek in Groningen naar Dubai, Singapore, Qatar, Algerije, Turkmenistan Oud-student Johannes Hafkenscheid werkte mee aan Palm Island Je bent civieltechnisch ingenieur. Je houdt je bezig met het ontwerpen, de constructie, de uitvoering en het onderhoud van infrastructurele bouwwerken. Een afwisselende baan. Johannes reist de hele wereld over om zo zijn bijdrage te leveren aan bijzondere projecten. Zo heeft hij meegewerkt aan de aanleg van het derde Palm Island eiland! Een project dat iedereen kent van Tynaarlo tot Tuvalu, daar moesten we meer van weten!

Hoe beviel het studeren in het buitenland?

Goed! Ik heb ook nog stage gelopen in Singapore. Ik kon voor Ballast Nedam Baggeren (later opgegaan in het huidige Van Oord) mee om daar te werken aan de uitbreiding van diverse eilanden. Een geweldige ervaring. Vervolgens heb ik mijn afstudeeropdracht in Nederland gedaan en me gericht op het managementdeel van de studie. En toen ben je gaan werken bij een van de grootste baggerbedrijven ter wereld

Welke studie heb je gedaan?

Ik heb Civiele Techniek aan de Hanzehogeschool gestudeerd, en heb voor de richting European Civil Engineering Management gekozen. Eigenlijk een hele simpele keuze: Ik heb altijd een grote fascinatie gehad voor reizen en voor infrastructurele werken. De combinatie van techniek en internationaal werken vond ik terug in deze studie. Na mijn studie wilde ik graag doorstuderen. Ik heb aan de Universiteit van Southampton in Engeland een master Environmental Coastel Engeneering gevolgd. Vervolgens ben ik gaan werken.

38

Techniek

H-Tech

Ja, ik wist dat ik verder wilde in de waterbouw. Zo kwam ik bij Oord. Van Oord is een waterbouwer en houdt zich onder andere bezig met baggeren: alle werkzaamheden die bij het weghalen van zand, slib en andere lagen komen kijken. Ik begon in een uitvoerende functie, waarbij je verantwoordelijk bent voor het operationele deel in het buitenland. In mijn geval hield ik me bezig met het aansturen van een aantal schepen. Hierna ben ik doorgegroeid tot Works Manager en momenteel mag ik me zelfs Project Manager noemen.


Palm Island Kan je iets vertellen over jouw rol in de aanleg van Palm Island?

Ik ben in Dubai betrokken geweest bij de aanleg van het derde Palm Island: Palm Deira. Ik was voor een aantal snijkopzuigers verantwoordelijk. Voor de aanleg van de eilanden werden er vanaf zee grote hoeveelheden zand met sleephopperzuigers aangevoerd. Om de eilanden te profileren, funderingen voor kademuren te maken en gebaggerd materiaal te verplaatsen werden “snijkopzuigers” ingezet, waarvoor ik verantwoordelijk was.

van een eiland in Nigeria, nieuwe stranden op Bali en verticale drains installatie voor een spoorweg in Portugal. Ik heb achtereenvolgens gewerkt in Singapore, Nederland, Nigeria, Engeland, Indonesië, Portugal, Verenigde Arabische Emiraten, Qatar, Roemenië, Algerije en Turkmenistan. Het volgende project is het aanleggen van een aantal stranden aan de kust van de Zwarte Zee.

Dat moet een hele eer zijn geweest

Heb je nog tips voor studiekiezers?

Zeker, je kunt je voorstellen dat zulk groot materieel veel kost en dat daarvoor optimale inzet vereist is. Om daar aan mee te mogen werken was een enorme uitdaging. Wereldwijd kent iedereen dit project, het is echt een paradepaardje.

Ik sta er versteld van hoe weinig mensen er voor een baan in de techniek kiezen. Het werken in de Civiele Techniek en het bijzonder in de waterbouw is echt een uitdaging. Ik werk al twaalf jaar voor hetzelfde bedrijf en toch heb ik een ontzettend gevarieerde baan. De wereld is je werkterrein en je werkt veel samen met mensen uit andere culturen. Je ziet wat je bouwt en je werkt mee aan iets groots. Je bent vaak aan de kust aan het werk, de leukste plek om te werken!

Dubai was vast niet je eindbestemming?

Nee zeker niet. Ik heb gewerkt aan de uitbreiding van havens en een luchthaven in Singapore, het aanleggen

H-Tech

Techniek

39


Honours student Pim Steemers assisteert Olympisch bobsleeteam Sochi is in 2014 even hét middelpunt van de wereld voor iedere Olympische sporter. Tijdens deze spelen moet alles kloppen voor het bobsleeteam van Van Calker. De start is een belangrijk aspect: het bepaalt voor meer dan eenderde het eindresultaat. Sensoren kunnen daarin een rol spelen en er wordt nog weinig mee gewerkt in de bob. De kans om de competitie sneller af te zijn, door te innoveren op het gebied van sport en technology.

Sybrand Jansma, lid van het Nederland Olympisch bobsleeteam zocht in 2012 al contact met de Hanzehogeschool Groningen. Studenten kregen de vraag voorgelegd om zijn start beter in beeld te krijgen. “De start wordt tot op de dag vandaag vooral gemeten in tijd. Een meting tussen punt A en punt B, die slechts een gedeelte prijs geeft van de kwaliteit van de start.” Het idee is om met behulp van een ‘accelerometer’ de start te meten en zo versnellingen en vertragingen in beeld te krijgen.

40

Techniek

H-Tech

“Door de kennis van Pim Steemers, honours student van de studie Advanced Sensor Applications hadden we al snel in beeld waar het systeem aan moet voldoen.” Pim heeft een systeem gebouwd en benodigde software ontwikkelt om de data vorm te geven. Intussen zit het project in de testfase en de tussentijdse resultaten zijn veelbelovend. Olympische spelen

“Het hoogtepunt voor mij als opdrachtgever was toch wel dat Pim zelf een hele dag op de atletiekbaan heeft gestaan om zelf de sensor te testen met een bob op wieltjes. Een mooi voorbeeld van een idee in praktijk brengen en het probleem bekijken vanuit meerdere perspectieven. Dankzij de inzet en de kennis van Pim heb ik het vertrouwen dat we dit project succesvol zullen afronden en dat zijn bijdrage zeker van invloed zal zijn op onze prestaties tijdens de eerstvolgende Olympische Spelen!”


Joran de Lange wint Hanze Innovatieprijs

Voeding van topkwaliteit Als scholier (en zeker als student) neem je het misschien niet zo nauw met je voeding. Dat open pak melk op het aanrecht smaakte nog best redelijk. En de pannenkoeken van drie dagen geleden zijn vast nu ook nog wel goed. Maar uiteraard ligt dat voor kwetsbare groepen heel anders. Als het gaat om kindervoeding, zijn voedselveiligheid en de allerhoogste productkwaliteit van het grootste belang.

In opdracht van FrieslandCampina Domo werd er een monsterapparaat geoptimaliseerd voor het doen van kwaliteitscontroles van ingrediënten. Monsternemingen voor controle van de kwaliteit zijn een heel belangrijke stap in het kwaliteitsborgingsproces van producten. In het verleden is er een prototype gemaakt van een monstername apparaat. De afstudeeropdracht van Joran de Lange, student Mechatronica (een major van de opleiding Elektrotechniek) was om dit prototype zodanig te optimaliseren dat het reproduceerbaar en representatief is voor kwaliteitscontrole van hele batches/ productieruns.

Winnaar Hanze Innovatieprijs 2013 De Hanze Innovatieprijs wordt om het jaar toegekend aan een werkstuk van een hogeschoolstudent waarvoor praktijkgericht onderzoek is gedaan, waarbij een complex probleem op effectieve wijze is aangepakt en dat geleid heeft tot een innovatieve oplossing voor het werkveld. Het project van Joran streek dit jaar met de eer én de geldprijs van € 3.000,-

“Ik ben aan de slag gegaan met een prototype dat FrieslandCampina zelf al had ontwikkeld. Deze heb ik verder verbeterd waardoor het nu mogelijk is om continu kleine hapjes te nemen uit het productieproces, in plaats van een grote hap in een keer. Die kleine hapjes worden vervolgens fysisch, chemisch en microbiologisch geanalyseerd. En op basis daarvan wordt dan vervolgens de kwaliteit van een hele batch bepaald.” Details van Joran’s oplossing is zijn bedrijfsgeheim, maar de methode was zodanig, dat dit apparaat daadwerkelijk geïmplementeerd gaat worden in de fabrieken en dat Joran hier – gezien zijn expertise – ook nog een rol in mag hebben. Het allerleukste aan het project vind ik dat iets waar ik mee bezig ben geweest ook echt geïmplementeerd wordt in het bedrijf. Ik heb een baan aangeboden gekregen bij FrieslandCampina en mag mijn afstudeeropdracht verder uitrollen over diverse locaties. Daarnaast word ik ingezet op verschillende andere projecten binnen de projectafdeling ‘Domo Global Solutions’ als EPC manager.


Echolocatie Vleermuizen zijn meesters in echolocatie. Ze hebben een geweldig vermogen om te horen - en ‘zien’ - door het gebruik van sonar. Tijdens het navigeren in het donker zendt de vleermuis een serie korte, hoge toon geluidsgolven uit zijn mond of neus. Deze geluidsgolven weerkaatsen op elk object dat ze tegenkomen. Dit zorgt vervolgens voor een echo, die weer wordt opgevangen door de vleermuis. Zo kan de vleermuis de afstand tot zijn omgeving en een mogelijke prooi inschatten en vliegt hij opmerkelijk veilig. Juist dit principe gebruikten Hanze-studenten Abdullah Sanad en Beomseok Heo bij het ontwerp van de smartcap, een apparaat waarmee blinden hun omgeving weer kunnen waarnemen. Lees meer op de volgende pagina.

42

Healthy ageing Techniek H-TechH-Tech


H-TechH-Tech Healthy Techniek ageing

43


Zien via echolocatie Multi-sensor strategie laat blinden hun omgeving zien

Vleermuizen zijn meesters in echolocatie. Ze hebben een geweldig vermogen om te horen - en ‘zien’ - door het gebruik van sonar. Tijdens het navigeren in het donker zendt de vleermuis een serie korte, hoge toon geluidsgolven uit zijn mond of neus. Deze geluidsgolven weerkaatsen op elk object dat ze tegenkomen. Dit zorgt vervolgens voor een echo, die weer wordt opgevangen door de vleermuis. Zo kan de vleermuis de afstand tot zijn omgeving en een mogelijke prooi inschatten en vliegt hij opmerkelijk veilig.

Het was dus eigenlijk niet meer dan logisch, dat onderzoekers van een Canadese universiteit in 2011 op het idee kwamen om blinden op dezelfde wijze te laten “zien”. Hun idee werkte nog beter dan verwacht. Blinden maakten zelf klikgeluiden, de echo die dit gaf werd opgevangen in kleine microfoontjes in de oren van de ontvanger. Uit onderzoek bleek vervolgens dat dit zelfs bij blinden tot activiteit leidde in de hersendelen die voor verwerking van visuele informatie worden gebruikt. De ontvanger kon dus zien, zonder echt te zien.

44

Techniek

H-Tech

Een bijzondere doorbraak. De onderzoekers werkten het idee verder uit, maar om het praktisch toe te kunnen passen was een technisch ontwerp nodig. Reden voor Hanzestudenten Abdullah Sanad en Beomseok Heo om te onderzoeken hoe de theorie van echolocatie omgezet kan worden in een praktisch bruikbaar instrument. Na verder uitzoekwerk ontwierpen Abdullah en Beomseok de Smartcap. “Het apparaat is gebaseerd op een multi-sensor strategie en helpt de gebruiker met het in kaart brengen van objecten die hun pad hinderen” vertellen ze. “Wanneer er een object in de weg staat wordt de gebruiker gewaarschuwd door vibraties en geluiden.” Docent Wouter Eisema: “Dit is hét voorbeeld hoe je als student techniek bezig bent met de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen. En zo gaat het natuurlijk veel vaker. Een onderzoeker ontwikkelt een theorie of concept. Dat wordt vervolgens door technici uitgewerkt tot een device dat echt toepasbaar is voor een brede groep gebruikers.


“Dit is hét voorbeeld hoe je als student bezig bent met de laatste wetenschappelijke ontwikkelingen”

Smartcap Ruimte voor verdere innovatie

Het ontwerpen van de Smartcap vraagt om veel technische kennis. Waar moeten de sensoren precies geplaatst worden? Wat voor sensoren moeten we gebruiken? Ook moet er nagedacht worden over de intensiteit van vibraties en geluiden die gebruikt worden om de gebruiker te waarschuwen. Natuurlijk moet de bril ook veilig en gebruiksvriendelijk zijn. Abdullah en Beomseok hebben al deze vragen goed kunnen beantwoorden in het ontwerp. Docent Wouter Eisema hoopt dat het project Smartcap komend studiejaar weer verder wordt uitgewerkt tot een nog beter product. “Het is al goed doordacht, maar net als met elk ontwerp is er altijd ruimte voor verdere innovatie.”

H-Tech

Techniek

45


“Ik wil met mijn ontwerpen iets bijdragen aan de schoonheid van de wereld�

Marielle Veldthuis (1993) honours student Architectuur 1e fase (Bouwkunde) Ik doe mee aan het honours talentprogramma om me verder uit te dagen en voor de verbreding en verdieping. Over vijf jaar hoop ik architect te zijn en wil ik met mijn ontwerpen iets bijdragen aan de schoonheid van de wereld. Mijn inspiratie daarvoor zijn Italiaanse steden, of dichterbij het DUO-gebouw in Groningen. Het organiseren van de opening van station Groningen Europapark is mijn meest bijzondere prestatie tot nu toe.

46

Techniek

H-Tech


Boukje Klaver: “Voor sommige mannen is het even wennen om met mij samen te werken maar uiteindelijk leveren we samen een topprestatie.” foto: Friesch Dagblad, Frans Andringa

‘Hé, een meisje op de bouwplaats!’ Wanneer we het over de bouw gaan hebben komt toch het stereotype bouwvakker omhoog. Boukje Klaver, het brein achter www.meervrouwopdebouw.nl, wil met haar website meiden stimuleren om een technische opleiding te kiezen. “Veel vrouwen worden afgeschrikt door het stereotype, terwijl werken in de bouw ontzettend leuk is.” Onze redactie sprak haar.

Ik ontmoet Boukje Klaver op een woensdagochtend. Boukje is derdejaars studente Bouwkunde en volgt de richting Architectuur. Boukje vertelt me al snel over haar ervaring op de bouwplaats. “Ik stond tijdens mijn stageperiode op de bouwplaats toen er twee jongentjes langsliepen. Ze keken me heel verbaasd aan en een van de jongens zei “He, een meisje!”. Hier kon ik wel om lachen. Blijkbaar is er toch een stereotype wat verbonden wordt aan de bouw.” Volgens cijfers van het EIB bestaan werknemers in de bouw voor 93% uit mannen. Toch vind Boukje dat ze er goed tussen past. “Voor sommige mannen is het even wennen om met mij samen te werken maar uiteindelijk leveren we samen een topprestatie.”

Onwijs leuke werkplek

Boukje heeft MAVO gedaan en daarna de opleiding Bloem en Design afgerond. “Daarna ben ik gaan werken in een onwijs leuke werkplek. Toch ging er na drie jaar iets kriebelen. Ik wou doorgroeien, ik wilde weer gaan leren.” En dat is goed uitgepakt. Boukje volgt momenteel het honours programma. Deze studenten maken gebruik van een speciaal programma waarbij ze in vier jaar 30 extra studiepunten verzamelen. Meer vrouw op de bouw

Vanuit deze richting heeft Boukje haar website www. meervrouwopdebouw.nl opgericht. De website geldt als een ontmoetingspunt voor verschillende activiteiten waar meisjes in contact met techniek kunnen komen. “Meisjes zijn vaak geneigd om voor meisjesachtige studies te kiezen. Ik wil anderen uitdagen om een studie te kiezen waar je talenten liggen!” Volgend jaar hoopt Boukje af te studeren aan het HBO en te beginnen aan de master Architectuur. www.meervrouwopdebouw.nl

H-Tech

Techniek

47


‘Privacy? Daar hebben we allang geen zicht meer op’ Lector Hans Appel over Google Glass en disruptive technology

‘We komen met onze mooie ICT professie steeds meer in de haarvaten van de maatschappij terecht’. Mijn uitspraak werd tot voor kort schouderophalend door studenten ontvangen. Vandaag de dag realiseren we ons dat dit wel degelijk het geval is. De grote drijfveer achter deze trend is het gebruik van steeds meer verschillende sensoren en sensor technologie in allerlei consumentenapparaten, gadgets, om ons heen.

ware technologie en nieuwe, op sensor systemen gebaseerde uitbreidingen. Vanzelfsprekend ook in combinatie met slimme software (en een SDK), gaat er een revolutionaire wereld van mogelijkheden voor ons open.

We zijn in staat om intelligente meetinstrumenten zo klein te maken dat we zelfs af en toe spreken van “a lab on a chip”. Door dit soort intelligente sensoren te gebruiken, in combinatie met “traditionele” gadgets, wordt een wereld met bijna eindeloze creatieve mogelijkheden gecreëerd.

Het is natuurlijk tijd om na te denken over de consequenties van het een en ander. Privacy, ethiek en interfaces springen daarbij snel op de voorgrond. Zeker in een land als Nederland, dat niet vooraan loopt in het omhelzen van nieuwe, schokkende, technologische ontwikkelingen, komt al snel een discussie over deze onderwerpen op gang. Niks mis mee. Mijn enige kanttekening is: laten we het deskundig doen met de blik gericht op de toekomst, de wereld van vandaag en morgen.

Voorbeelden zijn er genoeg. Een zeer actueel voorbeeld is de Google Glass. Door het gebruik van al lang bekende hard-

Bangmakerij en kletskoek van deskundigen die het apparaat niet eens hebben aangeraakt schiet bij mij dan in het ver-

48

Techniek

H-Tech


Vandaag aan de orde: Disruptive Technology!

keerde keelgat. Met een conclusie dat we als Nederlanders maar moeten wachten met het gebruik en het desnoods wettelijk gaan regelen. Om doodziek van te worden. Eerst en voor al: dit soort ontwikkelingen houd je niet tegen. Dus willen we in de ontluikende wereld van slimme, intelligente sensoren een rol van betekenis spelen, laten we dan meedenken en zelf gaan ontwikkelen. Laten we ons niet verliezen in kletsscenario’s zoals met de Google Glass foto’s maken wanneer een ander het niet door heeft. Volgens mij hebben we daar door de miljarden smartphones en videocamera’s allang geen zicht meer op. En ik lig daar toch echt niet dagelijks wakker van. We krijgen nieuwe mogelijkheden om met technologie te communiceren, om technologie commando’s te geven, om technologie te vertellen wat we ervan verwachten. Bijvoorbeeld met onze stem, het knipperen van onze ogen, camera beelden, onze locatie (via GPS) en steeds intelligentere software. We kunnen aan de slag gaan door te zoeken naar nieuwe inzichten bij het ontwerpen en ontwikkelen van producten en diensten. Ons voor deze mogelijkheden afschermen en piepen dat het allemaal zo bedreigend is, lijkt me geen goede zaak. Maar de uitdaging aangaan, meedenken over, en verantwoord mee bouwen aan die wereld van ongekende mogelijkheden door steeds menselijker koppelingen met technologie, dat is wat vandaag aan de orde is: disruptive technology!

Hans Appel is lector Computer Science and Sensor Technology aan het Institute of Engineering.

Lectoren in het HBO Een lector is de brug tussen onderwijs en praktijk. Hij of zij initieert en coördineert praktijkgericht onderzoek naar vraagstukken die leven bij het bedrijfsleven of in de maatschappij. Bijvoorbeeld op het gebied van energie, duurzaamheid, ondernemerschap of gezondheidszorg. Daarbij wordt samengewerkt met een team van deskundigen uit de praktijk, docenten en studenten; het zogenaamde lectoraat of kenniskring. De verkregen kennis en inzichten publiceert de lector. Organisaties gebruiken die kennis. En die kennis wordt natuurlijk ook toegepast in de opleidingen waaraan de lector verbonden is. Daar profiteer je als student van, je opleiding is daardoor altijd up-to-date. Een lector biedt bovendien kansen om deel te nemen aan concrete opdrachten uit de praktijk. Je profiteert dan ook tijdens en na je studie van het bestaande netwerk. Binnen de Hanzehogeschool werken bijna veertig lectoren aan de ontwikkeling van praktisch toepasbare (nieuwe) kennis. De krachten van meerdere lectoraten en schools zijn gebundeld in een aantal kenniscentra. Ieder kenniscentrum van de Hanzehogeschool Groningen richt zich op een thema dat belangrijk is voor de regio én daarbuiten. hanze.nl/lectoren

H-Tech

Techniek

49


Gadgets & great geek stuff Volle bus? Neem gewoon een Kickr Nooit meer in een volle bus naar het Zernike complex maar heel smooth op je longboard naar college? Het kan met de Kickr. Met de op Kickstarter gelanceerde Kickr verander je bijna ieder longboard in een elektrisch voertuig. Op vlakke stukken haal je topsnelheden van dertig kilometer per uur. Sneller dan de ge-

Mobile mixer Uit het land van technisch hoogstandjes als de Fyra (…), komt nu de iRig. De iRig mix Mobile mixer is een mobiele mixer voor de iPad, iPhone en iPod touch. Mixen was al cool, maar nog nooit zo eenvoudig als met dit mengpaneel, of je nu van één of twee iOS-apparaten gebruik maakt. Verkrijgbaar vanaf € 59,- bij uw betere gadget-vakhandelaar Studeer nog beter met de Melon hoofdband Ok, hij ziet er niet uit, maar met de Melon hoofdband ($ 99,-) word je gewoon nog slimmer…tenminste volgens de makers van het ding op Kickstarter.com. De Melon gebruikt een reeks sensoren om te meten wat er

middelde stadsbus! Het Kickstarter-doel ($ 15.000,-) is inmiddels gehaald, dus de productie kan beginnen. Voor prijzen vanaf $ 299,- reserveer je jouw eigen Kickr, leverdatum april 2014. Meer info op nokicking.com iPhone mini microscoop Altijd al een insect van dichtbij willen bekijken maar geen geld voor een microscoop? Met de iPhone microscoop heb je al voor € 23,50 een microscoop op zakformaat bij je waarmee je tot 60x kan inzoomen. Oa te verkrijgbaar bij telefoonlens.nl Yes, nooit meer naar de sportschool dankzij de TitanArm Het hoeft niet meer: urenlang met gewichten in de weer in de sportschool. Met de TitanArm Exoskeleton til je zonder problemen zo tientallen kilo’s extra. De TitanArm is ontwikkeld door een groep studenten van de University of Pennsylvania en min of meer uit een grap ontstaan. De ontwikkelkosten van het project wa-

ren zeer laag, maar wat de prijs van de TitanArm gaat worden is op dit moment nog niet bekend. Meer op TitanArm.com

50

Techniek

H-Tech

omgaat in je hoofd. Met de bijbehorende app voor de iPhone worden de gegevens vervolgens op een handige manier gepresenteerd. Zo zie je precies welke activiteiten goed zijn voor je concentratie en wat je kunt doen om beter te kunnen nadenken en te studeren. Meer weten? pledgemelon.com USB cup warmer Heerlijk, zo’n kopje warme chocolademelk. Helaas is hij vaak binnen no-time koud. Dat is verleden tijd

met de USB cup warmer. De USB cup warmer is een bekerwarmplaat. die je met een USB aan je computer kunt bevestigen zodat je warme chocolademelk altijd warm is! Onder meer verkrijgbaar bij diverse gadgetsites vanaf € 9,95


Gadgets & great geek stuff De favoriete gadget van.. … docent Wouter Eisema Naam Wouter Eisema, a.k.a. Mister Gadget Mister Gadget? Hoofdpersoon van een tekenfilm van vroeger met enorm veel gadgets, net als ik! Ik wil laten zien dat techniek niet moeilijk en vies is, maar ontzettend leuk. Gadgets helpen daar enorm bij. Zo kijk ik voor inspiratie graag op sites als thinkgeek. com Leeftijd 58 Beroep Al 33 jaar docent bij de Hanzehogeschool aan het instituut voor Engineering. Ook houd ik me bezig met activiteiten zoals MBO Xperience, stagebegeleiding, open dagen etc.

Wouter Eisema met zijn favoriete gadget Spykee “De Spykee Wi-Fi robot is voor mij de ultieme gadget. Wil je alles weten wat er bij jou thuis gebeurt? Geef de robot een opdracht vanaf elke computer wereldwijd en hij doet het! De camera kan verdachte acties opnemen en kan dienen voor bijvoorbeeld Skype gesprekken met je vrienden. Bij verdachte situaties maakt de robot een foto en stuurt hij je deze foto per e-mail. Natuurlijk kun je de robot ook gebruiken om je huisgenoten te bespioneren hahaha”

H-Tech

Techniek

51


Oud-student ontwikkelt miljoenen app Je kent het wel. De zon schijnt, je zit op terras en je bent zeker niet de enige. De bediening heeft het ontzettend druk en kan je bestelling pas na een half uur opnemen. Oud-student Human Technology Thomas Brinkman ervaarde dit op het terras van de Drie Gezusters in Groningen. Het bracht hem op het idee voor MyOrder. Een app waarmee je direct jouw favoriete drankje kunt bestellen en afrekenen. Inmiddels is de applicatie voor miljoenen overgenomen door de Rabobank!

Na ontvangst in een prachtig pand in het Zuiderpark in Groningen ga ik zitten. “Je was van Hanze toch?” vraagt Thomas Brinkman. “Ik noem mijn opleiding Human Technology nog elke dag!” Thomas legt uit wat de kern van Human Technology voor hem is. “Het gaat om problemen oplossen, behoeftes in kaart brengen en nieuwe toepassingen bedenken. Iets waar ik dagelijks mee bezig ben.” Kort daarna beginnen we over zijn succesvolle bedrijf. “Tijdens mijn afstuderen moest ik een onderzoek

52

Techniek

H-Tech

doen naar de opkomst van mobiel internet. Het idee voor MyOrder kwam toen ik op een bomvol terras van de Drie Gezusters zat en lang moest wachten op een serveerder. Mobiel internet was toen in opkomst en zo kwam mijn idee om via je telefoon te bestellen.” De volgende stap was afstuderen en vervolgens zijn idee uitwerken tot een demonstratiemodel waarmee hij naar potentiele investeerders ging. Toen de opkomst van mobiel internet in 2011 steeds groter werd, zag Thomas zijn idee groeien. Daarbij is MyOrder ook continu bezig met het verbeteren en verbreden van de applicatie. Het is nu mogelijk om parkeerkaartjes te kopen, een autowasstraat te boeken, bioscoopkaartjes en bloemen te bestellen, musicalkaartjes te bestellen en eten te laten thuisbezorgen. MyOrder zette zich in december 2012 in voor 3FM Serious Request door de mogelijkheid om geld over te maken naar 3FM in zijn applicatie te verwerken. In 2012 is MyOrder overgenomen door de Rabobank. “Het is natuurlijk enorm tof als de grootste bank van Nederland een samenwerking met je aan wil gaan.


“Ik noem mijn opleiding Human Technology nog elke dag!”

MyOrder

MyOrder is het eerste startende bedrijf dat is overgenomen door de Rabobank en telt inmiddels meer dan 150.000 gebruikers.” MyOrder werkt samen met een aantal grote bedrijven zoals Van der Valk, SeeTickets, Thuisbezorgd.nl en Wolff Bioscopen. Thomas vertelt dat hij zo’n 80 uur per week werkt. “Als ik ’s avonds thuis ben na een dag vergaderingen en afspraken moet ik nog mailtjes beantwoorden. Zo ben ik er eigenlijk de hele dag door mee bezig.” Maar dat is geen probleem. Hij vertelt dat MyOrder zijn passie is en het eigenlijk niet eens als werken voelt. “Het is belangrijk om iets te doen wat je leuk vindt. Veel ambitie is daarbij belangrijk en dat heb ik zeker. We zijn momenteel bezig om de applicatie ook in het buitenland uit te rollen. Het zou geweldig als de applicatie internationaal net zo veel succes zou hebben als in Nederland!”

Cube050 Cube050 is de incubator en accelerator in de stad Groningen die student- en alumniondernemers van de Hanzehogeschool Groningen, de Rijksuniversiteit en kennisintensieve ondernemers in de regio ondersteunt. Cube050 verhuurt kantoorruimten en werkplekken in een sfeervol, representatief en goed bereikbaar pand en biedt hulp en ondersteuning aan jonge starters met ambitie. Bij Cube050 kun je ondernemen tussen andere ondernemers.

“Het is natuurlijk enorm tof als de grootste bank van Nederland een samenwerking met je aan wil gaan.”

H-Tech

Techniek

53


Steven van Dalen met zijn vinding “a voice for deafblind”

´Ik wilde weten wat doofblinden ervaren´ “Oordoppen in en ogen dicht; Ik loop mijn kamer in en wil meteen het licht aanzetten maar besef dat je daar toch niks aan hebt. Ik struikel over mijn stoel en vind de weg naar mijn bed. Hier heb ik me vijf minuten zitten afvragen wat ik nou eens kon gaan doen, zo zonder te horen of te zien. Ik kon niks bedenken.”

Steven van Dalen is afgestudeerd aan de opleiding Elektrotechniek met het onderwerp “a Voice for Deafblind”. Het resultaat van een project van vijf maanden aan de universiteit van Melbourne in Australië. Het eindproduct is een communicatie handschoen. Steven werd in Australië in de trein geconfronteerd met een blinde man. “Toen de trein stopte en de deuren open gingen zag ik dat de man moeite had te horen waar de deuren waren, waardoor ik hem vroeg om mijn stem te volgen zodat hij in kon stappen. Om isolatie van de buitenwereld te voorkomen is communicatie voor doofblinden erg belangrijk. Ik vroeg me af hoe je leven eruit zou zien als je niet kunt horen en niet kunt zien.” Dezelfde dag nog heeft hij een com-

54

Techniek

H-Tech

municatieapparaat voor doofblinden als afstudeerproject gekozen. Wat is doofblind zijn?

Doofblinden missen twee van de vijf zintuigen, namelijk zicht en gehoor. Met weinig of geen zicht en/of gehoor is het moeilijk voor een doofblinde om te interpreteren wat er gezegd en geschreven wordt. Ook samenwerken met de omgeving en een saamhorigheidsgevoel met de rest van de bevolking creëren is lastig. Communicatie met de buitenwereld is zeer beperkt. Doofblinden wordt geleerd om te communiceren met het gebruik van speciale talen, speciale technieken of tools. Ze kunnen alleen communiceren met mensen die bekend zijn met deze technieken of gereedschappen. Omdat Steven nog nooit iemand had gezien die doof en blind was vond hij het belangrijk om te ervaren hoe dat is. “Door het project heen heb ik een aantal keer oordoppen in gedaan en mijn ogen dicht gehouden op momenten dat ik me af vroeg hoe een bepaald onderdeel nuttig voor deze mensen zou kunnen zijn of hoe zij bepaalde dingen ervaren. Zoals gevoel op de hand, trillingen, druk, beweging en wind.”


“Ik vroeg me af wat ik nou eens kon gaan doen, zo zonder te horen of te zien. Ik kon niks bedenken.”

a voice for deafblind

De opzet van het onderzoek

De eerste maanden is Steven veel bezig geweest met het opzetten van eisen en wensen van doofblinden. Waar moet zo’n apparaat nou aan voldoen om communicatie mogelijk te maken? Om hier achter te komen waren brainstormsessies met verschillende mensen nuttig. Ook heeft hij informatie op internet bekeken en is hij in gesprek gegaan met een doofblinden organisatie in Melbourne. De volgende stap was een simulatieprogramma voor de computer. Dit programma simuleert wat doofblinden op hun hand voelen bij het invoeren van een tekst door een persoon. Steven heeft een simulatie gemaakt van wat er gebeurt als doofblinden iets invoeren op de handschoen en dit wordt omgezet in tekst. Dit was erg lastig, omdat de handschoen 19 sensoren zou bevatten waarin 26 letters van het alfabet in berekend moesten worden. “Hier heb ik een paar weken over gedaan, tot dat ik ’s nachts om vier uur wakker werd met de oplossing!” Het resultaat

Steven heeft een handschoen ontworpen die communicatie met de buitenwereld voor doofblinden mogelijk maakt, waarbij beide partijen in hun eigen taal kunnen communiceren. De handschoen vertaalt spraak of tekst in een voelbare gebarentaal. Deze gebarentaal wordt gepresenteerd op de hand van de drager

(de doofblinde persoon). Op de handschoen zitten trillende motoren en kleine luchtballonnen die worden gebruikt om te communiceren. De handschoen vertaalt berichten die door de doofblinde persoon worden gecommuniceerd om in tekst. Deze tekst wordt vertaald op bijvoorbeeld een tablet zodat de ziende persoon kan lezen wat de doofblinde communiceert. Afstuderen

Zijn afstuderen is via Skype gegaan. “Ik stond in Australië om half 6 ’s avonds voor een projector tegen een webcam te praten. Op mijn scherm waren 8 mensen te zien die in een tijdzone van 8 uur eerder zaten. Dit was volgens ons vrij uniek dat zoiets gebeurde.” Tot verbazing van zijn docent heeft Steven zelfs zijn simulaties uitgewerkt tot een daadwerkelijke handschoen. “En dan het ergste: nadat ik hoorde dat ik was afgestudeerd met een 8.6 werd de verbinding verbroken en sta je opeens in je eentje in een leeg universiteit gebouw…” Toekomst

Steven heeft onlangs met de doofblindenorganisatie gesproken. Zij zagen de handschoen als een goede mogelijkheid voor jonge doofblinde mensen als algemeen invoer apparaat voor telefoons, waardoor ze bijvoorbeeld een whatsapp bericht kunnen verzenden. Momenteel wordt onderzocht hoe het project verder opgepakt gaat worden.

H-Tech

Techniek

55


Hoe de sensor van een Kinect… …de chirurg helpt in de OK Al bij een beetje complexe operatie werkt een chirurg met een medisch team samen om een operatie succesvol uit te kunnen voeren. De camera is daarbij in de afgelopen jaren een onmisbaar instrument geworden. Via deze beelden kunnen de chirurg of andere teamleden exact zien waar zich een probleem voordoet en helpt het bij het bepalen van het medisch handelen. Maar wat als je druk bezig bent met de operatie? Je hebt je handen vol en je wilt de camera bedienen om nog net iets verder in te zoomen op dat weefsel linksboven. Bijvoorbeeld om iets nauwkeurig op te meten, of omdat je jouw beeld wilt vergelijken met beelden van een andere operatie.

Zelf heeft de chirurg geen handen vrij en kan hij vanwege de hygiëne niets anders aanraken. Een OK-assistent wordt dan gevraagd om de apparatuur te bedienen. Dit kost tijd en het is niet altijd handig uit te leggen als

56

Colofon

H-Tech

de assistent op iets anders inzoomt dan de chirurg bedoelde. Voor dat probleem werkte de 23-jarige Sander Wegter aan de optimalisatie van de apparatuur. “Vanuit mijn studie Advanced Sensor Applications weet ik vrij veel over sensoren. Voor dit probleem ontwikkelde ik dan ook een interface, die gebruik maakt van een sensor. In dit geval dezelfde als in een Xbox Kinect. Door deze interface kan de chirurg alles zelf doen door het gebruik van handgebaren. De meest gebruikte gebaren die de chirurg maakt is met de hand bewegen of op knoppen drukken. Eventueel als er meer patiënten in het bestand zitten kan hij een lijst van de betreffende patiënt pakken en naar voren halen. Bij het maken van de afbeeldingen kan hij inzoomen of een bepaald punt aanwijzen. Hiermee kan de operatie sneller en hygiënischer verlopen. Hij hoeft geen toetsenbord meer aan te raken en kan alles zelf doen. De feedback van de chirurgen was heel enthousiast! Ze kunnen niet wachten op het eindresultaat.


“De feedback van de chirurgen was heel enthousiast! Ze kunnen niet wachten op het eindresultaat.”

Kinect interface

Het leukste van dit project

Advanced Sensor Applications

Het leukste van dit project was natuurlijk het zien van het uiteindelijke (werkende) systeem. Verder was het erg uitdagend, omdat de nieuwe versie van de Kinect development Kit nieuw voor me was. Ik moest veel bedenken en veel zelf uit proberen te vinden en door middel van ‘trial en error’ de oplossing zien te vinden. Ik vind bezig zijn met onderzoek voor bijvoorbeeld een ziekenhuis erg interessant. Je helpt er andere mensen mee. Het doen van onderzoek en het bouwen van een prototype is erg leuk om te doen. Je wilt een probleem oplossen, bedenkt een oplossing, maakt iets en uiteindelijk heb je een model dat grotendeels al doet wat je wilt.

Advanced Sensor Applications is een hele leuke en brede opleiding. Zoals ik eerder zei, het onderzoeken van iets en dan een prototype maken of een proof of concept is gewoon heel tof om te doen. Met deze opleiding kun je heel veel kanten op, zoals bijvoorbeeld de medische. Maar je kunt ook net zo makkelijk aan de slag in de industrie, landbouw of astronomie. We doen projecten samen met of voor bedrijven zodat je al ervaring krijgt in het doen van een ‘echt’ project. Als je techniek interessant vindt is Advanced Sensor Applications echt een goede keuze. Veel projecten in teamverband en je leert mensen uit alle delen van de wereld kennen.

H-Tech

Techniek

57


Applicaties ontwerpen die een gat in de markt zijn Het is vrijdag, eind van de middag. Ik spreek Alexander en Maurice in het Hampshire hotel, in het centrum van Groningen. ‘Je bent niet verkeerd, we hebben hier ons kantoor!’ vertelt Maurice. Goed voor elkaar. De studenten van de Hanzehogeschool zijn jong en hebben nu al hun eigen bedrijf. Alexander studeert Informatica en Maurice zit in het laatste jaar van Small Business en Retail Management.

Samen richtten ze in 2009 het web bureau ‘Media 51’ op. Met Media 51 hebben ze websites voor o.a. Hema, Freia en Poco Loco gemaakt. Een tijdje later kwamen de twee bedrijfskundestudent Thomas tegen op een feestje. Samen begonnen ze begin 2012 ‘Appademic’. Met het geld wat ze verdienen met Media 51 investeerden ze in hun nieuwe bedrijf. Het idee achter Appademic is dat het team applicaties ontwikkelt die vervolgens een gat in de markt moeten worden. ‘Het plan was eerst om onze eigen ideeën uit te werken.’ VDM Modelmanagement in Amsterdam was destijds een klant van Media51. ‘Het modellenbureau van Ymre Stiekema!’ vertelt Alexander met een

lach. Modellenbureaus spotten aankomende talenten vaak op straat, maar daar moest volgens zijn toenmalige klant verandering in komen. Zo is het idee ontstaan om een modellen app te maken. Een applicatie waar gebruikers zelf foto’s in kunnen sturen in de hoop zo gescout te worden. Daarop volgden de apps TMO Trendshow, Regen en Ledje. ‘Nu merken we dat ook bedrijven interesse in ons hebben’ aldus Maurice. Zo heeft Appademic de Koninginnedag applicatie gemaakt voor de stad Groningen. Maar nog steeds ligt de focus op het zelf bedenken en ontwerpen van applicaties. Zo is het bedrijf nu bezig met het ontwikkelen van een nieuw leerplatform voor hoge en middelbare scholen en een algemene evenementen applicatie. Appademic groeit. Het aantal werknemers neemt toe. De meeste werknemers zitten nog op school. ‘Vaak ben ik hier dagelijks de hele dag te vinden en ga ik tussendoor naar school’ vertelt Alexander. ‘De zelfstandigheid en het samenwerken aan een product waarin je gelooft is het leuke aan het hebben van een eigen bedrijf’.

“De zelfstandigheid en het samenwerken aan een product waarin je gelooft is het leuke aan het hebben van een eigen bedrijf”

58

Techniek

H-Tech


Colofon H-Tech is een uitgave in opdracht van de Hanzehogeschool in Groningen. Het doel van H-Tech is om studiekiezers met een interesse in techniek te inspireren via de projectverhalen van techniekstudenten. Redactie Roger Groesz E l.f.groesz@pl.hanze.nl Anna Jonkman (student redacteur) E a.g.jonkman@st.hanze.nl Redactieadres Zernikeplein 7, Groningen I www.hanze.nl

Interviews Anna Jonkman, Henk Dilling, Daan Koopmans, Jelmer Telgenhof, Alex Smit, Carlos Soares, Selma Veltens, Luuk Steemers, Louwke Meinardi en Roger Groesz Fotografie Lena van der Wal, Frank de Kleine, Luuk Steemers (Hanzemag), Shutterstock Opmaak en vormgeving Gerben Edens E gjw@broproducties.nl Drukwerk De Marne B.V. Oplage: 3.500

H-Tech

Colofon

59


- advertentie -

Bètasteunpunt Hanzehogescho ol Groningen

Het Bètasteunpunt helpt bij het maken van de e klas, bij de verd ieping van profi ___ in de derd _____uze _____elke s in _____ _____lege _____ecol O&O-opdrachten door middel van keuz n­ klas vier en vijf en vanaf klas 4 biedt het Bètasteu teresseerden kennis te mas tercl punt _____ _____s aan om geïn _____asse laten maken met technische vervolgopleid ingen. Ook biedt het Bètasteunpunt hulp bij het maken van ____. uk _____roef rkst _____sterp _ of de mee het profi _____ _____ _____elwe

betasteunpunt@org.hanze.nl

hanze.nl/betasteunpunt

Ontdek Techniek


H-Tech 2014