Page 9

6 Kas›m 19 Kas›m

2008

EKONOM‹ 9

Kriz te¤et geçmiyor Baflbakan Erdo¤an, inflallah dedi maaflallah dedi ama krizin Türkiye’yi te¤et geçmesini sa¤layamad›. Kriz kap›m›zdan ilk olarak do¤algaz ve elektrik faturalar›yla girdi. Halk krizin ac›s›yla k›vran›rken hükümet bu kez krizin sermayeyi te¤et geçmesi için ifle koyuldu Baflbakan Tayyip Erdo¤an sadece 2 hafta önce “Bu kriz de inflallah bizi te¤et geçecek” demiflti. Ancak aradan geçen 15 günlük süre Erdo¤an’a bile, krizin Türkiye’yi te¤et geçmeyece¤i gerçe¤ini göstermeye yetti. Kas›m ay› bafl›nda yap›lan Ekonomi Koordinasyon Kurulu toplant›s›n›n ard›ndan aç›klama yapan Erdo¤an, ABD’de 2006 sonunda yaflanmaya bafllayan s›k›nt›lar›n zamanla artarak 2008’in son aylar›nda bütün dünyay› etkileyen büyük bir krize dönüfltü¤ünü söyleyerek krizin Türkiye’yi de etkilemeye bafllad›¤›n› itiraf etti. Ancak krizi haz›rl›kl› ve ihtiyatl› bir flekilde karfl›layacaklar›n› da ekleyerek k›v›rmay› ihmal etmedi. Halk›n kabusu çoktan bafllad› Erdo¤an’›n, krize haz›rl›kl›y›z diyerek durumu yumuflatmaya çal›flmas› kar etmiyor. Çünkü halk için kabus çoktan bafllad›. Türkiye ‹statistik Enstitüsü’nün Ekim ay› rakamlar› son bir y›ll›k tüketici enflasyonunun yüzde 12

düzeyine ulaflt›¤›n› gösteriyor. Halk›n eve gelen faturalarda gördü¤ü enflasyon ise bunun çok daha üzerinde olacak. Çünkü so¤uk k›fl aylar›n›n hemen öncesinde do¤algaz ve elektri¤e astronomik zamlar yap›ld›. Do¤algaza Kas›m ay› bafl›nda yüzde 22 oran›nda zam yap›l›rken elektri¤e de en az iki haneli yeni bir zam yap›laca¤› belirtiliyor. Bu son zamla y›lbafl›ndan bu yana do¤algaza toplamda yüzde 82 oran›nda zam yap›lm›fl oldu. Halk k›fl aylar›n› nas›l geçirece¤ini kara kara düflünürken Baflbakan Erdo¤an ise petrol fiyatlar›ndaki düflüflün Mart ay›nda do¤algaz fiyatlar›na yans›yarak bir indirim yap›laca¤›n› ilan edip kendince zamm›n etkisini hafifletmeye çal›fl›yor. Ancak halk›n do¤algaz› en fazla tüketti¤i dönem Kas›m, Aral›k, Ocak ve fiubat aylar›. Bu nedenle Mart ay›nda yap›lacak olan fiyat indiriminin halk›n y›ll›k do¤algaz faturalar›na yans›mas› yok denecek kadar az olacak.

Ayr›ca bu indirim hesab›n›n arkas›nda hükümetin kurnazca bir plan› oldu¤u görülüyor. Toplumsal haf›zan›n zay›fl›¤›na güvenen AKP’nin Mart’taki seçimlerin hemen öncesinde yap›lacak bir do¤algaz indirimini kendisine propaganda malzemesi yapaca¤› aç›k. Ancak bütün k›fl›

do¤algaz faturalar›n›n ac›s›yla geçirecek olan halk›n bu ac›y› bir ayda unutaca¤›n› söylemek safdillikten baflka bir fley olmaz. Pek çok ürünün ve hizmetin üretiminde temel girdiler olan elektrik ve do¤algaz›n fiyatlar›ndaki bu ak›l almaz art›fllar›n genel enflasyona da

Egemenlerin IMF kavgas› s›rt›n› iyice kamburlaflt›rabilirdi. ‹flte tüm bu olas›l›klar› gözeten AKP, IMF’ye istedi¤i zamanlamay› kabul ettirdi. IMF ile var›lan mutabakata göre anlaflma Ocak 2009’da devreye girecek ve IMF’nin yapaca¤› ilk gözden geçirme seçimlerden sonraki Nisan ay›nda gerçeklefltirilecek. Bolca oy için bol para saçaca¤› tahmin edilen AKP, Nisan ay›ndaki görüflmelerde “Abi valla bir daha olmaz, söz” dedikten sonra bu kez halk›n ümü¤ünü daha fazla s›kma aflamas›na geçilecek. Bu sürecin bir anlaflmayla sonuçlanaca¤›, Erdo¤an’›n ümük s›kt›rma tantanas› aras›nda sarf etti¤i “Biz IMF düflman› bir iktidar de¤iliz” laflar›ndan belliydi. IMF’ye düflman olmayan›n halka düflman kesildi¤i ise herkesin belle¤inde.

hükümeti sermayenin krizden etkilenmemesi için son sürat çal›fl›yor. Krize karfl› önlem ad› alt›nda emekçiler için krizi daha da derinlefltiren sermaye için ise yeni k›yaklar anlam›na gelen kararlar al›n›yor. Bu çerçevede ilk vurgun ‹flsizlik Fonu’nda gerçeklefltirilecek. ‹flsiz kalmalar› durumunda emekçilere destek olmak iddias›yla iflçilerin ücretlerinden kesilerek oluflturulan ‹flsizlik Fonu’nda biriken 37.5 milyar YTL tutar›ndaki para patronlar›n talebiyle sermayeye aktar›lacak. Otomotiv flirketlerini desteklemek için Eximbank üzerinden kredi maliyetlerini düflürecek bir uygulama üzerinde çal›flan hükümet flirketlerin vergi borçlar›na da kolayl›k sa¤layacak. Sermaye sahiplerinin 1 Eylül 2008 öncesinden kalan vergi borçlar› 18 ay vadeyle taksitlendirilecek. Sermaye için al›nan bir baflka önlem ise yabanc› yat›r›mc›lardan sonra yerli yat›r›mc›lar için de yüzde 10’luk stopaj vergisini s›f›rlamak.

‹MKB balonu da sönüyor

Macaristan, Ukrayna ve Pakistan, IMF’nin pençesine düfltükten sonra flimdi de Türkiye için dü¤meye bas›ld› Ekim ay›na damgas›n› vuran, AKP ve TÜS‹AD aras›ndaki IMF kavgas›n›n ard›ndan, IMF ile yeni bir stand-by için dü¤meye bas›ld›. TÜS‹AD’›n IMF ile bir an önce anlaflma imzalanmas› bask›lar›na karfl› “ümü¤ümüzü s›kt›rmay›z, flartlar›m›z kabul edilirse anlaflma imzalar›z” ç›k›fl› yapan Tayyip Erdo¤an’›n da flartlar› böylece anlafl›lm›fl oldu. Erdo¤an’›n korkusu halk›n de¤il AKP’nin ümü¤ünün s›k›lmas›yd›. Bu nedenle AKP Mart ay›ndaki yerel seçimler öncesinde IMF ile bir anlaflma imzalay›p, para fonunun eline aya¤›na dolaflmas›n› istemiyordu. IMF ile erken imzalanacak bir anlaflma seçimlere yönelik olarak yap›lacak göstermelik yat›r›mlar› köstekleyebilir, halka yüklenecek yeni vergilerle emekçinin

yans›yaca¤› flimdiden görülüyor. Bu da elektrik ve do¤algaz zamm›n›n halk› iki kere vuraca¤› anlam›na geliyor. Halk zamlar›n yaratt›¤› y›k›mla k›vran›rken bir yandan da büyük bir iflsizlik dalgas› geliyor. Otomotiv sektörü ve otomotiv yan sanayinde bu süreç çoktan bafllad›. Baflba-

kan Erdo¤an ve Maliye Bakan› Unak›tan bile toplumu al›flt›rmak için iflsizli¤in daha büyük bir sorun haline gelece¤ini dillendiriyorlar. 2009’da 11 milyar d›fl borç ödenecek Kriz döneminde ülkenin bütününü etkileyecek baflka sorunlar da bulunuyor. Örne¤in 2009 y›l›nda Türkiye’nin 11 milyar dolar d›fl borç ödemesi gerekiyor. Türkiye’nin flu anda özel sektör borcuyla birlikte toplam 284 milyar dolar d›fl borcu bulunuyor. Yine baflka bir önemli etken s›cak para ad› verilen k›sa vadeli yabanc› finans sermayesindeki kaç›fl. 2007 bafl›nda 107 milyar dolar düzeyinde bulunan bu para flu anda 50 milyar dolara gerilemifl durumda. Dolardaki yükseliflin temel sebebi de s›cak para sahiplerinin YTL’lerini dolara çevirmeleri. S›cak para ç›k›fl›n›n sürmesi dolar›n daha da yükselece¤i anlam›na geliyor. Önlem ad› alt›nda sermayeye destek Kriz halk› vururken AKP

‹MKB’de ifllem gören flirketler 2008 bafl›ndan bu yana geçen süre zarf›nda yüzde 80’lere varan orandan de¤er yitirdi. Böylece ‹MKB’nin de balon oldu¤u görüldü Dünya borsalar›ndaki spekülatif geniflleme döneminden faydalanarak ‹MKB’de çok yüksek piyasa de¤erlerine ulaflan flirketler 2008 bafl›ndan bu yana geçen süreçte yüzde 80’lere varan oranda de¤er yitirdi. 2008 bafl›ndan bu yana hisse senetlerindeki düflüfller nedeniyle 191 milyar 519 milyon dolar de¤er kaybeden flirketlerin piyasa de¤eri 96.8 milyar dolara geriledi. 2008 sonunda ‹MKB’de piyasa de¤eri 10 milyar dolar›n üzerinde 8 flirket bulurken bugün ise 10 milyar dolar piyasa de¤erine ulaflabilen flirket kalmad›. Pi-

yasa de¤eri 24 milyar›n üzerinde bulunan Turkcell, yüzde 60’l›k de¤er kayb›yla 9,5 milyar dolara gerilerken piyasa de¤eri 10 milyar dolara yak›n olan Sabanc› yüzde 70’lik de¤er kayb›yla 3 milyar dolara 9,5 milyar dolar de¤erindeki Koç Holding ise yüzde 73’lük de¤er kayb›yla 2,5 milyar dolar düzeyine geriledi. Bu süreçte özellikle bankalar›n de¤erlerinde ciddi düflüfller oldu¤u görüldü. 10 ayl›k zaman diliminde Akbank yüzde 63, Garanti Bankas› yüzde 75, ‹fl Bankas› yüzde 70, Halk Bankas› yüzde 80, Ya-

p› Kredi yüzde 70, Vak›fbank yüzde 81, Bankasya yüzde 80 oran›nda de¤er yitirdi. En keskin düflüfl ise Do¤an Yay›n hisselerinde yafland›. 2008 bafl›nda piyasa de¤eri 2,6 milyar dolara yak›n olan Do¤an Yay›n yüzde 88,1’lik de¤er kayb›yla 306 milyon dolar düzeyine geriledi. 10 ayl›k bir süre içerisinde yaflana bu dramatik düflüfller Türkiye borsas›ndaki ve flirketlerin de¤erlerindeki yükselifllerin de spekülatif sermaye ile fliflirilmifl balondan baflka bir fley olmad›¤› görüldü.

Milli geliri flimdi hesapla

Kirli paraya AKP ça¤r›s› Kriz karfl›nda s›k›flan AKP, her türlü yolu deniyor. Bunlardan biri de yurtd›fl›ndan Türkiye’ye para çekilmesi. Ancak bu kez çekilen para s›cak para olmayacak çünkü s›cak para gemisi zaten demir ald›. AKP’nin ülkeye çekmek istedi¤i para, as›l olarak sahibinin nas›l kazand›¤›n› aç›klayamad›¤› para. Maliye Bakan› Unak›tan, bu do¤rultuda bir yasa haz›rlad›klar›n› ve paran›n nereden geldi¤inin sorulmayaca¤›n› ve vergi al›nmayaca¤›n› aç›klad›. Bu uygulama banka soyguncular›n›n, Deniz Feneri ve Y‹MPAfi h›rs›zlar›n›n, uyuflturucu kaçakç›lar›n›n Türkiye’yi kirli paralar›n› aklayacaklar› eflsiz bir kara para cennetine çevirmelerini sa¤layacak.

Geçti¤imiz y›llarda Türkiye’ye gelen spekülatif sermayenin, YTL üzerinden elde etti¤i karlar› dolar olarak realize edebilmesi için dolar›n de¤eri düflük tutuluyordu. Bu dönemde AKP bunu kendi marifetiymifl gibi reklam yapt›. AKP reklam› sadece YTL’nin ne kadar de¤erli oldu¤uyla da s›n›rl› tutmad›. Dolar, YTL karfl›s›nda de¤er yitirdikçe AKP milli gelir hedeflerini de giderek yükseltti. Halka hiçbir yans›mas› olmasa da kifli bafl›na düflen milli gelir 2007 y›l› sonunda 9333 dolar olarak aç›kland›. Bu dönemde dolar 1.15 dolar düzeyinde bulunuyordu. H›z›n› alamayan

Egemen Ba¤›fl gibi AKP’liler milli gelirin 20 bin dolara ç›kaca¤› tahminlerinde bulundular. Ancak ekonomik krizin Türkiye’yi yoklamas› bile Ekim ay› sonunda dolar›n birden f›rlayarak 1.72 YTL seviyesine ç›kmas›na yetti. Baflta Erdo¤an olmak üzere f›rsatç›lara, gelin milli geliri flimdi hesaplay›n demek gerekiyor. Ama zahmet etmesinler, burada hesaplanm›fl› var. O gün 9333 dolar olan milli gelir, dolar›n 1.72 YTL düzeyine kadar ç›kt›¤› bugünkü koflullarda sadece 6240 dolar yap›yor.

DÜNYADAN KR‹Z MANZARALARI Ekonomik kriz dünya çap›nda yeni yeni sonuçlar ve manzaralar yaratarak büyümeye devam ediyor. Kriz ‹srail’i de vurdu Küresel mali kriz ‹srail ekonomisini de vurdu. Yüksek teknoloji sektöründeki talep daralmas› ve turizm gelirlerindeki düflüfl iflten ç›karmalara ve flirket kapanmalar›na neden oluyor. ‹srail bankalar› krizden çok a¤›r yaralar almasa da Tel Aviv borsas› son bir ayda ciddi de¤er kayb›na u¤rad›. Ülkenin önde gelen ekonomistleri teknoloji sektöründe iflten ç›karmalar›n toplam istihdam›n yüzde 30’una ulaflabilece¤ini belirtiyorlar. Orta ölçekli flirketler ise iflten ç›karmalar›n yan› s›ra yüzde 25’lik maafl kesintisi uyguluyor.

Krizin sorumlusu rock grubu ‹ngiliz The Guardian gazetesi, krizin sorumlusunun Avustralyal› hard rock grubu AC/DC oldu¤unu iddia eden bir habere yer verdi. “‹fller baya¤› kötü olmal› ki hard rock grubu AC/DC, yine liste bafl›!” bafll›kl› haberde flöyle denildi: “Önce Baflbakan Gordon Brown, ‹ngiltere’nin resesyonun efli¤inde oldu¤unu söyledi. Ard›ndan g›da sat›fllar›n›n son 20 y›l›n en düflük seviyesine geriledi¤i aç›kland›. Ve dün gece 1980’lerden beri ekonomide en zorlu dönemin yafland›¤›na son kan›t da geldi: AC/DC, 28 y›ld›r ilk kez en iyi albüm s›ralamas›nda bafla yerleflti. Grup, 1973’te petrol krizi s›ras›nda kuruldu, ‹ngiltere’de en son bir numaraya yerlefltiklerinde ise

ülke yine resesyonun efli¤indeydi. Enflasyon yüzde 20’leri, iflsiz say›s› 2 milyon bulmufltu.” Krizi sadece tanr›ça Lashmi önleyebilir Hindular, dünyay› sarsan ekonomik krize "ilahi bir müdahale" dilemek için dini tören düzenledi. Hindistan rupisinin dolar karfl›s›nda rekor biçimde de¤er kaybetmesinin ard›ndan bir araya gelen 300’den fazla Hindu, Orissa eyaletinin Puri kentindeki tap›nakta 131 rahip taraf›ndan düzenlenen törene kat›ld›. Rahipler, sandal a¤ac›ndan tütsüler yak›lan ve yak›ndaki bir gölcükten kaplarla sular tafl›nan tören s›ras›nda Hindu zenginlik ve bolluk tanr›ças› Lashmi’ye dualar okudu. Töreni düzenleyenlerden Kumuda Ran-

jan Samantray, bütün dünyan›n finansal krizden etkilendi¤ini ve bu önemli dönemde sadece tanr›ça Laxmi’nin insanlara yard›m edebilece¤ini söyledi. Kriz Euro 2012’yi de vurdu Küresel krizin en derinden yaralad›¤› ülkelerin bafl›nda gelen Ukrayna, IMF ile acil 16.5 milyar dolarl›k bir kredi paketi anlaflmas› imzalarken, tasarruf tedbirleri çerçevesinde yat›r›mlar›n› da durduruyor. Polonya ile birlikte 2012 Avrupa flampiyonas›na ev sahipli¤i yapacak Ukrayna büyük ihtimalle dev projeden çekildi¤ini aç›klayacak. Ukrayna’da kriz nedeniyle stadyum perjeleri ask›ya al›nd›. Stat inflaatlar›n›n yüzde 80’inde çal›flmalar durdu.

067  

Halkın Sesi - Sayı 67 - 6 Kasım 2008

067  

Halkın Sesi - Sayı 67 - 6 Kasım 2008

Advertisement