Issuu on Google+


PDO O DRODZE DOMU O N HOME T HE WAY

HALINA JAWORSKI

GALERIA MIEJSKA ARSENAŁ POZNAŃ 2008


For Włodek & Beni

        ⁄    Halina Jaworski P O D RODZE

DO

D OMU  O N

THE

WAY H OME

. – .. Galeria Miejska »Arsenał« w Poznaniu   ⁄  Halina Jaworski  ⁄  Bożena Kowalska, Halina Jaworski  ⁄  Anna Bernaczyk  ⁄  Anda Rottenberg, Kasia Weintraub, Ludwik Lewin, Raymond McGill    ⁄    Benjamin-Lew Klon  ⁄  Zakład Poligraficzny Moś i Łuczak sp.j.  ⁄  Galeria Miejska »Arsenał«, Stary Rynek , - Poznań, www.arsenal.art.pl  ⁄  Wojciech Makowiecki Copyright © 2008 by Halina Jaworski / Galeria Miejska »Arsenał« w Poznaniu / Authors / Photographer All rights reserved Wszelkie prawa zastrzeżone Printed in Poland ISBN ----

www.halinajaworski.de No part of this publication my be reproduced, stored, in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means - electronic, digital, mechanical, photocopying, recording, or otherwise - without prior written permission of the publisher.


P O D RO D Z E

DO DOMU Bożena Kowalska

Obrazy Haliny Jaworski są zawsze na wskroś indywidualne i zawsze nasycone znaczeniami. Są tworzone myślą, intuicją i emocją, a rozdzielenie tych trzech czynników i obliczenie miary udziału każdego z nich w jej pracach nie tylko nie miałoby sensu, ale też nie jest możliwe. Wszystkie są równorzędne i wszystkie niezbywalne. Dają w rezultacie sztukę, która zawiera niemal zawsze element niepokoju, czasem wewnętrznych sprzeczności czy opozycji, ale która jest równocześnie jednością wartości komplementarnych. W twórczości Haliny Jaworski wyróżnić można kilka odmiennych okresów, ale we wszystkich z tą samą intensywnością obecna jest i wyczuwalna osobowość artystki. A jest to osobowość niepowszednia, silna i barwna, na której los życia wyrył niezatarte ślady. Swoją pierwszą Ojczyznę – Polskę – musiała opuścić w  r. jako piętnastoletnia dziewczyna. Wyjechała do Izraela, gdzie, po uzyskaniu matury, podjęła studia artystyczne, ale i tu została tylko kilka lat. Przeniosła się do Düsseldorfu, by kontynuować edukację w Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Günthera Ueckera. Zmieniała kraje, a z nimi zaplecze kulturowe wraz z tradycjami, kręgi znajomych i przyjaciół, uczyła się nowych języków i tworzyła własny swój, niezależny świat, który zaistniał mniej lub bardziej utajony czy ujawniony w jej niezachwianie autentycznym malarstwie. Nie poddała się wpływom profesorów, nie uległa też pokusie dostosowania się do któregoś z coraz to nowych, a modnych trendów w sztuce. Malowała tylko to i tylko tak, jak dyktowało jej wewnętrzne przekonanie i potrzeba. Sama autorka wyznaje: Moja twórczość zawarta jest w mojej

poezji. Marzenia, chwile, znaki, ten stan, w którym zacierają się granice między przeżytym i tym, co jeszcze nierozpoznane, pomiędzy uświadomionym, szerokim i jasnym, a tym ciemnym, nieświadomym. 1 Halinę od dziecka fascynowały książki. Zanim nauczyła się czytać lubiła je oglądać, kartkować, przekładać. Uważny obserwator dostrzegłby już wówczas kształtujące się u dziecka upodobania artystyczne, gdy cieszyły ją nie tylko ilustracje ale i druk. W wiele lat później ujawniły się te upodobania w jej eksperymentach lingwistycznych – zapisach słów traktowanych jako struktury plastyczne. Były to najczęściej zestawienia porównawcze odmiany rzeczowników i czasowników w różnych językach. W tych działaniach znajdował także odbicie nieprzychylny los młodej artystki, która musiała ojczysty polski język zamienić na hebrajski, a potem na niemiecki. Jedna z najzdolniejszych uczennic profesora Ueckera, jeszcze podczas studiów wypowiadała się w różnych formach działania. Tworzyła collages i reliefy, assemblages, a także realizowała akcje w plenerze. Ale przede wszystkim konstruowała książki: wielkoformatowe z płacht pergaminu, otwierane na zawiasach, do zawieszenia na ścianie albo w formie kakemonów. Była wśród nich Księga miłości i książka poświęcona Strzemińskiemu. Zawsze, już wtedy i tak jest do dzisiaj, ważne dla Haliny Jaworski jest zawarte w jej pracach przesłanie: myśl, komentarz, refleksja. Forma jego przekazania jest także ważna, ale zawsze temu przesłaniu podporządkowana. Ono bowiem ma wagę nadrzędną. 


Do  r. posługiwała się artystka tylko bielą, złamaną najdelikatniejszymi odcieniami ugru. Od  zaczęła tworzyć obrazy w duchu geometrii, jednak dalekie od rygoru liniału i cyrkla. Był to wciąż jeszcze czas poszukiwania własnej koncepcji sztuki. Artystka zresztą wtedy jeszcze studiowała (dyplom u profesora Ueckera otrzymała w  r.), choć edukacja jej była przerywana, na przykład w  r. wyjazdem stypendialnym do Japonii, czy realizacją pracochłonnych zamówień, jak w  r., kiedy dla uczczenia rocznicy powstania Wuppertalu poprzez połączenie Barmen i innych miejscowości stworzyła instalację o wielkim rozmachu, widoczną z oddalenia wielu kilometerów. Ustawiła wtedy nad rzeczką Wupper las sztandarów wysokości dziesięciu metrów. Były białosrebrzyste, cztero metrowej szerokości, z wyciętymi kołmi o średnicy jednego metra i przytwierdzone do masztów na wysokości sześciu metrów. Pierwszy radykalnie oryginalny sposób wypowiedzi, nieomylnie charakteryzujący jej twórczość, zastosowała Halina Jaworski w rozpoczętym w  r. cyklu wielokątnych obrazów, nazwanych przez autorkę Ecksen (»mehreckige Leinwandbilder«). Ten nowatorski w kształtach rodzaj płócień rozwija artystka do dziś, równolegle z obrazami dużych przeważnie i tradycyjnie prostokątnych formatów. Ecksen to reliefy o nietypowych, niesymetrycznych i nieregularnych, choć geometrycznych albo geometryzowanych kształtach. Złożone są z kilku zestawionych ze sobą lub nałożonych na siebie części, z których każda stanowi odrębnie na blejtramie naciągniete płótno, często pokryte akrylową farbą w całości, ale też nierzadko pozostawione we fragmentach surowe, niezamalowane. Zestawienia barwne elementów składowych Ecksen bywają kontrastowe, kiedy zderza się czerwień z zielenią czy oranż z błękitem, ale też czasem sprowadzone do jednej, subtelnej gamy kolorów. Wszystko zależy od ukrytej treści obrazu. Na przykład Mezuzah z  r. jest bardzo kolorowa. Jedna jej część jest radośnie zielona, druga – pokryta strukturą pasków czerwonych i koloru płótna. Nie każdy wie, co oznacza słowo: »mezuza«. To mały pojemnik z 

drewna, metalu lub szkła, w którym przechowywany jest zwitek pergaminu z dwoma fragmentami Tory. Zawieszany jest na framugach drzwi domów religijnych Żydów. Niektórzy z nich traktują mezuzę jako talizman spełniający funkcję ochronną. Inny z kolei Ecks – Rachel i Jakub z  r. – to dwa reliefy o sylwetach wydłużonych, pionowo sytuowanych prostokątów w stonowanych barwach ugrów. Tytułowe postacie pochodzą ze Starego Testamentu i symbolizują wielką miłość, która się długo nie mogła zrealizować. Wśród wielokątnych reliefów są prace nawiązujące do dramatu wojny, jak wyjątkowo piękny i bardzo skomplikowany w kształcie obraz Kopfschuss (Strzał w głowę) z  r., złożony z części czarnej, dwóch czerwonych, czerwono-zielonej, rozdzielającej je strzały i ułożonej w zygzak, wąskiej jakby-wstążki w paski zielone i koloru surowego płótna. Zapewne do sentymentalnych wspomnień o Polsce należy Adler (Orzeł) z  r. w zielonym kolorze, nawiązującym do barwy polskiego, wojskowego uniformu. Te niekonwencjonalne obrazy, choć mogą wydawać się często abstrakcyjnymi kompozycjami, mają zawsze zakodowaną treść, czasem kojarzeniową, a czasem symboliczną, czasem nietrudną do rozszyfrowania, ale najczęściej nie do odczytania bez komentarza, lub choćby poznania tytułu pracy. Przed blisko dwudziestu pięciu laty, analizując ten etap malarstwa Haliny Jaworski, pisałam: »Estetyzm do tej twórczości nie ma dostępu. Jest ona znacząca i drwi z tradycji. Przeciwstawia się jej i proponuje nowe widzenie sztuki. Potrafi być komentarzem tragicznym i pełnym dowcipu Ecksen świetnie organizują przestrzeń. Są wydrwieniem obrazu, ale stanowią też nową jego propozycję. Ecksen (…) fruwają po ścianach zupełnie bezinteresownie. W ich lotności i ostrzach czy w ich bryłowatości bez-kształtu przyciągają innością od wszystkiego, co się dotąd widziało i każą się uznać nie tylko godnymi uwagi, ale obdarzonymi swoistą i trudną do powtórzenia urodą.« 2 W  r. rozpoczęła Halina Jaworski nowy cykl obrazów pod wspólnym tytułem Ahnen (Przodkowie), tym razem dużych forma-


towo, często składających się z dwóch, a czasem z kilku części, które są zazwyczaj jak ołtarze i tworzą kompozycyjnie jedną przeważnie całość. Wiele płócień z tego cyklu nawiązuje, choć w bardzo zróżnicowany sposób, do tradycji żydowskich i do odwiecznej żydowskiej kultury. I znowu, jak w Ecksen nawiązania te są utajone, najczęściej stają się czytelne dopiero z komentarzem. Z formalnego punktu widzenia obrazy te są abstrakcyjno-geometryczne, choć równocześnie wizerunkami architektury i zdają się głównie rozwiązywać problemy przestrzeni, czasem komplikując te zagadnienia, a czasem je upraszczając. Z taką prostotą spotykamy się na przykład w dwuczęściowym, symetrycznie zbudowanym obrazie zatytułowanym Menorah. W jej dolnej części, z prawie ostentacyjną poprawnością perspektywiczną, jasnym duktem w czerweni wykreślona została trójwymiarowa, sześciokątna konstrukcja, a w górnej części, w pionowej strukturze pasowej występuje siedem jasnych, wąskich pasów pomiędzy szerszymi, o zgaszonych barwach zieleni, oranżu, karminu i niebieskiego. Tytuł dopiero sugeruje widzowi właściwy sens obrazu. Menora – to siedmioramienny świecznik i symbol Judaizmu, jeden z najstarszych symboli narodu żydowskiego. Wedle tradycji oznacza on też krzew gorejący, który zobaczył Mojżesz na górze Horeb. W swoim obrazie Halina Jaworski sięgneła po inspirację dalej jeszcze, w historię i po konkretny wzór: do reliefu z Łuku Tytusa ( r. n.e.), na którym przedstawiony jest zwycięski pochód Rzymian z trofeami z podbitej Jerozolimy ( r. n.e.). Wśród nich widnieje menora ze zniszczonej świątyni Salomona. W ascetycznie skrótowej kompozycji malarskiej powtórzyła artystka schemat kształtu menory z Łuku Tytusa. Aby zobaczyć w obrazie więcej, niż tylko intrygujący myśl i cieszący oczy, doskonale symetryczny układ linii i pól barwnych, trzeba poznać legendę obrazu, trafić do źródeł jego proweniencji. Podobnie symbolicznie i analitycznie oglądać trzeba dyptyk zatytułowany Hommage à Maurycy Gottlieb z  r. sięgając do pierwotnego obiektu, który go zainspirował. Obraz stanowi swoiste nawiązanie do namalowanego przez

Gottlieba (–) płótna, przedstawiającego scenę modlitwy w synagodze w Dniu Sądnym  , gdzie wśród zebranych artysta przedstawił także siebie. Halina Jaworski w lewej, jasnej części swojego dyptyku odtworzyła tałes  zarzucony na ramiona malarza – białą tkaninę ze zdobiącymi ją zwyczajowo, kolorowymi pasami. Prawa, ciemna część dyptyku, od dołu brązowo-czarna z błyskami niebieskiego, a u góry karminowa, przedstawia wnętrze synagogi z wydzielonym, jasnym w barwie miejscem zwanym bima, czyli zbudowanym w centrum bożnicy podwyższeniem ze schodkami i balustradą, gdzie znajduje się stół do wykładania i czytania Tory. Nie tylko jednak treść obrazu Haliny Jaworski jest zaszyfrowana i bez wyjaśnienia niełatwa do odczytania. Także sam geometryczno-przestrzenny układ jest zakłócony, nierealny i niezrozumiały. Nie można się tu zorientować, co jest bliżej, co dalej, co i dlaczego zostało względnie werystycznie odtworzone, a co ograniczone tylko do umownego wskazania. Skomplikowany, zaskakujący i niekonwencjonalny sposób komponowania przestrzeni w obrazach cyklu Ahnen (Przodkowie) jest konsekwentną kontynuacją koncepcji artystycznej Ecksen. Tyle, że realizowaną wyłącznie wewnątrz obrazu, podczas gdy tam kształtowała ona zarówno wnętrze reliefu, jak jego zewnętrzny zarys. Łatwiejsze w interpretacji motywu geometrycznej konstrukcji przestrzeni, niż przed chwilą omawiane, są takie prace malarki jak Orient, gdzie koronkowym, dekoracyjnym konturom sylwety arabskiej architektury towarzyszy szara, jakby metaliczna wstęga z trzykrotnie powtórzoną sześcioramienną gwiazdą. Albo, jak dyptyk Shofarim (Szofary). Wstarczy tu wiedzieć, że szofar to liturgiczny instrument dęty wykonany z rogu, najczęściej baraniego używany przez Żydów do ogłaszania niektórych świąt. Róg ten ma także przypominać bibliną opowieść o tym, jak Bóg zażądał od Abrahama ofiary z jego syna Izaaka i jak w ostatnim momencie przed dokonaniem tego aktu zesłał Abrahamowi barana zaplątanego rogami w krzakach, by jednak zamiast syna złożył Mu ofiarę ze zwierzęcia. Część obrazów Haliny Jaworski z cyklu 


Ahnen (Przodkowie) łatwiejsza jest w interpretacji; odnosi się bowiem bezpośrednio do powszechnie znanych motywów ze Starego Testamentu, jak Brennender Dronbusch (Płonący krzew) czy Jakobsleiter (Jakubowa drabina), co nie znaczy, że bez wskazówki tytułu łatwo by można odczytać podjęty w nich temat. Większość owych wielocześciowych płócien artystki nie wymaga znajomości judejskiej czy chrześcijańskiej kultury i tradycji z ich obyczajowością i symboliką. Malarka pozostawia widzowi pełną swobodę interpretacji. Piękny dyptyk pod tytułem Great Gate (Wielka brama) ze świetlistą przestrzenią po naszej stronie i czarną czeluścią po drugiej – może być równie dobrze odczytany jako otwarcie drzwi w strefę niebytu, jak wejście przy narodzinach w życie ziemskie, które dla przychodzącego na świat jest czarną tabula rasa. Szukanie symbolicznych czy metaforycznych treści w wieloczęściowych obrazach Haliny Jaworski jest tylko jednym ze sposobów ich odbioru. Drugim, wcale nie mniej ważnym jest ich odczytywanie poprzez kontemplację formy. Wtedy linie i barwy, konstrukcja elementów składowych, domyślne przestrzenie, jakby-wnętrza i jakby-przedmioty wciągają myśl w pułapkę. Co przy pierwszym spojrzeniu na obraz wydawało się proste i oczywiste, jak wejście do nieznanego, uporządkowanego pokoju, przy uważnej penetracji okazuje się labiryntem ścian, parawanów i plansz, grodzących wszelkie drogi wejścia, przejścia i wyjścia. W geometrycznej budowie tych dziwnie niepokojących obrazów jest nawiązanie do tradycji Pierwszej Awangardy, ale przewrotne w pozornej przedmiotowości. W ich zawiłościach i tajemnicy paradoksalnych konstrukcji kryje się metefora błądzenia, niepewności i zagubienia w sferze duchowej, ale i losów ludzkich – trudna i nieco ironiczna parafraza człowieczego bytu. Sama autorka ładnie to formułuje gdy pisze: Można by powiedzieć, szukam porozumienia, stanu harmonii, jedności dwóch światów: wewnętrznego i zewnętrznego. Ta twórczość poprowadziła mnie do mojej własnej metafizyki.  Swoją wystawę w poznańskim Arsenale 

zatytułowala artystka zagadkowo Po drodze do domu pozostawiając widzom, jak w większości swoich obrazów, prawo do indywidualnego rozumienia tego tytułu i jego komentowania. Toteż można sobie tylko zadawać pytanie: czy to droga do domu starej Ojczyzny-Polski? Czy droga, która każdego, nieuchronnie prowadzi od chwili narodzin, ku śmierci? Na wystawie jest piękny, niebieski obraz z serii Ecksen – Puppenhaus (Dom dla lalek). Może więc jest to droga do domu lalek, który w skonfliktowanym, pełnym chaosu, zagrożeń i zgiełku cywilizacji, nieprzychylnym świecie pozostaje jedynym, zapamiętanym z dzieciństwa azylem bezpieczeństwa, ciszy i niezakłóconej wiary w dobro.

. H. Jaworski / wypowiedź z .. w katalogu wystawy/ Klasse Uecker , Akademia Sztuk Pięknych Düsseldorf, listopad  – luty , Essen , s.  . B. Kowalska Halina Jaworski, Projekt nr. , , s. - . . Dzień Pojednania (Jom Kipur) jest dorocznym świętem żydowskim. Przypada na dziesięć dni po żydowskim Nowym Roku i wiąże się z modlitwą i żalem za grzechy. . Tałes, vel Talit – prostokątna chusta nakładana przez Żydów na głowę lub ramiona podczas modlitwy, zwykle biała z pasami wzdłuż boków i frędzlami w rogach chusty. . H. Jaworski /wypowiedź w katalogu wystawy/ j. w.


ON

T H E W AY H O M E Bożena Kowalska

Halina Jaworski’s paintings are always thoroughly individual and invariably full of meanings. They are created with thought, intuition and emotion, and separating the three factors to measure the participation of each one in the process not only would not make sense, but also seems impossible. All of them are equal and indispensable. Together they result in the art that almost always contains an element of anxiety and sometimes the one of inner contradictions or oppositions; the art which simultaneously unifies its complementary values. There are a few different periods Halina Jaworski’s art could be divided in, all of them expressing the artist’s personality with the same intensity. And her personality is by no means ordinary – it is strong and fascinating, bearing indelible marks of her fate. She had to leave her first homeland, Poland, in . As a fifteenyear-old girl she went to Israel where she lived for a few years. She graduated from high school and started studying fine arts. Then she moved to Düsseldorf to continue her education at the Academy of Fine Arts under Günther Uecker. She kept changing the countries she lived in together with their cultural background and traditions, making new acquaintances and friends, she kept learning new languages and creating anew her own independent world that existed more or less concealed, or revealed, in her unshakeably authentic painting. She did not let her professors influence her and resisted the temptation of adapting her art to new and fashionable artistic trends. She only painted what and the way her inner conviction and needs told her. My artistic work is expressed in my poetry.

Dreams, moments, signs, the state when the borderline between things you have experienced and the ones you have not identified yet, or things you have realized, which are open and clear to you and those that are dark, that you are not aware of, is blurred, 1 she confessed. Halina has been fascinated with books since her childhood. She liked looking at them, leafing through or removing them before she learned how to read. Already at that time an attentive observer could notice the predilection for art the child was beginning to reveal. She enjoyed not only illustrations, but also printing. Years later those tastes resulted in her linguistic experiments, i.e. the records of words viewed as artistic structures. They were mostly comparisons based on declention or conjugation in different languages. Those activities also revealed the adversities the young artist was facing when switching from her mother tongue first to Hebrew and then to German. One of the most talented Professor Uecker’s students expressed herself with different forms of activity already while attending the Academy of Fine Arts. She created collages, reliefs and assemblages, and organized artistic actions in the open air. Most of all, however, she “constructed” books – the large-format ones made of tracingpaper sheets, hinged or in a kakemono form, to be hung on the wall. They included The Book of Love and the one devoted to Strzemiński. Halina Jaworski has always, since that time until now, concentrated on the message conveyed by her works – on thoughts, comments or reflection. The way it is conveyed is also important, but that method always subordinates to 


the message itself, since the latter is considered superior. Until  the artist kept using solely whites, softened with the most delicate shades of ochre. In  she started painting geometrically inspired works which, however, remained far from the rigorous use of a ruler and compasses. It was still the time when the artist was looking for her own idea of art. Besides, she was still a student (she received her degree in  under Professor Uecker), although she had a few breaks in her course, e.g. in  when she got a scholarship and went to Japan or in  when she was working on a time-consuming commission, namely the installation on a grand scale visible from a distance of many kilometers created to celebrate the anniversary of the formation of Wuppertal through the amalgamation of Barmen and other towns. She placed a number of tenmeter-high flagpoles with banners on the Wupper River bank. The flags were white and silver, four meters wide and had circular openings of a one-meter diameter. They were attached to the flagpoles at the height of six meters. The Ecksen (»mehreckige Leinwandbilder«) cycle of polygonal paintings created since  revealed Halina Jaworski’s first radically unique way of expression that was infallibly typical of her artistic work. Since then the artist has been continuously developing this kind of innovatively shaped canvases, parallel to creating mostly large-format, traditionally rectangular paintings. The Ecksen series includes reliefs of untypical, asymmetric and irregular, although geometric or geometricized shapes. They consist of several parts put together or put onto one another, each of which constitutes a separately-stretched canvas often entirely covered with acrylic paint, but sometimes with some raw, unpainted sections. The color combinations of the Ecksen components are sometimes contrastive – red is juxtaposed with green, or orange with blue – but from time to time they are limited to one range of subtle shades. Everything depends on the hidden content of a painting. The Mezuzah of , for instance, is very colorful, with one part 

cheerfully green and the other covered with red and canvas-shade stripes. Not everyone knows what the word »mezuzah« means. It is a small wooden, metal or glass case with a rolled parchment inscribed with two excerpts from the Torah. It is fixed by religious Jews to the main doorposts of their homes. Some of them treat their mezuzahs as protective talismans. Another Ecks of  entitled Rachel and Jacob consists of two reliefs in the form of elongated rectangles rendered in subdued ochre colors. The title figures are the Old-Testament symbols of great, long-unfulfilled love. Among the polygonal reliefs there are also works related to the tragedy of WWII, e.g. the beautiful and complex Kopfschuss (Shot in the Head) painting of  composed of several parts – a black one, two red ones, and a red and green one – separated by a zigzagging arrow, narrow like a ribbon, with green and rawcanvass-shade stripes. The Adler (Eagle) of  probably represents the artist’s sentimental memories of Poland. It is painted green, referring to the color of the Polish-army uniform. These unconventional works, although they may often seem abstract, always have their encoded content that is sometimes based on associations, sometimes proves symbolic, and sometimes easy to realize, but most often the paintings are impossible to be read without a comment or at least without knowing their title. Almost twenty five years ago when I was analyzing that stage of Halina Jaworski’s artistic work I wrote the following: »Estheticism has no access to this art. It is significant and it sneers at tradition. It opposes the latter and offers a new vision of art. It can be a tragic and witty comment. The Ecksen perfectly organize the surrounding space. They mock a painting as such, but offer a new proposal for it. The Ecksen ... fly about the walls totally disinterestedly. Their flying quality and sharpness, as well as their shapeless solids attract with their dissimilarity or otherness from everything we have seen so far and they make us consider them not only worth noting, but also as representing peculiar beauty that is hard to repeat.« 2 In  Halina Jaworski began painting a


new series of large-format, two or more part works entitled Ahnen (Ancestors), which usually resembled altars and constituted a compositional whole. Numerous canvases of the cycle in different ways refer to Jewish tradition and culture. Again, similarly to the case of the Ecksen, these references are hidden and most frequently become clear only when accompanied with a comment. From a formal point of view the paintings are abstract and geometric, although they simultaneously represent architectural images and seem to solve spatial problems, sometimes complicating and sometimes simplifying them. Such simplicity, for instance, can be noticed in the two-part, symmetrical painting entitled Menorah. In its lower part there is a clearly-outlined threedimensional hexagonal red structure, whereas the upper part is covered with seven narrow light-color stripes alternating with wider ones rendered in subdued green, orange, carmine and blue. Only the title suggests the viewer the proper sense of the painting. A menorah is a seven-branched candelabra and a symbol of Judaism, one of the oldest symbols of the Jewish people. Traditionally, it has also represented the Burning Bush that Moses saw on Mount Horeb. Halina Jaworski was also inspired with history, in particular with the relief from the Arch of Titus () commemorating the triumphal march of the Romans with the trophies from conquered Jerusalem (). The trophies include a menorah from the demolished Solomon’s Temple. The ascetically pared-down painterly composition repeats the shape of the menorah from the Arch of Titus. To realize the sense of the painting, apart from seeing the intriguing and eye-gladdening perfectly symmetrical arrangement of lines and colorful surfaces, one needs to fathom its legend, find the source of its origin. Similarly, the Hommage à Maurycy Gottlieb diptych of  must be looked at analytically, with regard for symbolism and the original object of inspiration. The painting is a peculiar reference to the one by Gottlieb (-), the latter representing a prayer scene in a synagogue on the Judgment Day, with the congregation in-

cluding the artist himself. In the left, light part of her diptych Halina Jaworski reproduced the talith thrown over the painter’s shoulders – the white shawl with traditional one-colored stripes. The right, dark part of the diptych, brown and black with sparks of blue at the bottom, and carmine at the top, shows the synagogue interior with a separated light place called bimah – the central area elevated by a few steps, with a balustrade and a table for placing the Torah and reading aloud from it. Nonetheless, not only the content of Halina Jaworski’s painting is encoded and difficult to fathom without explanation. Its geometric and spatial arrangement is also disturbed, unreal and incomprehensible. It is hard to figure out what is close and what is distant, what was rendered considerably veristically and why, and what was limited to brief indications. The complex, surprising and unconventional way of space arrangement in the Ahnen (Ancestors) series paintings is a consistent continuation of the artistic concept for the Ecksen cycle. It is, however, carried out only inside the paintings, whereas in the earlier series it shaped both the inside and the outside of the reliefs. The interpretation of the motif of a geometric space structure seems easier in the case of such works by the painter as Orient in which the lacy, decorative outline of Arabic architecture is accompanied with a grey, as if metallic ribbon with a triple hexagram. Or as the Shofarim (Shophars) diptych. It is enough to know that a shophar is a liturgical wind instrument most frequently made of a ram’s horn, blown by Jews to signal certain festivals. The horn is also supposed to remind of the biblical story according to which Abraham was commanded by God to sacrifice his son Isaac and when he was about to do it he was given a ram with its horns entangled in bushes to replace his child. Some of Halina Jaworski’s paintings of the Ahnen (Ancestors) cycle are easier to interpret since they refer directly to the commonly known motifs from the Old Testament, like Brennender Dronbusch (Burning Bush) or Jakobsleiter (Jacob’s 


Ladder). It does not mean, however, that without knowing the title one would be able to recognize the subject with ease. Most of these multi-part canvases do not require the knowledge of Jewish or Christian cultures and traditions together with their customs and symbols. The painter allows the viewer a complete freedom of interpretation. A beautiful diptych entitled Great Gate with a bright space on the viewer’s side and a black abyss on the other can be read as showing opening the door to the sphere of non-existence or entering earthly life at birth – appearing in the world which to a newly born seems a black tabula rasa. Looking for symbolic or metaphorical content in the multi-part paintings by Halina Jaworski constitutes only one method for their reception. Another one, by no means less important, is reading them through contemplating their forms. In the process the lines and colors, structures and implied spaces, quasi-interiors and quasi-objects make the viewer’s mind fall into a trap. What seemed simple and obvious at first glance, and resembles entering an unknown tidy room, from close up turns out to be a labyrinth of walls, screens and boards blocking all the ways in, through or out. The geometric structure of these strangely disturbing paintings refers to the tradition of the first avant-garde, perversely, in their deceptive objectivity. Their complexity and the secret of the paradoxical structures hide the metaphor for wandering around, uncertainty and confusion as regards the spiritual sphere, and the one for human fate – a difficult and a little ironic paraphrase of human existence. The author herself put it fairly adequately when she wrote: One could say that I am looking for communication, harmony and the unity of two worlds – the inner one and the outside one. This artistic work has led me to my own metaphysics.  The artist gave a mysterious title to her exhibition in the Poznań-based Arsenał City Gallery, i.e. On the Way Home, allowing the viewers to understand it and comment on it their own way. Thus, one can only ask oneself the 

question if the way home leads to the painter’s old homeland, Poland. Or does it lead humans from their birth to death? Besides, the exhibition includes a beautiful blue painting of the Ecksen series entitled Puppenhaus (Dollhouse). Perhaps this is the destination – the doll’s house that in our conflict-ridden, chaotic, dangerous and noisy civilization remains the only childhood-time safe haven, a quiet place of undisturbed belief in good.

Translated from Polish by Anna Bernaczyk

. H. Jaworski (the statement of July th , the exhibition catalogue), Klasse Uecker , The Academy of Fine Arts, Düsseldorf, November  – February , Essen , p. . . B. Kowalska, Halina Jaworski, Project No. , , pp. –. . Day of Atonement (Yom Kippur) is an annual Jewish festival. It is the tenth day starting from the Jewish New Year and is devoted to prayer and atonement. . A talith – a rectangular prayer shawl worn by Jews over the head or round the shoulders, usually white, horizontally striped and fringed. . H. Jaworski (the statement from the exhibition catalogue), op. cit.


Puppenhaus, ,  x  x  cm, akryl na płótnie, sznurek - acrylic on canvas, cord




Mezuza, ,  x  cm akryl na płótnie acrylic on canvas

Archeologia, ,  x  cm akryl i złota farba na płótnie, drzewo, kosc, sznurek, zkielko acrylic and gold on canvas, wood, bones, cord, glass splinter




Jakub zwany Izraelem, syn Izaaka i Rebeki, brat bliźniczy Ezawa, ojciec dwunastu plemion Izrela, przez siedem lat pracował u Aramejczyka Labana w zamian za obietnicę poślubienia jego córki, Racheli. Jednak Laban podstępem ożenił g o najpierw ze swą starszą córką, Leą, wyłudzając w ten sposób kolejne siedem lat pracy. Po staci Jakuba i Racheli symbolizują pustynię, miłość i obietnicę. Jacob, also called Israel, the son of Isaac and Rebekah, Esau’s twin brother, the ancestor of the twelve Tribes of Israel. He worked for the Aramaean Laban for seven years, since the latter promised to give him his daughter Rachel’s hand in marriage. Nonetheless, Laban tricked Jacob into marrying the elder Leah forcing him to work for another seven years. The figures of Jacob and Rachel symbolize desert, love and promise.

Rachel i Jakub, ,  x  cm,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas






King David, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas


Absalom to postać biblijna, ukochany syn króla Dawida. Wielkiej urodzie ciała przeciwstawiała się szpetota duszy. Najpierw zabił swego przyrodniego brata Amnona, następnie z zawiści o tron i nałożnice, wystąpił przeciw ojcu. Zdobył nawet Jerozolimę, ale wojska Dawida pokonały buntowników w lesie Efraima. Absalom uciekał na mule, ale jego długie, piękne włosy zaczepiły się o gałęzie dębu. Zawistnik zawisł na nich, stając się zakładnikiem swej urody. Tak zastał go dowodzący armią królewską Joab i wbrew rozkazom zabił, ku rozpaczy wciąż kochającego Dawida. Absalom is a biblical character. He was King David’s beloved son. His physical attractiveness contrasted with the nastiness of his soul. First he killed his halfbrother Amnon and then out of envy of the throne and mistresses he rose in rebellion against his father. He managed to capture Jerusalem, but David’s army defeated his forces in the forest of Ephraim. Absalom was fleeing riding a mule when he was caught by his beautiful long hair in the boughs of an oak tree. The envious rebel was hanging from the tree, thus becoming a prisoner of his attractive appearance. In that position he was found by Joab, the commander of the king’s army, who killed him breaching the orders and causing David, who still loved his son, to plunge into despair.

Abshalom, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Kopfschuss (Strzał w głowę), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Adler (Orzeł), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Stern, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas



Meduza, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas


Kreuzung (Skrzyżowanie), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas






Pharao, ,  x  cm, akryl na płótnie, drzewo - acrylic on canvas, wood

Jakobsleiter, ,  x  cm, akryl na płótnie, tektura - acrylic on canvas, cardboard


Zwerg (Krasnal), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas The Secret Garden, /,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Der Weg (Droga), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas Der Nachhause Weg (Droga do domu), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Koh-I-Noor , ,  x  cm akryl na płótnie - acrylic on canvas

Koh-I-Noor , ,  x  cm akryl na płótnie - acrylic on canvas

Kohi-noor, «Góra światła», jeden z największych znanych diamentów na świecie, pochodzi z Indii. Obecnie znajduje się w koronie królowej matki Queen Mum i zdobi przód krzyża n a d o b r ę c z ą tego insyg n i u m.

Koh-I-Noor , ,  x  cm akryl na płótnie - acrylic on canvas

Koh-I-Noor , ,  x  cm akryl na płótnie - acrylic on canvas




Spieglein, Spieglein, an der Wand ... (Lustereczko powiedz przeciez ...), ,  x  cm, akryl i złota farba na płótnie, lusterko - acrylic and gold on canvas, mirror




Silbermond (Srebrny Księżyc), ,  x  cm akryl na płótnie - acrylic on canvas

Brosche, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Auf Wiedersehen bis morgen (Do widzenia, do jutra), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Unterwegs (Po drodze), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Feld der Gefallenen (Pole poległych), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




In and Out (Wejść i wyjść), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas






Menorah, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas


Hommage à Maurycy Gottlieb, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Shofarim, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Sommergäste (Letnicy), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Yesterday, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Pier and Ocean, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Jakobsleiter (Drabina Jakuba), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Great Gate (Wielka brama), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Brennender Dornbusch (Krzew gorejący), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Orient, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Freie Wahl (Wolny wybor), , ca.  x  cm, instalacja, akryl na  płótnach ( trójkątne, po  x  cm &  prostokątne, po  x  cm), zinkowe wiadro, piasek, kosci, antyczne skorupki z napisem - installation, acrylic on  canvases ( triangular, each  x  cm &  rectangular, each  x  cm), a zinc bucket, sand, bones, antique pieces of broken pottery with inscriptions







Straight to the Point, ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas







Unterm Dach (Pod dachem), ,  x  cm, akryl na płótnie - acrylic on canvas




Rom, ,  x  cm akwarela i fotografia - watercolor and photo

L.A., ,  x  cm akwarela i fotografia - watercolor and photo

Der Stuhl, ,  x  cm akwarela i fotografia - watercolor and photo

Brücke, ,  x  cm akwarela i fotografia - watercolor and photo




Widokówki i Widoki; to są fotografie miejsc, rzeczy, przeżyc, tych z zewnątrz i tych wewnątrz tych małych i dużych rzeczy dookola mnie, obrazy, które noszę w sobie, ale i też te, których istnienia nigdy bym nie zauważyla, i dopiero podczas fotografowania je widzę, albo nawet juz na fotografi odkrywam ich istnienie. I jeszcze są akwarele: to są obrazki, które przekładam na papier. Te akwarele są kolażowane z fotografiami i to w taki sposob, że tworzą się sekrety, powstają tajemnice przez przesłonięcie częsci obrazka fotografią i tylko ja wiem co zostalo przykryte, schowane. Tak powstają sekrety. Jako dziecko często bawilismy się w »sekrety«, ta gra polega na tym, że robi sie w ziemi dziure, wkłada w nią różne rzeczy, kwiatki itp. Przykrywa szkiełkiem, żeby można bylo zajrzec do środka, a potem przysypuje się ziemią, żeby juz nic nie było widac. Tak się bawi w »sekrety«. Widokówki i Widoki mają silny autobiograficzny charakter, noszą w sobie wiele sekretów, występują po parę na raz i maja charakter pamiętnika. Pokazuję je jak kartki z książki: obok siebie, jedna pod drugą, jak w scenariuszu można w nich odczytac przebieg. Myslę, że w Widokówkach i Widokach udał mi się autentyczny fragment mojej twórczości, bo kiedy miałabym zdefiniować swoją twórczość, oddać własny komentarz, to mogłaby ta impresja, którą usiłuję wzbudzić, uprościć sie, a więc sfałszować. Mój akt tworzenia, wydobywania formy zawiera się w mojej poezji. Marzenia, chwile, znaki, ten stan w którym zacierają sie granice pomiędzy przeżytym i tym jeszcze nie rozpoznanym, pomiędzy świadomym, szerokim i jasnym i tym ciemnym nieświadomym. Precyzyjność wyrazu pozwala wreszcie zaniknąc tym różnicom, tak powstaje jedność, stan porozumienia. Można by też powiedzieć, że szukam porozumienia, harmonii, pojednania dwóch światów, tego wewnętrznego i zewnętrznego. Ta działalność doprowadziła mnie do mojej własnej metafizyki. W tych czasach specjalizacji chcę zachować prawo do naiwności, chcę mieć prawo rzucenia pierwszych spojrzen na ten świat. W moim laboratorium fantazji oddalam się z najwiekszą świadomością i poczuciem ryzyka od codziennego języka, od mowy potocznej, od zwyczajności, od wygody i wytyczam sobie własne horyzonty i perspektywy. Halina Jaworski, 



The Postcards and Views cycle includes photographs of places, objects and experiences – outside and inner, small and large - the objects around me, the pictures I cherish, but also the ones that I would never notice, if I was not taking their photographs, or that I discover only on photographs. Besides, there are also watercolors, i.e. the pictures I transfer onto paper. These watercolors are collaged with photographs and it is done so as to produce secrets. Covering parts of watercolors with photographs produces secrets and I am the only one who knows what has been hidden. This is how secrets are developed. As children we often played »secrets«. The game involved digging a small hole in the ground, putting various objects (flowers, etc.) into it, covering it first with a piece of broken glass to look through and then with earth, so that the objects could not be seen anymore. The way one plays »secrets«. The Postcards and Views are strongly autobiographical, they hide a lot of secrets, are shown in groups consisting of several pieces, and function as memoirs. They are exhibited like book pages - one next to another or one under another. Looking at them, one can follow the story, which resembles reading a storyboard. I think that the Postcards / Views cycle constitutes a genuine part of my artistic work, because if I were to define my work or comment on it, the impression I would be trying to evoke could be simplified, and thus distorted. My act of artistic creation or developing the form is expressed in my poetry. Dreams, moments, signs, the state when the line between things you have experienced and the ones you have not identified yet, or things you have realized, which are open and clear to you and those that are dark, that you are not aware of, is blurred. The precision of expression makes these differences disappear in the end, allowing for clarity and communication. One can also say that I am looking for communication, harmony and the unity of two worlds – the inner one and the outside one. This artistic work has led me to my own metaphysics. Nowadays, in the time of increasing specialization, I would like to keep the right for naivety, for having the first glances at the world. In my laboratory of imagination, consciously and being aware of the risk I become distant from colloquial language or speech, ordinariness and comfort, delineating my own horizons and perspectives. Halina Jaworski, 


Düsseldorf, Rom, /,  x  cm akwarela i fotografia - watercolor and photo

Düsseldorf, Rom, /,  x  cm akwarela i fotografia - watercolor and photo

Kissen, ,  x  cm akwarela i fotografia - watercolor and photo

Balkon (balcony), ,  x  cm akwarela i fotografia - watercolor and photo




    / / 

Urodzona . grudnia w Gdańsku mieszkała w Sopocie Emigracja do Izraela Matura, Tel-Aviv Studia na Academy of Art and Design Bezalel, Jerozolima Studia na Kunstakademie Düsseldorf w klasie Prof. Günthera Ueckera Meisterschülerin (Magister)

 () /    

Stypendium Heleny Rubinstein Stypendium do Japonii (Kunstakademie Düsseldorf ) Nagroda Kunstakademie Düsseldorf Stiftung Kunstfonds Arbeitsstipendium, Bonn Goslar Kaiserring-Stipendium

Halina Jaworski mieszka i pracuje od r. w Düsseldorfie.

Od r. wystawy indywidualne i zbiorowe w znanych galeriach i muzeach w kraju i zagranicą. Studia rozpoczęła w jerozolimskiej Sztuk Pięknych Bezalel, gdzie nauczali profesorowie związani przedtem z Bauhausem. W tym okresie powstały pierwsze białe obrazy i eksperymenty, w których struktury języków tworzą struktury obrazów, pokazane w  na wystawie indywidualnej podczas International Symposium of Concrete Poetry, Selb. Eksperymenty kontynuowane następnie w Kunstakademie w Düsseldorfie, w klasie prof. Günthera Ueckera, u którego w r. uzyskała dyplom Meisterschülerin (magistra) i przez rok była jego asystentem w Akademii. Od roku  eksperymentuje z fotografią polaroidową. Powstają instalacje p.t. Poesie und Gemeinheit der kleinen Dinge (Poezja i złośliwość małych przedmiotów). W roku  rozpoczyna eksperymenty z shaped canvas. Są to wielokątne obrazy na płótnie, korespondencja form rozrzuconych na ścianie. Od r. powstają różne cykle wielokątów m.in. Schilde (Tarcze), Spielzeug (Zabawki), Die Büchse der Pandora (Puszka Pandory), Unterwegs (Po drodze). W r. tworzy Fahnen Skulptur (Rzeźba z sztandarów), instalację przestrzenną, (wys.m. szer. m.). Były to ustawione nad rzeką Wupper, szerokie, białe sztandary z wyciętym otworem o średnicy jednego metra. W  powstają pierwsze piramidy ułożone z trójkątnych obrazów na płótnie i seria obrazów Berge und Hügel (Góry i Wzgórza), pokazane w r. w Muzeum Sztuki w Düsseldor-



fie na wystawie Treibhaus i w r. na wystawie Process und Konstruktion w Monachium, w instalacji pt. Gipfeltreffen (Spotkanie na szczycie). W r. byla pomysłodawcą wystawy i aukcji sztuki Gegen das Kriegsrecht in Polen (Przeciw stanowi wojennemu w Polsce) w Muzeum Sztuki w Düsseldorfie. Pokazany tam obraz Polnischer Adler mit Häftlings Mütze (Polski orzel w czapce wieziennej) dojechal do Polski w r. gdzie zostal przekazany w ręce Andy Rottenberg dla pierwszego Muzeum Sztuki w wolnej Polsce. Od r. tworzy serię obrazów Ahnen (Przodkowie). Eksponowane min. podczas wystawy Dialog w Kunstmuseum w Düsseldorfie () i w Centrum Sztuki w Warszawie () Wtedy też powstają pierwsze Ansichtskarten (Widokówki) - akwarele na papierze, w r. pokazane w Galerii Richard Demarco w Edynburgu. Z czasem z Widokówek powstaje ogromny cykl, setki kartek pt. Ansichtskarten / Ansichtssachen (Widokówki / widoki) - są to kolaże akwarelowo fotograficzne. Pokazane min. w  w Kunsthalle Altdorf,  w Kunstverein Oerlinghausen,  w Przedstawicielstwie Landu Nordrhein-Wstfalen przy Uni Europejskiej w Brukseli.


    - - 

Born on December th in Gdańsk Lived in Sopot Emigrated to Israel Graduated from high school in Tel-Aviv Bezalel Academy of Art and Design, Jerusalem Kunstakademie Düsseldorf, class of Prof. Günther Uecker Meisterschülerin (Master student degree)

  /    

Helena Rubinstein scholarship Travel grant to Japan (Kunstakademie Düsseldorf ) Kunstakademie Düsseldorf award Stiftung Kunstfonds Arbeitsstipendium, Bonn Goslar Kaiserring-Stipendium

Halina Jaworski lives and works in Düsseldorf since .

Since  regular individual shows and group exhibitions at renowned galleries and museums locally and abroad. She studied at the Bezalel Academy of Fine Arts and Design in Jerusalem where the staff included among others, professors from the Bauhaus school. At Bezalel she created her first white paintings and performed linguistic experiments, in which the structures of languages formed the structures of the pictures, shown at the International Symposium of Concrete Poetry in Selb (). These experiments were continued at the Düsseldorf Academy of Fine Arts in Prof. Günther Uecker's class. She received her master student degree (Meisterschülerin) in  and remained at the Academy until  as an assistant lecturer. Since  she experimented with polaroid photography, which resulted in the installations entitled Poesie und Gemeinheit der kleinen Dinge (Poetry and Meanness of Small Objects). Since  she has been experimenting with painted polygonal shaped canvases and the dialogue of their forms on the wall. Since  she has created various cycles of shaped canvas, including among others Schilde (Shields), Spielzeug (Toys), Die Büchse der Pandora (Pandora's Box), Unterwegs (On the Way). In  she placed a number of ten-meter-high flagpoles with four-meter-wide banners on the Wupper river bank (Fahnen Skulptur / Flag Sculpture). The flags had circular openings of a one-meter diameter. In  she created her first pyramids made of triangular paint-

ings on canvas, called Berge und Hügel (Mountains and Hills), a series shown in  at the Düsseldorf Museum of Art at the Treibhaus exhibition and in  at the Process und Konstruktion exhibition in Munich, forming the installation Gipfeltreffen (Summit). In  she was the originator of an auction of works of art and an exhibition to protest against the martial law in Poland (Gegen das Kriegsrecht in Polen), both held at the Kunstmuseum Düsseldorf. In  the painting entitled Polnischer Adler mit Häftlings Mütze (Polish Eagle with Prisoner's Cap) was handed over to Anda Rottenberg as a gift for the first museum of art in an independent Poland. In  she started working on the cycle Ahnen (Ancestors), shown among others at the Dialog exhibition in Warsaw (Centrum Sztuki, ) and Düsseldorf (Kunstmuseum, ). In this time she created the first series of watercolors on paper, called Ansichtskarten (Postcards), shown among others in  at the Richard Demarco Gallery in Edinburgh. This series of paper works has grown into Ansichtskarten / Ansichtssachen (Postcards / Views), an extensive series of hundreds of collage works (watercolors and photos), which where shown in different one man shows at the Kunsthalle Altdorf (), Kunstverein Oerlinghausen () and at the Representation of the State of North Rhine-Westphalia to the European Union in Brussels ().




  ()                  

Galeria Art in Progress, Düsseldorf Międzynarodowe Sympozjum Poezji Konkretnej z E. Gomringer, Selb Galeria Loehrl, Schiefbahn Galeria ABF, Hamburg Atelierhaus Hilldebrandstraße, Düsseldorf Galeria Annelie Brusten, Wuppertal Stadtsparkasse, Düsseldorf Galeria Annelie Brusten, Wuppertal Bookworks, Galeria Nova Zembla, Amsterdam Galeria Annelie Brusten, Wuppertal Galeria Richard Demarco, Edinburgh Galeria Peacock Printmakers, Aberdeen Galeria Książki Mergemeier, Düsseldorf Galeria w Instytucie Polskim, Berlin Erinnerung und Traum (Pamięć i sen), Kunsthalle Altdorf Unterwegs (W drodze), Leopold-Hoesch-Museum Düren Ansichtskarten und Spielzeug (Widokówki i zabawki), Kunstverein Oerlinghausen Ansichtskarten – Ansichtsachen (Widokówki – Widoki ) Przedstawicielstwo Nadrenii Północnej-Westfalii przy UE w Brukseli

                    

Art in Progress Gallery, Düsseldorf International Symposium of Concrete Poetry, with E. Gomringer, Selb Loehrl Gallery, Schiefbahn ABF Gallery, Hamburg Atelierhaus Hilldebrandstraße, Düsseldorf Annelie Brusten’s Gallery, Wuppertal Stadtsparkasse, Düsseldorf Annelie Brusten’s Gallery, Wuppertal Bookworks, Nova Zembla Gallery, Amsterdam Annelie Brusten’s Gallery, Wuppertal Richard Demarco Gallery, Edinburgh Peacock Printmakers Gallery, Aberdeen Mergemeier Book Gallery, Düsseldorf Polish Institute Gallery, Berlin Erinnerung und Traum (Memory and Dream), Kunsthalle Altdorf Unterwegs (On the Way), Leopold-Hoesch-Museum, Düren Ansichtskarten und Spielzeug) (Postcards and Toys), Kunstverein Oerlinghausen Ansichtskarten – Ansichtsachen (Postcards – Views), North Rhine–Westphalia Mission at the EU, Brussels

  ()

  

    /

    /

                    

Artyści książki, Museum of Contemporary Art, Teheran „WORDS“, Museum Bochum Palazzo Ducale, Genua Rzeźba z sztandarow, von der Heydt Museum, Wuppertal Książki artystow z wydawnictwa Ottenhausen, Neue Galerie Sammlung Ludwig, Aachen Kunstverein Gelsenkirchen „Treibhaus“ Kunstmuseum Düsseldorf „Littenheid – Sztuka i psychiatria“ („Kunst und Psychiatrie“) Galeria Löhrl, Mönchengladbach Gegen das Kriegsrecht in Polen (Przeciw stanowi wojennemu w Polsce), Kunstmuseum Düsseldorf Der letzte Schrei (Ostatni krzyk), Kunstmuseum Düsseldorf Neue Malerei in Deutschland (Nowe malarstwo w Niemczech), Nationalgalerie Berlin, Haus der Kunst München, Kunsthalle Düsseldorf Process und Konstruktion (Konstrukcja i proces), München Dialog Kunstmuseum Düsseldorf Das Buch (Ksiazka), Kunsthalle Bremen Dialog Centrum Sztuki, Warszawa Osteuropäisches Kulturzentrum, Koeln  lat galerii Annelie Brusten, Kunstmuseum Wuppertal Das Oktogon, (Menorah) Galeria Annelie Brusten, Wuppertal Book Art in Europa - Objekte ksiazki z papieru, Leopold-HoeschMuseum Düren Denk ich an Deutschland, Galeria Annelie Brusten, Wuppertal Denk ich an Deutschland, Heinrich-Heine-Instytut, Düsseldorf Areopagitica, Mönchengladbach Denkmal anders, Kunsthalle Altdorf

                    

Book Artists, Museum of Contemporary Art, Tehran WORDS, Bochum Museum Palazzo Ducale, Genoa Banner Sculptures, Von der Heydt Museum, Wuppertal Books by Ottenhausen Publishing House Artists, Neue Galerie Sammlung Ludwig, Aachen Kunstverein Gelsenkirchen Treibhaus Kunstmuseum Düsseldorf Littenheid – Art and Psychiatry (Kunst und Psychiatrie) Löhrl Gallery, Mönchengladbach Against the Martial Law in Poland (Gegen das Kriegsrecht in Polen), Kunstmuseum Düsseldorf Der letzte Schrei, Kunstmuseum Düsseldorf Neue Malerei in Deutschland (New Painting in Germany), Nationalgalerie Berlin Haus der Kunst Munich Kunsthalle Düsseldorf Process und Konstruktion, Munich Dialog (Dialogue), Kunstmuseum Düsseldorf Das Buch (The Book), Kunsthalle Bremen Dialog (Dialogue), Center for Contemporary Art, Warsaw Osteuropäisches Kulturzentrum, Cologne th Anniversary of Annelie Brusten’s Gallery, Kunstmuseum Wuppertal Das Oktogon (Menorah) Annelie Brusten’s Gallery, Wuppertal Book Art in Europe – Objekte, paper books, Leopold-HoeschMuseum, Düren Denk ich an Deutschland, Annelie Brusten’s Gallery, Wuppertal Denk ich an Deutschland, Heinrich-Heine-Institut, Düsseldorf Areopagitica, Mönchengladbach Denkmal anders, Kunsthalle Altdorf

   ()

 

/ /  

/ /  

Uecker Zeitung Nr. Profil Nr. /(-BART ART-) Uecker Zeitung Nr. Littenheid - eine Studie, Erker Verlag, St. Gallen

Uecker Zeitung, No. Profil, No.  /(-BART ART-) Uecker Zeitung, No.  Littenheid - eine Studie, Erker Verlag, St. Gallen

 ()

 

Klasse Uecker I,  Poesie, Malerei, Schrift-Bild, Barbara Catoir, Kunstwerk, April  The Book of Artist Books, Museum of Contemporary Art, Teheran,  Projekt Wupper, von der Heydt Museum, Wuppertal,  Uecker und seine Schüler, Evelyn Weiss, Bonn-Bad Godesberg,  Katalog Stadtsparkasse Düsseldorf, John Matheson,  Neue Malerei in Deutschland, Katherina Hegewisch, Prestl Verlag,  Kunstforum International Bd., Michael Hübl,  , str.. Projekt, Bożena Kowalska, Polen,  Katalog Process und Konstruktion, München  Kunstfonds e.V. - Modell einer Förderung Lothar Romain (Hrsg.), DuMont Verlag Katalog  Jahre Galerie Annelie Brusten Katalog Book Art in Europe, Papier Museum Düren Katalog Denk ich an Deutschland, Heinrich Heine Institut, Düsseldorf

Klasse Uecker I,  Poesie, Malerei, Schrift-Bild, Barbara Catoir, Kunstwerk, April  The Book of Artist Books, Museum of Contemporary Art, Tehran,  Projekt Wupper, Von der Heydt Museum, Wuppertal,  Uecker und seine Schüler, Evelyn Weiss, Bonn-Bad Godesberg,  Stadtsparkasse Düsseldorf Catalogue, John Matheson,  Neue Malerei in Deutschland, Katherina Hegewisch, Prestl Verlag,  Kunstforum International Bd. , Michael Hübl, , p.. Projekt, Bożena Kowalska, Poland  Process und Konstruktion catalogue, Munich  Kunstfonds e.V. – Modell einer Förderung, Lothar Romain (Hrsg.), DuMont Verlag  Jahre Galerie Annelie Brusten catalogue Book Art in Europe catalogue, Papier Museum Düren Denk ich an Deutschland catalogue, Heinrich-Heine-Institut, Düsseldorf




W pierwszym wydaniu tej publikacji ukazuje się specjalna edycja z orginalną akwarelą i fotografią Haliny Jaworski. Edycja w nakladze  egzemplarzy jest numerowana i podpisana przez artystkę. The first  issues of this publication are presented as a special edition and contain an original watercolor and photo collage by Halina Jaworski. They are numbered and signed by the artist.


Halina Jaworski: Po Drodze Do Domu - On The Way Home