Page 1

Juni 2009

1


Juni 2009

Colofon Redactie Joyce Buikhuisen Guido Meijer Renee Kleine Deters Mark de Boer Inger van den Bosch Marle de Jonge Sicco de Knecht Jorgos Kourelis Jeroen Peper Thijs Rinsma Linde van Schuppen Marja Smid

JB GM RKD MB IvdB MdJ SdK JK JP TR LvS MS

Kaft: Guido Meijer Spelling: Joyce Buikhuisen, Jeroen Peper, Marle de Jonge Lay-out: Joyce Buikhuisen, Thijs Rinsma, Inger van den Bosch, Renee Kleine Deeters, Mark de Boer

Jaargang 20, nummer 1 Gymnorhina is de periodieke uitgave van CONGO, studievereniging voor studenten biologie, pyschobiologie en biomedische wetenschappen aan de Universiteit van Amsterdam. Het blad wordt neergelegd in de gebouwen van de Faculteit der Biologie. Als u 10 euro overmaakt op girorekening 4602231 ten name van CONGO o.v.v. Gymno abonnement, wordt de Gymno een jaar lang thuisgestuurd. Oplage: 300 exemplaren

Copyright Niets uit deze uitgave mag worden vermenigvuldigd en/of openbaar gemaakt door middel van druk, fotokopie, microfilm, fax of op welke andere wijze dan ook zonder voorafgaande schriftelijke toe- stemming van de redactie. De redactie behoudt zicht het recht voor stukken in te korten of niet te plaatsen.

2

Bestuur CONGO Algemeen Studievereniging CONGO Kruislaan 318 1098 SM Amsterdam Telefoon: 020-525 7853/7863 Email: info@congo.eu Voorzitter RenĂŠe Rooijmans renee.rooijmans@ gmail.com

Vice-Voorzitter Thomas Swierts thomasswierts89@ hotmail.com

Actiecommissaris Maarten van Gemert maartenvgemert@ hotmail.com

Redactiecommissaris Joyce Buikhuisen joyce.buikhuisen@ gmail.com

Boekencommissaris Thomas de Jong abczzz13@gmail.com

Onderwijscommissaris Anna Ridderinkhof aridderinkhof@gmail.com

Penningmeester Feestcommissaris Bart Appelhof Wendy Beekman b.appelhof@gmail.com wendybkmn@gmail.com Introcommissaris Secretaris Noortje Grijseels Sylvie Lesuis noortjegrijseels@gmail. sylvie.lesuis@gmail.com com


Juni 2009

In ho ud so pg av e Algemeen & Congo activiteiten Redactioneel Congo’s agenda Van de voorzitter School’s out FSR CONGres Zeilweekend Boekrecensie Filmrecensie Enquete: Denk jij aan de dood Vrolik & Groot

4 5 6 7 8 9 12 13 14 18 42

Gymno ziet het einde Het einde van de wereld Verre bestemmingen Een bijna dood ervaring Promoveren in het buitenland Zomerfestivals Na je studie: reizen Het eind van het normale denken Orgasmes Het werkende leven Levensverlenging: anti-veroudering

15 20 22 24 28 31 32 35 36 38

3


Juni 2009 Redactioneel Als je de tocht aanvaardt naar Ithaka wens dat de weg dan lang mag zijn, vol avonturen, vol ervaringen. De Kyklopen en de Laistrygonen, de woedende Poseidon behoef je niet te vrezen, hen zul je niet ontmoeten op je weg wanneer je denken hoog blijft, en verfijnd de emotie die je hart en lijf beroert. De Kyklopen en de Laistrygonen, de woedende Poseidon zul je niet treffen wanneer je ze niet in eigen geest meedraagt, wanneer je geest hun niet gestalte voor je geeft. Wens dat de weg dan lang mag zijn. Dat er veel zomermorgens zullen komen waarop je, met grote vreugde en genot zult binnenvaren in onbekende havens, pleisteren in Phoenicische handelssteden om daar aantrekkelijke dingen aan te schaffen van parelmoer, koraal, barnsteen en ebbehout, ook opwindende geurstoffen van alle soorten, opwindende geurstoffen zoveel je krijgen kunt; dat je talrijke steden in Egypte aan zult doen om veel, heel veel te leren van de wijzen. Houd Ithaka wel altijd in gedachten. Daar aan te komen is je doel. Maar overhaast je reis in geen geval. ‘t Is beter dat die vele jaren duurt, zodat je als oude man pas bij het eiland het anker uitwerpt, rijk aan wat je onderweg verwierf, zonder te hopen dat Ithaka je rijkdom schenken zal. Ithaka gaf je de mooie reis. Was het er niet, dan was je nooit vertrokken, verder heeft het je niets te bieden meer. En vind je het er wat pover, Ithaka bedroog je niet. Zo wijs geworden, met zoveel ervaring, zul je al begrepen hebben wat Ithaka’s beduiden. K.P Kafavis, vertaald uit het Grieks door Hans Warren en Mario Molengraaf

Mocht je ietwat depressief worden van al dat gepraat over eindes in deze Gymno, bedenk dan dat alles dat daartoe leidt vaak veel interessanter is. Volgend jaar vertrek ik naar Azië en dan bedenk ik daarna wel wat ik tot het eind van mijn studie wil doen en wellicht ook daarna nog. Misschien staan jullie voor eenzelfde keuze, maar voor nu: geniet van de vakantie! Liefs, Joyce Buikhuisen

4


Juni 2009

CONGO’s Agenda Juni Vr 26

School’s out!

Kom met ons het einde van het jaar vieren! Dit gebeurt aan de hand van leuke activiteiten: Vanaf 13.00: 15.15 - 16.15: Vanaf 16.15: Vanaf 18.00:

Leuke activiteiten Prijsuitreiking beste onderzoeksvoorstel voor eerstejaars Eindejaarsborrel met gratis bier zo lang de voorraad strekt Eindejaarsbarbecue

Eet en drink met ons mee om een bodempje te leggen voor het aansluitende eindfeest. Vr 26

Eindfeest: Exotic Summer Breeze

Het einde van het studiejaar nadert. Reden genoeg voor een feestje dachten wij zo! Om meteen goed het zomerse sfeertje te pakken te krijgen, waar je de rest van de vakantie van kunt genieten, feesten we de zomer in met “ Exotic Summer Beats”. Het feest is van 22:00 tot 03:00 in het Replay Café, Singel 461. Kaarten zijn 4 euro en kunnen gekocht worden in de Congokamer en tijdens School’s Out.

5


Juni 2009 Van de voorzitter Was het mooi weer? En of het mooi weer was! Was het weer mooi? Ja, het was weer mooi! Ik heb volgens mij sinds tijden niet zo hilarisch hard gelachen. Het deed zo’n pijn in mijn buik dat ik niet eens meer rechtop kon staan. En als de mensen om je heen dan ook net zo kapot gaan van het lachen, wordt het er allemaal niet minder grappig op. Nu ga je natuurlijk al denken, waar gaat dit over. Ik zal het jullie vertellen, het was een typisch gevalletje van ‘daar had je bij moeten zijn’. Super jammer voor je als je er niet bij was. Het ding is, ik kan jullie nu wel vertellen wat er precies gebeurde, maar jullie zullen het nu al met me eens zijn dat het sowieso niet even grappig zal zijn. In elk geval niet zo grappig dat je zo meteen met kramp in je kaken met deze Gymno op je eigen hoofd moet slaan om de pijn in je buiklachspieren te verzachten. Daarom ga ik het gewoon niet vertellen. Wat ik jullie wel zal vertellen is wat ik ervan geleerd heb. Het was namelijk weer mooi dit weekend en daar word ik redelijk gelukkig van. Toen ik thuis kwam bedacht ik me hoe leuk het eigenlijk is om met je studiegenootjes een weekendje weg te zijn. Want laten we het niet vergeten, Congo-leden zijn allemaal studiegenoten. En wat maakt dat nou zo leuk? Dat je samen dingen meemaakt buiten de college- en practicumzalen! Telkens zet een andere groep (of je noemt het een werkgroep of een commissie) mensen zich in om iets leuks te organiseren voor de rest van de studiegenoten. Dat wordt enorm gewaardeerd, omdat het super leuke en gezeillige activiteiten zijn. Daarnaast draagt het ook nog eens bij aan de kwaliteit van je studietijd. Je leert de studenten om je heen beter kennen, waardoor je ook op gebied van studiegerelateerde dingen beter op elkaar kunt inspelen. Als je nou bij het volgende en onvergetelijke  ‘daar had je bij moeten zijn’ moment wilt zijn, kom dan vooral naar de eindborrel met BBQ en het eindfeest op 26 juni om met z’n alle het jaar af te sluiten. Dan wordt het gewoon een ‘daar was echt iedereen bij’ moment en dan kan iedereen mee lachen als ik erover vertel! Hopelijk tot de 26e op het Science Park!

Liefs, Renée

P.s. Mede mogelijk gemaakt door de slangenduik van Alex

6


Juni 2009 School’s Out! Vrijdag 26 Juni - www.congo.eu Vrijdag de 26e is het zo ver. Na lang zwoegen is eindelijk het jaar afgelopen en kan de vakantie beginnen! Voor de eerstejaars is er ‘s ochtends eerst nog een tentamen, maar na de prijsuitreiking door tutoren voor het beste onderzoeksvoorstel van 15:15 - 16:15, kan het feest beginnen met de eindejaarsborrel! En wat is nou een eindejaarsborrel zonder gratis bier? Niet een eindejaarsborrel in ieder geval! Daarom zal het gratis bier rijkelijk vloeien, totdat het op is natuurlijk. Maar het blijft niet bij alleen een borrel, de dag op het science park zal afgesloten worden met een Bounty Beach Que. Trek je bikini en zwembroek maar aan; want hoe meer vlees, hoe beter! Tegen een kleine vergoeding zal je hier een goede bodem kunnen leggen... Want ‘s nachts gaat het pas echt los barsten op het feest in het Replay Café bij de Kalvertoren met het thema ‘Exotic Summer Beats’! Voor de mensen die ‘s ochtends vroeg een tentamen hebben zullen er vanaf 13:00 alvast leuke activiteiten plaatsvinden zodat niemand zich hoeft te vervelen. Nog even in het kort: Locatie: Science park * Vanaf 13:00 leuke activiteiten * 15:15 - 16:15 Prijsuitreiking onderzoeksvoorstel (alleen eerstejaars) * Vanaf 16:15 Eindejaarsborrel * Vanaf 18:00 Bounty Beach Que Meer informatie zal zo spoedig mogelijk te vinden zijn op www.congo.eu

7


Juni 2009 Wat nu? Zo na de verkiezingen… De opdringerige mensen, de appels, de krekels, gratis snoep en koekjes gesponsord door de faculteit , alle posters en bovenal al die inhoudelijke argumenten die je om de oren vlogen gedurende een week. Je hebt het vast gemerkt, de verkiezingen voor de studentenraden zijn weer gehouden. Maar waarom was dat nou eigenlijk nodig? Ieder jaar wordt er een nieuwe facultaire studentenraad (FSR) gevormd, twaalf studenten die zich een jaar lang zullen inzetten voor de belangen van alle studenten aan de FNWI. De studentenraad komt iedere week bij elkaar en is gedurende het hele jaar bezig met al datgene wat op de faculteit passeert. Ze reageert op voorstellen en plannen, vaak gemaakt door rekenmeesters en evenwichtskunstenaars, en geeft daar vervolgers op chique wijze advies over. Bovendien heeft de studentenraad instemmingsrecht, of beter gezegd een veto, op sommige aspecten zoals bijvoorbeeld de Onderwijs- en Examen Regeling (de OER). Hierin staan al jouw rechten en plichten gebundeld in pdf. Naast deze formele routes overlegt de raad eens in de zes weken met het bestuur van de faculteit en de decaan, sinds kort Bart Noordam. Tijdens deze overleggen wordt geprobeerd om zoveel mogelijk toezeggingen en beloftes los te peuteren, maar bovendien is het altijd een goed gesprek over geld, onderwijs, te weinig geld, broodjes van Sorbon, bezuinigingen of het nieuwe Science Park. De afgelopen maand was de FSR onder andere bezig met het Honours programma van, dat moet beter, clustering van de keuzeruimte, dat willen we op de hele universiteit, en het Amsterdam Graduate School of Science, het idee dat masteropleidingen van de VU en UvA best samen kunnen werken of zelfs samen kunnen gaan. Een nieuwe FSR dus, vanaf 1 september. Lief (voormalig lijst Bèta Gamma) won de verkiezingen na een goede campagne en de nieuwe voorzitter van de FSR zal Lief’s lijstrekker tijdens de verkiezingen, Jorrit Smit, zijn. De nieuwe raad bestaat uit vijf Liefers, vier Congolezen en drie leden van partij UVASOCIAAL. Het komende jaar zal het eerste jaar zijn met de nieuwe decaan aan het roer. Het eerste gesprek tussen de FSR en Noordam, medio juni, liet blijken dat er veel te bespreken is en dat er veel bespreekbaar zal zijn het komende jaar. Onderwijs staat hoog in het vaandel en er is sprake van een vernieuwende blik, spannend dus! In het studiejaar 09/10 zullen in elk geval de vier Congolezen in de FSR zo goed mogelijk naar jullie, studenten, proberen te vertalen wat er op de faculteit gebeurd. Je kunt er het komende jaar alles over lezen op www.lijstcongo.nl. Bovendien is de studentenraad niets waard zonder input van studenten, we vertegenwoordigen immers jullie allemaal! Dan weet je volgend jaar tijdens de verkiezingen, in een wirwar van posters en flyers, ook nog eens precies waar het overgaat.

Arjan Miedema FSR-lid

8


Juni 2009 Mama, wat is seks? Van alle vormen van menselijke interactie die je moet leren begrijpen als opgroeiend mens, is seksualiteit de meest indrukwekkende en problematische. Als klein kereltje was ik, zoals veel kinderen denk ik, nieuwsgierig wanneer er seksuele toespelingen gemaakt werden tijdens romantische scènes in films en werd ik verward door sommige verhalen van ‘oudere kinderen’. Seks; je kende het woord, wist dat het iets te maken had met mannen en vrouwen die naakt dingen deden waar je slechts vaag notie van had, maar wat maakte dat ook uit; je was een kind. Naarmate je ouder werd ontwikkelde je echter al gauw een raadselachtige interesse voor bepaalde delen van je eigen lichaam en dat van anderen, die verder ging dan verwondering. Voor je het wist, zat je in de puberteit. De puberteit; een periode in je leven waarin je lichaam je duidelijk maakt dat je seksualiteit van aanzienlijk belang wordt en waarin je hartstochtelijk hoopt dat jouw seksuele marktwaarde in luttele jaren een vlucht zal nemen. Een tijd waarin je vriendjes en vriendinnetjes en jijzelf in volledig lamgeslagen geilheid op niets anders gefixeerd zijn dan op het uitwisselen van vloeistoffen, terwijl uiteraard nooit iemand de ervaring op doet waarnaar zo verlangd wordt; tot op het moment dat er eindelijk iemand het gedaan heeft en op maandagochtend met waargebeurde verhalen op school komt. Vanaf dat moment duurt het nog maar even tot het aandeel maagden in je vriendenkring beneden de 50% is gezakt. Door de helft die er op tijd bij was wordt openhartig en met enige verhevenheid over seks gediscussieerd, terwijl de treuzelaars zich onwennig schikken in hun rol als toehoorder. Getuige de monsterbijlage die elke uitgave van de Gymnorhina siert onder de naam ‘Vrolik & Groot’ moet ik concluderen dat er binnen Congo veel praktiserende vroege vogels zijn, maar ook leergierige laatkomertjes, die acuut aan een inhaalslag beginnen zodra ze voor de eerste keer de Havelaar of de Escape deLux van binnen zien. Gezien deze seksuele manie en promiscuïteit binnen Congo is het wonderbaarlijk dat er nog geen ongelukken (of moet ik zeggen ongelukjes) zijn gebeurd in de afgelopen jaren. Toch hebben we de noodzaak en alle premissen om geil te zijn; voorafgaand aan je vroege adolescentie is er haast geen seks en aan de grote verslapping die de ouderdom vergezelt, ontsnapt uiteindelijk niemand. Wij, studenten, houden de seks levend. Wij zijn het maatschappelijke brandpunt van de seksuele praktijk, en dit plaatst een verantwoordelijkheid op onze schouders; een verantwoordelijkheid tot onderwijs. De mensen wenden zich tot de academici met de opdracht te onderzoeken wat de macht is en de aard van onze seksuele impuls. Als geëngageerde studenten, wenden wij ons tot onszelf

9


Juni 2009 en organiseren wij het CONGres. Sinds de oprichting van de CONGres commissie in 2006, door Jasper Winkel en een groep uitermate enthousiaste studenten, heeft Congo aan de wieg gestaan van drie CONGressen. Steeds was de insteek om actuele/belangwekkende thema’s uit te diepen, voor en door studenten, the bright minds of tomorrow. Groots en professioneel van opzet en met internationale allure, werden gezaghebbende sprekers van over de hele wereld aangetrokken, die vaak maar al te graag een groep jonge mensen te woord wilden staan. De sfeer is altijd ontspannen, informeel, maar ook altijd geëngageerd (getuige de confrontaties die soms ontstaan tijdens de afsluitende panel-discussies of de gesprekken tussen sprekers, studenten en docenten die naderhand aanvangen tijdens de borrel voor Zaal A). Combineer dit hoogstaand wetenschappelijke format met een hele dag goede catering (met de onmisbare hulp van de Kookcie) met biertjes toe en dat alles voor een prikkie. Je snapt dat er sinds dag één enkel nog in superlatieven over het CONGres gesproken wordt. Ook dit jaar proberen we, zoals m’n moeder het zou zeggen, het nuttige met het aangename te combineren. Zoals wellicht is gebleken uit het begin van dit relaas is dit jaar Seks(e) het thema van het CONGres. Terecht, want het laatste decennium is er immers veel veranderd aan ons beeld van seksualiteit: de media en de commercie hebben seks alomtegenwoordig gemaakt; het anonieme dataverkeer levert porno gratis, en op aanvraag, en daarmee in zekere zin opwinding, en genot. We zullen nooit tegen het belang van seksuele openheid in gaan, maar vragen ons af wat de invloed is van deze beelden van seksualiteit, die overal penetreren, op onze intimiteit. Met de acceptatie van homoseksualiteit en de medische erkenning van geslachtsidentiteitsstoornissen tonen we onszelf humaan, maar wij vragen ons af waarop deze tolerantie gebaseerd is. Specifiek, als (medisch-/psychisch-) biologen vragen wij ons af wat de machinerie is van onze seksualiteit, wat de oorsprong van onze drang is, hoe onze beschaafde en verlichte soort zich kan consolideren met haar dierlijkheid. We mogen van jullie, jonge mensen, verwachten dat jullie veel over en aan seks denken. Wanneer je dat doet; wanneer je fantaseert over de overgave; wanneer je iemand uitkleedt met je ogen, vraag je af wat je ziet, waar je naar verlangt, waarom. Het antwoord is niet eenvoudig en we hopen dat dat besef je net zo opgewonden maakt over seks als ons. Op 9 december 2009 zullen oudere collega’s je nieuwsgierigheid bevredigen op het 4e jaarlijkse CONGres. Tot die tijd verlengen we het genot van het wachten met lezingen over de meest authentieke onderwerpen en een borrel, waarover jullie te zijner tijd uiteraard meer horen (houdt de Congo agenda in de gaten!). Ook zullen we onze neus laten zien bij de facultaire introductie en onze voorzitter Anna probeert ondertussen met haar blog ieders verlangen aan te wakkeren. Je kunt alle, recente informatie (inclusief Anna’s blog) terugvinden op de CONGreswebsite:

10


Juni 2009 www.congocongres.nl Meesterprogrammeur Gilles werkt op dit moment nachten door om de website up-to-date en interactief te maken, dus kijk regelmatig op de site voor aankondigingen over sprekers, nieuws, discussies en alle informatie die met het CONGres en de sprekers te maken heeft! De CONGres commissie groet jullie en hoopt jullie allen terug te zien op 9 december. Paul Mertens Hoofd PR CONGres commissie

11


Ahoy Pirates, Arrr!

Juni 2009

Zeilweekend (12-06-2009 – 14-06-2009) Twee jaar geleden, zelfde plek, zelfde tijd: Congo’s Zeilweekend. Ik had het idee dat het einde nabij was, want met noodweer op de Vinkeveense Plassen in een zeilboot is nu niet bepaald een pretje. Onweer, rukwinden, een omgeslagen bootje en vele lekke tentjes deden het weekend een klein beetje in het water vallen. Dit jaar was het wel anders! Een blauwe lucht, veel zon, verbrande lichamen en rare bultjes. Deze bultjes kwamen, zo heb ik me laten vertellen door de ‘knutten’ (Culicoides) die er op het eiland rondvliegen. Het schept wel een zeker groepsgevoel, iedereen bij het kampvuur met een biertje in zijn of haar ene hand, terwijl de andere hand hardhandig probeerde de jeuk weg te krijgen.

Foto: Renee Rooijmans

Het weekend begon echter op vrijdagavond,nadat we met alle spullen op de zeilboten naar een eiland gesleept waren. De kookcommissie was al druk in de weer geweest en had bijna een overheerlijke maaltijd klaar staan. Er werd heerlijk gegeten, de tenten werden opgezet en er ontstond een heus kamp. Na de zonsondergang bewondert te hebben ging het feest nog door tot vroeg in de uurtjes. Er werd nog gemuit door piraat Frank en de Franken, maar dat mocht de pret niet drukken! Tot de verbazing van velen stond (bijna) iedereen de volgende dag fris en fruitig weer op. Sommigen hadden wat meer hulp nodig en namen een frisse ochtendduik. De dag was gestart en het (leren) zeilen kon beginnen. Een uitdaging, vanwege de beperkte wind die er die dag stond, maar gelukkig kun je altijd nog alle boten aan elkaar vast zetten en zwemmen tot je bootjes naar de kant gedreven zijn. Aan het begin van de avond en precies op tijd voor het eten klom iedereen met zeebenen weer aan wal. Er werden wat tenten omgekeerd, wat tent-inhoud verwisseld, smeuïge zoen-geluiden waargenomen, wederom heerlijke maaltijden gegeten en je kon ’s avonds zelfs je broodje knakworst boven het kampvuur maken! (Hulde aan de kookcie.) Weer een gezellige avond dus. Helaas ging het de volgende ochtend regenen, maar de ‘die-hards’ gingen natuurlijk het water nog even op! Er werd flink opgeruimd en tijdens de fietstocht terug werd er teruggekeken op een, wat mij betreft, zeer geslaagd weekend, dat helemaal ‘het einde’ was! Lianne Klaver

12


Juni 2009

boekrecensie Nachttrein naar Lissabon’ van Pascal Mercier Ik overdrijf niet als ik zeg dat het lezen van Nachttrein naar Lissabon als een reis is door de diepste diepten van de menselijke ziel. Het boek grijpt je bij de keel en sleurt je mee naar de meest afgelegen en verborgen plekken van het bestaan. Dit alles uiteraard gegoten in een prachtig verhaal. Raimund Gregorius is leraar in klassieke talen aan het gymnasium van Bern. Zijn leven is regelmatig en saai, om deze reden is zijn vrouw ook van hem gescheiden. Op een dag ontmoet hij een Portugese vrouw die zo’n indruk op hem achterlaat dat hij besluit zijn leven zoals het is achter zich te laten. Midden in een les verlaat hij de klas en gaat hij naar een antiquariaat waar hij een boek vindt van de Portugees Amadeu Inácio de Almeida Prado. Dit boek raakt hem zo diep dat hij meteen op de trein naar Lissabon springt om de schrijver te vinden. Helaas blijkt dat Padro dertig jaar geleden is overleden, door zijn nabestaanden en vrienden op te zoeken probeert Gregorius het leven van Padro te reconstrueren. Padro blijkt zo’n krachtige persoonlijkheid gehad te hebben dat hij grote sporen heeft achtergelaten in de levens van zijn naasten. Gregorius probeert erachter te komen wat het betekend om iemand te kennen. En of het wel mogelijk is om jezelf te kennen. Gedurende het gehele boek krijg je fragmenten te lezen uit het boek van Padro. Deze notities behandelen alle grote vragen van het bestaan zonder afgezaagd of saai te worden. Met de prachtige symboliek en literaire kracht die de stukken bevatten intrigeerden ze mij net zo erg als Gregorius. De belangrijkste van deze passages is een aan het eind van het boek. De passage benadrukt ook de symboliek van de titel ‘Nachttrein naar Lissabon’. Ieder van ons reist in een afgesloten coupé met vieze ramen, haperende verlichting en defecte verwarming, in een trein van onbekende lengte en twijfelachtige makelij, zonder duidelijke bestemming of dienstregeling, maar met een geheimzinnige conducteur en een grillige machinist, soms razend snel, soms tergend langzaam, via anonieme tussenstations met uit het niets opdoemende perronopzichters door duistere tunnels, totdat het voertuig definitief tot stilstand komt. GM

13


Juni 2009

Filmrecensie Film: Terminator: Salvation Zeer lang was de groep mannen waarmee ik naar Genre: Keiharde actie, science fiction The Terminator ging er van overtuigd dat ik niet Speelduur: 115 minuten stoer en mannelijk genoeg was om deze film aan Taal: Engels te kunnen. Gelukkig beschikt een vrouw over de nodige overtuigingskracht en zitten alle mannen uiteindelijk onder de plak bij de vrouwen, dus op een donderdagavond vertrok ik opgewekt naar de bioscoop. Na een lange dag stage lopen was ik wel toe aan een avondje bloed, ontploffingen en makkelijke dialogen, en dat is dan ook alles wat je moet verwachten van deze film. Voor degene die een opvoedingsachterstand hebben opgelopen op het gebied van film, zal ik het verhaal nog even uitleggen. De mensheid wordt bedreigd. De machines van Skynet komen je halen. Aaaah einde van de mensheid en de wereld zoals je deze kent. De machines moeten verslagen worden. John Connor is de stoere, gespierde oorlogsheld die dit voor elkaar gaat krijgen. Dus. In dit deel van de Terminator serie hebben de machines inmiddels een groot deel van de mensheid uitgeroeid en het verzet worstelt om de oorlog te winnen. Bij een inbraak aan het begin van de film, eentje waarbij uiteraard alleen onze held John Connor overleeft, weet het verzet beslag te leggen op een frequentie die de machines stil kan leggen. Het verzet plant dan ook een grootschalige aanval om in een keer af te rekenen met de machines. Ondertussen maken we kennis met Marcus, een voormalige tot de doodstraf veroordeelde moordenaar die zijn lichaam aan de wetenschap heeft geschonken en dus is omgebouwd tot half mens, half machine. Op zijn weg komt hij twee kinderen tegen, waaronder Kyle Reese, de vader van John Connor die John moet vinden (Ja Kyle Reese is hier een kind, een of ander ingewikkeld verhaal met tijdreizen, toekomst en verleden, kijk de vorige delen om dit te snappen en leg het mij uit). Kyle Reese wordt door de machines meegenomen naar het gevangenenkamp van Skynet, en Marcus wil hem kostte wat kost redden. Gelukkig kruist zijn pad dat van John Connor en na wat vertrouwenskwesties besluiten John en Marcus dat Marcus Skynet moet infiltreren als machine zodat John Connor de gevangenen kan bevrijden en vervolgens de boel kan opblazen. Als ik de afgelopen alinea doorlees, lijkt het nog een best ingewikkeld verhaal te zijn, maar stiekem is het dat eigenlijk niet. Terminator Salvation doet wat je ervan verwacht: er wordt geschoten, dingen ontploffen, het dreigt fout te gaan maar alles komt uiteindelijk goed. Absoluut dieptepunt van de film is als John en Marcus aan het eind een bevestigend knikje van dankbaarheid aan elkaar geven als Marcus zijn hart gaat doneren. De afsluitende woorden van de film sluiten daar in hun eigen afschuwelijke manier op aan. Daarentegen maakt een ge-CGIde Arnold Schwarzenegger (Arnie had het te druk met gouverneur spelen) die op het laatste moment opduikt (‘is het hem? Neeee vast niet… Het is hem wel!’) dit meer dan goed. Eigenlijk is The Terminator: Salvation gewoon zo slecht dat hij weer goed is.

14

JB


Juni 2009 Het einde der tijden

Het einde van de wereld. Misschien heb je een idee over hoe dat eruit ziet en misschien zelfs wel wanneer dat ongeveer zou moeten gebeuren. Kernoorlogen, meteorietinslagen, de opwarming van de aarde of pure vervuiling zullen vast je gedachten hebben gepasseerd. Je bent in ieder geval niet de enige persoon op de planeet die hier wel eens over na heeft gedacht.   In allerlei heilige geschriften wordt het einde van de wereld uitgebreid behandeld. In de Bijbel wordt gesproken over de Apocalyps, waar in het boek Openbaringen gesproken wordt over de Armageddon (de strijd tussen God en Satan die plaats zal vinden op Aarde). In andere minder bekende geschriften wordt opvallend vaak het jaar 2012 genoemd, de geschriften van de Pueblo-indianen, de Zulu’s en de Maya’s zijn hier allen voorbeelden van. De Maya’s zijn misschien wel het bekendst met hun voorspelling. Vaak wordt geroepen dat de Maya kalender op 21 december 2012 stopt en dat dat hun voorspelling is voor het einde van de wereld. Het ligt echter iets genuanceerder.   De Maya’s deden hun voorspellende uitspraken over het moment waarop het einde van de wereld zal zijn op basis van berekeningen die vandaag de dag nog steeds stand houden. Centraal hierbij staan hun kalenders waarvoor zij rekenden met perioden van 26.000 jaar en groter. Die perioden kwamen voort uit een eigen tijdsberekening die in nauwkeurigheid superieur schijnt te zijn aan onze eigen kalender. In de documentaire The Year Zero wijst een Maya tijdens een lezing op de fouten van onze Westerse kalender. Hij zegt dat als we naar het inzicht van de Maya’s goed hadden gerekend, we geen fouten hadden gemaakt in onze eigen kalendertelling. Dan was de maand oktober (oct = 8) nu de achtste maand geweest, november (nov = 9) de negende en december (dec = 10) de tiende. Er zijn enkele wetenschappers die pleiten om de kalendertelling van de Maya’s over te nemen.   De Maya’s waren haarscherp in hun berekeningen en konden in het verlengde hiervan ook haarscherp voorspellen. Ze waren zelfs zo specifiek dat ze in die enorme cyclus van 26.000 jaar tot op de dag nauwkeurig waren: 21 december 2012. Die datum markeert het einde van de grote kalender en van de cyclus van dertien zogenoemde baktuns, waarna de aarde begint aan de ‘periode van de vijfde zon’. Volgens hun berekeningen, die astronomisch nog steeds accuraat zijn, komt ons zonnestelsel dan op één lijn te staan met Hunab K’u, het centrum van de Melkweg, de plaats die de Maya’s de kosmische baarmoeder noemen.

15


Juni 2009

Op dat moment zou de Aarde samen met de Zon en rest van ons zonnestelsel op één lijn staan met het centrum van de Melkweg. Technisch kun je dan een soort nultoestand krijgen in de draaiïngen van de elektromagnetische velden van ons zonnestelsel. Volgens de overleveringen van de Hopi indianen duurt dit drie dagen; drie dagen van leegte en duisternis. Daarna kunnen de magnetische polen omkeren. Wie zal het zeggen?’ Hoe het ook zij, de Maya-telling begint dan opnieuw met het jaar nul. Het einde der tijden betekent volgens de Maya’s niet dat de aarde ontploft en in een zwart gat verdwijnt, maar dat een lange periode wordt afgesloten en dat op een hoger niveau aan een volgende periode wordt begonnen. De pest is alleen dat deze transformatie, zoals zo vaak bij een grote vooruitgang, wordt voorafgegaan door een berg ellende. Volgens de Maya’s zitten we nu middenin een periode van overgang. Met de huidige kredietcrisis en “the war on terror” zou je wel kunnen spreken van enige ellende. Als we de Maya’s zouden moeten geloven wordt het de komende tijd niet veel beter, eerder slechter. Maar mochten we als wereld redelijk ongeschonden uit deze ellende komen, dan begint vanaf 21 december 2012 een nieuwe periode met geluk en voorspoed.   Wat mij opviel toen ik laatst naar een Discovery aflevering keek over de cyclus van onze Zon was dat ook in 2012 de Zon op zijn actiefst is binnen deze cyclus. Volgens huidige berekeningen is de Zon op weg om naar een van zijn actiefste periode te gaan van de afgelopen 200 jaar. Wat daarbij vermeld werd was dat de Zon ergens in de 19e eeuw ook zo’n sterke periode had en dat er met een zonnevlam een hele berg elektromagnetische straling op de Aarde werd afgevuurd die werkte als een grote elektro magenitische puls (EMP). Deze staan er om bekend dat ze elektrische apparatuur kapot maken. In de 19e eeuw was er gelukkig vrij weinig elektrisch behalve de telegrafen (antieke telefoonlijnen op palen). Al deze telegrafen zijn toen doorgebrand. Je kunt je natuurlijk goed voorstellen wat een flinke EMP nu voor een schade aan zou kunnen richten (trouwe lezers van de Donald Duck hebben twee nummers geleden kunnen zien wat dit voor een chaos teweeg brengt).   Ik neem dit soort dingen uiteraard met een korreltje zout. Maar stiekem is het toch wel een beetje spannend wat 2012 met ons doet. Binnenkort verschijnt er in de bioscoop een film exact over dit onderwerp en die heet geheel niet verassend: “2012”. Ik zal deze rustig bekijken en de komende 2,5 jaar, met R.E.M.’s “it’s the end of the world as we know it (and I feel fine)” in mijn hoofd en hopen dat ik 21 december 2012 zal halen want een beetje geluk en voorspoed kan nooit kwaad. MdB

16


Juni 2009

‘t IJnde Ik zwem hier in ‘t IJ In ‘t IJ van ijsje maar niet van ei Ei van einde maar niet van mij Niet mijn einde maar van ‘t IJ Want ik zie de kant Het einde is nabij En een ander woordgrapje wat me net te binnen schiet terwijl ik dit schrijf Mijn leven is ten einde Ik ben nu een lijk Eindelijk ben je van me af

MdB

17


Het onderzoek onderzocht: nadenken over de dood

Juni 2009

Inderdaad, nu even een gezellig onderwerp: de dood. Het is iets vreselijks alledaags, het hoort erbij. Leven en dood gaan hand in hand. Maar dat vindt niet iedereen zo vanzelfsprekend. Genoeg mensen zijn terughoudend in het praten over of denken aan de dood, die gaan het uit de weg. En waar ik dus zo benieuwd naar was, dat was hoe dat aantal mensen zich verhoudt tot de grootte van de andere groep. Welnu, de resultaten zijn er en eigenlijk had ik meer ‘Jastemmers’ verwacht. Moet je nagaan hoe vaak je met de dood wordt geconfronteerd. Elke dag krijg je wel weer iets mee uit de media: opnieuw beschietingen in Afghanistan of Israël, de zoveelste maniak die z’n gezin uitmoordt, een nieuw zielig gamertje dat – “omdat de wereld zo slecht is” – weerloze scholieren kapot schiet, de aanslag in Apeldoorn, een vliegtuig dat uit de lucht komt zetten, terugblikken op Anne Frank en de holocaust… Zulke berichten blijven komen. Verder lijken er nog maar weinig volwassenenfilms uit te komen waarin niemand aan zijn eind dreigt te komen, is gekomen of zou moeten komen. In games hetzelfde verhaal. Afijn, het komt vaak voor en het zal allemaal best aanleiding geven tot het denken aan minder vrolijke dingen. Maar je eigen situatie is er ook nog. Niet alleen vanwege dood in jullie kringen, maar ook hoeveel geld je hebt bijvoorbeeld. Door geld ben je arm of rijk, verkeer je in goede of slechte omstandigheden. Hoe gelukkig maakt dat je? Heb je veel contacten of ben je eenzaam? Hebben je ouders vaak ruzie of niet? Ben je gezond, ben je tevreden met jezelf? Dat zijn allemaal zaken die je al dan niet gelukkig maken en beïnvloeden in de dingen waar je aan denkt. Klinkt mij tenminste logisch in de oren. En het klopt ook wel, hoor. Ik ervaar het ook. Niet dat ik er zo diep over nadenk, maar iedereen vraagt het zich toch weleens af? Als ik dood ga, wat gebeurt er dan? Daar zijn verschillende ideeën over. Wordt ’t zoetsappig lammetjes voeren met een harpje onder je arm, of tot in de eeuwigheid geketend keien stukslaan? Maar waar ik meer over zou willen weten, is wat er hoe dan ook zal gebeuren. Je uitvaart! Je wilt toch weten wie er gaan komen? Of wie er gaat huilen, welke muziek er gedraaid wordt, wat er over je gezegd gaat worden? Oké, over dat laatste valt wat te zeggen, maar toch. Daarom zou het ook zo leuk zijn om een proefbegrafenis te houden. Ja jongens. Over de dood kan je niet uitgepraat raken. Al is het maar om al die geloofsovertuigingen. Gek woord trouwens, geloofsovertuiging. Een geloof blijft iets dat je niet kunt bewijzen. Daar is het immers een geloof voor. Maar daarom mag je er juist niet arrogant over naar buiten treden, want je kunt niks bewijzen. Ik snap heus wel dat die mensen zichzelf overtuigd kunnen hebben en dat zodoende dat woord is ontstaan, maar je snapt wel wat ik bedoel. Ze kúnnen het helemaal niet weten. Niemand weet wat er gebeurt als je doodgaat en daarmee is het gezegd. Het is denk ik ook beter om onwetend te zijn. Stel je voor dat je zou weten dat er een soort rechter aan het eind van je leven gaat beslissen over hoe goed je geweest bent. Dat zou toch je hele leven beheersen? En bovendien, iets raadselachtigs kan heel romantisch zijn… Vind je dat nou niet wat? Kijk maar of jij de dood romantisch voor jezelf kunt maken. Dan doe ik het niet, ik hou van echte liefde. Dag schat! Net als bij de dood denk ik soms ook nog aan jou! Klinkt onbedoeld een beetje lullig, maar zo maak ik ’t toch nog een heel klein beetje romantisch. JP

18


Studeren duur? ProďŹ teer van de allerscherpste prijzen op je boeken! Studeren is al duur genoeg, dus koop je studieboeken bij Congo. Zo proďŹ teer je van hoge kortingen op je boeken. Hou de website, in de gaten voor het laatste boekennieuws en de juiste besteldata!

www.congo.eu Powered by


“The fantastic journey to the end of the world”

Juni 2009

Vroeger was reizen nog stoer! Reizen was voor mannen met baarden, gespierde armen en tatoeages. Reizen was voor gekken die dachten dat de aarde rond was en dat er heel ver weg nog meer land was. Tegenwoordig is een beetje verre reis voor iedereen mogelijk. Je googled wat of je stapt het eerste de beste reisbureau binnen en voila, your own instant journey to the end of the world! Maar zo zijn we natuurlijk niet getrouwd. De ‘echte’ reiziger regelt zijn eigen trip. De eerste stap is om een atlas op schoot te pakken en met je ogen dicht een random bestemming te selecteren, blind dartpeiltjes op een wandkaart gooien mag natuulijk ook. Stel, de bestemming is dan een subtropisch oord als Lutjebroek geworden, wees dan vrij om nog een keer stap één te herhalen. De volgende stap is bepalen wat op de desbetreffende random locatie de manier van reizen zal worden. Ga je voor een lift-trip, een cruise in je eigen barrel, een all-in-excursie of een OV-challenge? Figure it out, mate! Neem nou tropische bestemming nummero uno: Land’s end, Devon, UK. Dit mooie idyllische toeristische themapunt ligt op het meest zuid-westelijke puntje van de UK. Het eerst volgende wat je na dit punt tegen komt zijn de Verenigde Staten. Nou ja, eigelijk ook niet helemaal waar, want een eindje verderop liggen eerst nog The Isles of Scilly om over te struikelen. Dus zo land’s-enderig is Land’s End niet. Maar toch een mooie spot om heen te gaan. De trip erheen kan ook redelijk pittig zijn. Zeker met de gedachte in het achterhoofd dat reizen met OV in Engeland een eitje is (niet echt dus…). Dus huur een leuke auto, rijd door het prachtige Pieter Post landschap van Engeland en ‘Go Visit Land’s End’. Samen met nog 20.000 anderen, dat dan weer wel... De volgende hotspot op deze eindeloze lijst is natuurlijk Ushuaia. Ushu-watteh zul je wel denken. Ushuaia is de zuidelijkste stad op ons aardkloot. Ushuaia ligt in het zuiden van Argentinië aan de rand van Terra Del Fuego (Chili) op een eilandje. Vanaf hier vertrekken de schepen naar Antarctica. Deze stad is in het begin van de 20ste eeuw opgebouwd als gevangenisoord. Dit omdat het hip was om gevangenissen op eilanden te maken, want dit bemoeilijkt natuurlijk het ontsnappen. Ushuaia ligt in een prachtige omgeving waar je zeker een keer in je leven geweest moet zijn. En als je er dan toch in de buurt bent, ga dan meteen pinguïns spotten op Antarctica! Blijkbaar was gevangenen heel ver van de rest van de bewoonde wereld op een eiland gooien vroeger je van het, want zo is de kolonisatie van Australië, ons volgende verweggiestan oord, ook ooit begonnen. In 1606 legde de Nederlander Willem Janszoon aan in Noord-Australië op het stuk land dat nu Cape York heet. Helaas was deze oerhollandse pummel niet zo gecharmeerd van het hete, kleffe, woeste land en voer dus zonder het te claimen door. Nadat nog een paar niet zo snuggere Hollanders langs waren gekomen, legde Engelsman James Cook in 1770 aan op de plek waar nu Sydney ligt. Deze man eigende zich het land wel toe en noemde het NewSouth-Wales, en zo heet dit stuk van Australië nog steeds. De volgende 150 jaar werden er af en aan gevangenen en kolonisten naar de nieuwe kolonie verscheept. Hierdoor werd het land stukje bij beetje ontdekt, verkend en in kaart gebracht. In 1901 was het land volledig in kaart gebracht en gekoloniseerd. Sinds dat jaar is het dan ook een zelfstandige staat die toch nog een beetje bij Engeland hoort. Dit prachtige land heeft voor iedereen wat te bieden, en vooral

20


Juni 2009 voor de bedreven backpacker. Dus ga er heen en ervaar Australië zelf! Want natuurlijk niet kan ontbreken aan deze eindeloze lijst met een naderend einde is de Marianentrog. Deze trog die tussen de continenten Azië en Noord-Amerika ligt is zo’n 11.035 diep. Niet de juiste plek om je sleutels te laten vallen dus. Wie de Planet Earth serie van BBC heeft gezien, herinnert zich vast nog wel de alien-achtige glow in the dark disco beestjes van de Deep Blue Sea aflevering. Dit soort volk vind je dus in deze Marianentrog. Lijkt het je gezellig om hier eens een kijkje te gaan nemen? Beetje jammer want er bestaat nog geen duikcapsule voor mensen die zo diep kan gaan. Voor nu zul je het dus even moeten doen met de beelden die de hedendaagse techniek ons verschaft. Maar wie kun je ooit een weekendje 10.000 mijlen onder zee boeken… Als laatste is er nog het daadwerkelijke middle of nowhere, genaamd Amsterdam. Je zult wel denken:”Amsterdam, dat ligt toch midden in de wereld enzo?” Deze Amsterdam niet. Ik heb het namelijk over Ile Amsterdam. Dit eilandje ten grootte van ongeveer Ameland ligt midden in de Indische Oceaan en is het verst van het vaste land verwijderde eiland ter wereld. Helaas is dit Amsterdam eilandje niet zo bruisend als het echte Amsterdam want het enige wat je hier tegen zult komen zijn een paar Fransen die onderzoek doen naar de lokale flora en fauna. En o ja, het duurt drie weken met een schip om er te komen. Na deze tropische, verre, afgelegen en aan het einde van de wereld liggende hotspots te hebben behandeld is het nu tijd om zelf eens wat gaat ontdekken. So go and plan you own journey to the end of the world… IvdB

21


Juni 2009 The lights at the end of the tunnel are just the headlamps of an oncoming train Op een donkere decemberavond rijd je alleen in je auto naar huis. Het is laat, je bent moe en je had eigenlijk al uren in je bed willen liggen. Terwijl je door de heuvels naar huis rijdt, wordt je gebeld. Je tast naar de stoel naast je in een poging je telefoon te vinden. Shit, waar is dat ding! Je rijdt een tunnel in en je telefoon rinkelt gewoon door. Dan draai je je hoofd en reikt naar je telefoon. In een flits zie je een fel licht voor je en dan volgt er een knal… Tsjah, niet handig hè? Nou ben je dood. Was dat het nou waard? Het was maar de telefoon die over ging hoor. Je had altijd terug kunnen bellen. Daar sta je dan voor de hemelpoort en je vraagt je af wat er nou fout is gegaan in die laatste luttele seconden. Op het moment dat je je ogen even van de weg hield kwam er net een dikke vrachtwagen de hoek om scheuren. De chauffeur reed vrij hard omdat hij door het gezeik van zijn vrouw al aan de late kant was met het afleveren van zijn lading. En jij lette natuurlijk al helemaal niet op. Hoe langer je in de rij staat voor de hemelpoort (je was niet de enige die pech had vandaag), des te meer komt er naar boven over die gekke flits die je zag vlak voordat het licht uit ging. Je herinnert je je vader, die met zijn armen gespreid je lachend uit de lucht vangt. Je herinnert je je moeder die in de keuken koude limonade voor je maakt na een lange schooldag. Je herinnert je die leuke jonge, op dat feestje lang geleden, waar je je eerste zoen van kreeg. Je herinnert je je kat, die een spuitje krijgt bij de dierenartes. Je herinnert je ook nog je afstuderen, verjaardagen, ruzies, vakanties en colleges. Alles wat je ooit hebt meegemaakt flitst in een mum van tijd aan je voorbij. Het lijkt wel alsof je met de snelheid van het licht terug bent gegaan in de tijd. En dan is het afgelopen. Alles is donker en het enige wat er nog is, is die hemelpoort en die te lange rij. Had je maar de andere rij naast je gekozen, die is altijd sneller. En dan staat er achter je ook nog zo’n stom wijf dat loopt te zeiken over dat haar man altijd dronken thuis komt na zijn werk. Verderop in de rij staat trouwens best een leuke gozer. Hij kijkt om en lacht naar je. Je lacht terug. “Zo erg is het hier nog niet”, denk je bij jezelf. Dan komt de jongen ineens op je afgestapt. En jij besluit dat je dag niet meer stuk kan. Na enkele ferme stappen staat hij voor je en kijkt je intens aan. Dan ineens begint hij te bliepen. *Bliep*… *bliep*…*bliep*... Er zit duidelijk een ritme in. “Vreemd”, denk je bij jezelf en je knippert een paar keer met je ogen om te kijken of je alles wel helemaal goed hebt gezien. En dan zie je ineens een heel ander hoofd voor je. Een wat kalende man van midden in de 50 met een gek brilletje op zijn neus kijkt je zorgwekkend aan. Achter hem hangt een felle lamp waar je direct koppijn van krijgt. In de verte hoor je je moeder blij roepen: “oh schat, ze komt bij!” Na enkele seconden besef je wat er zojuist gebeurd is… Je moeder vertelt je over het ongeluk. Je auto ligt helemaal in de kreukels en de vrachtwagen die frontaal tegen je aan gereden is, is ook niet in al te beste staat. De chauffeur ligt in de kamer naast je met licht hoofdletsel. Je bent ongeveer twee uur buiten westen geweest en je hartslag was zo laag dat de monitoren hem niet waar konden nemen. Je ouders waren volledig in paniek en de artsen haden het al over donorformulieren en orgaantransplantaties.

22


Juni 2009 Maar je bent er weer! Je hebt alleen een bijna dood ervaring gehad. Na een hele rits tests en een paar nachtjes op de verkoever mag je weer naar huis. Panisch zit je naast je vader in de auto en besluit dat je nooit meer alleen achter het stuur stapt en voortaan altijd je telefoon uit zet voordat je de weg op gaat. Dus de volgende keer dat je een lichtje ziet aan het einde van de tunnel, doe je ogen dicht en wacht tot het over is (of ga vol op je rem staan)‌ IvdB

23


Juni 2009 Vier plekken om te promoveren Misschien ben je net begonnen met studeren en lijkt het einde van je opleiding nog lang niet in zicht, maar er komt een dag dat je moet beslissen wat je daarna zult gaan doen. Biologen willen vaak verder in de wetenschap en het leek de Gymno dan ook een goed idee om eens te kijken waar dat zoal mogelijk is. Wat blijkt? In de wetenschap zijn de mogelijkheden eindeloos… Groot-Brittannië Wie? Marjan van de Weg, 3e jaars promovendus bij the School of Geosciences, University of Edinburgh Studie? Biologie, richting Ecology (VU) en Global Environmental Change (University of Edinburgh) Tijd? 3 jaar Salaris? 1100 Pond per maand Marjan bestudeert fotosynthese in zogeheten cloud forests. ‘Dit zijn tropische nevelwouden, die ik bestudeer op het grensgebied van de Andes en de Amazone in Peru. Ik ben onderdeel van een project dat bekijkt hoe de koolstofkringloop daar wordt beïnvloed door verschillende omgevingsfactoren. Uiteindelijk is het de bedoeling dat ik de CO2-uitwisseling onder verschillende klimaatomstandigheden modelleer. ‘Ik heb eerst een (tweede) Master gevolgd in Edinburgh omdat het me leuk leek nog wat langer te studeren en een andere stad te leren kennen. Ik vond het onderzoek hier erg interessant, de universiteit heeft een goede reputatie en de sfeer was leuk, dus toen heb ik besloten te solliciteren voor een promotieplek. ‘Mijn PhD wordt betaald met een scholarship die wordt gefinancierd door de universiteit en door een NGO (niet-gouvernementele organisatie) in Amerika. Ik hoefde hier zelf niets voor te regelen. Vaak wordt onderzoek hier gefinancierd door een NERC (National Environmental Research Council) beurs, maar hier kun je pas aanspraak op maken als je minimaal drie jaar in Groot-Brittannië woont. Het helpt daarom om te zoeken naar plekken waarbij staat vermeld dat ze toegankelijk zijn voor alle EU-studenten. ‘Het grootste verschil met Nederland is denk ik dat je hier echt een studenten-status hebt en in Nederland niet. Een ander opvallend verschil is de tijd die je hier krijgt om te promoveren; een promotie duurt hier in principe 3 jaar. Soms kun je dit verlengen naar 3.5 jaar, maar dan moeten jij of je begeleider ergens geld vandaan zien te halen. Je moet sowieso binnen 4 jaar klaar zijn in verband met de scholarship. Je kunt wel wat extra geld verdienen met werkgroepjes begeleiden bijvoorbeeld. ‘Hier bij the School of Geosciences wordt meer faculteitsbreed gewerkt dan ik in Nederland gewend was, maar of dat ook representatief is voor de rest van Groot-Brittanië weet ik niet. Dit is aan de ene kant leuk, omdat je een beter idee krijgt van wat er allemaal gebeurt en er meer samenwerking is. Aan de andere kant is het jammer dat je niet altijd kunt overleggen met collega’s die met hetzelfde bezig zijn omdat ze in een ander gebouw werken. ‘De kosten van levensonderhoud zijn hier misschien iets hoger, maar dat merkte ik vooral toen ik hier net kwam wonen en de Pond nog sterker stond. Het is hier heel gebruikelijk

24


Juni 2009 om met een aantal mensen een (gemeubileerde) flat te delen waardoor een woning goed te betalen is. Omdat je hier in alles beschouwd wordt als student hoef je geen belasting te betalen en zelfs geen werkvergunning te regelen. ‘Als ik klaar ben met promoveren wil ik graag een post-doc gaan doen. Ik weet nog niet of ik in Edinburgh blijf, dat hangt af van wat voor banen er zijn en welke kant ik precies op wil in het onderzoek. Maar het is een hele leuke stad en in Schotland valt veel te zien en te doen, dus ik heb het hier erg naar mijn zin.’ Nederland Wie? Guus Heynen, 2e jaars promovendus bij het Nederlands Kanker Instituut (NKI) Studie? Bio-medische Wetenschappen, richting Oncology (UvA) Tijd? 4 - 6 jaar Salaris? 1500 euro netto per maand in het eerste jaar, daarna elk jaar 100 euro per maand erbij ‘Ik heb één van mijn Masterstages bij het NKI gedaan en dat beviel me erg goed. Het NKI is binnen Nederland de beste plaats om kankeronderzoek te doen, dus dit was eigenlijk ook de enige plaats waar ik graag wilde promoveren als ik in Nederland zou blijven. Ik heb een open sollicitatie gestuurd en werd uitgenodigd om een presentatie te komen geven over mijn stage. Op basis hiervan ben ik aangenomen. Mijn professor had al geld om mijn project te financieren dus ik hoefde niet voor mijn eigen beurs te zorgen. ‘Mijn onderzoek richt zich op een nieuwe theorie die kanker probeert te verklaren, de ‘kanker stamcel’ theorie. De theorie verklaart kanker door te stellen dat er binnen een tumor slechts een klein gedeelte van de cellen verantwoordelijk is voor het ontstaan, voortbestaan en het uitzaaien van de tumor: de ‘kanker stamcellen’. Men denkt dat als alle kanker stamcellen in een tumor gedood worden, de kanker geneest, zelfs als de andere cellen in de tumor nog niet dood zijn. Vermoed wordt dat deze kanker stamcellen met de huidige behandelmethoden heel moeilijk te doden zijn. Ik probeer in mijn onderzoek uit te vinden of kanker stamcellen bestaan en zo ja, welke eigenschappen ze hebben. Deze eigenschappen zouden dan weer gebruikt kunnen worden als doelwit van nieuwe therapieën. ‘De promotieduur aan het NKI is meestal langer dan de 4 jaar die je aan een Nederlandse universiteit krijgt. De projecten hier zijn vaak groot, vrij ambitieus en worden soms vanaf het begin opgezet waardoor het meer tijd kost voordat je resultaten hebt. Je hoeft daarom niet per se binnen 4 jaar klaar te zijn, er zijn vaak financiële middelen beschikbaar om langer door te gaan. Ik schat de gemiddelde promotieduur hier op ongeveer 5 jaar, zelf hoop ik in ieder geval binnen 6 jaar klaar te zijn. Na mijn promotie wil ik graag actief blijven in de wetenschap. Omdat ik ondertussen al vrij lang in Amsterdam woon lijkt het me leuk om één of twee post-docs in het buitenland te gaan doen. Daarna zou ik eventueel mijn eigen onderzoeksgroep willen beginnen, maar daarvoor bestaan maar weinig plaatsen en is het vereiste niveau erg hoog. Ik zou daarom ook richting het bedrijfsleven (farmaceutische industrie) of de overheid kunnen gaan.’

25


Verenigde Staten Wie? Jacqueline Siljee, 2e jaars promovendus aan The University of California, San Francisco (USCF) Studie? Biomedische Wetenschappen (UvA) Duur? 4 jaar Salaris? Gelijk aan salaris van Nederlandse AIO

Juni 2009

Jacqueline bestudeert de genetica van obesitas, met name die van de Melanocortin-4 Receptor die een belangrijke rol speelt in de energiehuishouding van voedselinname tot verbranding. ‘Ik ben bezig deze receptor te karakteriseren en de functie ervan binnen het brein en de projecties naar de rest van het lichaam verder uit te zoeken. ‘Tijdens een Masterstage in Amerika kwam ik erachter dat ik zowel het onderzoek als het land erg leuk en toegankelijk vond. Ik ben toen bij een aantal onderzoeksgroepen langs geweest om de promotiemogelijkheden te bespreken. Ik werd op meerdere labs uitgenodigd om te promoveren, mits ik in hun ‘program’ binnenkwam. Daarvoor moet je zorgen dat je volledig gefinancierd bent en dat is vaak moeilijk. ‘Geld moet je hier, als je niet zelf uit Amerika komt, vooral zelf regelen. De beste manier om naar de VS te gaan is met een Fullbright beurs, die niet alleen je kosten dekt maar ook je binnenkomst in het scholensysteem vergemakkelijkt. Het nadeel van deze beurs is dat je na ontvangst weer 2 jaar terug naar Nederland moet komen, dus het is niet de manier om hier permanent te gaan wonen. Ik heb uiteindelijk de AMC promotiebeurs binnengehaald waarmee ik eigenlijk 4 jaar in Amerika wilde werken. Maar je hebt daarvoor ook een Nederlandse promotor nodig en die wilde dat ik een aantal jaar in Nederland zou komen werken, dus doe ik nu twee jaar in Amerika en twee jaar in Nederland. Omdat ik een Nederlandse beurs heb krijg ik evenveel tijd om te promoveren. Amerikanen doen er tussen de 4 jaar (vooral artsen die ‘even snel’ promoveren) en 7 jaar (een goeie promotie) over, en veel ertussenin, afhankelijk van het instituut. UCSF streeft naar 5 jaar. ‘Er zijn veel verschillen met de Nederlandse onderzoekscultuur. Mensen werken hier vaak alleen aan een project en er is meer druk om te publiceren. Er zijn een stuk minder laboranten en gezamenlijke projecten dus je staat er helemaal zelf voor. Mensen werken hier heel hard, dat is ook de cultuur. Er wordt neergekeken op een 9-5 mentaliteit; wanneer je begint maakt niet uit, als je er maar goed lang bent. Ze nemen hier ook nooit vakantie. Een groot deel van de studenten wil professor worden en de kans om dat te worden is hier groter: er is meer geld voor onderzoek en de labs zijn vaak klein, waardoor er veel van kunnen bestaan. Voor werken met gevaarlijke stoffen, radioactiviteit of dieren heb je hier echt nul certificaten nodig. Een internettraining is meestal genoeg. ‘Het is leuk om in het buitenland een nieuwe vriendengroep op te bouwen en dingen te ondernemen die je anders niet zou doen. Maar het regelen van een plek, een beurs, een visum en al die andere dingen neemt heel veel tijd in beslag. Je kunt er maar het beste vol tegenaan gaan en elk obstakel nemen zoals het komt! Ik wil na het promoveren waarschijnlijk de academische wereld uit, het is te veel stress. Ik doe hier veel leuke dingen maar ben ook bijzonder veel tijd op mijn werk. Ik wil wat meer de sociale kant op en niet meer hoeven bedelen om grants en ander geld.’

26


Juni 2009

Australië Wie? Loes Koelewijn, 1e jaars promovendus aan het Macquarie Centre for Cognitive Science (MACCS), Macquarie University, Sydney Studie? Psychobiologie (UvA), richting Cognitive Neuroscience (UU) Duur? 2 – 3 ½ jaar Salaris? Iets minder dan 1000 Euro per maand ‘Ik ben eigenlijk toevallig in Australië terecht gekomen. Tijdens mijn Master in Utrecht werd ik in contact gebracht met een onderzoeksgroep in Australië. Met één onderzoekster klikte het goed en zij kon wel een stagiair gebruiken, dus zo kwam ik in Sydney terecht. Na een stage van een half jaar bood zij me een PhD plek aan. Ik moest daar wel even over nadenken omdat ik mijn familie en vrienden dan lang niet zou zien, maar uiteindelijk vonden we de perfecte oplossing: mijn adjunct-supervisor is een professor in Wales en ik kan 12 maanden onderzoek gaan doen in Cardiff. Zo ben ik (tijdelijk) een stuk dichterbij Nederland en kan ik van beide labs het werk doen dat ik erg leuk vind. ‘Ik doe onderzoek naar de verwerking van visuele aandachtsprocessen in de hersenen. Mijn onderzoek draait om de balans tussen visuele aspecten die onze aandacht (onbewust) trekken, en aspecten waarop we onze aandacht proberen te richten. Ik onderzoek dit met psychofysica (reactietijden in computertests) en met neuro-imaging (MEG en later fMRI). Ook ga ik me verdiepen in de methoden van deze imaging technieken en hun functionaliteit binnen dit onderzoek. ‘Ik moest aardig wat regelen voordat ik hier als PhD student kon beginnen. Ik moest een onderzoeksvoorstel indienen bij de universiteit en wachten op een visum, wat allebei veel tijd en papierwerk kostte. Als PhD student werk je hier op een scholarship. Deze dekt de torenhoge inschrijvingskosten voor internationale studenten aan de universiteit, de verplichte ziektekostenverzekering voor het visum en een bedrag om van te leven. ‘Er zijn veel verschillen met promoveren in Nederland. Hier ben je niet, zoals in Nederland, een werknemer met rechten, plichten en een volledig salaris, maar een post graduate student die alle universiteitsregels moet volgen (dus alles duurt lang en is moeilijk). Het voordeel is dat je veel vrijheid hebt en geen vaste werktijden aan hoeft te houden. Een groot nadeel is het lage salaris, de meeste PhD studenten werken dan ook bij als research assistent of tutor. Het verloop van de PhD is flexibeler dan in Nederland, je kunt het hier sneller doen als je wilt. Er is een maximum van 3,5 jaar vanwege restricties van de scholarship. ‘Australië is een prachtig land met veel internationale studenten, het is makkelijk om hier contact te maken en leuke dingen te doen. Het openbaar vervoer in Sydney is helaas dramatisch, ik ben elke dag 3 uur aan het reizen van en naar de universiteit. Maar het belangrijkste is dat ik het werk ontzettend leuk vind, geweldige begeleiders heb en heel veel nieuwe dingen meemaak. Ik kan iedereen aanraden (deels) te promoveren in het buitenland!’ MdJ

27


Juni 2009

Zomerfestivals Het is weer bijna zo ver, tegen de tijd dat jij deze Gymno in handen hebt, is de vakantie zo ongeveer aangebroken. Allicht heb je je hele vakantie al vol gepland, vage plannen gemaakt of lijkt het erop dat je de hele vakantie door kan blijven werken. Een ding is zeker, in de zomer hoor je toch minstens een festival bij te wonen om daar van een flinke portie goede muziek te genieten en lekker in het zonnetje te liggen of door de modder te banjeren. In het kader ‘de Gymno geeft tips voor vermaak tot het eind van de zomer’, hebben we voor jullie de leukste, eventueel gratis, festivals op een rijtje gezet. Parkpop, Zuiderpark, Den-Haag – zondag 28 juni – Gratis Parkpop, het grootste gratis festival van heel Europa, vindt dit jaar voor de 29e keer plaats en is altijd rede om een groot aantal mensen naar het Haagse Zuiderpark te lokken. Naast een podium waarop vooral Haagse bandjes te zien zijn, zijn er ook twee podia voor zowel nationale als internationale acts. Dit jaar staan onder andere De Staat, Miss Montreal, Boris, Triggerfinger, Milow, Shantel en Guus Meeuwis op het programma. Voor iedereen wat wils lijkt mij zo. Het festival is makkelijk te bereiken met de pendelbussen die vertrekken van stations Den-Haag CS en HS. www.parkpop.nl

Werfpop, Leidse hout, Leiden – zondag 12 juli – Gratis Werfpop is een klein gratis festival dat voornamelijk bezoekers trekt uit de omgeving Leiden, maar het is zeker de moeite waard om dit gezellige evenement te bezoeken. Dit jaar treden onder andere Rigby, The Fringe, Voicst en de Infadels op, en daarnaast kan je op het achterveld de nodige cultuur opsnuiven. Vanaf station Leiden Centraal kan je lopen naar het Leidse Hout. www.werfpop.nl

5 Days Off, Melkweg & Paradiso, Amsterdam – 15-19 juli - Dagkaartenprijs verschilt, passe-par-tout 65 euro Een groot festival dat alles te maken heeft met elektronische muziek en dat sinds 2001 georganiseerd wordt in Amsterdam. Het is ontstaan als spin-off van het Gentse 10 days off, maar heeft inmiddels ook zijn eigen naam gevestigd. Op dit festival kan elke elektro/ dubstep/minimal/drum ‘n’ bass/willekeurige andere elektronische stijl-fan zijn hartje ophalen, en met namen als Simian Mobile Disco, Does it Offend You, Yeah?, Jamie Lidell, Diplo, Crookers, De Jeugd van Tegenwoordig en vele anderen moet dat zeker lukken. www.5daysoff.nl

28


Juni 2009 Melt festival, Ferropolis, Duitsland – 17,18 en 19 juli – Dagkaartenprijs verschilt, 99,50 euro voor 3 dagen Lowlands is uitverkocht en jij hebt geen kaartje kunnen bemachtigen. Dat is balen. Gelukkig is er naast het verder weg gelegen Sziget ook nog het Duitse Melt! festival. Met het beste van Indie en elektronische acts belooft dit festival een feestje te worden. Denk daarbij aan namen als Bloc Party, Klaxons, Oasis, MSTRKRFT, Foals en nog heel veel meer. Wellicht een optie als je Budapest te ver weg vindt, maar toch dat echte festivalgevoel wil ervaren. www.meltfestival.de

Zomerconcerten in het Vondelpark, Amsterdam – hele zomer – Gratis Mocht je je vervelen in Amsterdam, dan worden de hele zomer gratis concerten en voorstellingen gegeven in ons eigen Vondelpark. Vorig jaar traden bands als Moke, Voicst en Hit Me TV op. Dit jaar is al bekend dat Lucky Fonz III optreedt op 19 juli, en er zal vast meer volgen. Dus mocht je op zoek zijn naar gratis vermaak in eigen stad, dan kan je Valtifest, NDSM werf, Amsterdam – 5 hier zeker terecht. september - 45 euro www.openluchttheater.nl Als je het begin van het collegejaar nog even wilt ontkennen, dan kan je voor de allerlaatste keer je festivalgear uit de kast trekken voor dit festival van 1 dag op de NDSM werf in Amsterdam. Dit festival wordt georganiseerd door Meubelstukken, het bedrijf van Joost van Bellen dat onder andere verantwoordelijk is voor de Rauwfeesten, en staat dus garant voor de leukste bands, DJ’s, straatmode, kunst en cultuur en vele andere dingen. Artiesten als Erol Alkan, Melomanics, Mr. Wix, Joost van Bellen en Aux Raus kunnen zeker een feestje bouwen, en met het thema ‘beestenboel’ belooft dit een gezellige bende te worden. www.valtifest.nl Om een lang verhaal kort te maken: haal je tent van zolder en zet je regenlaarzen klaar, en dan ben je helemaal klaar voor een zomer lang festival hoppen! JB

29


Juni 2009

Advertentie Print-bizz

30


Juni 2009 Einde bachelor… einde studententijd? Zo ben je nog maar net begonnen, zo ben je alweer bijna klaar met je bachelor. Verbazingwekkend hoe snel 3 jaar om kan vliegen. Vroeg ik me in m’n eerste jaar nog geregeld af waarom ik het nodig had gevonden naar Amsterdam te verhuizen, inmiddels ben ik ontzettend blij dat ik de beslissing gemaakt hebt, hoe hoog mijn middelbare schoolvrienden ook opgeven over het studeren (lees studentenleven) in Groningen. Ongetwijfeld hartstikke leuk, maar Amsterdam heeft toch iets „extra’s“. Tijdens mijn bachelor heb ik uiteraard de nodige tijd besteed aan het bezoeken van colleges, maken van opdrachten en leren van tentamens, maar ik heb gelukkig ook de nodige tijd besteed aan andere dingen. Een groot deel van die bezigheden bestond uit uitgaan en in bed liggen (jaaa... de beste tijd van je leven!). Ook een jaartje in het Congobestuur (de dankbare taak van boekencommissaris) heeft me buiten het studeren bezig gehouden. Maar nu, nu ben ik bijna klaar met mijn bachelor. Dat staat uiteraard niet gelijk aan het klaar zijn met studeren, ik heb natuurlijk nog mijn master voor de boeg.

stage) al achter. Als je elke dag om half 8 opstaat, heb je elke avond vanzelf rond een uur of 11 wel zin om je bed in te duiken omdat het vervelend is elke ochtend met tegenzin op te moeten staan en vervolgens de rest van de dag moe te zijn. Nee, een master zie ik nog niet zo zitten. Maar wat dan? Voor helemaal niets doen ben ik ook niet het type en zonder doel gaan werken lijkt me ook niks, dan kun je toch net zo goed aan je master beginnen. Tja, aangezien ik nu nog jong ben en dus nog tijd heb, dit een ultieme kans is en meer van dat soort clichés, ga ook ik op reis. Lekker mijn hoofd leeg maken, mezelf leren kennen en cultuur snuiven. Ik verwacht helaas niet er in Zuid-Amerika achter te komen welke master ik wil gaan doen (of eventueel nog een bachelor), maar na een tijdje afstand te hebben genomen van het studeren kan ik weer met een frisse blik alle opties afwegen. Helaas zal het serieuze leven dan toch echt beginnen... Maar misschien ben ik er tegen die tijd wel klaar voor. Ik ga in ieder geval eerst genieten van alles wat Zuid-Amerika te bieden heeft! RKD

Aan de ene kant lijkt het me zeker interessant om me verder te verdiepen en me wat serieuzer bezig te houden met wat ik nou eigenlijk ga doen later, maar aan de andere kant… ik voel me nog zo jong. Een onderzoeksmaster is bijna 1.5 jaar fulltime stage lopen, dus niks tijd voor besturen, werken of doordeweekse feestjes. En fulltime stage, dat is niet niks, daar kom ik nu (tijdens mijn jaja, welgeteld 3 maanden

31


Juni 2009 Het einde van het ‘normale’ denken... Derdejaars psychobiologie studente, 21 jaar, geïnteresseerd in menselijk gedrag dat niet binnen de maatstaven en ‘normen en waarden’ van onze maatschappij past, zoekt stage voor 5 maanden. En daar sta je dan op een koude maandagmorgen in februari. Stagedag 1. Werkelijk waar geen enkel idee wat je te wachten staat en na die 35 minuten door de stervende kou en regen te hebben gefietst eigenlijk ook niet zo’n zin meer om dat uit te zoeken. Maar oké, je gaat er toch voor want het hoort er nou eenmaal bij. Aangekomen op de onderzoeksafdeling van de Amsterdamse Geestelijke GezondheidsZorg ging ik aan de slag. Nog helemaal niet thuis in deze wereld las ik over allemaal ziektes, schreef ik onderzoeksverslagen en woonde ik besprekingen over de gang van zaken in de Amsterdamse GGZ bij. Maar daar kwam ik natuurlijk in eerste instantie helemaal niet voor, ik moest een eigen onderzoek doen. En dat is geschied… De globale opzet was als volgt: het blijkt uit allerlei onderzoeken dat Surinamers in Nederland een drie keer zo grote kans op schizofrenie hebben dan Nederlanders hier en Surinamers in Suriname. “Hoe kan dit?” vroeg ik me af. Dus ik deed een poging om het uit te zoeken. En dan kom je bij een ernstig schizofrene patiënt thuis om een uur lang allemaal vragen te stellen over de medicatie die hij gebruikt, over hoe het er voor staat met zijn sociale leven, over wat voor eem heftige dingen hij allemaal heeft meegemaakt in zijn leven, van wat voor lichamelijke klachten hij ooit allemaal last heeft gehad en ga zo maar door. En dan maak je af en toe vreemde dingen mee. De leukste patiënt was nog wel Meneer W (namen geheim). Meneer W woonde in een zorginstelling in Amsterdam Oost en spaarde oude horrorfilms. De hele dag zat hij naar die films te kijken en hij wist elke scène tot op het smerige detail te vertellen. Meneer W vertelde ook veel over zijn familie waar hij, in tegenstelling tot veel patiënten, nog wel veel contact mee had. Hij was dol op zijn nichtje en belde haar elke week. Meneer W werkte ook graag in de tuin en liet mij dat dan ook meermaals vol trots zien. Helaas had meneer W, net als bijna alle patiënten die ik gesproken heb, een probleem met drugs. Hij probeerde alles uit, rookte shag als een ketter en blowde ook veel. Meneer W was een hele aardige man die nu goed om kon gaan met zijn ziekte en erg blij was dat ik bij hem langs kwam. Een andere intrigerende patiënt was Meneer B. Meneer B was eind dertig en woonde zelfstandig in Amsterdam West. Toen ik zijn appartement in stapte kreeg ik het gevoel dat ik aan het verkeerde adres was. Deze levendige dertiger die als een gezonde Hollandse gozer overkwam, veel vrienden had en zijn zaakjes prima op orde had leek in geen velden of wegen op alle andere patiënten die ik tot dan toe had gezien. Hij bood me wat te drinken aan en we begonnen met het interview. Het gesprek verliep soepel en al snel kwam ik te weten hoe hij in de GGZ was beland en dat dit wel degelijk was wat hij nodig had. Hij kon niet omgaan met tegenslagen en raakte dan in een psychose. Hij had het hier heel zwaar mee. Tijdens het interview vertelde hij me dat hij er zo’n moeite mee had dat mensen hem

32


Juni 2009 niet geloofde als hij over zijn situatie vertelde. Hierdoor had hij moeite met het verkrijgen van een uitkering en verzekering, en zelfs de artsen twijfelden soms aan zijn psychische problemen. Ik heb veel geleerd die dag met Meneer B, want elke patiënt is anders en soms lijkt het alsof het heel goed gaat met iemand, maar schijn kan echt bedriegen. Een andere boeiende patiënt was Meneer Z. Meneer Z woonde ook begeleid in Amsterdam Oost. Het rare aan Meneer Z was dat hij er van overtuigd was dat hij niet thuis hoorde in de GGZ. Hij wist dit zo overtuigend te brengen dat ik hem in eerste instantie geloofde en twijfelde aan de reden van mijn aanwezigheid. Maar Meneer Z had wel degelijk een probleem, een heel groot probleem zelfs. Hij had ernstige wanen en desillusies. Hij geloofde in een complot van de GGZ tegen hem en was in de overtuiging dat hij hen toch te slim af was. Ook verkeerde Meneer Z in de veronderstelling dat zijn medepatiënten zijn tekeningen gestolen hadden en verkocht hadden voor drugs. Het interview met deze meneer was erg intrigerend en heel zwaar, maar zeker een goede voor mijn resultaten. Momenteel ben ik mijn data aan het uitwerken en aan het kijken of ik iets significants kan vinden. Zo niet, dan was het in ieder geval een goede en leerzame ervaring. Werken in de Amsterdamse GGZ is zwaar. De patiënten zijn vaak moeilijk te benaderen, de communicatie verloopt meestal moeizaam en wat ze te vertellen hebben is over het algemeen heel heftig. In de hoofden van deze mensen gaan zulke andere dingen om dan in onze hoofden en daar kunnen ze zelf niet zo veel aan doen, maar wij (de GGZ) kunnen dit wel. Maar praten met deze mensen is heel boeiend en door middel van de interviews kunnen we verbeteringen doorvoeren in de zorg voor deze patiënten. Ook zijn veel patiënten heel eenzaam en vinden ze het heel leuk dat er even iemand langs komt die echt naar ze luistert. Maar of ik hier echt de rest van mijn leven in zou kunnen werken… IvdB

33


Het orgasme; het einde van alles

Juni 2009

Dit geldt natuurlijk alleen voor de mannen onder jullie. Nadat de man zijn lozing heeft gedaan is het eigenlijk een gedane zaak, dit misschien op een paar uitzonderingen na (voel je je aangesproken? Vertel me je geheim!). Op deze uitzonderingsgevallen na kan de man na het leegblaffen van zijn sneeuwkanon lekker genieten van zijn ‘post-coïtale dip’ en met een goed excuus in slaap vallen. Voor vrouwen is dit echter een compleet ander verhaal. In tegenstelling tot een man, die zich meer karakteriseert als een atoombom (eenmalig gebruik), is de vrouw meer een machinegeweer. Sommige vrouwen schieten je op volle snelheid het ene na het andere orgasme om de oren. Andere vrouwen hebben juist erg veel moeite om dit hoogtepunt te bereiken, het wordt geschat dat 10% van alle vrouwen aan anorgasmia leidt. Anorgasmia komt in veel verschillende vormen: primair (de vrouw heeft nog nooit een orgasme bereikt), secundair (de vrouw heeft ooit wel een orgasme gehad), globaal (het orgasme kan op geen enkele manier bereikt worden) en situationeel (in sommige situaties kan een orgasme wel bereikt worden maar in andere niet). Maar laten we ons richten op de groep vrouwen die wel een orgasme kunnen bereiken. Onderzoekers op de Universiteit van Groningen hebben in 2006 een stel vrouwen onder de PET scanner gelegd terwijl ze een orgasme hadden om te kijken wat er nou precies gebeurt. Als controle lieten ze de vrouwen een orgasme faken. Naar hoe dit alles eruit moet hebben gezien kan ik alleen maar gissen. Je moet je bedenken dat de vrouw in kwestie in een enorme PET scanner ligt met een infuus in haar arm voor de contrastvloeistof. Haar hoofd is met een band aan de tafel vastgebonden omdat ze absoluut niet mag bewegen tijdens het scannen. Zoals je je kunt voorstellen is dit redelijk lastig als je een orgasme hebt. Vervolgens de orgasmen; deze werden teweeggebracht door hun mannelijke partners die clitorale stimulatie gaven met hun vingers. Het blijkt namelijk dat clitorale stimulatie het snelst tot een orgasme leidt (er zijn serieus studies die dit onderzocht hebben!).

34


Juni 2009 Het blijkt dat tijdens een orgasme het bloed uit de linker laterale orbitofrontale cortex wegvloeit, dit veroorzaakt dat de vrouw tijdens een orgasme niet zoveel controle heeft over haar lichaam. Ook vloeit er bloed weg uit de temporaal kwab, het wordt gedacht dat deze deactivatie het hoge opwindingsniveau teweeg brengt. Het gevoel dat je doet denken: ‘Jottum, dat was fijn zeg. Dat wil ik nog wel eens meemaken.’ wordt veroorzaakt door de afgifte van dopamine tijdens het orgasme. Wat er ook allemaal gebeurt in je hoofd tijdens een orgasme maakt eigenlijk uiteindelijk niks uit. Zolang je er maar van kan genieten vind ik alles best. GM Bronnen: Georgiadis, J.R. et al. (2006). Regional cerebral blood flow changes associated with clitorally induced orgasm in healthy women. European Journal of Neuroscience, 24, 3305-3316. http://www.sogc.org/health/health-myths_e.asp

35


Juni 2009 Het werkende leven, het einde of het begin? Vlak voordat ik na jaren lidmaatschap en meestal trouwe dienst eindelijk helemaal opstapte bij de Gymno-redactie, gooide ik een laatste balletje op. Is het geen idee om naast onderwerpen over studeren en feesten iets over het leven na de studie in de Gymno te hebben? Of eigenlijk het gebrek aan leven dat werken heet. Per slot van rekening is de motivatie om te gaan studeren vaak om later een leuke baan te scoren. Toen ik nog midden in de tentamens en verslagen zat, vertelde ik vaak aan een ieder die het vroeg of horen wilde wat mij leuk leek en hoe ik dacht dat te bereiken. Tegen het eind van mijn studie had ik echter voornamelijk de binnenkant van laboratoria gezien. En dat was nu juist de plek waarvan ik al jaren riep dat ik daar nooit wilde werken. Eigenlijk had ik dus geen idee waar dan wel…  Vanuit de Master Science, Technology & Public Management kwam ik terecht bij een lobby kantoor in Den Haag. Daar heb ik onderzoek gedaan naar de rol van Public Affairs in de ontwikkeling van biobrandstoffen. Niet echt iets medisch of biologisch, maar werken in die omgeving was voor mij de eerste kennismaking met de mogelijkheden die je als ‘bètaprofessional’ buiten het fundamentele onderzoek hebt. Na mijn afstuderen ben ik op zoek gegaan naar een baan waarbij ik mijn medisch-biologisch opleiding kon combineren andere terreinen. Na twee maanden werd mij een functie aangeboden bij Centocor, een grote fabrikant van bio-tech geneesmiddelen. (Dit ging overigens via DOCS International, een detacheerbureau gespecialiseerd in de medische sector, zeker een aanrader voor afgestudeerde medisch-, psycho- en biologen!) Na een succesvolle sollicitatie kon ik aan de slag als Associate Outcomes Research & Regulatory Support, een hele mond vol! Inmiddels werk ik al ruim een jaar met veel plezier bij het Europese hoofdkantoor in Leiden. Primair richt ik mij op daar op ‘Health Economics’. Binnen deze discipline wordt niet alleen gekeken naar de fysiologische werkzaamheid van geneesmiddelen, maar tevens naar de effecten die medische interventies hebben op de patiënt, maatschappij en economie. Als bio-tech bedrijf is Centocor gespecialiseerd in de ontwikkeling, productie en verkoop van o.a. monoklonale anti-lichamen. Deze geneesmiddelen, ook wel ‘biologics’ genoemd, zijn in rap tempo hun intrede aan het maken in de farmaceutische markt en klinische geneeskunde. Voor Centocor is op dit moment Remicade een grote ‘blockbuster’. Remicade is een chimerisch anti-lichaam, dat bindt aan Tumor Necrosis Factor alfa (TNF-α), een cytokine betrokken bij ontstekingscascades in het hele lichaam. Het onderdrukt de ontstekingsreactie en is werkzaam bij patiënten die lijden aan chronische ontstekingsziekten als Reumatoïde Artritis, Psoriasis of de ziekte van Crohn. Voor veel ernstig zieke patiënten die geen baat meer hebben bij een standaard therapie zijn deze geneesmiddelen zeer effectief. Aan de ontwikkeling, productie, toediening en wetenschappelijk ondersteuning van biologics hangt echter wel een prijskaartje. Voor overheden, ziektekostenverzekeraars en de maatschappij in zijn geheel is het derhalve belangrijk om de kosten van dit soort dure behandelingen niet te zwaar op het gezondheidszorgbudget te laten drukken. Voor fabrikanten is het dus zaak aan te tonen dat hun product kosteneffectief is. Dat is waar het om draait binnen Outcomes Research. Voor mij betekent dat praktisch dat ik onze groep op de hoogte houd van alle medische en economische publicaties over Remicade en onze indicatiegebieden. Die informatie gebruiken wij om allerlei andere materialen te maken die

36


Juni 2009 nodig zijn om de waarde van ons product aan te tonen in zowel de medische sector als bij de vergoedingsautoriteiten in heel Europa. Ik werk voornamelijk op kantoor in Leiden en gemiddeld reis ik 2-3 keer per jaar naar congressen. Werken bij Centocor betekent dus dat je enorm internationaal georiënteerd bent. Ik heb dan ook collega’s uit heel Europa en de VS en de voertaal is logischerwijs Engels. Na ruim een jaar wordt het werk steeds leuker en ondanks het soms negatieve imago van de industrie geeft het veel voldoening bij te dragen aan het kosteneffectief gebruik van geneesmiddelen. Health Economics zijn niet meer weg te denken uit de gezondheidszorg en heeft veel bio-medisch talent nodig. Als je multidisciplinair bent ingesteld, een gedegen medische kennis bezit en houdt van een internationale werkomgeving, dan is het misschien iets voor jou!   Heb je vragen over Health Economics, Outcomes Research of werken in de farmaceutische industrie? Mail het de Gymno-redactie.  Jurgen Huismans    Voor de volgende keer nemen we een kijkje in de onderzoekswereld van de Moleculaire (plantenbio-) Genetica. Daartoe geef ik graag de pen door aan: Marijn Knip 

37


Juni 2009 Who wants to live forever? - Queen Volgens een rapport van het Centraal Bureau voor Statistiek uit 2008, “Gezondheid en zorg in cijfers”, is de levensverwachting in Nederland door de verbeterde gezondheidszorg in de afgelopen eeuw voor mannen met 25 jaar en voor vrouwen met 28 jaar toegenomen. In de gerontologie wordt er echter ook gericht onderzoek gedaan naar de biologische oorzaken van veroudering, wat niet hetzelfde is als geriatrie, dat zich bezighoud met ouderdomsziekten. Een bekend thema in de gerontologie is het verband tussen veroudering en telomeren, de uiteinden van chromosomen die bij elke celdeling korter worden. Cellen kunnen ongeveer 60 keer delen voordat de telomeren ‘op’ zijn, waarna de chromosomen instabiel kunnen worden. Dit kan leiden tot schade aan het DNA, met ouderdomsziekten als gevolg. Volgens Nalapareddy et al. (2008) wijst de literatuur uit dat DNA schade door korte telomeren bijdraagt aan ouderdomsziekten, maar het blijkt lastig om de bepalen hoe groot die bijdrage nu is. Dat telomeerlengte gekoppeld is aan leeftijd blijkt onder andere uit een studie van Njajou et al. (2007): zij maten bij een kleine 1000 mannen en vrouwen uit Amish families (die weigeren van technologie gebruik te maken) telomeerlengtes, waarbij de leeftijd negatief gecorreleerd was aan telomeerlengte. Dus hoe hoger de leeftijd, hoe korter de telomeren. Een ander belangrijke bron van veroudering schijnt het metabolisme te zijn, oftewel de opbouw en afbraak van stoffen in de cel. Klinkt een beetje als ‘van leven ga je dood’, want zonder metabolisme doet een cel niet zoveel. Dat klopt, maar het metabolisme zorgt op verschillende manieren voor veroudering. Dit kan bestudeerd worden met behulp van calorie-restrictie (CR), waarbij de experimentele groep minder te eten krijgen dan de controlegroep. In de jaren ’30 werd met deze methode al ontdekt dat CR de gemiddelde leeftijd van mannetjesratten verhoogt. Bij apen blijkt CR ook levensverlengend te werken, maar deze experimenten lopen nog. Maar waarom kunnen (in ieder geval) proefdieren ouder worden door CR? Heilbronn & Ravussin (2003) bespreken meerdere mechanismen hiervoor. Zo zou CR de snelheid van het metabolisme omlaag brengen, wat de oxidatieve schade beperkt. Zuurstof wordt namelijk niet alleen braaf omgezet in CO2, maar vormt in kleine hoeveelheden ook reactive oxygen species (ROS), zoals superoxide (O2-), waterstofperoxide en OH-. ROS beschadigen DNA en eiwitten, wat veroudering in de hand werkt. Daarnaast zul je van CR natuurlijk niet snel dik worden, wat ook weer goed is voor hart en vaten. Bovendien blijkt het de gevoeligheid voor insuline te verhogen. Hoewel er dus veel onderzoek wordt gedaan naar veroudering en de resultaten er niet om liegen, duurt het nog wel even voordat we als goden en godinnen ons kunnen bedienen van levenselixer om zo de pagina’s van de Vrolik & Groot voor eeuwig te besmeuren. Maar niet als het ligt aan Aubrey de Grey, computerwetenschapper en autodidact biogerontoloog. Volgens hem zouden over 40 jaar al medische behandelingen mogelijk zijn die je overige levensduur met een factor drie kunnen verlengen. Natuurlijk nadat dit eerst gelukt is met muizen. Dus als je nu 20 bent, zou je op je 60ste toch zeker nog 30 jaar voor de boeg hebben, en met een beetje mazzel zelfs 60 jaar. De Grey vindt dat wij de toekomstige mensheid het recht niet mogen ontnemen om te kunnen kiezen hoe lang ze leven. Dus bedacht hij SENS*, een plan om de in zijn ogen zeven meest belangrijke veroorzakers van cellulaire schade aan

38


Juni 2009 te pakken. “Haha… gekke hippie”, zul je denken, maar hij is niet op zijn hoofd gevallen: zijn eerste publicatie over dit onderwerp kwam twee jaar nadat hij zich begon in te lezen, en de lijst met artikelen (vooral theorie) groeit alsmaar door. De redenering achter SENS gaat ongeveer zo: alle cellulaire processen, waarvan het metabolisme een van de belangrijkste is, veroorzaken schade en ophopende schade veroorzaakt naar verloop van tijd kwalen, die uiteindelijk tot de dood leiden. Waar gerontologie het metabolisme in detail wil begrijpen en beïnvloeden – een hels karwei - en geriatrie de kwalen probeert te verhelpen - als het eigenlijk al te laat is - probeert SENS de schade weg te vangen voordat het tot kwalen leidt. Als je maar op tijd je auto laat nakijken en kapotte onderdelen vervangt, heeft je auto in principe het eeuwige leven. Niet dat het financieel gezien handig is, maar toch. Je hoeft niet eens te weten hoe die schade precies tot stand komt, als je achterstallig onderhoud maar vermijdt. En omdat deze methode naar verwachting verbetert wordt over de jaren, zouden jonge mensen van nu al extreem oud (denk honderden jaren) kunnen worden, door iets wat De Grey Longevity Escape Velocity noemt: in de tijd die je door nietgeoptimaliseerde technieken erbij krijgt, is de techniek zo verbeterd, dat jouw leeftijd nog verder verlengd kan worden, ad infinitum. Klinkt allemaal niet onlogisch (voor mij als psychobioloog), maar een beetje bioloog heeft geleerd dat een cel geen auto is. Biologische systemen gedragen zich niet zoals samenraapsels van auto-onderdelen, maar als één geheel waar in principe alles invloed op alles heeft. Dit maakt De Grey’s plan lastiger dan het lijkt. Dit is ook een van de punten waar Sherwin Nuland, professor in de klinische chirurgie van de Yale University’s School of Medicine, op wijst in een uitgebreid artikel in de Technology Review van 2005. Hierin roemt hij Aubrey de Grey om zijn intellect, gedrevenheid en onweerstaanbare ogen, maar tegelijkertijd snapt hij niet dat hij die kwaliteiten niet voor iets beters gebruikt. Op zijn beurt snapt De Grey ook wel dat een cel geen auto is, maar hij vertrouwt op de benodigde technologische ontwikkeling om alle problemen op zijn tijd op te lossen. Om een beter idee te krijgen van zijn plannen, zou je eens zijn presentatie op www.ted.com moeten bekijken, een vermakelijk en interessant verhaal. Maar… who wants to live forever? Het spreekt natuurlijk ontzettend tot de verbeelding om over 1000 jaar getuige te zijn van ontwikkelingen die we ons nu nog niet eens kunnen voorstellen. Maar tegen die tijd zijn die ontwikkelingen misschien helemaal niet meer zo fascinerend als nu. Dan zou je je moeten laten invriezen of iets dergelijks, maar dat is weer een heel ander verhaal. Het aloude carpe diem lijkt me wel op zijn plaats. Of, om de vraag maar in dezelfde geest te beantwoorden: Forever is our today. TR

39


Juni 2009 * Strategies for Engineered Neglegible Senescence Referenties Gezondheid en zorg in cijfers Centraal Bureau voor de Statistiek, Den Haag/Heerlen, 2008. Omer T. Njajou, Richard M. Cawthon, Coleen M. Damcott, Shih-Hsuan Wu, Sandy Ott, Michael J. Garant, Elizabeth H. Blackburn, Braxton D. Mitchell, Alan R. Shuldiner, and Wen-Chi Hsueh. Telomere length is paternally inherited and is associated with parental lifespan (2007). PNAS vol. 104 no. 29, 12135-12139 Heilbron, L K, Ravussin, E. Calorie restriction and aging: review of the literature and implications for studies in humans. The American Journal of Clinical Nutrition (2003); 78:361–9 http://sens.org http://www.technologyreview.com/biomedicine/14147/page1

40


Juni 2009

41


Juni 2009

Vrolik & Groot Eindeloos lang en hard

Warm weer doet wat met een mens. Naakt voert de boventoon en men is vaker nat dan droog. Nattigheid leidt bijna altijd tot geiligheid en natuurlijk gaat het weer over het laatste in deze rubriek. Met een aantal zogeheten “mooi weer” activiteiten achter de rug hebben wij weer enkele vunzigheden voor u op een rijtje gezet. Te beginnen bij de liftwedstrijd, ditmaal naar Slowakijë. Met alle neukschuren (tenten) opgezet kon het feest beginnen. Britt van der P(lastic hulpmiddelen?) nam het voortouw en wist Boy V(ariatie is belangrijk) in de brandende zon de tent in te lokken. Ik weet niet wat voor een tent ze heeft, maar die tentstokken konden behoorlijk wat hebben. Waar de gemiddelde Quechua al kapot gaat na een matige erectie wist het tentje van Britt van der P(raktische penetraties) Boy V(leeschlul)’s enorme paal binnen de ritsen te houden. Uiteraard spreek ik hier niet over de ritsen van Boy V(an achter naai ik je opening dicht) zijn broek. Britt van der P(iemels in mijn keelgat) kon hiermee vervolgens hard aan de slag en dat deed ze. Natuurlijk is één dikke lul niet genoeg voor Britt van der P(enis + penis is twee penis). Wouter B(randende ballen) had ook wat hangen waar Britt van der P(rotesteren heeft geen zin) graag mee aan de slag ging. Wouter B(on Jovi heeft minder seks dan ik) moest wel eerst een flink eind door een Slowaakse woestijn ploeteren alvorens bij een idyllisch stroompje te belanden waar hij uit de kleren kon en even flink achter de ballen gewassen kon worden. Natuurlijk was Britt van der P(lotseling ejaculeren wordt afgestraft) niet de enige vrouw die de Slowaakse ballengriep had gekregen. Francis Z(oet) had ook trek en heeft naar horen zeggen Mattie F(riemelen is voor mietjes) eens flink onder handen genomen. Nadat Francis Z(on, zee, strand en een pik in mijn hand) klaar was met Mattie F(iets, fiets, fiets, ik neuk je helemaal voor niets) kreeg hij honger naar meer. Eenmaal weer in het Amsterdamse wist Mattie F(antastisch met twee vingers) de onschuldig ogende Beau B(roekhof) mee te lokken om eens goed te kunnen vunzen. Als onze geile Mattie F(istfucken kan ik ook) zo door gaat, dan hierbij een waarschuwing voor alle meisjes van de barcommissie. Beau B(runette en een raket in bed) en Francis Z(ondvloed tussen mijn dijen) zijn al geswaffeld dus het kan niet lang meer duren voordat het volgende slachtoffer valt.   Wat het tegenwoordig ook goed doet bij de Congolees is de eigen feestjes. Verjaardagen, housewarmings, etc. Zolang tongdeponaties (of andere lichaamsdelen voor/in het goede doel) gedaan kunnen worden, zijn de Congolezen er als geile kippetjes bij. Dat het werkt als een soort ruilhandel blijkt wel uit het volgende voorbeeld: Op een housewarming van onder andere Renee K(om) D(an laat ik je mijn slaapkamer zien) werden Thomas S(laapfeestjes zijn mijn specialiteit) en Lucie van den E(et meer dan alleen een beschuitje ‘s ochtends) innig omstrengeld op een matrasje gevonden. Zij hadden elkaar mooi gespot tijdens het liften en hadden nu de kans gevonden om eens lekker bij elkaar in de broek te voelen. Thomas S(olide keukentafels hebben mijn voorkeur) op zijn beurt, gaf een mooi verjaardagsfeest en daar kon Renee K(ont) D(e lucht in) zich eens te goed doen aan een van de wat onbekendere Congolezen in onze gelederen. Maarten R(ouwet)

42


Juni 2009 heeft zich lang schuil kunnen houden en uit de handen van de grijpgrage Congolese meisjes. Maar zodra Maarten R(aggende mannen) zich uit de schaduw bewoog greep Renee K(en je de) D(onkeypunch?) haar kans om aan meer dan alleen zijn schaduw te sabbelen. Meer onbekende mensen waren te vinden op het bèta-feest georganiseerd door alle bèta studieverenigingen. Nu hadden de mannen en vrouwen van Congo een hele berg nieuw vlees voor de kiezen gekregen. Helaas leverde dit geen spectaculaire resultaten op. Misschien had men te véél keus! Gelukkig waren er nog wel mensen die voor de bekende weg kozen zodat er in ieder geval nog wel iets gebeurde. Kjilleke van B(eland graag bij je in bed) heeft vast de vorige V&G gelezen waarin stond dat ze op moest passen dat Wouter B(en zo bij je weg) niet in de klauwen van een ander zou eindigen. Wouter B(ritt?) werd na zijn uitstapje tijdens het liften weer mooi in de handjes gedreven van Kjilleke van B(lond? Was ze blond?!). Midden op het podium zo dat iedere andere vrouw het goed kon zien werd Wouter B(runette heeft uiteindelijk toch mijn voorkeur) eens flink in de mond geroerd. Zo maak je een statement!   Soms zijn er echter helemaal geen feestjes nodig om eens flink je genitaliën buiten te hangen. Inger van den B(orstensvol sexuele energie) is het hier roerend mee eens en heeft de speekselklieren van Bart van der M(asturbatie is een vorm van vrije expressie) onderworpen aan een prestatie test. Het feit dat ze terug kwam voor een dubbelcheck doet ons vermoeden dat ze naar behoren werken. Ook Merel J(eetje! Wat groot!) is goed op dreef en heeft Peter B(est enorm geschapen) weten te strikken voor een stevig pontje tongseks. Naar verluid heeft Merel J(aagt graag op groot wild) het beestje Peter B(okito krijgt van mij een minderwaardigheidscomplex) meer dan eens geschoten. Of ze hem al in haar kooitje heeft weten te lokken is echter onbekend.   Last but not least was daar het zeilweekend. Lekker dobberen met windkracht 0,5 in de brandende zon. Precies zoals men het fijn vindt. Adam K(an meer dan alleen zeilen) had daar echter niet genoeg aan en had Rosa B(randenburg) fijntjes in zijn bootje gelokt. Om daarna na een heel dagje dobberen ‘s avonds toe te kunnen slaan. Terwijl iedereen rustig rond het kampvuurtje liedjes aan het zingen was, lagen Rosa B(ootje varen, Adam rijden) en Adam K(ijkt naar je sterretje) zogenaamd sterren te kijken. Maar op het moment dat je harder smakt dan dat Frank M(egafoon heb ik niet nodig) een liedje kan zingen dan moet je ook niet doen alsof. Gelukkig hadden beide geilaards dat vrij snel door en trokken zich terug in de tent. Helaas waren ze vergeten dat een tentdoek hooguit 5mm dik is en absoluut niet isolerend dus op weg naar de wc werd je gelijk weer op de hoogte gesteld van beider prestaties. De V&G is uiteraard wel wat gewend en geeft dan ook ter goed advies mee dat het nog best wel een toontje hoger kan Adam K(omt als een kanon) en Rosa B(oomboxen overstemmen mij niet).   Uiteraard gaat de V&G nu in de zomer-pitstop, maar dat betekent nog niet dat jullie dan ook maar automatisch in de masturbeerstand mogen gaan staan. De V&G zal alles keurig bijhouden zodat de nieuwe lichting studenten in september gelijk op de hoogte gesteld kan worden van het geilheidsniveau van de Congolees. Fuck ze en tot de volgende keer!

43


Juni 2009

Vrouwen: Eeuwig aan de lijn Mannen: Eeuwig aan het lijntje

44

Ziet Het Einde  

De Gymnorhina, het verenigingsblad van Biologenvereniging Congo

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you