Issuu on Google+

ข้อเสนอแนะทางนโยบาย สำำหรับกำรประชุมระดมควำมคิดเห็นของผู้เชีย ่ วชำญระดับส้ง ชุดที่ 1

“อนำคตของประเทศไทยในปี 2020: นัยต่อกำรพัฒนำเทคโนโลยีสำรสนเทศและกำรสื่อสำร (ICT2020)” กลุ่มสังคม

โดย แผนงำน ICT เพื่อสุขภำวะออนไลน์และกำรสนับสนุนภำคีเครือข่ำย สำำนักงำนกองทุนสนับสนุน กำรสรูำงเสริมสุขภำพ (สสส.)

1. ภาพสังคมไทยโดยรวมในอีก 10 ปี ข้างหน้ า และบทบาทของนโยบาย ICT สังคมไทยโดยรวมในอีก 10 ปี ขำู งหนู ำ จะยังคงประกอบดูวยสองส่วนใหญ่ๆ ทีพ ่ ัฒนำค่้ขนำนกันไป ไดูแก่สังคมเมือง และสังคมชุมชนทูองถิ่น สังคมทัง้ สองภำคนี้ต่ำงๆ มีปัญหำและควำมตูองกำรของ ตนเอง และมีจุดเชื่อมต่อกัน ในลักษณะที่สังคมทูองถิ่นกำำลังเผชิญกับควำมทูำทำยในกำรมีชีวิตอย่ำง มีคุณภำพท่ำมกลำงควำมเปลี่ยนแปลงของทัง้ ประเทศและทัง้ โลก และค่อยๆ กลำยเป็ นเมืองมำกขึ้น ซึ่งกำรบรรจบเขูำหำสังคมเมืองนี่เองที่ก่อใหูเกิดปั ญหำและควำมทูำทำย ในขณะสังคมเมืองเองก็ตูอง พัฒนำใหูเป็ นเมืองที่มค ี ุณภำพและใชูศักยภำพของตนในกำรเกื้อหนุนส่วนอื่นที่มีโอกำสนู อยกว่ำ นโยบำย ICT สำมำรถมีส่วนช่วยแกูไขไดูอย่ำงมีนัยสำำคัญ ดังนัน ้ บทบำทของนโยบำย ICT ต่อสังคมจึงควรมีตำมกรอบคิดดังนี้ 1. ICT เพื่อกำรดำารงรักษาวิถีชีวิตและเกื้อหนุนกำรดำำรงชีวิตในสังคมชุมชนและทูองถิ่น 2. ICT เพื่อกำรสนั บสนุนการส่งผ่านจำกสังคมทูองถิ่นไปส่้สังคมเมืองอย่ำงมีคุณภำพ

3. ICT เพื่อกำรพัฒนาสังคมเมืองใหูบรรลุศักยภำพเพื่อผลประโยชน์ของสังคมโดยรวม 4. ICT เพื่อกำรประสานความเข้าใจระหว่ำงส่วนต่ำงๆ ของสังคม 1.1 ICT เพื่อการดำารงรักษาวิถช ี ีวิตและเกือ ้ หนุนการดำารงชีวิตในสังคมชุมชนและท้องถิ่น เปูำหมำยของนโยบำย ICT สำำหรับสังคมทูองถิ่นโดยตรง คือกำรช่วยใหูคนในทูองถิ่นสำมำรถดำำรง ชีวิตตำมปกติไดูอย่ำงไม่ลำำบำก และช่วยดำำรงรักษำวิถีชีวิตและคุณค่ำในทูองถิ่นที่เป็ นรำกฐำนของ สังคมนัน ้ ๆ แต่กำำลังเปลี่ยนแปลงอย่ำงรวดเร็ว ประเด็นทำงนโยบำยที่เกีย ่ วขูองมีดงั นี้ •

กำรใชูเครื่องมือทำงเทคโนโลยีเพื่อกำรประกอบอำชีพ เช่น Application และ Content บน โทรศัพท์มือถือที่มผ ี ู้ใชูงำนอย่ำงแพร่หลำย สำำหรับกำรขอและเปรียบเทียบรำคำขำยผลผลิต เพื่อตัดปั ญหำพ่อคูำคนกลำงและกำรขำดขูอม้ล 1


กำรใชูเครื่องมือทำงเทคโนโลยีโดยคนในชุมชนเพื่อกำรมีส่วนร่วมในกำรเฝู ำระวังปั ญหำต่ำงๆ ในชุมชน เช่น กำรเฝู ำระวังโรคระบำด อำชญำกรรม ภัยธรรมชำติ พื้นที่เสี่ยงทำงสังคม

กำรเขูำถึงเครื่องมือทำงเทคโนโลยีเพื่อกำรเรียนรู้และพัฒนำศักยภำพตนเอง เช่น ศ้นย์เรียน รู้ทำงไกล นโยบำยดูำนกำรศึกษำ กำรร่วมมือกับภำคธุรกิจเพื่อสรูำงโอกำสในกำรเขูำถึง เครื่องมือทำงเทคโนโลยีกำรสื่อสำร

กำรเขูำถึงช่องทำงและเครื่องมือในกำรรักษำและสืบทอดมรดก ภ้มิปัญญำทูองถิ่นไม่ใหู

ส้ญหำยและใหูถ้กนำ ำมำใชูต่อยอดต่อไป เช่น โครงกำรที่เกี่ยวขูองกับกำรสรูำงและเผยแพร่ เนื้อหำทำงภ้มิปัญญำ ทัง้ ระดับฐำนขูอม้ล (เชิงรับ) และกำรนำ ำไปใชูจริง (เชิงรุก)

1.2 ICT เพื่อการสนั บสนุนการส่งผ่านจากสังคมท้องถิ่นไปส่่สังคมเมืองอย่างมีคุณภาพ กำรส่งผ่ำนสังคมจำกทูองถิ่นส่้เมืองกำำลังเกิดขึ้นอย่ำงไม่สำมำรถยับยัง้ ไดู ดังนัน ้ เปูำหมำยของ นโยบำย ICT ในดูำนนี้ คือกำรช่วยใหูกำรส่งผ่ำนเกิดขึ้นอย่ำงมีคุณภำพ ลดปั ญหำสังคมที่เกี่ยวขูอง ต่ำงๆ และช่วยเพิ่มโอกำสใหูคนที่ตูองกำรเขูำส่้ระบบเมือง ประเด็นทำงนโยบำยที่เกี่ยวขูองมีดังนี้ •

กำรสนั บสนุนควำมรู้ดูำน ICT และควำมรู้อ่ ืนๆ ที่เกี่ยวขูองกับกำรใชูชีวิตและประกอบอำชีพ เพื่อลดช่องว่ำงทำงรำยไดูและเพิ่มโอกำสในกำรจูำงงำนใหูผู้ยูำยถิ่นฐำนมำทำำงำนในเมือง

กำรสนั บสนุนกำรใชูเครื่องมือ ICT เพื่อกำรพิทักษ์สิทธิและผลประโยชน์ของตน เพื่อปูองกัน และแกูไขกำรถ้กเอำรัดเอำเปรียบ เช่นกำรรวมชื่อเรียกรูองหรือแกูกฎหมำย

1.3 ICT เพื่อการพัฒนาสังคมเมืองให้บรรลุศักยภาพเพื่อผลประโยชน์ ของสังคมโดยรวม ประชำชนในเมืองอย่้ในสถำนะที่มโี อกำสทัง้ ทำงสังคมและเศรษฐกิจมำกกว่ำกลุ่มอื่น ดังนัน ้ ประชำชนเหล่ำนัน ้ ควรมีบทบำทในกำรเกื้อหนุน ส่งเสริมผู้ที่ขำดโอกำส และพัฒนำศักยภำพของ ตนเองเพื่อผลประโยชน์โดยรวมของทัง้ สังคม นโยบำยที่เกี่ยวขูองจึงมีดังนี้ •

กำรส่งเสริมกำรศึกษำ เรียนรู้ เพื่อกำรมีส่วนร่วมในสังคมประชำธิปไตยอย่ำงมีคุณภำพ ผ่ำน ระบบ, Application และ Content ที่นำำไปส่้คุณภำพในกำรร่วมกำำหนดทิศทำงของสังคมต่อไป เช่น กำรจัดกำรควำมรู้ หูองสมุดดิจิทัล พื้นที่แสดงควำมคิดเห็นและหำรือเกี่ยวกับปั ญหำต่ำงๆ

กำรส่งเสริมเครื่องมือเพื่อกำรกระจำยโอกำสไปส่้ผู้ดูอยโอกำส เช่นระบบที่อำำนวยควำมสะดวก ในกำรบริจำคและช่วยเหลือโครงกำรต่ำงๆ ที่มีควำมตูองกำรจริงๆ

กำรส่งเสริมระบบ, Application และ Content ที่สะทูอนควำมรู้ ควำมคิด และพลังของคนใน เมืองส่้กำรปฏิบัติที่นำำไปส่้กำรเปลี่ยนแปลงทำงสังคม เช่น เครื่องมือเพื่อกำรมีส่วนร่วม 2


ทำงกำรเมืองโดยตรง (เช่นกำรรวมกลุ่มเพื่อเสนอแนะทำงนโยบำย) เครื่องมือเพื่อกำรรณรงค์ ดูำนสิ่งแวดลูอม สิทธิพลเมือง สื่อสำรมวลชน และอื่นๆ 1.4 ICT เพื่อการลดช่องว่างและประสานความเข้าใจระหว่างส่วนต่างๆ ของสังคม ควำมขัดแยูง ไม่เขูำใจระหว่ำงคนกลุ่มต่ำงๆ ในสังคม เป็ นทัง้ เหตุและผลจำกควำมแตกต่ำงระหว่ำง

สังคมเมืองสมัยใหม่ทค ี่ นมีควำมเป็ นปั จเจก และสังคมชุมชนทูองถิ่นที่ผู้คนเชื่อมโยงและพึ่งพำอำศัย กัน เมื่อควำมแตกต่ำงและปั ญหำเหล่ำนี้ดำำรงอย่้จริง ICT จึงควรมีบทบำทในกำรประสำนควำมแตก ต่ำงและแกูไขควำมขัดแยูงเหล่ำนัน ้ นอกจำกนัน ้ ICT ยังสำมำรถมีบทบำทในกำรนำ ำขูอดีของสังคม

แต่ละภำคเขูำมำใชูในสังคมอีกภำพ เช่นกำรใชูคุณลักษณะของเครือข่ำยสังคมแบบชุมชนในกำรแกู ปั ญหำและทำำงำนร่วมกัน ตัวอย่ำงนโยบำยที่เกี่ยวขูอง เช่น •

กำรพัฒนำ กำรรับประกันกำรครอบคลุม และรำคำในกำรเขูำถึง Infrastructure ทำงกำรสื่อสำร เพื่อเปิ ดโอกำสอย่ำงเท่ำเทียมกันในกำรเขูำถึงพื้นที่กำรสื่อสำรทัง้ ระดับจุดต่อจุดและกำร สื่อสำรมวลชน

กำรสนั บสนุนมำตรฐำนเปิ ด (Open Standards) ต่ำงๆ บนระบบคอมพิวเตอร์ กำรสื่อสำร และ อินเทอร์เน็ต เพื่ออำำนวยควำมสะดวกในกำรเขูำถึงขูอม้ลโดยไม่ถ้กปิ ดกัน ้ ดูวยขูอจำำกัดทำง เทคนิคหรือทำงธุรกิจ

กำรสนั บสนุนเทคโนโลยีช่วยเหลือ (Assistive Technology) ที่ออกแบบมำเพื่อสนับสนุนกำร เขูำถึงสำรสนเทศและเครือข่ำยสังคมของผู้ดูอยโอกำสและผู้พิกำร

เครื่องมือทำงกฎหมำยและนโยบำย รวมทัง้ เครื่องมือทำง ICT ที่รับรองสิทธิในกำรเขูำถึง ขูอม้ลและสิทธิในกำรแสดงออกเพื่อสะทูอนปั ญหำของกลุ่มต่ำงๆ

กำรส่งเสริมสนั บสนุนกำรรวมกลุ่มในชุมชนเพื่อแกูปัญหำร่วมกัน ผ่ำนเครื่องมือทำง ICT เช่น บล็อก เว็บกลำง ระบบเครือข่ำยสังคม และเครื่องมือสื่อสำรทำงตรงอื่นๆ

2. มโนทัศน์ ในการออกแบบนโยบาย กำรออกแบบนโยบำยมีวิธีกำรคิดหลำยร้ปแบบ โดยร้ปแบบที่เกี่ยวขูองไดูแก่กำรออกแบบจำกบนลง ล่ำง (Top-down approach) และกำรออกแบบจำกล่ำงส่้บน (Bottom-up approach) มโนทัศน์ทัง้ สองต่ำงมีขูอดีและขูอเสีย เช่นกำรออกแบบจำกบนลงล่ำงจะเป็ นโอกำสใหูกำรใชู เทคโนโลยีบำงชนิดเกิดขึ้นไดูอย่ำงรวดเร็วเพื่อเปิ ดช่องทำงใหูเกิดกำรใชูงำนในร้ปแบบต่ำงๆ ตัวอย่ำง เช่นนโยบำยเกี่ยวกับขูอกำำหนดกำรจัดสรรคลื่นควำมถี่ กำรใหูกำรศึกษำที่เกี่ยวขูองกับเทคโนโลยี 3


สื่อสำรสำรสนเทศในหลักส้ตรโรงเรียนเพื่อรับประกันควำมรู้พ้ ืนฐำนอันเปิ ดใหูเกิดกำรต่อยอดตำม ควำมสนใจและโอกำสของผู้เรียนแต่ละคน จนถึงกำรสนับสนุนทำงกำรเงินอันมีที่มำจำกงบประมำณ รัฐซึ่งไดูรับกำรรับรองในกฎหมำย อย่ำงไรก็ตำมกำรออกแบบจำกบนลงล่ำงมักจะมีขูอจำำกัดตรงที่ไม่สำมำรถตอบสนองควำม

ตูองกำรที่แทูจริงของผู้บริโภค และมีโอกำสส้งที่นโยบำยจะปฏิบัติโดยบิดเบือนเจตนำรมณ์ ปั ญหำ

เหล่ำนี้สำมำรถถ้กแกูไขโดยกำรออกแบบนโยบำยจำกล่ำงส่้บน ซึ่งใหูควำมสำำคัญกับ “ผู้ใชู” ที่แทูจริง ว่ำมีควำมตูองกำรอะไร อย่ำงไร ยกตัวอย่ำงเช่นกำรใหูบริกำรเนื้อหำดิจิทัลที่ระบบสำมำรถคัดเลือก

เนื้อหำตำมควำมตูองกำรของผู้ใชู กำรสนับสนุนโครงสรูำงกำรสื่อสำรเพื่อรองรับกำรใชูงำนตำมควำม ประสงค์ของผู้ใชู

อย่ำงไรก็ตำมกำรออกแบบจำกล่ำงส่้บนมีควำมยำกลำำบำกในกำรขยำยผลใหูเกิดผลกระทบ ขนำนใหญ่อย่ำงรวดเร็ว และมีควำมเป็ นไปไดูทค ี่ วำมตูองกำรของผู้ใชูอำจขัดแยูงหรือไม่ครอบคลุม ควำมตูองกำรอื่นๆ ที่สังคมควรจะมี ดังนัน ้ จึงควรใชูประกอบกับกำรออกแบบจำกบนลงล่ำงอย่ำง เหมำะสม

4


Policy Recommendation for ICT National Plan 2020