Page 1

AKILLI DERS ASİSTANI

TÜRKÇE

5.

SINIF Bilgi Asistanı Kazanım Etkinlikleri Konu Değerlendirme Testleri Yazılıya Hazırlık Sınavları

Akıllı tahtaya uyumludur


Copyright© Asistan Yayınları Bu kitabın tamamının ya da bir kısmının, kitabı yayımlayan şirketin izni olmadan kopya edilmesi, fotoğraflarının çekilmesi ya da herhangi bir yolla çoğaltılması, basılması, yayımlanması ve depolanması yasaktır. Bu kitabın tüm hakları Asistan Yayıncılık Matbaacılık Paz. San ve Tic. Ltd. Şti'ye aittir. Bu kitap T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın bandrolü ile satılmaktadır. Okuyucularımızın bandrolü olmayan yayınları satın almamalarını rica ederiz.

5. SINIF TÜRKÇE Akıllı Ders Asistanı Yazarlar Asistan Yayın Kurulu Grafik Tasarım Asistan Grafik Servisi Yayınevi Sertifika No 35044 ISBN 978-975-2425-31-6 Basım Yeri UNIPRINT Basım San. Tic. A.Ş. Tel: 0212 798 28 40 Sertifika No: 12196 Basım Yılı 2017

Mevlana Mah. Evliya Çelebi Cad. İnciler Çarşı No: 4/59 (Marmara Park AVM yanı) Esenyurt / İSTANBUL Tel: 0212 853 53 17 (pbx) www.asistanyayinlari.com


İSTİKLÂL MARŞI Korkma, sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak;

Bastığın yerleri "toprak!" diyerek geçme, tanı:

O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak;

Sen şehid oğlusun, incitme, yazıktır, atanı:

Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak. O benimdir, o benim milletimindir ancak.

Düşün altındaki binlerce kefensiz yatanı.

Verme, dünyaları alsan da, bu cennet vatanı.

Çatma, kurban olayım, çehreni ey nazlı hilâl!

Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki fedâ?

Sana olmaz dökülen kanlarımız sonra helâl...

Cânı, cânânı, bütün varımı alsın da Huda,

Kahraman ırkıma bir gül! Ne bu şiddet, bu celâl? Hakkıdır, Hakk'a tapan, milletimin istiklâl!

Şühedâ fışkıracak toprağı sıksan, şühedâ!

Etmesin tek vatanımdan beni dünyada cüdâ.

Ben ezelden beridir hür yaşadım, hür yaşarım.

Ruhumun senden, İlâhi, şudur ancak emeli:

Kükremiş sel gibiyim, bendimi çiğner, aşarım.

Bu ezanlar -ki şehadetleri dînin temeli-

Hangi çılgın bana zincir vuracakmış? Şaşarım! Yırtarım dağları, enginlere sığmam, taşarım.

Değmesin mabedimin göğsüne nâ-mahrem eli. Ebedî yurdumun üstünde benim inlemeli.

Garbın âfâkını sarmışsa çelik zırhlı duvar,

O zaman vecd ile bin secde eder -varsa- taşım,

Ulusun, korkma! Nasıl böyle bir îmânı boğar,

Fışkırır ruh-ı mücerred gibi yerden na'şım;

Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var. "Medeniyet!" dediğin tek dişi kalmış canavar?

Her cerîhamdan, İlâhi, boşanıp kanlı yaşım,

O zaman yükselerek arşa değer belki başım.

Arkadaş! Yurduma alçakları uğratma, sakın.

Dalgalan sen de şafaklar gibi ey şanlı hilâl!

Doğacaktır sana va'dettiği günler Hakk'ın...

Ebediyen sana yok, ırkıma yok izmihlâl:

Siper et gövdeni, dursun bu hayâsızca akın.

Kim bilir, belki yarın, belki yarından da yakın.

Olsun artık dökülen kanlarımın hepsi helâl. Hakkıdır, hür yaşamış, bayrağımın hürriyet; Hakkıdır, Hakk'a tapan, milletimin istiklâl!

MEHMET AKİF ERSOY


ÖN SÖZ Eğitim Yayıncılığına “Derslerdeki Yardımcınız” sloganıyla başlayan Asistan Yayınları, eğitim dünyasının ihtiyaç duyduğu yayınları, pedagojik ilkeler doğrultusunda hazırlayarak sektöre emin adımlarla giriş yapmıştır. Eğitim yayıncılığının büyüyen markası olan Asistan Yayınları, yenilikçi eğitim vizyonu ve kaliteli yayın anlayışıyla öğrencilerin ve öğretmenlerin başarı yolculuğunda en iyi yardımcısı olmayı kendisine misyon edinmiştir. Elinizdeki bu eser eğitim dünyasına yeni bir soluk getiriyor. Öğretim programlarına göre hazırlanan Akıllı Ders Asistanları (ADA), bire bir kazanımlara göre düzenlendi. ADA; sade tasarımı, görsellerle desteklenmiş zengin içeriği ile kazanımların ve konuların pekiştirilmesine katkı sağlıyor. Akıllı Ders Asistanları dört ana bölümden oluşmaktadır. Bilgi Asistanı, Kazanım Etkinlikleri, Konu Değerlendirme Testleri ve Yazılıya Hazırlık Sınavları. Bilgi Asistanı; Bilgilerin hatırlanması ve akılda kalması için kısa konu anlatımının veya örnek soru çözümlerinin bulunduğu alanlardır. Bu alanda konu veya kazanımlar özet olarak anlatılır, örnek çözümler yapılır ve gerekli özet bilgiler verilir. Kazanım Etkinlikleri; Bilgi Asistanı alanında verilen bilgilerin pekiştirilmesi ve kazanımların kavranması için etkinliklere yer verilmiştir. Bu etkinliklerde; alıştırmalar, açık uçlu sorular, boşluk doldurma, eşleştirme, doğru-yanlış, kavramları tanıma ve bulmacalar gibi farklı soru tiplerine yer verilmiştir. Konu Değerlendirme Testleri; Konuların pekiştirilmesi ve değerlendirilmesi için çoktan seçmeli sorulardan oluşmaktadır. Her konu sonrası kazanımların değerlendirmesi ve pratik yapılması sağlanmıştır. Yazılıya Hazırlık Sınavları; 1. Dönem 3 adet, 2. dönem 3 adet olmak üzere toplam 6 adet Yazılıya Hazırlık Sınavı kitap sonuna eklendi. Bu sınavlar uygulanacak olan yazılı sınavlarının bir provası olması amacıyla hazırlanmıştır. Farklı soru tiplerine yer verilmiştir. Bu kitaplarımız hem okulda hem de evde konuların öğrenilmesi ve kazanımların pekiştirilmesi için değerli bir eğitim kaynağıdır. ADA, ürünlerimiz; “Öğretmen Kılavuz Kitabı” adıyla öğretmenlerimize tamamen çözümlü olarak hediye edilir. Ürünlerimizin akıllı tahta uygulamasını İnternet sitemizden ücretsiz indirebilirsiniz. Bu eserlerin derslerinizde ve sınavlara hazırlıkta en iyi yardımcınız olması dileğiyle… Asistan Yayınları


İÇİNDEKİLER KONU 1: KELİME BİLGİSİ Sözcük ve Sözcük Gruplarının Anlamını Çıkarma........................................................................7 Gerçek ve Mecaz Anlamlı Sözcükler................11 Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler....................15 Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler..........................19 Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler...................................23 Terim Anlamlı Sözcükler.....................................27 Nezaket Belirten İfadeler....................................32 Sözcükleri Sözlük Sırasına Göre Dizme..........35 Aynı Kavram Alanına Giren Sözcükler..........36 Konu Değerlendirme Testi..................................37 KONU 2: DEYİM Deyim..........................................................................43 Konu Değerlendirme Testi..................................47 KONU 3: CÜMLE BİLGİSİ Neden - Sonuç Cümlesi.......................................49 Amaç - Sonuç Cümlesi........................................53 Karşılaştırma Cümlesi...........................................57 Öznel ve Nesnel Anlatım.....................................60 Duygu Belirten İfadeler........................................65 Abartılı Anlatım.....................................................69 Benzetme...................................................................71 Koşul (Şart) Cümlesi..............................................73 Örnekleme Cümlesi................................................74

KONU 5: METİN BİLGİSİ Metnin Konusu........................................................87 Şiirde Ana Duygu...................................................90 Metnin Başlığı..........................................................92 Metnin Ana Fikri....................................................93 Metnin Yardımcı Fikirleri....................................96 Hikâyenin Unsurları..............................................98 Metindeki Kişilerin Karakter Özellikleri...... 100 Metinle İlgili Sorulara Cevap Verme............ 102 Farklı Metinlerin Karşılaştırılması................ 104 Metindeki Yönlendirici İfadeler...................... 106 Olayları Oluş Sırasına Göre Dizme............... 109 Metin Tamamlama............................................. 112 Gerçek ve Kurgu (Hayal Ürünü) Olaylar.... 114 Hikâyede Anlatıcı................................................ 117 Tablo, Grafik ve Görsel Yorumlama............. 119 Konu Değerlendirme Testi............................... 121 KONU 6: EK-KÖK Ek - Kök................................................................. 125 Yapım Ekleri (Sözcük Türeten Ekler).......... 129 Konu Değerlendirme Testi............................... 133 KONU 7: SES BİLGİSİ Ünsüz Yumuşaması............................................. 137

Konu Değerlendirme Testi..................................75

Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme)....................... 138

KONU 4: ATASÖZLERİ

Ses Türemesi......................................................... 140

Atasözü.......................................................................81

Ünlü Daralması.................................................... 141

Konu Değerlendirme Testi..................................85

Konu Değerlendirme Testi............................... 145

Ünlü Düşmesi........................................................ 139


İÇİNDEKİLER KONU 8: YAZIM KURALLARI

Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler.............. 149

Ki’nin Yazımı......................................................... 152 De’nin Yazımı........................................................ 154

Sayıların Yazımı................................................... 157

Konu Değerlendirme Testi............................... 159 KONU 10: NOKTALAMA İŞARETLERİ

Nokta (.).................................................................. 163 Virgül (,).................................................................. 164 Noktalı Virgül (;).................................................. 165 İki Nokta (:)........................................................... 166 Kısa Çizgi (-)......................................................... 167 Üç Nokta (...)......................................................... 168 Soru İşareti (?) - Ünlem İşareti (!)............... 169

Kesme İşareti (’)................................................... 170 Tırnak İşareti (“ ”) Konuşma Çizgisi (-) Köşeli Ayraç ([ ])................................................. 171

Konu Değerlendirme Testi............................... 175 KONU 10: EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Hikâye - Masal..................................................... 179

Fabl - Şiir............................................................... 180 Tiyatro - Dilekçe................................................. 181 Söz Sanatları......................................................... 183

Konu Değerlendirme Testi............................... 189 Yazılıya Hazırlık ...................................................193 Cevap Anahtarı.....................................................217


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Sözcük ve Sözcük Gruplarının Anlamını Çıkarma

Sözcük:

Duygu ve düşüncelerimizi ifade ederken kullandığımız dilin anlamlı en küçük parçasına sözcük (kelime) denir. Türkçede sözcükler kullanıldıkları cümleye göre anlam kazanır. Sözcüklerin bu özelliklerine çok anlamlılık denir. Yani Türkçede sözcüklerin sabit bir anlamı yoktur. Bu konuyu “üst” sözcüğünü ele alarak açıklayalım. Üst: Kullanıldığı Cümle

Kazandığı Anlam

Taşın üstünden inip yere oturdu.

Bir şeyin görünen yanı, yüzü

Maçtan sonra üstünü değiştirdi.

Giyecek, giysi

Sütün üstü kaymak tutmuştu.

Üstlerinden izin alarak projeyi uyguladı. Paranın üstünü kumbaraya attı.

Üstünü ince bir battaniyeyle örttü.

Yüzey

Birine göre yüksek aşamada olan kimse Artan, geriye kalan bölüm Vücut, beden

Tabloda da görüldüğü gibi “üst” sözcüğü altı cümlede de farklı anlamlar kazanmış.

Etkinlik

1

“Yükselmek” sözcüğünü cümlede kazandığı anlamlarla eşleştiriniz.

a 2. el arabaların piyasası yükseldi.

1 Artmak

b Şirkette genel müdürlüğe yükseldi.

2 Unvan, rütbe vb. ilerlemek

c

Yerli filmlerin sayısı yükseldi.

3 Fiyat, çoğalmak

ç

Ağrılarım iyice yükseldi.

4 Yücelmek

d Uçak epey yükseldi.

5 Şiddetlenmek

e

Gözümde bu davranışıyla yükseldi.

6 Yükseğe çıkmak

f

Takım 1. lige yükseldi.

7 Aşaması artmak

g

Kursta 2. seviyeye yükseldi.

8 Çıkmak

5. Sınıf Türkçe

7


Konu 1 Etkinlik

KELİME BİLGİSİ 2

“Düşmek” sözcüğünün cümlede kazandığı anlamları karşılarındaki boşluklara yazınız.

1. Helikopter dağlık bir bölgeye düşmüş. 2. Göllerin su seviyesi düşüyor. 3. Futbolcu ceza sahasında düştü.

4. Yılın ilk karı Uludağ’a düştü.

5. Son aylarda sebze ve meyve fiyatları düştü.

6. Bu ev bana babamdan düştü.

Etkinlik

3

1

3 1

8

Akıllı Ders Asistanı

“Toplamak” sözcüğünü aşağıdaki görsellerde belirtilen eylemleri karşılayacak şekilde cümle içinde kullanalım.

..........................................

2

..........................................

..........................................

..........................................

..........................................

..........................................

..........................................

4

..........................................

..........................................

..........................................

..........................................

..........................................


KELİME BİLGİSİ Etkinlik

4

Konu 1

“Bağ” sözcüğünü aşağıda verilen anlamlara uygun şekilde cümle içinde kullanınız.

ANLAMLAR 1. 2. 3. 4. 5. 6.

Deste, demet Üzüm kütüklerinin dikili olduğu toprak parçası Sargı Bir halat üzerine atılan ve kolayca çözülebilen düğüm İlgi, ilişki Düğümlenebilir nesne

CÜMLELER

¶ · ¸ ¹ º Ï Etkinlik

5

Aşağıdaki altı çizili söz gruplarının cümleye kattığı anlamı karşılarına yazınız.

Otobüs aşağı yukarı yarım saat geç geldi.

..................................................................................................

·

Benimle böyle ileri geri konuşamazsın.

..................................................................................................

¸

Güç bela bir bilet aldık gişeden.

..................................................................................................

¹

Hasta günden güne iyileşiyor.

..................................................................................................

º

Kısa sürede herkesle sıkı fıkı oldu.

..................................................................................................

Ï

Çalışmalarımı er geç tamamlayacağım.

..................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

9


Konu 1 Etkinlik

KELİME BİLGİSİ 6

Aşağıdaki kelimeleri görsellerdeki anlamı verecek şekilde cümlede kullanınız.

1. Çalmak:

3. Bitirmek:

5. Sürmek:

2. Çalmak:

4. Bitirmek:

6. Sürmek:

Etkinlik

7

“Dokunmak” sözcüğünün cümlelere kattığı anlamları boş parantezlere yazınız.

1. Kapı zilinin düğmesine dokunduk. (........................................................) 2. Kimse yiyeceklerine dokunmuyor, zor günlere saklıyor. (.............................................) 3. Yağlı yemekler bana dokunur.

10

(........................................................)

4. Son yazısında trafik sorununa dokunmuş.

(.........................................................)

5. Şükrüye Tutkun’un türküleri bana dokunur.

(..........................................................)

Akıllı Ders Asistanı


Konu 1

KELİME BİLGİSİ Bilgi Asistanı Gerçek ve Mecaz Anlamlı Sözcükler

Gerçek Anlamlı Sözcük: Bir sözcük söylendiğinde aklımıza gelen ilk anlamı-

na gerçek anlam denir. Örneğin “kuru” dendiğinde aklımıza “suyu, nemi olmayan” gelir. Dolayısıyla “kuru gıda” ifadesinde “kuru” sözcüğü gerçek anlamlıdır.

Mecaz Anlamlı Sözcük: Sözcüklerin gerçek anlamlarından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama mecaz anlam denir. Örneğin “kuru” sözcüğünün gerçek anlamı “suyu, nemi olmayan”dı. Ancak “kuru hayat” ifadesinde “kuru” sözcüğü gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak “tadı olmayan, tekdüze” anlamı kazanmış. Yani mecazlaşmış. l Taze

fasulye almayı unutma. (Gerçek)

l Taze

fikirler geldikçe deftere yazıyorum. (Mecaz)

l Evlerinde

kedi ve köpek besliyorlar. (Gerçek)

l Arkadaşlarına l Bebekler l Katı

karşı derin bir sevgi besliyor. (Mecaz)

katı gıdaları yiyemez. (Gerçek)

kurallar koyarak başarıyı yakalayacağını düşünüyor. (Mecaz)

Etkinlik

8

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin gerçek anlamda mı, mecaz anlamda mı kullanıldığını örnekteki gibi tabloda gösteriniz. Cümle

1 2 3

Reklamlardan sonra ürünün satışı patladı.

5

Çay biraz koyu olmuş.

8 9

4

Bahçedeki çiçeklere su püskürttü. Ordumuz düşman askerini püskürttü.

7

Gerçek

Top oynarken plastik topumuz patladı.

4 6

Mecaz

Anıl’ın koyu bir Beşiktaş taraftarı olduğunu bilirim. Dağ gibi adam birkaç günde eridi. Tereyağı tavada yavaş yavaş eridi. Şarkı bitince salon alkıştan yıkıldı.

10 Tarihî bina ekipler tarafından yıkıldı.

5. Sınıf Türkçe

11


Konu 1 Etkinlik

KELİME BİLGİSİ 9

Aşağıda verilen kelimeleri görsellerden de yararlanarak gerçek ve mecaz anlamda kullanalım. 2 Kaynatmak

1 Kaynatmak

3 Fırçalamak

Etkinlik 10

4 Fırçalamak

Aşağıdaki çocuklardan hangisi cümlesinde mecaz anlamlı sözcük kullanmıştır. İsimlerini yandaki tabloya yazınız. 5. sınıflar yeni okullarına kısa sürede ısındılar.

Nazan

Hakan

Bekçi, ham meyvelerin koparılmasına izin vermedi. Dedem, yumuşak sesiyle masal anlatmaya başladı. Ülkemizin her yerinden tarihî eser fışkırıyor.

12

Akıllı Ders Asistanı

Aylan

Okan


KELİME BİLGİSİ Etkinlik 11

Konu 1

Aşağıdaki cümlelerde mecaz anlamda kullanılan sözcükleri bularak karşılarındaki kutucuklara yazınız.

1

Konularını gerçek hayattan almayan yazar çabuk tükenir.

2

Toplantının sonuna doğru ortam birden gerildi.

3

Oyunda en son sıra arkadaşım Tümer yandı.

4

Öğretmen söz hakkı verdikçe öğrenci açıldı.

5

Kuru sözlere kanarak seninle ortak olamam.

Etkinlik 12 Aşağıda verilen metindeki mecaz anlamlı sözcüklerin altını çizelim.

5. Sınıf Türkçe

13


Konu 1 Etkinlik 13

KELİME BİLGİSİ Aşağıda verilen kelimeleri hem gerçek hem mecaz anlamlarıyla cümlede kullanalım.

Sert

Ham

Katı

Sulu

Keskin

Renk

Etkinlik 14

Aşağıdaki dörtlüklerde bulunan mecaz anlamlı sözcüklerin altını çizelim.

Sevda başımda ateş gurbet içimde düğüm Yangından çıkan eşya gibi kırık döküğüm Fakat bunlar değildir uğruna yaş döktüğüm Yanarım benden evvel can veren eserime

Uçurtma uçururlar Mavi göğün içine Sıcacık sevgilerle

Zamanı unuturlar

Niye ak kâğıdın üstünde koşan kalem

Taze hayattır bahar

Niye karanlıklar düşümüze girer

Gezdirin eğlendirin

Balık çizer, gül çizer, güneş çizer Aydınlıklar durur da

14

Sabah, uyanır çocuklar

Akıllı Ders Asistanı

Ne çok ışık renk saçar Gürbüz olsun yavrular


KELİME BİLGİSİ

Konu 1

Bilgi Asistanı Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcük: Yazılışları ve okunuşları farklı ancak an-

lamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler denir. Örneğin “yaşlı” sözcüğü “yaşı ilerlemiş, kocamış” anlamına gelir. Yazılışı farklı olan “ihtiyar” sözcüğü de “yaşı ilerlemiş, kocamış” anlamına gelir. Yani bu iki sözcük birbiriyle eş anlamlıdır.

Aşağıdaki cümlelerde renkli yazılan sözcüklerin eş anlamları parantez içinde verilmiştir. l Futbolcular l İnsanlara l Şair,

suni çime alışamadılar. (Yapay)

ten rengine göre değer vermem . (Deri)

serbest ölçüyle şiir yazmış. (Ozan)

l Dostlarımın l Amcamlar l Mimar

kusurlarını araştırmam. (Kabahat)

konut kredisi çektiler. (Ev)

Sinan birçok eser bırakmış. (Yapıt)

l Sözlerine

bir mana veremedik. (Anlam)

l Kelimeler

özenle seçilmiş denemede. (Sözcük)

Etkinlik 15

Aşağıda verilen bilgiler doğruysa cümlenin başına “D”, yanlışsa “Y” yazınız.

1) “Bakkaldan ciklet aldım” cümlesinde eş anlamlısı olan sözcük yoktur. 2) “Güz yaklaşıyor.” cümlesindeki altı çizili sözcüğün eş anlamı sonbahardır. 3) “Güçlü kuvvetli bir adam girdi.” cümlesinde eş anlamlı sözcükler vardır. 4) “Yalan yanlış” ikilemesi eş anlamlı sözcüklerden oluşmuştur. 5) “Çehre” sözcüğünün birden fazla eş anlamlısı vardır. 6) “Beyaz peynir” ifadesindeki “beyaz” sözcüğü yerine “ak” sözcüğü getirilebilir. 7) “Sulh ve savaş” sözcükleri birbiriyle eş anlamlıdır . 8) “Yaşam sürprizlerle dolu.”cümlesindeki ilk sözcüğün eş anlamlısı “hayat”tır.

5. Sınıf Türkçe

15


Konu 1 Etkinlik 16

Uçak

Özlem

Etkinlik 17

16

KELİME BİLGİSİ Çocukların ellerindeki sözcüklerin eş anlamlarını yandaki panoya sırasıyla yazalım.

Uzak

Sulh

Hane

Dize

Çağdaş

Atkı

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin eş anlamlarını boş parantezlere yazınız.

1. Zamanı iyi kullanmalıyız. (......................)

8. Kırmızı araba almış. (......................)

2. Kardeşim hediyeleri beğendi. (......................)

9. Araba hızlı geçti.(......................)

3. Doktor, odasına geçti. (......................)

 el sert esiyor.(......................) 10. Y

4. Yemek birazdan hazır olur. (......................)

11. Soru biraz zordu.(......................)

5. Öykü yarışmasına katıldı. (......................)

12. Deftere anılarını yazıyor. (......................)

6. Polis delil bulamadı. (......................)

13. Faydalı işlerle uğraş.(......................)

7. Okula iki yıl ara vermiş. (......................)

14. Gayesi, birinci olmak.(......................)

Akıllı Ders Asistanı


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Etkinlik 18 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eş anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır? İşaretleyiniz.

Apartmandan ses seda gelmiyor, herkes uyumuş olmalı. Yeni şairler, eski ozanları mutlaka örnek almalı. Savaştan geriye delik deşik binalar kalmış. Günümüzde insanlar kılık kıyafetine göre değerlendiriliyor. Nine “muallim” deyince torun anlamaz çünkü o, öğretmeni bilir.

Etkinlik 19 Aşağıda verilen sözcüklerin eş anlamlarını karşılarına yazınız.

1

Vatan

4

Şair

2

Ulus

5

Kelime

3

Hür

6

Sene

5. Sınıf Türkçe

17


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Etkinlik 20 Aşağıdaki sözcüklerin eş anlamlarını karşılarına yazıp cümle içinde kullanalım.

¶ Esir · Konuk ¸ Güz ¹ Cihaz º Uçak » Turist Etkinlik 21

18

Akıllı Ders Asistanı

Aşağıda verilen metindeki altı çizili sözcüklerin eş anlamlarını panoya yazınız.


KELİME BİLGİSİ

Konu 1

Bilgi Asistanı Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler

Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcük: Anlamca birbirinin tersini ifade eden sözcük-

ler vardır. Örneğin “uzak” sözcüğü “gidilmesi çok süren, çok ötelerde bulunan” anlamına gelirken “yakın” sözcüğü “gidilmesi çok sürmeyen, az bir arayla ayrılmış yer” anlamına gelir. Yani bu iki sözcük anlamca birbirleriyle karşıttır. İşte bu örnekte olduğu gibi anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklere zıt (karşıt) anlamlı sözcükler denir. Aşağıdaki cümlelerde renkli yazılan sözcüklerin zıt (karşıt) anlamları parantez içinde verilmiştir.

l Marketlerde

ucuz meyve bulmak zor. (Pahalı)

l Derin

suda yüzmeye cesaret edemedi . (Sığ)

l Soğuk

havalarda mont giyerim. (Sıcak)

l Aşağı l Kısa

kattaki komşumuz taşınacakmış. (Yukarı)

boyuna rağmen iyi basketbol oynuyor.(Uzun)

l Çürük l Taze l Boş

dişlerini çektirmiş. (Sağlam)

ekmeğe reçel sürüp yedi. (Bayat)

tarlaya çavdar ekeceklermiş. (Dolu)

Etkinlik 22

Aşağıda verilen cümlelerde yuvarlak içine alınan sözcüklerin zıt anlamlarını parantez içine yazınız.

1

Yeni arabasını garajdan hiç çıkartmıyor. - (...............................)

2

Kardeşime güzel elbiseler aldılar.

- (...............................)

3

Az sayıda davetli katıldı geceye.

- (...............................)

4

Kalın sesli bir sunucu haberleri sundu.

- (...............................)

5

Sıcak saleplerini içip muhabbet ettiler.

- (...............................)

6

Doğru bir cetvelle tahtaya kare çizdi.

- (...............................)

5. Sınıf Türkçe

19


Konu 1 Etkinlik 23

KELİME BİLGİSİ Aşağıdaki kelimelerin zıt anlamlarını yazarak cümle içerisinde kullalanalım.

Yoksul 7 .........................

2

·

Verimli 7.........................

2

¸

Cömert 7......................... 2

¹

Şişman 7 ......................... 2

º

Acemi 7 .........................

2

»

Dar 7 .........................

2

¼

Seyrek 7 .........................

2

Etkinlik 24

Aşağıdaki cümlelerde zıt anlamlısı olan sözcükleri bulalım. Bunların zıt anlamlarını tabloda belirtilen yere yazalım. Cümle

1

Yaşlı adam fırçasını boya kavanozuna batırdı.

2

Okula yetişmek için hızlı yürüyor.

3

Sahte paralar piyasaya sürülmeden yakalandı.

4

Ağır bavulları taşıtmak için hamal tuttuk.

5

Siyah saçlarını beline kadar uzattı.

6

Ekşi ayranı çok içince midem bulandı.

7

Arabanın ön koltuğuna hep annem oturur.

8

Sıcak havalarda klimayı açınca fatura fazla geldi.

9

Dedem eski bir radyodan haber dinlerdi.

10 Yüksek bir binanın bahçesine arabayı park etti.

20

Akıllı Ders Asistanı

Zıt Anlamlısı


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Aşağıda verilen zıt anlamlı kelimeleri aynı cümlede örnekteki gibi kullanınız.

Etkinlik 25

Aşağı

Yukarı Dış

İç Yaz

Kış

Dar

Geniş

Temiz Alt

¶ Aşağı yukarı on bin kişi gelmiş maça.

Üst

Hafif Kirli

Ağır Kolay

Yokuş

Zor

İniş

º ............................................................................

· .............................................................................. » ............................................................................ ¸ .............................................................................. ¼ ............................................................................ ¹ .............................................................................. Ñ ............................................................................ Ò ..............................................................................

Etkinlik 26

Aşağıdaki metindeki boşlukları metnin anlam bütünlüğünü dikkate alarak doldurunuz.

Hacivat:

Hacivat:

Hacivat:

5. Sınıf Türkçe

21


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Etkinlik 27

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin zıt anlamlılarını bulmacada yuvarlak içine alınız

Y

A

V

A

Ş

E

L

A

Z

E

N

A

R

K

N

İ

Y

İ

A

Z

K

I

T

R

O

Z

A

R

A

R

1 Kötü günde dost zor bulunur. 2 Genç şoför otomobili hızlı sürüyor.

3 Eski evler daha ucuza satılıyor. 4 Seni hiç bu kadar hüzünlü görmemiştim. 5 Elmanın birçok yararı var. 6 Çiçeğe bol su vermelisin.

7 Çok çabaladım ama engelleyemedim. 8 Evde hiç meyve yok, dedi annem.

9 Saçlarına ak düşmüş. 10 Sınav soruları kolaydı.

1 2

“Tatlı” sözcüğünün zıt anlamlısı “ekşi” sözcüğüdür.

3

“Çalışkan öğrenciler ödüllendirildi.” cümlesindeki ilk sözcüğün zıt anlamlısı vardır.

4 5 6 7 8 9 10

22

“Tamirden az çok anlarım.” cümlesinde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır.

“Doğru odunları hızarla kesti.” cümlesindeki altı çizili sözcüğün zıt anlamlısı “yanlış” sözcüğüdür.

“Serin havalarda dolaşmak güzeldir.” cümlesi zıt anlamlısı olan bir sözcükle başlamıştır. “Eski yeni ne varsa satıp şehre taşındı.” cümlesindeki altı çizili sözcükler arasında zıt anlam ilişkisi vardır. “Büyük balık küçük balığı yutar.” atasözünde zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır.

“Yakın arkadaşlarını düğüne çağırdı.” cümlesindeki altı çizili sözcüğün zıt anlamlısı “uzak” sözcüğüdür. “Geniş, dün, zayıf, kapalı” sözcüklerinin zıt anlamlısı vardır.

“Gelgit, altüst” birleşik sözcükleri zıt anlamlı sözcüklerden oluşmuştur.

Akıllı Ders Asistanı

Yanlış

Cümle

Doğru

Etkinlik 28 Aşağıdaki doğru yanlış testini cevaplayınız.


KELİME BİLGİSİ

Konu 1

Bilgi Asistanı Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Eş Sesli (Sesteş) Sözcük: Dilimizde yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları tamamen farklı olan sözcükler vardır. Bunlara eş sesli (sesteş) sözcükler denir.

Söz gelimi “dolu” sözcüğü “Dolu seraları vurdu.” cümlesinde “Bir yağış türü”nü belirtirken, “Dolu bardakları masalara dağıttı.” cümlesinde “içi boş olmayan, dolmuş” anlamını karşılamıştır. Dolayısıyla bu iki sözcük sesteştir. Aşağıda sesteş sözcükler farklı cümlelerde kullanılmıştır. Cümlelerdeki boşlukları ben tamamladım. Ben → Yanağında kırmızı bir ben çıkmış. Ben →

Kar yağdı, köy yolları kapandı. Yağ → Evde yağ kalmamış, gelirken marketten alır mısın? Yağ →

Saç ektirmeyi düşündün mü hiç? Saç → Tarlaya tohum saçtı, sonra traktörle sürdü. Saç →

Etkinlik 29 Aşağıdaki sözcükleri sesteş olacak şekilde farklı cümlelerde kullanınız. 1 ...................................................................

Sağ

...................................................................

2

...................................................................

Bin

...................................................................

3

...................................................................

Toka

...................................................................

4 ...................................................................

Çay

...................................................................

5. Sınıf Türkçe

23


Konu 1 Etkinlik 30

KELİME BİLGİSİ Aşağıdaki cümlelerde bulunan sesteş sözcüklerin altını çiziniz.

1. Küçük bir taş alıp ırmağa fırlattı. 2. Boğaz turu için yat kiraladık. 3. Rüzgâr odama kır kokusu getiriyor. 4. Beyitler iki satırdan oluşur. 5. Üç kat çıktıktan sonra bacaklarım ağrıdı. 6. Benim de artık bir evcil hayvanım var. 7. Ay gümüş bir tepsi gibi doğdu üzerimize. 8. Ak saçlarını sağ eliyle düzeltti.

24

Akıllı Ders Asistanı

Yüz

Aşağıda verilen kelimeleri görsellerden de yararlanarak iki farklı cümlede sesteş olacak şekilde kullanınız.

At

Dal

Gül

Etkinlik 31


Konu 1

KELİME BİLGİSİ Etkinlik 32 Aşağıda verilen şiirdeki sesteş sözcüklerin altını çiziniz.

Çiçeklerle hoş geçin Balı incitme gönül Bir küçük meyve için Dalı incitme gönül Konuşmak bize mahsus Olsa da bir güzel süs Ya hayır de yahut sus Dili incitme gönül

Sevmekten geri kalma Yapan ol, yıkan olma Sevene diken olma Gülü incitme gönül Mevlâ verince azma Geri alınca kızma Tüten ocağı bozma Külü incitme gönül

Etkinlik 33 Aşağıda verilen doğru yanlış testini cevaplayınız. D

Y

1) “Taş evler depremde yıkıldı.” cümlesinde sesteş sözcük vardır. 2) “Sol ayağıyla korneri kullandı.” cümlesi sesteş sözcükle başlamış. 3) “Yol ve sal” sözcükleri sesteştir. 4) “Süte bal kattı.” cümlesindeki altı çizili sözcük sesteştir. 5) “4. kat kiraya verilecek.” cümlesindeki altı çizili sözcük sesteştir. 6) “Tarihî bina yandı.” cümlesi sesteş sözcükle bitmiştir. 7) “İneği sağ eliyle sağdı.” cümlesinde sesteş sözcükler bir arada kullanılmış. 8) “Yat, kol, tel, bağ” sözcüklerinin tamamı sesteştir.

5. Sınıf Türkçe

25


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Etkinlik 34 Aşağıda verilen sözcükleri sesteş olacak şekilde cümle içinde kullanalım. 1

2

3

4

5

Küp

Ton

Et

Boz

Taç

Etkinlik 35

26

Akıllı Ders Asistanı

6

Kır

7

Ay

8

Yıl

9

Diz

10

Kar

Sesteş sözcükler sözlüğü oluşturulmak istense aşağıdaki metinden hangi sözcükler alınmalıdır? Metnin yanındaki panoya yazınız.


Konu 1

KELİME BİLGİSİ Bilgi Asistanı Terim Anlamlı Sözcükler

Terim Anlamlı Sözcükler: Bilim, sanat ve meslek dallarıyla ilgili özel kavramları ifade eden sözcüklere terim anlamlı sözcük denir. Örneğin ”perde, dekor, suflör, sahne” sözcüklerinin tiyatroda özel anlamı vardır. Dolayısıyla bu sözcükler tiyatro terimidir. Aşağıda terim anlamlı sözcüklerin altı çizilerek bu terimlerin hangi alana ait olduğu parantez içinde verilmiştir. l Olumsuz

hava koşullarından dolayı konser iptal edildi. (Müzik)

l Duruşma, l Sınavda

kümeler konusundan iki soru çıktı. (Matematik)

l Dilimizde l Penaltı

hakimin gelmesiyle başladı. (Hukuk)

ek, sözcüklerin sonuna gelir. (Dil bilimi)

atışını yeni transfer kullanacak. (Spor)

Etkinlik 36

Aşağıdaki cümlelerde bulunan terim anlamlı sözcüklerin altını çiziniz. Bu sözcüklerin hangi alana ait olduğunu yanlarındaki boş parantezlere yazınız.

1. Hidayet’in attığı üçlük potadan döndü.

(...........................)

2. Doktor reçeteyi hastaya verdi.

(............................)

3. Dalgalar, genellikle rüzgârın etkisiyle oluşur.

(............................)

4. Askerler kaleyi kuşatmışlar.

(............................)

5. Hacim, basınç, ısıyı inceleme deneylerinde balon kullanılır.

(............................)

6. “Barajlar, nasıl elektrik üretiyor?” dedi küçük kız.

(............................)

7. Paraleller kutuplara yaklaştıkça kısalır.

(............................)

8. Denklemi sadece Bora çözebildi.

(............................)

5. Sınıf Türkçe

27


Konu 1 Etkinlik 37 Perde

Gövde

Köprü

Kale

Etkinlik 38

28

Akıllı Ders Asistanı

KELİME BİLGİSİ Aşağıdaki sözcükleri karşılarında verilen bilim, meslek ve sanat dalını karşılayacak şekilde cümle içinde kullanınız. Tiyatro Hayvan Bilimi Bitki Bilimi Dil Bilimi Tıp Spor Tarih Spor Aşağıdaki metinde bulunan terim anlamlı sözcüklerin altını çiziniz.


Konu 1

KELİME BİLGİSİ Etkinlik 39

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan terim anlamlı sözcükleri bularak karşılarındaki boşluklara yazınız.

1) Son yıllarda iklimler hızla değişiyor. (..................................................................) 2) Oyuncular sahneye çıkarak seyircileri selamladılar. (...........................................................) 3) Müzik dersinde notaları öğrendik. (...............................................................) 4) Ülkemiz ekvatorun kuzeyinde yer alır. (........................................................) 5) Cümlenin sonuna nokta koymayı unutmuş. (...........................................................) 6) Dokuz, kök dışına kaç olarak çıkar? (...............................................................) 7) Yüzücüler havuzda yavaş tempoyla kulaç atarak ısınabilir. (................................................) 8) Işık olan ortamda gözbebeğiniz küçülür. (....................................................................) Ece, terim anlamlı sözcükler sözlüğü oluşturmak istiyor. Aşağıdaki şiEtkinlik 40 irde verilen terim anlamlı sözcükleri panoya yazarak ona yardımcı olur musunuz? Bir sınıfta tam kırk çocuk dizili

Bir kara tahta, üstünde bir üçgen Bir koca daire, sağır, çekingen

Merkezi güm güm eder davul gibi Dilsiz, vatansız harfler küme küme Bekleşir dururlar, azap içinde

Bir yamuğun yan kenarı tamtakır Bir ses yükselir yükselir, alçalır

Azgın bir problem tutar yolunu Döner döner ısırır kuyruğunu Bir açının çeneleri gerilir

Kurt mudur, köpek mi, neyin nesidir Ne kadar rakam varsa yeryüzünde Üşüşmüş, karınca gibi, tahtaya

Koşarlar bir yuvadan bir yuvaya

Fal taşına dönmüş gözler önünde 5. Sınıf Türkçe

29


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan terim anlamlı sözcüklerin altını çiziEtkinlik 41 niz. Bu sözcüklerin hangi bilim, meslek ve sanat dalına ait olduğunu tablodan işaretleyiniz. Cümle 1

Acildeki hastaya hemen serum taktılar.

2

Gitar çalmayı dayım öğretti.

3

Seyirciler nakarat kısmında sanatçıya eşlik ettiler.

4

Jest ve mimikleriyle rolünü çok iyi oynadı.

5

Narkoz verilen hasta birazdan ameliyata alınacak.

6

Resim yapmak için tuvalin başına geçti.

7

Serdar, birçok şarkının bestesini yapmış.

8

Oyunun her perdesi seyircileri gülmekten öldürdü.

Etkinlik 42

Müzik Tiyatro

Tıp

Aşağıdaki cümlelerde terim anlamlı sözcükler vardır. Bu sözcükleri bularak yuvarlak içine alınız.

1) Orhan Veli, şiirlerinde uyak kullanmamış. 2) Kalp kaslarının da diğer kaslar gibi çalıştırılması gerekir. 3) İlkbaharda ağacın gövdesinde oluşan hücre duvarları ince olur. 4) Ateşi çıkınca çocuğa öksürük şurubu verdiler. 5) Hızı sabit olduğundan, ışığın bir yılda ne kadar yol alabileceği bellidir. 6) Yerçekimi cisimleri dünyanın merkezine çeken bir kuvvettir. 7) Uydular, uzaya bir roket tarafından fırlatılır. 8) Tentürdiyot, yaranın çevresine sürülür. 30

Akıllı Ders Asistanı

Resim


KELİME BİLGİSİ Etkinlik 43

3

Konu 1

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde terim anlamlı sözcükler kullanılmıştır? Örnekteki gibi işaretleyerek belirtiniz.

1) Öğretmen metindeki sıfatların altını çizmemizi istedi. 2) Verimli ovalarda her türlü sebze yetiştiriliyor. 3) Genç müzisyen finalde detone oldu. 4) Son aylarda enflasyon yükseliyor. 5) Avukat, savunmayı yapıp kararı hâkime bıraktı. 6) Tamamlanmamış cümlelerin sonuna üç nokta konur. 7) Kardeşim pastel boyasını ve paletini alıp odasına çekildi. 8) Şehirlerde arabayı park etmek büyük probleme dönüştü.

Etkinlik 44 1. Açı

Aşağıda verilen kelimeleri örnekteki gibi hem terim anlamlı hem de terim anlamlı olmayacak şekilde farklı cümlelerde kullanınız. Güneş ışınları yılda iki kez ülkemize dik açıyla gelir. Yaş ilerledikçe insanların olaylara bakış açısı değişiyor.

2. Pas

3. Kenar

4. Kanun

5. Eylem

5. Sınıf Türkçe

31


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Nezaket Belirten İfadeler

Nezaket İfadeleri: Günlük hayatta karşılaştığımız bazı durumlarda kullandığımız kimi ifadeler vardır. Örneğin, misafirliğe gelen birini “hoş geldin” diye karşılar, “güle güle” diye uğurlarız. Ya da yeni uyanan birine “günaydın” der, yatmaya giden birine ise “iyi geceler” deriz. İşte bu durumlarda kullandığımız ifadelere “nezaket ifadeleri” denir. Aşağıda nezaket belirten ifadeler renkli yazılmıştır: l Beni

anlayışla karşıladığınız için teşekkür ederim.

l Lütfen

yaşlılara yer verelim!

l Hatamı

şimdi anladım, hepinizden özür dilerim.

l Tarlada

çalışanlara “Kolay gelsin!” diye seslendi.

l Ameliyat

Etkinlik 45

32

olduğunuzu duyduk, geçmiş olsun. Aşağıda verilen görsellerdeki eylemleri yapan kişilere nezaket belirten ifadelerden hangisini söylersiniz? Altlarındaki boşluklara yazınız.

1

2

3

4

5

6

Akıllı Ders Asistanı


Konu 1

KELİME BİLGİSİ Etkinlik 46

Aşağıdaki cümlelerdeki boşlukları, kutularda verilen nezaket ifadelerinden uygun olanlarla tamamlayınız.

İyi akşamlar

Mutluluklar

Rica ederim

Hoş geldin

Başarılar

Özür dilerim

Lütfen

Hoşça kal

1) Orhan sınava girecek arkadaşlarını “.........................” diyerek yolcu etti. 2) “..............................” diyerek evde kalanlarla vedalaştı. 3) Hava kararınca kapıda karşılaştığı komşusunu “............................” diyerek selamladı. 4) Teşekkürlerimize “......................................” diyerek karşılık verdi. 5) Öğretmen “................... biraz sessiz olur musunuz?” diyerek sınıfı uyardı. 6) Annem “.......................................” diyerek geline çeyrek altın hediye etti. 7) Misafirlerini kapıda “.................................................” diyerek karşıladı. 8) Hatasını “....................................................” diyerek telafi etmeye çalıştı.

Etkinlik 47

Aşağıdaki şiirde boş bırakılan yerleri “lütfen, özür dilerim, rica ederim” ifadelerinden uygun olanlarla tamamlayınız.

Üç sihirli söz bilirim Üç yumuşak üç tatlı söz Onlara önem veririm Üçü de birbirinden öz (1)

“.................” sözcüğüdür biri Yavaşça söylenir. Ne zaman gelirse yeri Adına nezaket denir.

(2)

Diğeri “.................................” İçten gelir söylenişi, Sırası geldikçe derim Yumuşar işiten kişi (3)

“...............................” diğeri Sesin derinlerden gelsin Başını eğerek de ki Seni affedebilsin

5. Sınıf Türkçe

33


Konu 1 Etkinlik 48

KELİME BİLGİSİ Aşağıdaki diyaloglarda boş bırakılan yerleri nezaket belirten ifadelerden uygun olanlarla tamamlayınız. (1)

(2)

............................! Masaya çarptım?

..................................! Bacağına ne oldu?

(3) (4)

.....................ederim! ...................... sağlık.

........................ olsun! Tıraş bitti.

(5)

(7)

...........................! Sekiz yaşıma....

Etkinlik 49

(8) (6)

..............................! Kaç yaşına girdin?

– ..........................(1) anneciğim, ne yapıyorsun? – Günaydın kızım, kahvaltı hazırlıyorum. (2) Sana yardım etmek is– .......................... terdim ama okul çantamı hazırlamam gerek.

– ..........................(3) kızım, sen işini yap, ben hallederim? Funda çantasını hazırlayana kadar

Akıllı Ders Asistanı

(9)

.....................! Fidan dikiyorum.

Aşağıdaki diyalogda boş bırakılan yerleri nezaket belirten ifadelerden uygun olanlarla tamamlayınız.

Funda çalar saatinin sesiyle uyandı. Yatağını toplayıp elini yüzünü yıkadı. Daha sonra mutfağa geçti.

34

..............................! Ne yapıyorsun?

annesi kahvaltılıkları masaya getirdi. Funda kahvaltısını yapan ailesine (4) deyip masaya otur“.............................” du. Kahvaltısını güzelce yaptıktan sonra: (5) anneciğim, her şey – .......................... çok güzel olmuş, diyerek sofradan kalktı. Çantasını sırtına alıp “........................... (6)anne, akşam görüşürüz.” .................... diyerek kapıya yöneldi. Annesi: (7) yavrum, dikkatli ol – .......................... emi, diyerek onu okula uğurladı.


KELİME BİLGİSİ

Konu 1

Bilgi Asistanı Sözcükleri Sözlük Sırasına Göre Dizme

Sözcükleri sözlük sırasına göre dizilirken takip edilmesi gereken aşamalar:

1. Kelimelerin ilk harflerine bakılır, hangisi alfabede önce geliyorsa o harfle başlayan kelime daha önce yazılır. Bin - Çin - Din - Kin 2. Kelimelerin ilk harfleri aynı olduğu zaman da ikinci harflerinin alfabedeki sırasına dikkat ederiz. Hangi kelimenin ikinci harfi daha önce alfabede yer alıyorsa o kelime daha önce yazılır. Dam - Din - Dün 3. Kelimelerin ikinci harfleri de aynıysa üçüncü harflerinin alfabedeki sırasına dikkat ederiz. Bu, bu şekilde devam eder. Hazan - hazır - hazin ...

Etkinlik 50

Aşağıdaki karışık olarak verilen sözcükleri sözlük sırasına göre diziniz.

1. Kısa - Kasa - Masa - Yasa

...........................................................................................

2. Yazı - Bazı - Kazı - Tazı

...........................................................................................

3. Deniz - Derin - Demin - Dere ........................................................................................... 4. Site - Şilte - Filke - Tilki

...........................................................................................

5. Kat - Küt- Kıt

...........................................................................................

6. Nar - Kar - Dar - Gar

...........................................................................................

7. Yanık - Yanak - Yasak

...........................................................................................

8. Çember - Kemer - Demir

...........................................................................................

5. Sınıf Türkçe

35


Konu 1

KELİME BİLGİSİ

Bilgi Asistanı

Aynı Kavram Alanına Giren Sözcükler

Aynı kavram alanına giren kelimeler:

Ortak ya da benzer işler için kullanılan fakat farklı anlamlar taşıyan kelimeler aynı kavram alanına giren kelimelerdir. Buna bir sözcüğün zihnimizde yaptığı çağrışımlar da diyebiliriz.

Örneğin “sandelye, koltuk, bank” farklı anlamlara sahiptir ama oturmak için kullanılır. ««Serçe, ««Sal, ««Ev,

şahin, kartal, papağan, karga ...

gemi, feribot, vapur...

villa, konak, yalı ...

Etkinlik 51

36

Aşağıda verilen kelimelerle aynı kavram alanına giren üçer kelime yazınız.

1. Müzik

à

...........................................................................................

2. Defter

à

...........................................................................................

3. Terlik

à

...........................................................................................

4. Ayran

à

...........................................................................................

5. Kayısı

à

...........................................................................................

6. Halı

à

...........................................................................................

7. Dolu

à

...........................................................................................

8. Tren

à

...........................................................................................

Akıllı Ders Asistanı


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 1. “Seyretmek” sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde “ilerlemek, yol almak” anlamında kullanılmıştır?

A) Pencereden yağmuru seyrediyorum. B) Otobüs 2 saat boyunca hep aynı hızda seyretti.

C) Oyunu en ön sırada seyrettim.

D) Dün akşam en sevdiğim filmi tekrar seyrettim.

2. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi mecaz anlamlı değildir?

A) Çevresindekilere soğuk davranır.

B) Ağır sözler moralini bozdu.

C) Boş çekmeceye koydu dosyaları.

D) Tatlı sözleriyle arkadaş çevresini genişletti.

3. Murat :Çok yumuşak ve etkile-

yici sesin var. Acun : Zaten şarkı bitince sa-

lon yıkıldı. Gökhan : Şarkının vermek istediği duyguyu iyi hissettirdi. Hadise : Sahnedeki performansına bayıldım.

Bir yarışmacı hakkında yorum yapan yukarıdaki ünlülerden hangisinin cümlesinde mecaz anlamlı sözcük yoktur? A) Gökhan

B) Acun

C) Murat

D) Hadise

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

“zarar” kelimesinin zıt anlamlısı kullanılmıştır?

A) Cömert biri olduğunu mahalledeki herkes bilir.

B) Kazancı bol bir işte çalışmayı herkes ister. C) Söylediğine bakılırsa son işinden hiç kâr etmemiş.

D) Verimli toprakları satmayı düşünmüyoruz.

5. Aşağıdakilerin hangisinde kelimeler arasında farklı bir anlam ilişkisi vardır? A) İleri-Geri

B) İstek-Arzu

C) Tenha-Issız

D) Özlem-Hasret

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

altı çizili sözcüğün zıt anlamlısı parantez içinde yanlış verilmiştir?

A) Güzel yazılmış bir yazıyı okumak, sönüp gitmiş bir varlığın fotoğrafına bakmak gibidir. (Çirkin) B) Yalnızlıkta, dost yokluğunun yerini kitap tutabilir. (Düşman)

C) Hastalıklı fikirlere sahip olanların doğru kararlar vermesini bekleyemeyiz. (Eğri) D) Küçük patatesleri seçip bir kenara ayırdı. (Büyük)

5. Sınıf Türkçe

37


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

renk belirten sözcük sesteş (eş) sesli değildir?

A) Kara gözleri etrafına neşe saçıyor. B) Milletimiz al bayrağın gölgesinde huzurla yaşıyor.

C) Ak saçlarını her sabah mutlaka tarar.

D) Yeşil alanlar her geçen gün azalıyor.

10. Hacivat: Karagözüm çocuklar çayda yüzüyormuş.

Karagöz: Ne! Yanmamışlar mı peki? Hem o küçücük bardağa nasıl sığmışlar yahu?

Hacivat: Hay Allah Karagözüm! Çay deyince senin aklına sadece içecek mi geliyor?

Bu diyalogda Karagöz ile Hacivat'ın anlaşmazlığa düşmesinin nedeni nedir? A) Karagöz'ün eş anlamlı sözcükleri bilmemesi

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

B) Karagöz'ün zıt anlamlı sözcükleri bilmemesi 

hukuk terimi kullanılmıştır?

A) Kavgayı mahalle esnafı ayırdı.

C) Karagöz'ün terim anlamlı sözcükleri bilmemesi

B) Törende Onuncu Yıl Marşı okundu.

D) Karagöz'ün sesteş sözcükleri bilmemesi

C) Tüm vatandaşlar yasalar önünde eşittir. D) Yerel seçim için okullara sandıklar getirildi.

11. Aşağıdaki kelimelerden hangileri birbiriyle eş anlamlı değildir?

9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

A) İlave - Ek

B) Ilık - Serin

C) Sır - Giz

D) Çeşit - Tür

mecaz anlamlı sözcük kullanılmamıştır?

A) Son yazısında genç şairlere yüklendi. B) Ayran koyu olmuş, biraz su katalım.

C) İşlerin yetişmeyeceğini anlayınca tutuştu. D) Yanık sesiyle güzel bir Anadolu türküsü söyledi.

38

Akıllı Ders Asistanı

12. Hakem üç kez penaltı verdi.

Bu cümledeki altı çizili sözcüğün yerine aşağıdakilerden hangisi getirilirse anlam değişir? A) Kere B) Defa C) Sefer D) Yine


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 1. Havalar güzel gidiyor

Sen de çiçek açtın erkenden

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük eş sesli değildir?

Küçük zerdali ağacım

A) Futbolcu taç atışını kullandı.

Aklın ermeden

B) Deney yapmak için masanın üstüne tüp çıkardı.

Aşağıdakilerden hangisi şiirdeki kelimelerden herhangi birinin zıt anlamlısı olamaz? A) Geç B) Durmak C) Büyük D) Kötü

C) Küp şekerleri sofraya getirdi.

D) Kar yağışı kimilerini sevindirir, kimilerini üzer.

5. “Karşı” sözcüğü aşağıdaki cüm-

lelerin hangisinde cümlede kazandığı anlamla eşleştirilmemiştir?

2. “Derin” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisinde gerçek anlamıyla kullanılmamıştır?

A) Derin sularda yüzmeye korkar. B) Sütü derin bir şişeye doldurdu.

C) Yüzünde derin bir yara izi var.

D) Derin denizcilik bilgisi olduğundan şüphe yok.

3. Aşağıdakilerin hangisinde altı çi-

Cümle

Anlam

İkisi de müdüÖn, kat, A) rün karşısına huzur çıkarlar.

Karşı komşu- Bulunan yemuz yazın ta- re göre ileriB) de olan şınacak.

Müziğe karşı ilk C) ilgim lisede Karşıt, zıt başladı.

Ya p t ı k l a r ı n a Karşılık olaD) karşı boş durarak mazdım

zili sözcüğün cümleye kattığı anlam parantez içinde yanlış verilmiştir?

6. Aşağıdakilerin hangisinde zıt an-

A) Çiğ et yiyerek beslenen hayvanlar var. (Pişmemiş)

A) Evin içini, dışını güzelce yaptırdılar.

C) Memur bizi sıcak karşıladı. (Çok ısınmış)

C) Boş tarlaları gelecek yıl ekeceklermiş.

B) Sadece on kişi başvuru yapmış. (Yalnızca)

D) Biz gelene kadar annem odasını toplamış. (Dek)

lamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?

B) Söz hakkı verilmeden asla konuşmaz.

D) Bugün müsait değilim ama yarın görüşebiliriz. 5. Sınıf Türkçe

39


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 7. Öğretmen konuyu sıra dışı bir yöntemle öğretti.

10. Aşağıdakilerin hangisinde cümledeki mecaz anlamlı sözcük parantez içinde yanlış verilmiştir?

Altı çizili sözcüğün bu cümleye kattığı anlam aşağıdakilerin hangisinde vardır?

A) Renkli kişiliğiyle ön plana çıkıyor. (Renkli)

A) Kurallara uymayanlar cezalandırılır.

B) Tatlı bir telaş kaplamıştı bizi. (Tatlı)

C) Ay sonu ülke dışına çıkacakmış.

D) Biraz sıkıştırınca gerçekleri söyledi. (Sıkıştırınca)

C) Zayıf bir bilgiye göre toplantı bir ay ertelenmiş. (Zayıf)

B) Farklı bir tarzla müzikseverlerin beğenisini kazandı. D) Verdiği sözleri tutmayınca gözümden düştü.

8. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden

11. Aşağıdaki kelimelerden hangileri birbiriyle eş anlamlı değildir?

hangisinin zıt anlamlısı yoktur?

A) Pasif - Aktif B) Öz - Üvey

A) İri narlardan birkaç tane seçti.

C) Hafif - Ağır D) Fakir - Cimri

B) Adamın ince, siyah kaşlarının altında iri gözleri parlıyordu.

C) Küçük oda boş, oraya valizleri bırakabiliriz. D) Ekşi yoğurttan ayran yaptılar.

9.

I. Öğrenciler hep bir ağızdan marşı okudu. II. Sanatçı yarın Harbiye'de açık hava konseri verecek. III. Murat Boz alkışlarla uğurlandı. IV. Köyün saz kaplı, karanlık çökmüş damlarına seslendi.

Numaralandırılmış cümlelerin hangisinde müzik terimi kullanılmıştır? A) I 

40

Akıllı Ders Asistanı

B)  II 

C)  III 

D)  IV

12. I. Bu iş iki saat tuttu.

II. Verdiği sözü tutmuş, vaktinde gelmişti. III. Gölden iki kova balık tutmuş. Numaralandırılmış cümlelerde “tutmak” sözcüğünün aşağıdaki anlamlarından hangisi örneklendirilmemiştir?

A) Avlamak

B) Desteklemek, birinden yana çıkmak C) Gereğini yapmak, yerine getirmek D) Sürmek, zaman almak


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 3 1. Şiir uzun olduğundan zor ezberledim.

4. Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangisi “amaç” kelimesiyle eş anlamlıdır?

“Uzun” sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde bu cümledeki anlamıyla kullanılmıştır?

A) Tek gayem ülkeme faydalı olmaktır.

A) Uzun paragraf soruları gözümü korkuttu.

B) Üniversite tercihleri yarın başlıyor.

C) Görüşmeyeli uzun zaman oldu.

D) Çiftçiler ürünleri ambarda saklar.

2. Soruyu okuyunca, ister istemez

5. Boyları bir olan iki sporcu hava

C) Okçu hedefi on ikiden vurdu.

B) Uzun bir ağacın altında gölgelendik. D) Uzun boyuna rağmen basketi atamadı. düşünüp kaldım.

“İster istemez” sözcüğünün bu cümleye kattığı anlam aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? A) Zorunlu olarak, elinde olmadan B) Bir şeyi yapmak için büyük bir istek duymak C) Merak etmek

D) Çaresiz kalmak

3. Aşağıdakilerin hangisinde sesteşi

olan sözcük parantez içinde yanlış verilmiştir?

A) Bu şampuan saç dökülmesine iyi geliyormuş. (Saç)

B) Çek verdi ama ben nakit para istedim. (Çek)

C) Bağ ve bahçeleri verimli olan, üzüm yetiştirirdi. (Bağ)

D) Kel bir adam saz çalıyor, bir genç ise şarkı söylüyor. (Kel)

topunda çarpıştı.

"Bir" sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde bu cümledeki anlamıyla kullanılmıştır? A) Mezun olunca bir bankada işe başlamış. B) İki arabanın da motor gücü bir. C) Sınava bir ay kaldı.

D) Bir haşlanmış yumurta yedi.

6. "Saymak" sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde cümleye farklı anlam katmıştır?

A) Saklambaçta ebe ona kadar sayar. B) Paraları saydı, kasaya koydu.

C) Hakem ofsayt gerekçesiyle golü saymadı. D) Sürüyü saydı, bir koyun eksik çıktı.

5. Sınıf Türkçe

41


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 3 7.

I. Boncukları ipe diz, sonra bana getir. II. Akşama kadar bin soru çözmüş. III. Misafirler aç mı acaba, sofra hazırlasak mı? IV. Çimenlerin üzerine çiy düşmüş, güneş vurdukça parlıyor. Numaralandırılmış cümlelerin hangisinde eş sesli bir kelime yoktur? A) I 

B)  II 

C)  III 

A) Mısra

B) Kıta

C) Bölüm

D) Uyak

11. Kentler, insanoğlunun korunma

gereksinimi ile var olmaya başlar. Eski çağlardan beri sürekli alet geliştiren ve kullanan insan, korunma duygusuyla yerleşim alanları kurmuş ve geliştirmiştir.

Aşağıdakilerden hangisi metindeki altı çizili sözcüklerden herhangi birinin eş anlamlısı değildir? A) Şehir

B) İhtiyaç

A) Hekim

B) Tabip

C) His

D) Parça

C) Siyah

D) Beklemek

zili sözcüğün anlam özelliği yanlış verilmiştir? Diş köklerim çürüTerim A) müş. Taze fikirlere her Mecaz B) zaman açığız. C)

Akşam olunca lamGerçek balar yanar.

Çiftçiler kanallarla D) tarlaya su getiri- Mecaz yor. 42

Bu cümledeki altı çizili sözcüğün yerine aşağıdakilerden hangisi getirilirse anlam değişmez?

Aşağıdakilerden hangisi bu cümlede geçen bir kelimenin zıt (karşıt) anlamlısıdır?

9. Aşağıdakilerin hangisinde altı çi-

D)  IV

8. Doktor beyaz önlüğüyle odaya girdi.

10. Şiir on dizeden oluşuyor.

Akıllı Ders Asistanı

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

altı çizili terimin ait olduğu alan parantez içinde yanlış verilmiştir?

A) Ekvatorda gece gündüz süreleri birbirine eşittir. (Coğrafya) B) Burçlar temel olarak dört gruba ayrılırlar: ateş, toprak, su ve hava. (Tarih)

C) Her halkevinde birkaç öğretmenin kurduğu korolar vardı. (Müzik) D) Fatih Terim; Arda ve Burak'ı millî takımdan kesti. (Spor)


Konu 2

DEYİM Bilgi Asistanı Deyim

Deyim: İki ya da daha fazla sözcüğün kendi anlamlarının dışında bir anlamı ifade etmek amacıyla oluşturdukları kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir. Örneğin “görme organı” olan “göz” ile “kaçmasını sağlamak” anlamına gelen “kaçırmak” sözcükleri bir araya gelerek “dalgınlıkla görmemek” anlamına gelen “gözden kaçırmak” deyimini oluşturmuştur. Deyimlerin genel özellikleri şunlardır:

l Deyimler

genelde mecaz anlamlıdır: Göze girmek, göz boyamak, dirsek çürütmek

lD  eyimler

kalıplaşmış sözcük gruplarıdır. Bu yüzden sözcükleri değiştirilemez: “İğneyle kuyu kazımak” deyimini “iğneyle çukur kazımak" şeklinde değiştiremeyiz.

lD  eyimler

cümle içinde şahsa ve zamana göre çekimlenebilir: Dilim sürçtü, dilin sürçtü, dili sürçtü, dilimiz sürçtü, diliniz sürçtü, dilleri sürçtü.

l Bazı

deyimler yakın veya aynı anlamlıdır: Pot kırmak = Baltayı taşa vurmak

l Bazı

deyimler zıt anlamlıdır: Ağız birliği etmek x Ayrı telden çalmak

Etkinlik

1

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan deyimlerin altını çiziniz.

1) Fuardaki son model arabalar göz kamaştırıyor. 2) Adam burnundan soluyor, kimse onu sakinleştiremiyordu. 3) Eski öğretmenimizi görünce dünyalar benim oldu. 4) El ele verdik, ilçemizin bütün sorunlarını çözdük. 5) Yüzünden düşen bin parça, sanırım canı bir şeye sıkılmış. 6) Çocuğun durumunu görünce içim cız etti. 7) İki arada bir derede kaldım, bu güzel elbiselerden hangisini seçsem acaba. 8) Sapla samanı karıştırmayın, suçluyla suçsuzu ayırın. 9) Kimsesizlere kol kanat gerelim. 10) Sınav tarihi yaklaşınca eteklerim tutuştu.

5. Sınıf Türkçe

43


Konu 2 Etkinlik

DEYİM 2

“Göz” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangilerinde deyim içinde kullanılmıştır? İşaretleyiniz.

1) Hasta birazdan göz ameliyatına alınacak. 2) Kimseye göz açtırmıyor, işçileri sürekli çalıştırıyor. 3) Çekmecenin gözüne koyduğum kartı bulamıyorum. 4) Mahkemedeki iyi hâlleri göz önünde bulundurularak cezası indirildi. 5) Suyun gözünden iki damacanayı da doldurduk. 6) Binadaki tabelalara şöyle bir göz gezdirdi. 7) Göz açıp kapayıncaya kadar ders bitti. 8) Sisten göz gözü görmüyor.

Etkinlik

Aşağıda verilen deyimleri anlamlarıyla örnekteki gibi eşleştiriniz.

1) Dağarcığına atmak

a) Alışamadığı bir işte zorluk çekmek

2) Akan sular durmak

b) Bir bilgiyi eski bilgilere katmak, zihne yerleştirmek

3) Aynı kapıya çıkmak

c)

Fark etmemek, aynı sonuca varmak

4) Acemilik çekmek

ç)

İtiraz edememek, söyleyecek sözü kalmamak

5) Dilin kemiği yok

d) Kolay konuşma yeteneği olmak

6) Destek olmak

e)

Gücü yetmemek

7) Dişini sıkmak

f)

Darlığa, sıkıntıya dayanmak, katlanmak

8) Ağzı laf yapmak

g) Güç sağlamak, yardımcı olmak

9) Diş geçirememek

h) İnsan doğru veya yanlış her şeyi söyleyebilir.

1

44

3

b

2

Akıllı Ders Asistanı

3

4

5

6

7

8

9


DEYİM Etkinlik

4

Konu 2

Aşağıda verilen deyimleri cümle içinde kullanınız.

¶ El üstünde tutmak : : · Ders çıkarmak ¸ Parmağında oynatmak : ¹ Açık kapı bırakmak : : º Göklere çıkarmak : » Aklından geçirmek Etkinlik

5

Aşağıda verilen deyimlerin anlamları hangi seçenekte doğru verilmiştir? İşaretleyiniz.

Pireyi deve yapmak:

·

Dil dökmek:

a. Önemsiz bir olayı büyütmek

a. Yerli yersiz konuşmak

c. Rakiplerini gözünde büyütmek

c. Sürekli aynı kişiden söz etmek

b. Ç  evresindekileri korkutmaya çalışmak

¸

Saçını süpürge etmek:

b. K  andırmak, inandırmak için tatlı sözler söylemek

¹

Ekmeğini taştan çıkarmak:

a. Fazla para harcamak

a. Geçimini çok kolay sağlamak

c. Özveriyle çalışıp hizmet etmek

c. Güçlük çıkarmak, engellemek

b. T  emizlik konusunda çok titiz olmak

º

Küçük dilini yutmak:

b. G  eçimini zor şartlarda sağlamak

»

Çenesi düşmek:

a. B  azı heceleri tam söyleyememek

a. Y  erli yersiz konuşup gevezelik etmek

c. Çok şaşırmak

c. B  aşkalarının konuşmasına fırsat vermek

b. K  orku, heyecan vb. nedenlerle konuşamaz olmak

b. Yorum yapmaktan kaçınmak

5. Sınıf Türkçe

45


Konu 2 Etkinlik

DEYİM 6

Aşağıda verilen organ isimleriyle üçer deyim oluşturunuz.

• GÖZ

• BURUN

• KULAK

• DİŞ

Etkinlik

7

• EL

Aşağıdaki cümlelerde kullanılan deyimlerin altını çiziniz. Bu deyimlerin cümlelere kattığı anlamları altlarındaki boşluklara yazınız.

1. Şık kıyafetiyle baloda bütün dikkatleri üzerine çekti.

(............................................................................................................................................................................................................................................)

2. Çok şanslı biriyim, yine dört ayak üstüne düştüm.

(............................................................................................................................................................................................................................................)

3. Çok uğraştılar ama genç, ser verip sır vermedi.

(............................................................................................................................................................................................................................................)

4. Ona güveniyorum, göreceksiniz bütün sorunların üstesinden gelecek.

(............................................................................................................................................................................................................................................)

5. Ailedeki herkesin gözlerinin içi gülüyor.

(............................................................................................................................................................................................................................................)

6. Sürekli derse katılarak öğretmenin gözüne girdi.

(............................................................................................................................................................................................................................................)

7. Boksör daha ilk rauntta havlu attı.

(............................................................................................................................................................................................................................................)

46

Akıllı Ders Asistanı


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

“kara” sözcüğü deyim içinde kullanılmamıştır?

4. Aşağıdaki seçeneklerde geçen söz gruplarından hangisi deyimdir?

A) Borç para vermek

A) Kara üzümleri tabağa koyup masaya getirdi.

B) Çekmeceleri açmak

C) Saçlarını süpürge etmek

B) Kuru yük gemisi karaya oturmuş.

D) Çamaşır yıkamak

C) Kara kara düşünüyor, bir türlü işin içinden çıkamıyor. D) Deniz kirlenince balıklar karaya vurmuş.

5. “Dağdan gelip bağdakini kovmak” deyiminin anlamı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

2. Aşağıdakilerin hangisinde altı çi-

zili deyimin anlamı parantez içinde yanlış verilmiştir?

A) Eski olanla yenilerini değiştirmek

A) Yaşlı adam çoğu gence taş çıkarır. (Bir iş yapamayacak duruma düşmek)

B) Bir yere sonradan gelip daha önce orada olanların yerini almaya çalışmak

C) Köpeği görünce dizlerimin bağı çözüldü. (Korkudan ayakta duramayacak duruma gelmek)

D) Bulunduğu yeri terk etmemek

C) Haksız olduğu hâlde haklıymış gibi davranmak

B) Erkenden yola çıktılar. (Yolculuğa başlamak)

D) Diğer köylere de haber salmışlar. (Haber göndermek)

3. Aşağıdaki deyimlerden hangileri arasında farklı bir anlam ilişkisi vardır?

A) Oyun etmek-Tuzağa düşürmek B) Göbek bağlamak-Bir deri bir kemik kalmak

C) İçine ateş düşmek-Yüreği yanmak

D) Yüzü gülmek-Ağzı kulaklarına varmak

6.

I. Çenesini bıçak açmamak

II. Araları açılmak

III. Ağzında bakla ıslanmamak

IV. Göklere çıkarmak

Aşağıdakilerden hangisi numaralandırılmış deyimlerden herhangi biriyle zıt anlamlı değildir? A) Çenesi düşmek

B) Yağlı ballı olmak

C) Sırtını yere getirmek

D) Ser verip sır vermemek 5. Sınıf Türkçe

47


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 7. “Ayağını kesmek” deyimi ile aşağıdaki deyimlerden hangisi arasında zıt anlam ilişkisi vardır?

A) Parmağı ağzında kalmak B) Surat asmak

C) Ayağını alıştırmak D) Ayak basmak

8. Kısa sürede sınıfta parmakla gösterilen bir öğrenci olmuştu.

Altı çizili deyimin cümleye kattığı anlam aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? A) Seçkin, ünlü olmak B) Çok az olmak

C) Bir işi olumlu yönde etkilemek D) Bir konu üzerinde ilgiyi çekmek

9. Aşağıdakilerin hangisinde deyimin anlamı yanlış verilmiştir?

A) İnceldiği yerden kopmak: Sonucu nereye varırsa varsın B) İnce eleyip sık dokumak: Bir şeyi bütün ayrıntılarıyla araştırmak

C) Hükme varmak: İyice düşündükten sonra karar vermek

D) Her kafadan bir ses çıkmak: Herkesin kendi düşüncesini beğenmesi

48

Akıllı Ders Asistanı

10. Aşağıdaki altı çizili ifadelerden hangisi deyim değildir?

A) Raflardaki kitaplara göz gezdirdim. B) Yürümekten ayaklarıma kara sular indi. C) Bazı hatalarına göz yumdum.

D) Durmadan parmaklarını çıtlatıyor.

11. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyim anlamıyla verilmiştir?

A) Emirle birlikte harekete geçtik, işi yapmaya başladık. B) Sınavda aldığı puanla iyi bir okula gitmeye hak kazandı.

C) Borçlarını ödemek için gecesini gündüzüne katıyor.

D) İçimden geldi, bu kalemi sana hediye ediyorum.

12. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

“çok telaşlanmak” anlamına gelen bir deyim kullanılmıştır?

A) Bu aralar etekleri zil çalıyor, sanırım işleri yolunda.

B) Sıranın kendisine geldiğini anlayınca etekleri tutuştu.

C) Olay karşısında gözleri fal taşı gibi açıldı. D) Bu aralar etliye sütlüye karışmıyor.


CÜMLE BİLGİSİ

Konu 3

Bilgi Asistanı Neden - Sonuç Cümlesi

Neden - Sonuç Cümlesi: Bir cümlede sonuç nedeni ile birlikte verilmişse o cümle neden - sonuç cümlesidir.

Örneğin: “Kar yağdığı için köy yolları kapandı.” cümlesinde “köy yollarının kapanması” sonuçtur. Nedeni ise cümlede belirtildiği gibi “karın yağması”dır. Yani bu cümlede neden-sonuç anlamı vardır. Aşağıda neden-sonuç cümlelerine örnekler verilmiştir: l Sınav l Köpek

haftasına giriyoruz bu yüzden çok çalışmam gerekiyor. korkusundan evinize gelemedik.

l Atıklar

yüzünden sular kirleniyor.

l Yorgunluktan l Parası

Etkinlik

koltukta uyuyakalmış.

yetmediğinden dergiyi alamadı.

1

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde neden-sonuç anlamı vardır? İşaretleyiniz.

1) Konuyu iyi anlayınca testlerdeki bütün soruları doğru yanıtladı. 2) Çocukların üstüne kalın bir battaniye örttü. 3) Kar yağınca yiyecek bulamayan kurtlar kasabaya inmişler. 4) Kurye paketi bir hafta geç getirdi. 5) Yoğun istek üzerine kampanya bir ay daha uzatıldı. 6) Havalar ısınınca göçmen kuşlar güneye göçtüler. 7) Ankara’da bir ay boyunca gösteri ve yürüyüşler yasaklandı. 8) Cep telefonumdan İnternete giremiyorum. 9) Okullar açılınca kırtasiyecilerin yüzü güldü. 10) Sınavda matematikten iki soru iptal edildi. 11) Heyecandan eli ayağı birbirine dolaştı.

5. Sınıf Türkçe

49


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ 2

Etkinlik 1) çünkü:

Aşağıda verilen kelimeleri kullanarak neden - sonuç ilişkisi olan cümleler kurunuz.

.......................................................................................................................................................................................................................

2) bu yüzden:

..........................................................................................................................................................................................................

3) dolayısıyla:

...........................................................................................................................................................................................................

4) için:

..............................................................................................................................................................................................................................

5) yüzünden:

..............................................................................................................................................................................................................

6) bunun için: 7) diye:

Etkinlik

50

...........................................................................................................................................................................................................

..............................................................................................................................................................................................................................

3

Aşağıda verilen metinlerde numaralanmış cümlelerin hangilerinde neden-sonuç anlamı vardır? Numaraları yuvarlak içine alarak belirtiniz. A

B

(1)Her yer toz duman olduğundan göz gözü görmüyordu. (2) Rüzgâr önüne ne geçerse sağa sola fırlatıyordu. (3) Gazete kâğıtları, poşetler, kurumuş ağaç yaprakları havada uçuşuyordu. (4) Yoğun toz bulutuyla birlikte yerlere saçılmış eşyalar sokağı bir harabeye çevirmişti. (5) Çatılardan düşen kiremitler sokağı kapattığından araçlar geçemiyordu. (6) Yıkılan telefon direkleri yüzünden haberleşme aksıyordu. (7) Elektrik hatlarındaki arıza sebebiyle sokak karanlığa gömülmüş, herkes çaresiz sağa sola koşuşturuyordu.

(1) Pamuk, kolayca yanabilen bir malzeme olduğundan genellikle çocuk pijamalarında saf olarak kullanılmaz. (2) Fakat pamuk yumuşak, terletmeyen ve cilt sağlığı açısından uygun bir malzeme olduğu için birçok insan pamuklu giysileri tercih eder. (3) Bilim adamları, pamuğun bu özelliklerine dayanarak, pamuklu kumaşları ateşe karşı daha dayanıklı hale getirebilmek için bir çalışma başlatmış. (4) Küçük pamuk parçalarını, bir sıvının içinde çözülmesini sağlayıp buna mikroskopik boyutta kil parçaları eklemişler. (5) Böylece %93’ü pamuk, %7’si kilden oluşan iplikler elde etmeyi başarmışlar.

Akıllı Ders Asistanı


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ Etkinlik

4

Aşağıdaki cümleleri neden-sonuç ilişkisi oluşturacak şekilde tamamlayınız.

1) Yükseklik korkusu olduğundan

.................................................................................................................................................

2)

...........................................................................................

için işe metrobüsle gitmeyi tercih etti.

3)

...........................................................................................

çünkü arabanın benzini bitti.

4)

...........................................................................................

bu yüzden tatilden erken döndü.

5)

...........................................................................................

dolayısıyla en kısa zamanda evi taşımamız lazım.

6) Telefonu sessize aldığım için

Etkinlik

5

...............................................................................................................................................................

Aşağıdaki görselleri neden-sonuç ilişkisi olacak şekilde birer cümleyle anlatınız.

1

2

3

4

5. Sınıf Türkçe

51


Konu 3 Etkinlik

CÜMLE BİLGİSİ 6

Aşağıda neden-sonuç cümleleri verilmiştir. Bu cümlelerin sonuç ve neden belirten bölümlerini örnekteki gibi belirtiniz.

1. Baş ağrısından gece sabaha kadar uyuyamamış.

Neden

Sonuç

2. Kardeşim okula gitmekte çok istekli çünkü öğretmenlerini çok seviyor. 3. Güzel hareketler seyirciden alkış aldı. 4. Otobüs geç geldi, biz de taksiyle gittik teyzemlere. 5. Birden fazla yabancı dil bildiğinden iş bulmakta zorlanmıyor. 6. Yüzme bilmediğinden havuza girmedi. 7. Komşumuz bugünlerde çok neşeli çünkü askerden oğlu gelmiş. 8. Özel ders aldığı için son zamanlarda yazılılardan yüksek not alıyor.

Etkinlik

7

“İçin” sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangilerine neden-sonuç anlamı katmıştır? İşaretleyiniz.

q 1. Annemler ablama gelinlik almak için çarşıya gittiler. q 2. Yoğun kar yağdığı için uçak seferleri iptal edildi. q 3. Teknik heyet, genç futbolcu için yönetime olumlu rapor verdi. q 4. Hediyeyi öğretmenimiz için aldık. q 5. Çok sayıda yeni bina yapıldığı için kiralar ucuzladı. q 6. Sertifika almak için kursa yazıldı. q 7. Maaşlarını alamadıkları için işçiler greve gitti. q 8. Şarkıları beğenildiği için albümü çok sattı. q 9. Notlarım iyi olduğu için dedem harçlığımı her zamankinden fazla verdi. q 10. Kışlar soğuk geçtiğinden ülkemizin doğusunda turunçgil yetişmez. 52

Akıllı Ders Asistanı


CÜMLE BİLGİSİ

Konu 3

Bilgi Asistanı Amaç - Sonuç Cümlesi

Amaç - Sonuç Cümlesi: Bir cümlede eylem yapılma amacıyla verilmişse o cümle amaç - sonuç cümlesidir.

Örneğin: “Berke sınavlarda başarılı olmak için özel okula gidiyor.” cümlesinde Berke’nin özel okula gitmesi bir eylemdir. Cümlede Berke’nin bu eylemi yapma amacı olarak “sınavlarda başarılı olmak” gösterilmiştir. Dolayısıyla bu cümle amaç-sonuç cümlesidir. Aşağıda amaç-sonuç cümlelerine örnekler verilmiştir: l Cüzdanını l Sosyal

medyayı daha etkin kullanmak için eve İnternet bağlattı.

l Maaşını l Herkes l Ürün

bulmak için aramadığı yer kalmadı.

çekmek üzere ATM’ye gitti. alıp okusun diye kitaplarını ucuza satıyor.

satışlarını artırmak için gazetelere boy boy reklam veriyor.

l Menajerler

Etkinlik

- 2. İçin: - 3. Diye:

Aşağıda verilen kelimeleri kullanarak amaç-sonuç anlamı taşıyan cümleler kurunuz.

8

- 1. Üzere:

genç yeteneği izlemeye gelmişler.

.....................................................................................................................................................................................................................

............................................................................................................................................................................................................................

.....................................................................................................................................................................................................................

- 4. Gayesiyle:

............................................................................................................................................................................................................

- 5. Görmeye:

............................................................................................................................................................................................................

- 6. Amacıyla:

...........................................................................................................................................................................................................

- 7. Maksadıyla:

......................................................................................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

53


Konu 3 Etkinlik

CÜMLE BİLGİSİ 9

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde amaç-sonuç anlamı vardır? İşaretleyiniz.

m 1. Herhangi bir işi yapabilmek için enerjiye gereksinim duyarız. m 2. Petrolü yüzeye çıkarmak için özel kuyular açılıyor. m 3. Yabancı dil öğrenmek üzere yurt dışına gidecekmiş.

m 4. Öğrenciler konuyu daha iyi anlasınlar diye somut örnekler vermiş. m 5. Güneş, bize gün boyunca ışık sağlar. m 6. Müzedeki tarihî eserleri görmeye gideceğiz. m 7. Kömür, yer altından çeşitli yöntemlerle çıkarılıyor. m 8. Kimseyi rahatsız etmeyeyim diye müziği kısık sesle dinliyor. m 9. Deney sırasında hoparlörlerden düzenli olarak ses yayını yapılmış.

Etkinlik 10

54

Aşağıdaki görselleri amaç-sonuç ilişkisi olacak şekilde birer cümleyle anlatınız.

1.

2.

3.

4.

Akıllı Ders Asistanı


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ Etkinlik 11 1) 2) 3) 4)

Aşağıdaki cümleleri amaç-sonuç ilişkisi oluşturacak şekilde tamamlayınız.

...................................................................................................................

üzere tenha bir kasabadan yazlık almış.

.................................................................................................................................... ..........................................................................................................

diye akşamleyin çiçekçiye uğramış.

diye konuşurken kelimelerini özenle seçiyor.

.....................................................................................................................................................

5) Tarımda verimi arttırmak

Etkinlik 12

için sürekli basketbol oynuyor.

...........................................................................................................................................................

Aşağıda verilen cümlelerdeki anlam ilişkilerini (neden-sonuç, amaçsonuç) boş parantezlere yazınız.

1. Kış geldiğinde kuşlar soğuktan etkilendikleri için üşürler. (.............................................) 2. S  erçeler yuva yapmak için yaprak döken ağaçları ve çam ağaçlarını seçer. (.............................................) 3. A  stronotlar, kaslarının ve kemiklerinin fazla zayıflamaması için her gün düzenli egzersiz yaparlar. (.............................................) 4. Elmas almak üzere kuyumcuya gitti. (.............................................) 5. Esnek bir bedene sahip olabilmek için spora başladı. (.............................................) 6. Çoğu elmas, çatlak olduğundan satışa bile çıkarılmaz. (.............................................) 7. H  areketsiz bir yaşam sürdürmek, bedenin esnekliğinin azalmasına neden olur. (.............................................) 8. A  stronotların uzayda boyları birkaç santim uzar çünkü üzerinde herhangi bir ağırlık olmayan omurların arasındaki diskler genişler. (.............................................) 9. K  uşlar tehlikeleri haber vermek için hep birlikte yüksek sesle, uzun uzun öter. (.............................................) 10. Vapur salladıkça midem bulandı. (.............................................) 5. Sınıf Türkçe

55


Konu 3 Etkinlik 13

CÜMLE BİLGİSİ Aşağıdaki cümlelerin amaç belirten bölümlerinin altını örnekteki gibi çiziniz.

1. Tasarruf yapmak için ampulleri değiştirdi. 2. İstasyona misafirleri karşılamaya gittiler. 3. Final maçında ilk on bire girebilmek için antrenmanlarda sıkı çalışıyor. 4. Küresel ısınmayı anlatmak üzere kürsüye yöneldi. 5. Sokak hayvanları yesin diye dışarı bir kap yiyecek bıraktı. 6. Jüriye kendini beğendirmek için tüm hünerlerini sergiledi. 7. Atatürk, orduları denetlemek üzere Sakarya’ya gelmiş. 8. İzmir’e üniversite okumaya gitmiş.

Etkinlik 14

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde amaç-sonuç anlamı vardır? İşaretleyiniz.

m 1. Lisede bilime, özelikle de matematiğe olan ilgisi giderek arttı. m 2. Oyunu güzel sahnelemek için sürekli prova yapıyorlar. m 3. T  elevizyonun olmadığı dönemde, seyirlik oyunların bir kısmı kuklalarla gerçekleştiriliyordu. m 4. Odayı serinleteyim diye klimayı açtı. m 5. Deney yapmak üzere laboratuvara indiler. m 6. Köylerine asfalt yol yaptırmak için kaymakamlığa dilekçe yazdılar. m 7. Evde bozuk radyoları açar ve zarar görmüş devrelerini tamir ederdi. m 8. Uykusu açılsın diye bir fincan kahve içti. m 9. Sulak alanlar suyun, su da yaşamın kaynağıdır. m 10. Turistler ülkemizin doğal güzelliklerini görmeye geliyorlar. 56

Akıllı Ders Asistanı


CÜMLE BİLGİSİ

Konu 3

Bilgi Asistanı Karşılaştırma Cümlesi

Karşılaştırma Cümlesi: Aralarında ilgi bulunan iki ya da daha fazla kavramın benzer veya farklı yönlerinin ortaya konduğu cümlelerdir. Karşılaştırma sonucunda karşılaştırılanlardan birinin diğerinden üstün olduğu ya da her iki varlığın da ölçü alınan özellik bakımından birbirine eşit olduğu belirtilir. Cümlelerde karşılaştırma anlamı genellikle “gibi, kadar, en, daha, çok, göre, fazla” sözcükleriyle sağlanır. Örneğin “Kışın ülkemizin doğusu batısına göre daha soğuk olur.” cümlesinde ülkemizin doğusu ile batısı soğukluk bakımından karşılaştırılmıştır. Aşağıda karşılaştırma cümlelerine örnekler verilmiştir: l TEOG'da l Avrupa

en kolay sorular 2017 yılında soruldu.

ülkeleri Afrika ülkelerine göre daha çok gelişmiş.

l Köyümüzün l Nihat’ın

en zengini Ali Ağa’dır.

attığı gol UEFA tarafından gecenin en güzel golü seçildi.

l Ülkemizde

Etkinlik 15

kitap okuma oranı batılı ülkelere göre düşük. Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde karşılaştırma yapılmıştır? İşaretleyiniz.

 1. İkinci dönem derslerine daha planlı çalışıyor.  2. Satranç en eğitici oyunlardan biridir.  3. Dün TDK’de en fazla aranan kelime “kerevet” sözcüğü oldu.  4. İlçemize bölünmüş yol yapılacakmış.  5. Ülkemizde en kalabalık şehir İstanbul’dur.  6. Erkeklere siyah elbiseler daha çok yakışıyor.  7. Sınıfımızdan üç öğrenci sınavda derece yaptı.  8. Bu yıl reklam giderlerine daha çok para harcadık.  9. Turistler daha çok tarihî yerleri gezmeyi tercih ediyorlar.  10. Yazar hem şiir hem roman kaleme almış. 5. Sınıf Türkçe

57


Konu 3 Etkinlik 16

CÜMLE BİLGİSİ Aşağıda verilen metinde karşılaştırma yapılan cümlelerin altını çiziniz.

Az gelişmiş ülkelerin çoğunluğundaki sefalet, genellikle en fazla kırsal alanlarda görülmektedir. Yetersiz beslenme, eğitimsizlik, düşük yaşam beklentisi ve standartların altındaki konutlar yoğun olarak kırsal alanlarda görülmektedir. Pek çok yoksul; mera alanlarının kıt, tarımsal verimliliğin düşük ve erozyon ile sellerin yaygın olduğu bölgelerde yaşamaktadır. Genellikle kadınlar erkeklere oranla daha kötü durumdadırlar. Kadınlar ayrıcalıkları en düşük olan kesim olup erkeklerin bile karşılaşmadıkları kültürel, toplumsal ve ekonomik sorunlarla karşılaşmaktadırlar. Örneğin sık sık ve erkeklerden daha uzun süre çalışırlar. Eğer bir ücret ödeniyorsa daha az ücret alırlar. Az gelişmiş ülkelerin yoksulları, İngiltere ya da öbür sanayi toplumlarındaki insanların neredeyse düşleyemeyecekleri kadar kötü koşullarda yaşamaktadırlar. Kartondan ya da tahta parçalarından yapılmış sığınakların dışında pek çoğunun sürekli bir konutu yoktur. Çoğunun akarsuyu, kanalizasyonu ya da elektriği yoktur.

Etkinlik 17

Aşağıdaki cümlelerde hangi varlıklar arasında karşılaştırma yapılmıştır? Belirtilen yerlere yazınız

1. Limon C vitamini bakımından portakaldan zengindir. å Œ................................................................. 2. Akdeniz’in suyu Karadeniz’inkinden tuzludur. å Œ................................................................. 3. Televizyon iletişimde radyodan etkilidir. å Œ................................................................. 4. Kentlerde kırsallara göre iş bulama imkânı fazladır. å Œ................................................................. 5. Tren uçağa göre daha güvenlidir. å Œ................................................................. 6. Şairler diğer insanlardan daha duygusaldır. å Œ................................................................. 7. Yeni binalar eskilerden daha dayanıklı. å Œ................................................................. 8. Fransızca öğrenmek İngilizce öğrenmekten daha zor. å Œ................................................................. 9. Yeni saç modelin eskisinden daha hoş. å Œ....................................................................................................... 58

Akıllı Ders Asistanı


CÜMLE BİLGİSİ Etkinlik 18

Konu 3

Aşağıdaki kişileri, durumları ve varlıkları karşılaştırınız. Yaptığınız karşılaştırmaları birer cümleyle ifade ediniz.

À

Á

Â

Ã

Etkinlik 19 Aşağıda verilen kelimeleri kullanarak karşılaştırma cümleleri yazınız. 1. daha: 2. gibi: 3. en:

.......................................................................................................................................................................................................................

............................................................................................................................................................................................................................

................................................................................................................................................................................................................................

4. göre:

..........................................................................................................................................................................................................................

5. kadar: 6. fazla:

.....................................................................................................................................................................................................................

.........................................................................................................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

59


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Öznel ve Nesnel Anlatım

Öznel Anlatımlı Cümle: Doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye değişen, söy-

leyenin düşüncesini, beğenisini ve duygusunu yansıtan cümleler öznel anlatımlıdır. Öznel cümlelerde dile getirilen yargılar kanıtlanamaz. Mesela “Serbest ölçüyle yazılmış en güzel şiir ‘Anlatamıyorum’ şiiridir.” cümlesi kişiden kişiye değişir. Çünkü bir başkasına göre en güzel şiir bir başka şiir olabilir. Dolayısıyla bu cümlenin anlatımı özneldir. Nesnel Anlatımlı Cümle: Doğruluğu ya da yanlışlığı kişiden kişiye değişmeyen, söyleyenin düşüncesini, beğenisini ve duygusunu yansıtmayan cümleler nesnel anlatımlıdır. Nesnel cümlelerde dile getirilen yargılar kanıtlanabilir. Örneğin “Yükseklere çıkıldıkça sıcaklık düşer.” cümlesi kişiden kişiye değişmez çünkü bilimsel bir yargıdır. Dolayısıyla bu cümlenin anlatımı nesneldir. l Paris, l Paris

Fransa’nın başkentidir. (Nesnel)

Avrupa'nın görülmeye değer şehirlerinden biridir. (Öznel)

l “Kaşağı”

seçkin yazarlarımızdan Ömer Seyfettin’in hikâyesidir. (Öznel)

l “Kaşağı”

Ömer Seyfettin tarafından yazılmıştır. (Nesnel)

Etkinlik 20

Aşağıdaki cümlelerin anlatımı nesnelse cümlenin sonundaki kutucuğa “N” öznelse “Ö” yazınız.

1) Sezen Aksu’nun şarkıları insanları derinden etkiler. 2) “Çalıkuşu” her kütüphanede bulunması gereken bir roman. 3) Seyircisiz oynanan maçlar sıkıcı oluyor. 4) Kışın, turistler kayak yapmaya Palandöken’e gelir. 5) Boş zamanlarda yapılacak en güzel iş yürüyüşe çıkmaktır. 6) Gece sıcaklık sıfırın altına düşmüş. 7) Hayranları sanatçıyı büyük bir keyifle dinledi. 8) Sanatçının çıkardığı yeni albüm yüz bin sattı. 9) Köylerden kentlere göç artıyor. 10) Yeni binalar İstanbul’a ayrı bir güzellik katmış. 11) Akdeniz’in bitki örtüsü makidir. 60

Akıllı Ders Asistanı


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ

Etkinlik 21 Aşağıda verilen görsellerle ilgili öznel ve nesnel cümleler yazınız.

·

¸

¹

º

»

Etkinlik 22 Aşağıdaki cümlelere öznellik anlamı katan ifadelerin altını çiziniz. 1. Yazar, köşe yazısında ilginç tespitler yapmış. 2. Şeftali odaya hoş koku yaymış. 3. Salona göz tırmalayıcı tablolar asmışlar. 4. Yerli yönetmenler çok güzel filmler çekiyor. 5. Tenörlerin muhteşem sesleri olur. 6. Şelalenin etkileyici manzarası var. 7. Belediye birbirinden eğlenceli etkinlikler düzenliyor. 8. Orhan Veli, sıra dışı şiirler yazmış. 5. Sınıf Türkçe

61


Konu 3 Etkinlik 23

CÜMLE BİLGİSİ Aşağıda verilen cümleleri öznel cümlelere dönüştürerek yeniden yazınız.

1. Manyas Gölü, Balıkesir ili sınırları içindedir.

............................................................................................................................................................................................................................

2. “Bayrak” Arif Nihat Asya’nın bir şiiridir. ............................................................................................................................................................................................................................

3. Yazı, Sümerler tarafından bulunmuştur.

............................................................................................................................................................................................................................

4. İlkbaharın gelmesiyle kırlarda gelincikler açtı.

............................................................................................................................................................................................................................

5. Mostar Köprüsü, Mimar Sinan’ın eserlerinden biridir.

............................................................................................................................................................................................................................

6. Elma Amasya’da yetiştirilir.

............................................................................................................................................................................................................................

Etkinlik 24

Aşağıdaki metnin cümlelerini öznellik-nesnellik açısından değerlendiriniz. Öznel cümlelerin numaralarını yuvarlak içine alınız.

(1) (4)

(5) (7)

(9) (10)

62

Akıllı Ders Asistanı

(2) (3) (6) (8) (11) (12)


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ

Etkinlik 25 Aşağıda verilen kelimeleri kullanarak öznel ve nesnel cümleler kurunuz.

1

2

Mavi Kazak Esra

Tören şiir okumak

3

Çalıkuşu roman Reşat Nuri

Cümle 1

Güzel görünmek, geçmişte yaşayanlar için de büyük önem taşıyordu.

2

Tüm nemlendirici kremlerin içinde, hayvansal yağlar bulunur.

3 4 5 6 7 8 9

Nesnel

Aşağıdaki cümlelerin anlatımının öznel mi, nesnel mi olduğunu tablodan işaretleyerek belirtiniz. Öznel

Etkinlik 26

Paraşütlerin çalışma biçimi ve yapımı oldukça basit. Serap, diğer adıyla “ılgım” ışığın kırılmasıyla gerçekleşir. Pandaların tek besin kaynağı olan bambu, uzun bir ottur. 18. yüzyılda Avrupa’da kabarık saç modası vardı. Kalbimiz, kanın tüm vücutta dolaşmasını sağlar. Ülkemizin olağanüstü güzel ağaçları bizleri erozyon tehlikesinden korur. Sevimli panda yavrusu küçük, tüysüz, pembe renkli silgiye benziyordu.

10 Tuzlu suyun donma sıcaklığı, saf suyun donma sıcaklığına göre düşüktür. 11 Güneş, yere yakın yerleri daha çok ısıtır.

5. Sınıf Türkçe

63


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ

Etkinlik 27 1. Tatil

Aşağıda boş bırakılan cümleleri anlatımı öznel olacak şekilde tamamlayınız.

..................................................................................................................................................................................................................................

2. Sümela Yaylası

.................................................................................................................................................................................................

3. Orhan Pamuk’un “Beyaz Kale” romanı

..........................................................................................................................

4. Tarık Buğra’nın hikâyeleri

..................................................................................................................................................................

5. Abidin Dino’nun resimleri

..................................................................................................................................................................

6. Sapanca Gölü 7. Müzik

.......................................................................................................................................................................................................

...............................................................................................................................................................................................................................

8. Anadolu insanın

................................................................................................................................................................................................

Etkinlik 28 1. Barış Manço’nun bizim gönlümüzdeki yeri başkadır. 2. Nasrettin Hoca’nın mezarı Akşehir’dedir. 3. Bu şirin kasabanın halkı balıkçılıkla geçiniyor. 4. Leylekler kışı Güney Afrika’da geçirir. 5. Müzede enfes antikalar var. 6. Su, sıfır derecenin altında donar. Aşağıdaki “doğru-yanlış” testini numaralandırılmış cümlelere göre cevaplayınız. D a) 1. cümle, söyleyenin duygularını yansıtır. b) 2. cümlenin anlatımı özneldir. c) 3. cümlenin anlatımı nesneldir. d) 4. cümledeki yargı kanıtlanabilir. e) 5. cümlede söyleyenin yorumu vardır. f) 6. cümle bilimsel bir yargıdır. 64

Akıllı Ders Asistanı

Y


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ Bilgi Asistanı Duygu Belirten İfadeler

Duygusal anlatım: İçinde herhangi bir duygunun dile getirildiği cümlelere duygusal anlatımlı cümleler denir. Cümlelerde “özlem, pişmanlık, sitem, sevinç vb.” duygulara yer verilebilir. Aşağıda duygusal anlatımlı cümleler verilmiştir. l Keşke

kardeşime kötü davranmasaydım. (Pişmanlık)

l Herkesle l Eski

tokalaştın da bir beni görmezden geldin. (Sitem)

iş arkadaşlarım gözümde tütüyor. (Özlem)

l Çarpık l Oley! l Aslan

kentleşmeyi gördükçe içten içe eriyorum. (Üzüntü)

Tatil bir hafta daha uzatıldı. (Sevinç) kükreyince ödüm koptu. (Korku)

l Of!

Şu konuşmayı bir bitirse de biz de gitsek. (Usanma)

l Ön

sıradaki öğrenci not defterine ne yazıyor acaba? (Merak)

l Zavallı

kadın, tek başına çocuklarının geleceği için çırpınıyor. (Acıma)

Etkinlik 29 Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin anlatımı duygusaldır? İşaretleyiniz. m 1. Martılardan biri yolcuların attığı simidi havada kaptı. m 2. Çocuk, dedesinin ısmarladığı dondurmayı çok beğendi. m 3. Salondaki eşyaların yerlerini değiştirmişler. m 4. Çiçekler baharın gelmesine çok sevinmişti. m 5. Çocukluğumuzda oynadığımız sokak oyunlarını mumla arıyorum. m 6. Yarışma saati yaklaştıkça heyecan da artıyordu. m 7. Derste konuyu bitirdik üstelik test de çözdük. m 8. Burç, anlattığı komik anılarla sınıfı neşelendirdi. m 9. Köpek aniden havlayınca yüreğim ağzıma geldi. m 10. Pencereyi açıp odayı havalandırdı. 5. Sınıf Türkçe

65


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ

Etkinlik 30

Aşağıdaki cümleleri karşılarında verilen duyguları ifade edecek şekilde tamamlayınız.

1. Ee!

.................................................................................................................................................................................

2. Ee!

....................................................................................................................................................................................

€Merak €Bıkkınlık

3. Yazık!

.............................................................................................................................................................................

€Acıma

4. Oley!

...............................................................................................................................................................................

€Sevinç

5. Keşke! 6. Of! 7. Of!

.............................................................................................................................................................................

€Pişmanlık

........................................................................................................................................................................................ ...........................................................................................................................................................................................

€Bıkkınlık €Acı

Etkinlik 31

1

Yemekler çok güzel olmuş, ellerine sağlık.

2

Arka sıradakiler fısır fısır ne konuşuyorlar ki!

3 4 5 6 7 8 9

Gençliğimin şen şakrak günleri gözümde tütüyor. Emeklerinin karşılıklarını alan işçilerin yüzü gülüyor. Zavallıların hâlini görünce içim burkuldu. Nerede çocukluğumuzun ulusal bayram törenleri? Elbise de elbiseymiş hani, kim giyse yakışıyor. Ne yazık ki doğal yaşam bir bir yok ediliyor. Hani sınavdan önce konuları bana anlatacaktın?

10 Ödev tam istediğim gibi olmuş.

11 Harçlıklarını alan çocuklar oldukça mutlu görünüyor.

66

Akıllı Ders Asistanı

Sevinç

Üzülme

Beğenme

Özlem

Merak

Cümle

Sitem

Aşağıdaki cümlelerde hangi duygular dile getirilmiştir? Tablodan işaretleyiniz!


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ Etkinlik 32

Aşağıdaki cümlelerde hangi duygular dile getirilmiştir? Karşılarındaki parantezlere yazınız.

1. Zavallı hayvancağıza iki çuval tuz yüklemişler. Ô €............................................. 2. Keşke ödevlerimi son güne bırakmasaydım. Ô €............................................. 3. Doğum günü partine beni çağırmamana alındım. Ô €............................................. 4. Akıllı köpeğin yaptıkları karşısında ağzımız bir karış açık kaldı. Ô €............................................. 5. Eyvah, otomobil kediyi ezecek! Ô €............................................. 6. Ne yazık ki şirketin iflasını engelleyemedik. Ô €............................................. 7. Bu güzel haberi duyunca ayaklarımız yerden kesildi. Ô €............................................. 8. Kilitli odada ne saklıyorlar acaba? Ô €.............................................

Etkinlik 33

Aşağıdaki görsellerde hangi duygular ön plana çıkmaktadır? Bu duyguları ifade eden birer cümle de siz yazınız.

À

Á

Â

Ã

Ä

Å

Æ

Ç

5. Sınıf Türkçe

67


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ

Etkinlik 34

Aşağıdaki altı çizili deyimler cümlede hangi duyguları ifade etmiştir? Karşılarındaki parantezlere yazınız.

1. Aniden gök gürleyince ödüm koptu. 㠄 ............................................. … 2. Sınav sonuçları açıklanacağı için içim içime sığmıyor. 㠄 ............................................. … 3. Güvenlik alarmı çalmaya başlayınca hırsızların etekleri tutuştu. 㠄 ................................. … 4. Forvet boş kaleye gol atamayınca seyirciler küplere bindi. 㠄 ............................................ … 5. Tahliller bizden gizlenince içime kurt düştü. 㠄 ............................................. … 6. Bindiğim dalı kestim, kendi elimle gelir kaynağımı kuruttum. 㠄 ...................................... … 7. Aşçımızın on parmağında on marifet var. 㠄 ............................................. … 8. Akrabalarım, arkadaşlarım gözümde tütüyor. 㠄 ............................................. … 9. Anlattıkları karşısında ağzımız açık kaldı. 㠄 ............................................. … 10. Bugünlerde etekleri zil çalıyor, anlaşılan işler yolunda. 㠄 ............................................. … 11. Hatasını anlayınca yüzü kızardı. 㠄 ............................................. …

Etkinlik 35 Aşağıdaki cümlelere hâkim olan duyguları örnekteki gibi eşleştiriniz. 1. Sürekli olumsuzlukları anlatınca tepemin tası attı.

a. Usanma

2. İçler acısı hâlini gördükçe ben de eriyorum.

b. Küçümseme

3. Arkadaşlar doğum günümde bana ne aldılar acaba?

c. Üzülme

4. Güzelim okulun değerini bilmedim.

d. Merak

5. Son günlerde kendimi bayram çocukları gibi hissediyorum

e. Sevinç

6. Herkesi maça çağırdın da bir beni unuttun.

f. Pişmanlık

7. Çok sıkıldım, seminer bitse de gitsek.

g. Öfke

8. Sen kim roman yazmak kim!

h. Beğenme

9. Bahçede her şey yerli yerine konmuş.

ı. Sitem

1

68

g

2

Akıllı Ders Asistanı

3

4

5

6

7

8

9


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ Bilgi Asistanı Abartılı Anlatım

Abartma: Bir şeyin olduğundan çok büyük ya da küçük gösterilmesine abartma denir.

Abartma cümlelerine örnekler: l Yağmur

öyle yağıyor ki sanki gök yarılmış.

lO

kadar zayıflamış ki bir deri bir kemik kalmış.

l İki

arkadaş ayrılırken göz yaşlarına boğuldular.

l Hakem l Bu

ağır poşetleri taşımaktan ellerim koptu.

l Dağ

oldu, içimde büyüyen yara.

l Film l Bir

kırmızı kart çıkarınca sahada bir anda kıyamet koptu.

o kadar heyecanlıydı ki bitene kadar nefesimizi tuttuk.

zamanlar İstanbul’un taşı toprağı altınmış.

l Anadolu’nun

her yerinden tarihî eser fışkırıyor.

Etkinlik 36 Aşağıdaki cümlelerin hangilerinin anlatımı abartılıdır? İşaretleyiniz. q 1. İletişimi kolaylaştıran araçlar vardır, bunlardan biri de telefondur. q 2. Duygu dolu anların yaşandığı gecede gözyaşları sel oldu. q 3. Haksızlık yapılınca ortaklardan biri kıyameti kopardı. q 4. O kadar aç gözlü ki dünyayı yese doymaz. q 5. Uçaklar kalkamıyor çünkü hava şartları izin vermiyor. q 6. Yarışmayı açık ara önde bitirdi. q 7. Çocuk sırtındaki ağır çantayı zor taşıyor. q 8. Bağırmaktan boğazım yırtıldı. q 9. Aşırı sıcaklardan dağ taş eridi. q 10. Bütün eşyaları kamyona yüklediler. 5. Sınıf Türkçe

69


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ

Etkinlik 37

Aşağıdaki görsellerden esinlenerek örnekteki gibi anlatımı abartılı olan cümleler yazınız.

Yeni makinemiz dünyanın çamaşırını alıyor.

À

Á

Â

Ã

Ä

Å Etkinlik 38

Aşağıda verilen cümlelerin anlatımını örnekteki gibi abartılı hâle getirerek yeniden yazınız.

1. Türkçe öğretmeni derste dört sayfa not yazdırdı. Türkçe öğretmeni o kadar çok not yazdırdı ki parmaklarımız koptu. 2. Anlattığı komik fıkralara hepimiz güldük.

................................................................................................................................................................................................................................................

3. Havalar çok soğudu hatta sıcaklık sıfırın altına düştü.

................................................................................................................................................................................................................................................

4. Valize tüm eşyalarımızı sığdırdık.

................................................................................................................................................................................................................................................

5. Sınav ertelenince öğrenciler sevindiler.

................................................................................................................................................................................................................................................

6. Diyete başlayınca epey zayıfladı. ................................................................................................................................................................................................................................................

7. Ağır eşyaları taşıyınca belim ağrıdı. 70

................................................................................................................................................................................................................................................

Akıllı Ders Asistanı


CÜMLE BİLGİSİ

Konu 3

Bilgi Asistanı Benzetme

Benzetme: Nitelikçe zayıf olan bir varlığın nitelikçe güçlü olan bir varlığa benzetilmesidir. Benzetmenin dört unsuru vardır:

1. Benzeyen 2. Benzetilen 3. Benzetme edatı 4. Benzetme yönü l Kömür

gibi

siyah

gözlerinden mutluluğu okunuyordu.

Benzetilen Benzetme Edatı Benzetme Yönü Benzeyen l Yüzü

ayva gibi sararmış.

l Tatlı

söz bal gibidir, duyanların gönlünü tatlandırır.

l Genç

sanatçının sesi Neşet Ertaş’ı andırıyor.

l Ormanlar l Ağva,

yurdumuzun akciğerleridir.

cennetten bir köşe âdeta.

l Sporcunun

Etkinlik 39

taş gibi kasları var. Aşağıdaki cümlelerde hangi varlıklar arasında benzetme yapılmıştır? Karşılarına yazınız.

1. Aslan gibi güçlü güreşçiler mindere çıktılar. þ .............................................................. 2. Pamuk elleriyle saçlarını düzeltti. þ .............................................................. 3. Uzaktan bakılınca bulutlar pamuk tarlalarını andırıyor. þ .............................................................. 4. Gülünce inci dişleri ortaya çıkardı. þ .............................................................. 5. Duştan sonra saçlarım ipek gibi yumuşacık oldu. þ .............................................................. 6. Ayva taş gibi, ısırmak ne mümkün! þ .............................................................. 7. Elma yanakları soğukta üşümüştü. þ .............................................................. 8. Bulaşıklar mutfakta Everes Tepesi gibi yığılmış. þ .................................................................................. 9. Ev değil sanki saray yavrusu. þ .............................................................. 10. Kepçe elleriyle çukur açtı, fidanı dikti. þ .............................................................. 5. Sınıf Türkçe

71


1 Kuş kadar hafif yükleri kardeşim taşıdı.

Benzetme Edatı

Cümle

Benzetme Yönü

Aşağıda verilen cümlelerdeki benzetmeleri bulunuz. Bu benzetmenin unsurlarını örnekteki gibi karşılarına yazınız. Benzetilen

Etkinlik 40

CÜMLE BİLGİSİ

Benzeyen

Konu 3

Yük

Kuş

Hafif

Kadar

2 Gediz Nehri yılan gibi kıvrılıyor. 3 Öğrenciler bir çiçektir, çiçekler özen ister. 4 Bal gibi tatlı incirlerden iki tane yedi. 5 Kitap sanki hazine, ne ararsan bulunuyor. 6

Foklar da penguenler gibi balıklarla ve krillerle beslenir.

7 Helin, havuza bir kurbağa gibi atladı. 8 Utanınca kulakları domates gibi kızardı.

Etkinlik 41

Aşağıdaki metnin hangi cümlelerinde benzetme yapılmıştır? Yuvarlak içine alınız.

(1)

(6) (7) (8)

(4) (5)

(9)

(15)

72

Akıllı Ders Asistanı

(3)

(2)

(11) (12) (13) (14)

(10)


CÜMLE BİLGİSİ

Konu 3

Bilgi Asistanı Koşul (Şart) Cümlesi

Koşul (Şart) Cümlesi:

Bir eylemin gerçekleşmesinin şarta bağlandığı cümlelerdir.

Örneğin “ekmeği azaltırsan zayıflarsın.” cümlesinde kişinin zayıflaması ekmeği azaltması şartına bağlanmıştır. Dolayısıyla bu cümle “şart” cümlesidir. Şart cümleleri genellikle “-sa/-se” ekiyle yada “üzere, ama” sözcükleriyle yapılır. l Akşam l Erken l Kalın l İyi

geri getirmek üzere tabletimi alabilirsin. yatarsan sabah erken kalkarsın.

giyinmezsen üşütürsün.

dinlersen dersi anlarsın.

l Televizyonu l Kahvaltı

açarım ama önce ödevlerini bitireceksin.

yaparsan gün boyu zinde olursun.

Etkinlik 42 Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde şart anlamı vardır? İşaretleyiniz. 1. r Faturaları yatırmak üzere bankaya gitti. 2. r Ay sonunda ödemek üzere borç verebilirim. 3. r Biraz daha hızlı koşarsa rakibini geçer. 4. r Teyzemler gelse de hasret gidersek. 5. r Çok aradım ama size ulaşamadım. 6. r Sizi işe alacağız ama önce sizden istenen evrakları getirmelisiniz. 7. r Herkes gelsin ondan sonra sofrayı kurarız. 8. r Eğer bunları başkasına söylersen bir daha seninle konuşmam.

5. Sınıf Türkçe

73


Konu 3

CÜMLE BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Örnekleme Cümlesi Örnekleme: Bir önceki cümlede ya da metinde verilen soyut düşünceyi somutlaştırmak için çeşitli örnekler verilir. Bu tür cümlelere örnekleme cümlesi denir. Örnekleme cümlelerinde “mesela, örneğin, misal, söz gelimi, sözün geliş, gibi vb.” kelimeler ya da kelime grupları kullanılır. l Kimi

şairler ölçü kullanmadan şiir yazmışlar. Örneğin Orhan Veli, Nazım Hikmet şiirlerini tamamen serbest ölçüyle yazmışlar.

l Bir

kişiyle dostluğu pekiştirmenin binbir yolu vardır, mesela selamlaşmak.

l Masal,

fabl, hikâye gibi yazılarda olay örgüsü vardır.

Etkinlik 43

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde örnekleme yapılmıştır? İşaretleyiniz.

1. r F  atura giderlerini azaltmak için birçok şey yapılabilir. Söz gelimi gereksiz yanan ışıkları kapatarak, muslukları açık bırakmayarak, bozuk muslukları tamir ettirerek faturaları düşürebiliriz. 2. r B  ir zamanlar nüfusu 20-30 bini bulan, ilim irfan merkezi Nehri, şu anda 12 hane ile direniyor zamana. Ancak yapılacak yeni projeler ile, Nehri’ye can gelecek, eskiye uygun restorasyonlar yapılacak, belde yeniden şenlenecek. 3. r T  oplumda yazılı olmayan kurallar vardır. Mesela bayramlaşmak, yaşlılara yer vermek, büyüklerin ellerini öpmek gibi. 4. r M  ehmet Okur, Hidayet Türkoğlu, Mirsat Türkcan gibi uzun insanlar genellikle basketbolu tercih ederler. 5. r Her insan ayrı bir dünyadır. Çocukları bu dünyanın çiçekleridir. 6. r Ü  lkemizde gezilmeye değer birçok yer var. Kapodakya, Efes, Side bunlardan sadece birkaçı. 7. r B  azı davranışlar insanlar tarafından hoş karşılanmaz. Misal konuşurken sözlerinin kesilmesi...

74

Akıllı Ders Asistanı


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 1. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?

A) Ara sıra diş doktoruna gider, dişlerimi muayene ettiririm.

B) Kütüphaneye güncel dergileri takip etmeye giderim. C) Kısacası yanımdakilerin boş konuşmasından hoşlanmam.

D) Bu yaz, anılarımı bir kitapta toplamayı düşünüyorum.

4.

I. Kışın sebze ve meyvelerin fiyatları artar. II. Bilet bulamadığı için yazlığa özel aracıyla gitti. III. Arabamızın arka lastiklerini değiştireceğiz. IV. Sınav sonuçlarına itiraz ettik fakat olumlu netice alamadık. Numaralandırılmış cümlelerin hangisinde neden-sonuç anlamı vardır? A) I 

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde benzetme yapılmıştır?

A) Direksiyonu iki eliyle sıkıca kavradı. B) Bakkaldan iki tane limonlu soda aldı.

B) II 

C) III 

D) IV

5. Ayran; gazlı içeceklere göre daha sağlıklıdır, bu yüzden yemeklerimizde ayranı tercih etmeliyiz.

Bu cümlede hangi varlıklar karşılaştırılmıştır? A) Gazlı içecekler ve yemekler

C) Kaza yapan araçlar hurdaya döndü.

B) Ayran ve yemekler

C) Ayran ve gazlı içecekler

D) Kamyondaki yükleri orta yaşlarda bir adamla iki genç taşıdı.

D) Yemekler ve içecekler

6. Az yedi, spor yaptı .... 3. Aşağıdaki cümlelerden hangisi öznellik-nesnellik bakımından farklıdır?

Bu cümle aşağıdakilerin hangisiyle devam ettirilirse amaç-sonuç ilişkisi ortaya çıkar?

A) Güneş doğudan doğuyor, batıdan batıyor.

A) bu yüzden kısa sürede formuna kavuştu.

C) Olimpiyatlar dört yılda bir düzenlenir.

C) ancak bir türlü istediği kiloya ulaşamadı.

B) Satrançta her taşın hareket yeteneği ve gücü farklıdır.

D) Esprili insanlarla bir arada olmak insanı neşelendirir.

B) kısacası zayıflamak için elinden geleni yaptı.

D) öğünlerinden meyveyi hiç eksik etmedi. 5. Sınıf Türkçe

75


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 7. Kutuplarda yaşayan kuşları ko-

rumak için keşke biz de bir şeyler yapabilsek!

Bu cümleye hâkim olan duygu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? A) Pişmanlık

B) İstek

C) Üzüntü

D) Özlem

Metindeki numaralanmış cümlelerden hangisinin anlatımı özneldir? B) II 

C) III 

A) Ne yazık ki emeklerimizin karşılığını alamadık. B) Adam çok nadir görülen bir hastalığa yakalanmış.

D) Kitap fuarına katılım bu yıl daha fazla oldu.

alışveriş merkezinde Magic İce Buz Müzesi açıldı. (II) Müzede Osmanlı ve Türk Tarihi temalı bir sergi bulunuyor. (III) Bu sergi 400 ton buz kullanılarak hazırlanmış. (IV) Sergide muhteşem heykeller ve modeller yer alıyor.

A) I 

anlatımı duygusaldır?

C) Mide, geç saatlerde yenen besinleri sindirmekte zorlanır.

8. (I) İstanbul Bayrampaşa’daki bir

10. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin

D) IV

11. "Gibi" sözcüğü aşağıdaki cümlelerin hangisine benzetme anlamı katmamıştır?

A) Şampuan kullanmadığı için saçları keçe gibi olmuş.

B) Ellerini toprağa kürek gibi daldırdı. C) Soğuktan, elleri buz gibi olmuş.

D) Beni gördüğü gibi boynuma sarıldı.

12. Aşağıdakilerin hangisinde paran9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştırma yapılmamıştır?

A) Dergilerin satış oranı gazetelerden düşük.

B) 21 Haziran’da en uzun gece yaşandı.

C) Ön sırada gözlüklü bir bayan oturuyor. D) Eskiden olanaklar daha sınırlıydı.

76

Akıllı Ders Asistanı

tez içinde cümleyle ilgili yanlış bilgi verilmiştir?

A) Sindirim ağızda başlar. (Öznel anlatımlıdır.)

B) Çamaşırlar yıkandıktan sonra kar gibi olmuş. (Benzetme yapılmıştır.)

C) Kitap okuyanlar daha bilinçli olur. (Karşılaştırma yapılmıştır.) D) Sınav yaklaştıkça kalbim küt küt atıyor. (Anlatımı duygusaldır.)


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 1. Bir konuya dikkat çekmek için kampanyalar yapılır.

Bu cümle için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

4. Venüs; Güneş ve Ay’dan sonra

gökyüzünde gördüğümüz en parlak gökcismidir.

A) Neden-sonuç cümlesidir.

Bu cümle için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

B) Amaç-sonuç cümlesidir.

A) Karşılaştırma yapılmıştır.

D) Karşılaştırma yapılmıştır.

C) Benzetme yapılmıştır.

B) Kanıtlanabilir bir yargıdır.

C) Duygusal anlatımlıdır.

D) Nesnel cümledir.

2. “İçin” sözcüğü aşağıdaki cümle-

lerin hangisine amaç-sonuç anlamı katmıştır?

A) Uykusuz olduğu için araba kullanmak istemedi. B) Su çekmek için kuyuya gittik.

C) İnterneti olmadığı için ödevini araştıramamış.

D) Reklam yapılmadığı için film az izlendi.

3. (I) Celal Acar Yaban Hayatı Kur-

tarma Merkezi, hastalanan, yaralanan yaban hayvanlarına yardım etmek için kurulmuş. (II) Bu merkezde pek çok yaban hayvanı tedavi ediliyor. (III) Bu hayvanlar bir süre sonra doğaya geri bırakılıyor. (IV) Merkezde tedavisi sürenler arasında yaban kedileri, kurt ve ayı gibi hayvanlar var.

Metindeki numaralanmış cümlelerden hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır? A) I 

B) II 

C) III 

D) IV

5.

I. Tiyatronun son perdesi diğerlerine göre sıkıcıydı. II. Baharda ırmakların su seviyesi artar. III. Övgülerime, tebessümle karşılık verdi. IV. En güzel resmi Ceyda yapmış. Numaralandırılmış cümlelerin hangisinde karşılaştırma yapılmamıştır? A) I 

B) II 

C) III 

D) IV

6. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin anlatımı abartılıdır?

A) Matematik sınavından on öğrenci 100 aldı.

B) Bayramda dedemden dünyanın harçlığını kopardım.

C) Çin Seddi uzaydan görülebiliyor. D) Yazarın son kitabı 5. baskıya girdi.

5. Sınıf Türkçe

77


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 7.

3

3

3

 itabın yedinci bölümü çok güK zeldi.

Babam amcama göre daha uzun.

 ili pabuç gibi olmuş, her şeye D laf yetiştiriyor.

Bu cümlelerde aşağıdakilerden hangisinin örneği yoktur? A) Nesnel cümlenin

10. Benim gönlüm bir kelebek

Dolaşıyor çiçek çiçek

Çırpınarak, titreyerek

Tükenecek ömrü böyle Şirin kaçıncı dizesinde benzetme yapılmıştır? A) 1 

B) 2 

C)  3 

D) 4

B) Öznel cümlenin

C) Karşılaştırma cümlesinin D) Benzetme cümlesinin

11. “Daha” sözcüğü aşağıdakilerin 8. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden

hangisi cümleye öznellik katmıştır?

A) Şekerli yiyecekler kilo yapar.

B) Öğretmenin söylediklerini yüksek sesle tekrarladık.

C) Akdeniz’de verimli topraklar var.

hangisine karşılaştırma anlamı katmamıştır?

A) Son tablosunda daha canlı renkler kullanmış. B) Son günlerde konuları daha iyi anlıyorum. C) Yükseklerde hava daha soğuktur. D) Tren daha kalkmadı.

D) Matematik problemi çözmek çok eğleceli.

9. Aşağıdaki sorulardan hangisine verilecek cevap özneldir?

laştırılan varlıkların eşit olduğu belirtilmiştir?

A) Ömer Seyfettin nerede doğmuş?

A) Birinci mısranın hece sayısı ile ikinci mısranınki aynı.

C) İstiklal Marşı kaç kıtadan oluşuyor?

C) Yerli filmler de çok izleniyor.

B) İstanbul’un nüfusu ne kadar?

D) Yönetmenin son dizisini beğendiniz mi?

78

12. Aşağıdakilerin hangisinde karşı-

Akıllı Ders Asistanı

B) Olay yazılarını okurken daha çok heyecanlanıyorum. D) 21. yüzyılda teknoloji iyice gelişti.


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 3 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde Mehmet Akif Ersoy ile ilgili öznel bir cümle kullanılmıştır?

A) Mehmet Akif Ersoy, çok etkileyici şiirler yazmış. B) Mehmet Akif Ersoy, İstiklal Marşı için verilen ödülü kabul etmemiş.

C) “Safahat” Mehmet Akif Ersoy tarafından yazılmıştır.

D) Mehmet Akif Ersoy, Arnavut asıllıdır.

2. Aşağıdaki sorulardan hangisi ey-

lemin amacını öğrenmeye yöneliktir?

A) Sanatçı Kıbrıs’a niçin gitti?

B) Sanatçı Kıbrıs’a ne zaman gitti? C) Sanatçı Kıbrıs’a nasıl gitti?

D) Sanatçı Kıbrıs’a kiminle gitti?

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde benzetme yoktur?

A) Çiçek açan ağaçlar sanki gelinlik giymiş.

B) Cennet kadar güzel vatanımız var.

C) Çocuklar nehirde taş sektiriyor. D) Aslan pençesi gibi tırnaklarıyla yüzünü tırmalamış.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

altı çizili sözcük cümleye amaçsonuç anlamı katmamıştır?

A) Başvuru formunu doldurmak üzere şubeye gitti.

B) Konuyu bitirdik hatta test çözdük. C) Takdir belgesi almak için gece gündüz çalışıyor. D) Daha çok seyirci gelsin diye bilet fiyatları düşürüldü.

6. Aşağıdakilerin hangisinde cümle3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

neden belirten bölümün altı çizilmiştir?

A) İşe gidemedi çünkü ayağını burkmuş.

B) Kitabı çok beğendiği için satın aldı.

C) Heyecandan yerinde duramıyor.

D) Petrol fiyatları artınca ulaşım da zamlandı.

ye hâkim olan duygu yanlış verilmiştir? Cümle

A)

Duygu

Kutunun içinde ne Merak var acaba?

Çocukluk yıllarım B) gözümün önünden Özlem hiç gitmiyor. C) D)

Aa! Seni hangi rüz- Ş a ş ı r gâr attı? ma

Ya başlarına bir şey H e y e geldiyse! can

5. Sınıf Türkçe

79


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 3 7. (1) Sonbahar, mevsimlerin şahı-

dır. (2) Değişim belki de sonbaharı anlatan en güzel sözcük. (3) Doğa bu aylarda olağanüstü bir değişim gösteriyor. (4) Ağaçların yaprakları sararıp dökülmeye başlıyor.

Bu metindeki numaralandırılmış cümlelerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) 2. cümlenin anlatımı özneldir.

B) 1. cümlede karşılaştırma yapılmıştır.

C) 3. cümlede benzetme yapılmıştır. D) 4. cümlenin anlatımı nesneldir.

8. Aşağıdakilerden hangisi kanıtlanabilirlik açısından farklıdır?

A) İbni Sina, tıp alanında çalışmalar yapmış. B) Ney, üflemeli bir çalgıdır.

C) Türküler, insanları duygulandırır. D) Şiir on birli hece ölçüsüyle yazılmış.

9. Aşağıdaki cümlelerden hangisi söyleyenin duygu ve düşüncelerini içerir?

A) Kaplumbağalar hem karada hem suda yaşayabilir.

hangisi cümleye benzetme anlamı katmamıştır?

A) Kitap, en gerçek bir dosttur.

B) Uyanır uyanmaz kedi gibi gerinmeye başladı.

C) Kısa sürede bu köhne evi saraya çevirdiler.

D) Ömer sanki bir maraton koşucusu gibi kısa sürede bakkala gidip geldi.

11. Aşağıdaki cümlelerden hangisinde farklı bir duygu dile getirilmiştir?

A) Tabloda uyumlu renkler kullanılmış.

B) Ceketinin altına giydiği gömlek biraz sırıtmış. C) Annemin hazırladığı yemekler nefis olmuş. D) Araba dediğin böyle olur!

12. Aşağıdakilerin hangisinde cümlenin özelliği yanlış verilmiştir? A) B)

Başarının en önemÖznel li şartı özgüvendir.

İç Anadolu’nun ikNesnel limi karasaldır.

B) Duyguları anlatmanın en güzel yolu şiirdir.

Anadolu’da görülmeye değer yerlerÖznel C) den biri de Peribacaları’dır.

D) Ayvalık Çanakkale’nin bir ilçesidir.

D)

C) Üçgenin iç açıları toplamı yüz seksendir.

80

10. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden

Akıllı Ders Asistanı

Hiç kimse eleştirilNesnel mekten hoşlanmaz!


ATASÖZLERİ

Konu 4

Bilgi Asistanı Atasözü

Atasözü: Uzun gözlem ve deneyimler sonucu oluşmuş, öğüt veren, söyleyeni belli olmayan özlü sözlere atasözü denir.

l Buğday l Kaz l Bir

başak verince orak pahaya çıkar.

gelen yerden tavuk esirgenmez. çöplükte iki horoz ötmez.

Atasözlerinin bazı özellikleri: 2 Söyleyeni

belli değildir: Yalnız taş, duvar olmaz. (Anonim)

2 Atasözlerinin

çoğu öğüt verir, yol gösterir: Ayağını yorganına göre uzat.

2 Atasözleri

kalıplaşmış sözler olduğu için sözcüklerinin yerleri değiştirilemez. Sözcüklerinin yerine eş anlamlıları kullanılamaz: Irmaktan geçerken at değiştirilmez. (Doğru) Irmaktan geçerken deve değiştirilmez. (Yanlış)

2

Atasözlerinin çoğu mecaz anlamlıdır: Atılan ok geri dönmez.

2 Atasözlerinin

bazıları aynı veya yakın anlamlıdır: Mum dibine ışık vermez = Terzi kendi söküğünü dikemez: İnsanı alışkanlıklarından, huylarından vazgeçirmek mümkün değildir.

Etkinlik

1

Aşağıdaki atasözlerini anlamlarıyla eşleştiriniz.

Atasözü

1. Dost acı söyler. 2. Balık baştan kokar. 3. Akıl yaşta değil, baştadır. 4. H  orozu çok olan köyde sabah geç olur. 5. C  an çıkmadan huy çıkmaz. 6. K  omşu komşunun külüne muhtaçtır.

Anlam a. Akıllı olmanın yaşla ilgisi yoktur, bazı küçükler büyüklerden daha akıllı olabilir. b. B  ir işte aksaklık başta olanlardan kaynaklanır.

c. K  omşular en küçük şey için bile birbirlerine muhtaçtırlar.

d. İnsanı alışkanlıklarından, huylarından vazgeçirmek mümkün değildir.

e. Y  akınlarımız, eksikliklerimizi çekinmeden söylerler. f. K  arışanı çok olan işlerden sonuç güç alınır. 5. Sınıf Türkçe

81


Konu 4 Etkinlik

ATASÖZLERİ 2

Aşağıdaki atasözlerinden hangileri metinde anlatılmak isteneni anlamca destekler? İşaretleyiniz. p A  ğaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur. (1) p Balık baştan kokar. (2) p Ö  n tekerlek nereye giderse arka tekerlek oraya gider. (3) p Ak koyunun kara kuzusu da olur. (4)

Etkinlik

3

Aşağıda verilen atasözlerindeki boşlukları sözcük kutusundaki kelimelerden uygun olanlarla tamamlayınız.

1. Aş taşınca .................... paha olmaz. 2. Bir koltuğa iki ....................... sığmaz.

Sözcük Kutusu

3. Bir acı ...................... kırk yıl hatırı vardır.

pas

4. Kaz gelen yerden ........................... esirgenmez. 5. ......................... sesi uzaktan hoş gelir. 6. Yatan aslandan, ........................ tilki iyidir. 7. Aç tavuk kendini buğday ............................. sanır. 8. Bal tutan ....................... yalar. 9. Taşıma su ile ............................ dönmez. 10. İşleyen demir .......................... tutmaz. 11. Ağaca çıkan keçinin dala bakan ....................... olur. 12. Adamın ............................ iş başında belli olur.

82

Akıllı Ders Asistanı

parmağını gezen tavuk kepçeye karpuz kahvenin davulun ambarında değirmen iyisi oğlağı


ATASÖZLERİ Etkinlik

4

Aşağıda atasözlerinin kelimeleri karışık olarak verilmiştir. Bu sözcüklerle atasözü oluşturarak belirtilen yerlere yazınız.

yapmak - kalbizordur - kolay yıkmak yoğurdum -

kimse - demez ekşi

binenin - at -

kuşananın - kılıç ambarında - aç tavuk - kendini buğday - sanır

Etkinlik

5

Konu 4

1)

............................................................................................................................................................

2)

............................................................................................................................................................

3)

............................................................................................................................................................

4)

............................................................................................................................................................

Aşağıdaki atasözlerinin konularını örnekteki gibi karşılarındaki parantezlere yazınız.

1. Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. (Tecrübe) 2. Birlikten kuvvet doğar. (..........................) 3. Üzüm üzüme baka baka kararır. (..........................) 4. Büyük balık küçük balığı yer. (..........................) 5. Kurtla görüşürsen köpeği yanından ayırma. (..........................) 6. Azı karar, çoğu zarar. (..........................) 7. Damlaya damlaya göl olur. (..........................) 8. Aman diyene kılıç kalkmaz. (..........................) 9. Deveyi yardan uçuran bir tutam ottur. (..........................)

5. Sınıf Türkçe

83


Konu 4 Etkinlik

ATASÖZLERİ 6

Aşağıdaki atasözlerini eş anlamlılarıyla eşleştiriniz.

1. Bir elin nesi var, iki elin sesi var. 2. Topalla gezen aksamak öğrenir. 3. Aman diyene kılıç kalkmaz. 4. Yazın gölge kovan, kışın karın ovar.

b. Horozu çok olan köyde sabah geç olur. c. Huy canın altındadır. d. Yalnız taştan duvar olmaz.

5. Çatal kazık yere batmaz.

e. Eğilen baş kesilmez.

6. Can çıkar, huy çıkmaz.

f. Yazın gölge hoş, kışın çuval boş.

Etkinlik

7

Aşağıdaki metinlerde verilmek istenen iletileri birer atasözüyle ifade ediniz.

À Bir iş yapılacağı zaman iyice düşündükten sonra o işe başlanmalıdır. Bu şekilde yapıldığı zaman tam karar vermiş ve işin nasıl yapılacağı düşünüldüğü için daha kolay bir şekilde yapılması sağlanmış olur. Düşünmeden hareket edildiği zaman tam aksi bir sonuç elde edilmiş olur. İnsan bazen işe başladıktan sonra yanlış yaptığını fark eder ancak artık o yoldan dönüş yoktur.

84

a. K  ır atın yanında duran ya huyundan ya suyundan...

Akıllı Ders Asistanı

Á

Bir insanın arkadaşını tanıyorsak, onun nasıl bir karaktere sahip olduğunu biliyorsak o insanın da karakterini biliyoruz demektir. Çünkü insanlar, kişiliklerine uygun kimselerle arkadaşlık kurarlar. Onlarla kaynaşır, dertleşir, söyleşirler. Bir insanın kimliğini, arkadaşını tanıyarak öğrenebiliriz. Huyları uymayan insanların anlaşmaları, arkadaşlık ve dostluk kurmaları güçtür. Her insan ruh ikizini bulup onunla arkadaşlık kurar.


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 1. Altın yere düşmekle pul olmaz.

4. Aşağıdaki atasözleriyle anlam bakımından üçlü bir grup oluşturulduğunda hangisi dışta kalır?

Bu atasözünün anlamı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Çobansız koyunu kurt kapar. B) Ağaç yaprağıyla gürler.

A) Bilgisiz ve yeteneksiz bir kişi, kendisine verilen görevlerde tutunamaz. B) Bazı küçük olaylar büyük olaylara yol açabilir.

C) Birlikten kuvvet doğar.

D) Yalnız taş, duvar olmaz.

5. “..........” atasözünü “İyilik gelme-

yecek yere iyilik yapma.” şeklinde değerlendirmek hatalı bir bakış açısıdır. Yani sen iyilik yaparsan sana da iyilik yaparlar mantığı yanlıştır. Şöyle yorumlamak daha doğru: İyilik yapan kendisini iyi hissedeceğinden kendisinin de iyi olmasını sağlamış olur.

C) Bir kimsenin, bir şeyin değerini ancak o konuda uzmanlığı olanlar bilir.

D) Üstün nitelikli kişinin değeri, bulunduğu yerden uzaklaştırılmasıyla azalmaz.

2. Aşağıdaki atasözlerinden hangisi

vermek istediği mesaj bakımından “Kartala bir ok değmiş, yine kendi yeleğinden.” atasözüyle aynıdır?

A) Kurda “Neden boynun kalın?” demişler, “İşimi kendim görürüm de ondan.” demiş.

B) Eşeği düğüne çağırmışlar, “Ya odun eksik ya su...” demiş. C) Kuzguna yavrusu güzel görünür.

D) Ağaca balta vurmuşlar “Sapı bedenimden.” demiş.

3. Ağaç .... iken eğilir.

Bu atasözündeki boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) tavında

B) genç

C) yaş

D) kuru

Bu metindeki boşluğa aşağıdaki atasözlerinden hangisi getirilebilir? A) İyilik et denize at, balık bilmezse Halik bilir.

B) İyiliğe iyilik her kişinin kârı, kötülüğe iyilik er kişinin kârı C) İyilik eden iyilik bulur.

D) İyiliğe iyilik olsaydı, koca öküze bıçak olmazdı.

6. Aşağıdakilerden hangisi “Güneş balçıkla sıvanmaz.” atasözüyle aynı anlamlıdır?

A) Mızrak çuvala sığmaz.

B) Yalancının mumu yatsıya kadar yanar.

C) Ateş olmayan yerden duman çıkmaz. D) Mum dibine ışık vermez.

5. Sınıf Türkçe

85


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 7. Aşağıdakilerin hangisinde atasözünün anlamı yanlış verilmiştir?

10. “İşini yapması gerektiği biçimde

yapan kişi, çalışmasının verimlerinden yararlanır.” anlamına gelen atasözü aşağıdakilerden hangisidir?

A) Köpeksiz sürüye kurt girer: Koruyucusuz kalan yere veya ülkeye düşman girer.

A) Toprağı işleyen, ekmeği dişler.

B) Kurt kocayınca köpeğin maskarası olur: Güç ve yeteneğini yitiren insan, basit ve kendini bilmezlerce aşağılanır.

B) Demir tavında dövülür. C) Ağaç kökünden yıkılır. D) İş insanın aynasıdır.

C) Acele ile yürüyen yolda kalır: İş yaparken acele eden şaşırır, işini bitiremez.

D) Araba devrilince yol gösteren çok olur: Bir işe başlamadan önce cesaretlendiren çok olur.

11. Aşağıdaki atasözlerinin hangisin-

de “öğüt verme, nasihat etme” anlamı yoktur?

8. Aşağıdaki atasözlerinden hangi-

A) Bugünkü işini yarına bırakma.

sinin konusu parantez içinde yanlış verilmiştir?

B) İyi insan sözünün üstüne gelir.

C) Yüz verme, arsız olur; az verme, hırsız olur.

A) Sütten ağzı yanan yoğurdu üfleyerek yer. (Tecrübe)

D) Ayağını yorganına göre uzat.

B) Çoğu zarar, azı karar. (Ölçü)

C) İşleyen demir pas tutmaz. (Çalışma) D) Tencere yuvarlanmış, kapağını bulmuş. (Ahenk)

12. 1. İş insanın aynasıdır.

9. Aşağıdaki atasözlerinin hangisin-

A) Dereden geçerken at değiştirilmez.

de karşılaştırma yapılmıştır?

B) Serçeden korkan darı ekmez.

C) Komşu komşunun külüne muhtaçtır. D) Söz gümüşse sükût altındır.

86

Akıllı Ders Asistanı

2. N  e doğrarsan aşına, o çıkar kaşığına. 3. Kişi arkadaşından bellidir.

4. K  arıncadan ibret al, yazdan kışı karşılar. Numaralandırılmış atasözlerinden hangisi “Bir kimsenin nasıl bir kişi olduğu yaptığı işlerden anlaşılır.” anlamına gelmektedir? A) 1 

B)  2 

C)  3 

D)  4


METİN BİLGİSİ

Konu 5

Bilgi Asistanı Metnin Konusu

Konu: Paragrafta üzerinde durulan, hakkında söz söylenen düşünce, olay ya da

duruma “konu” denir.

Bir paragrafı çözümlerken yapılacak ilk iş, konuyu doğru olarak saptamaktır. Bunu yaparken de önce metnin en önemli kelimelerini belirlemek gerekir. Daha sonra bu kelimelerden hareketle konu bulunabilir. Konuyu bulmak için: l Metinde

neden söz ediliyor?

l Metinde

üzerinde durulan nedir?

l Hakkında l Metinde

söz söylenen nedir?

yazar neyden şikâyet ediyor?

sorularını paragrafa yöneltiriz, aldığımız cevap bize paragrafın konusunu verir.

Etkinlik

1

Aşağıdaki metinlerin konularını belirtilen yerlere yazınız.

À

Á

Hoşgörü insanın özüdür. İnsanın kendisini sevmesidir, bir bakıma haddini bilmesidir. Önce kendini sevmelidir insan veya kendine katlanmalıdır ki karşısındaki insanın kabahatlerini hoş görebilsin. Kendini onun yerine koyabilsin, anlayışla karşılayabilsin. Haddini bilerek yaşayan insan karşısındakine de sevgi aşılayabilir, varsa hataların düzeltilmesine yardımcı olur, anlayışla yaklaşabilir. Onun ufak tefek hatalarına göz yumar, ona anlayış gösterir.

Fotoğraf çekerken makineyi doğru şekilde tutmak daha net fotoğraflar elde etmenize yardımcı olur. Fotoğraf makinesini, sağ elin işaret parmağı deklanşörün yani fotoğrafı çekmek için basılan düğmenin üzerinde olacak şekilde iki elle tutmak gerekir. Fotoğraf çekerken makine titrememelidir. Çünkü makine titrerse fotoğraflar bulanık olabilir. Üçayak ya da tripod adı verilen araç kullanılarak bu önlenebilir.

Konu:

Konu:

5. Sınıf Türkçe

87


Konu 5 Etkinlik

METİN BİLGİSİ 2

Aşağıdaki metinlerin konusunu bulup yan taraftan işaretleyiniz.

À

Millet olarak, gelen misafirimize karşı hiçbir art niyet olmaz. Gelen misafirimize soframız kadar, yüreğimizide açarız. Yedirdiğimizin yanında, güler yüzümüzüde gösteririz. Varsa işimizi bırakır, misafirimizle ilgileniriz, onu daha çok memnun etmenin yollarını ararız. Kısacası milletimiz misafir ağırlarken elinden gelen her şeyin en iyisini yapar.

m Misafir ağırlamanın zorluğu m Milletimizin misafirperverliği m Misafir uğurlama geleneği m Yemek kültürümüz

Á Bitki bilimcilere göre meyve, bir çiçekli bitkinin çiçeklerinden gelişen ve bitkinin tohumlarını içeren yapıdır. Domates, salatalık, kabak gibi sebzeler de birer meyvedir. Ama genellikle yalnızca tatlı meyveler meyve olarak adlandırılır. Domates ve salatalık gibi yemeklerde ve salatalarda kullanılan meyvelere ise sebze adı verilir. Bazı bitkilerin yaprak, çiçek, kök gibi bölümleri de sebze olarak adlandırılır.

Etkinlik

88

3

Akıllı Ders Asistanı

m Meyvenin faydaları m Çiçekli bitkiler m Meyve ve sebzenin farkı m Sebzenin kullanıldığı yerler

Yandaki görsellerden esinlenerek konusu “canlılarda temizlik” olan bir paragraf yazınız.


METİN BİLGİSİ Etkinlik

4

Aşağıda verilen konuları, metinlerden uygun olanların altına yazınız.

Konular: a. Kitap okuma yöntemleri

b. Kitap okumanın faydaları

c. Tuzun oluşumu

d. Tuzun kaynağı

Büyük bir kitabı, büyük bir adamı dinler gibi kuvvetli bir düşünce ile okuyunuz. Satırlar üzerinde düşününüz. Aradan bir zaman geçtikten sonra tekrar okuyunuz. Ancak bundan sonradır ki kitap sizin kişiliğinize girer.

À

Kitap okumanın en önemli faydası insanın kendini tanımasını sağlamasıdır. Okuyan, hangi alanda başarılı olacağını, hangi alanın onun kişilik yapısına uygun olduğunu tespit edebilir. Kendimizi tanıyarak hayatta başarılı olabilmenin en önemli yolu okumaktır.

Á

Denizler, göller ve kayalar gereksinim duyduğumuz bazı maddelerin kaynağı. Bu maddelerden biri de bazı su kaynaklarının ve kayaların içinde bulunan tuz. Denizlerde, göllerde ve diğer su kaynaklarındaki tuz, suyun içinde çözünmüş hâlde bulunur.

 Etkinlik

Konu 5

Yeraltına sızan yağmur ve kar suları derindeki kayalarda bulunan tuzu çözer. Daha sonra bu tuzlu su yeraltındaki büyük çatlaklardan yüzeye çıkar. Yüzeye çıkınca su buharlaşır ve geriye tuz kalır.

à 5

Aşağıda verilen görselin konusuyla ilgili bir paragraf yazınız.

5. Sınıf Türkçe

89


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Şiirde Ana Duygu

Ana Duygu: Bir şiirde işlenen asıl duygudur. Ana duygu şiirin tamamına hâ-

kimdir. Bir şiirin ana duygusu “sevinç, vatan sevgisi, kıskançlık, özlem, pişmanlık vb.” olabilir. Ana duyguyu bulmak için: l Şairin l Şiire

şiirde anlatmak istediği nedir?

hâkim olan duygu nedir?

l Şairin

vermek istediği mesaj nedir?

l Şiirde

hangi duygu ağır basmaktadır?

sorularını şiire yöneltiriz, aldığımız cevap bize şiirin ana duygusunu verir.

Etkinlik

6

Aşağıda verilen şiirlerin ana duygularını belirtilen yerlere yazınız.

À

Havasına, suyuna; taşına, toprağına Bin can feda bir tek dostuma

Her köşesi cennetim, ezilir yanar içim Bir başkadır benim memleketim

Ana duygu:

Dostuna güveniyorsan

İyi günler bekliyorsan hele İyi günlere inanıyorsan

Üstelik hava da güzelse Yaşamak güzel şey

Çok güzel şey doğrusu

Ana duygu:

90

Akıllı Ders Asistanı

Á

Evin içinde bir oda, odada İstanbul Odanın içinde ayna, aynada İstanbul Kadın çantayı açtı, çantada İstanbul Çocuk olta atmıştı denize, gördüm Çekmeye başladı, oltada İstanbul İnsan sevmeye görsün, anladım Nereye gidersen git, orada İstanbul

Ana duygu:

Â

Bütün saadetler mümkündür Şu kapının açılması İçeri girivermen

Bahar, kuşlar, gündüz Ve bütün dünya

Bir an içinde gürültüsüz

Bütün saadetler mümkündür

Ana duygu:

Ã


Konu 5

METİN BİLGİSİ Etkinlik

7

Aşağıda verilen şiirlerin ana duygularını belirleyiniz. Ana duyguların başındaki numaraları şiirlerin başındaki boşluklara yazınız.

Konaksız, saraysız Evsiz, yuvasız, köysüz Kalabilirim Sevdiklerim gidebilir Her şeysiz kalabilirim Her şeysiz olabilirim

Bindiğin otobüs gardan çıkarken Sızlayan kalbimi yılan sokarken Islanan gözlerin camdan bakarken Gözümde tütüyor koştuğum günler

Bayraksız olamam

Ana Duygular

¶ Bayrak

sevgisi

·­Pişmanlık ¸ Özlem

Billur ırmakları var

Buzdan kaynakları var Ne hoş toprakları var Gezsen Anadolu’yu

Orda bahar başkadır

Yazlar kışlar başkadır Ah! Bu diyar başkadır

¹ Anadolu

sevgisi

Ah o kadrini bilmediğim günler Koklamadan attığım gül demeti Suyunu sebil ettiğim o çeşme Eserken yelken açmadığım rüzgâr

Gezsen Anadolu’yu

Etkinlik

8

Aşağıda verilen şiirin uyandırdığı duyguları karşısında belirtilen yere yazınız.

Bu sabah bahçede karşıma Küçük bir serçe kuşu geldi Havuzun taşına kondu Bir içti, bir doğruldu Nasıl da korkuyordu

Sen hiç korkma serçe kuşu Suyunu rahat rahat iç Sıhhat afiyetle uç

İnsanoğlu çeşit çeşit

Duygular ............................................. ............................................. ............................................. ............................................. ............................................. ............................................. .............................................

Beş parmağın beşi bir mi?

5. Sınıf Türkçe

91


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Metnin Başlığı

Başlık: Metinde anlatılanları en iyi özetleyen kelime ya da kelime grubuna baş-

lık denir. Başlık bazen cümle hâlinde ya da soru cümlesi hâlinde olabilir. Bir metne başlık yazarken şunlara dikkat edelim: l Başlık

uzun olmamalı.

l Metinde l Başlık

Etkinlik

À

anlatılanların bir kısmını ifade eden sözler başlık olamaz.

işlenen konuya uygun olmalı, metinde anlatılanları kapsamalıdır.

9

Aşağıdaki metinlerin başlıklarını belirtilen yerlere yazınız.

Başlık:

Tüm canlılar toplu hâlde yaşar. Kendi türlerinden ayrı yaşayan canlı yoktur. Toplumsallık aslında bir arada olma mecburiyetidir. Birbirimizin varlığından yararlanmadır. Birlikte üretme, birlikte tüketmedir. Yardımlaşmak, alışverişte bulunmak toplumsallığın en büyük göstergesidir.

 Başlık: Her kitap çocuklara okutulmamalı. Onların okuyacağı kitaplar; dil, konu ve fikir bakımından çocuğun okuma, anlama, algılama ve zevk alma seviyelerine uygun olmalı. Bunun yanında anlaşılır bir dil, akıcı bir üslup ve çocuğun kavrayacağı düzeyde bir fikir örgüsüne sahip olmalıdır.

92

Akıllı Ders Asistanı

Á Başlık: Her geçen gün hızla gelişen teknoloji ve büyük şehirlerde artan sanayileşmeden çevre çok büyük zarar görmeye başlamıştır. Bu zararın önüne geçebilmek için insanlara büyük görevler düşmektedir. Çevre kirliliğindeki bu artıştan doğal kaynaklar zarar görmekte bu durum insan sağlığını da olumsuz etkilemektedir.

à Başlık: Sonar, belgesel izlerken duyduğumuz bir aygıt. İkinci Dünya Savaşı yıllarında denizaltıların yerlerini belirleyebilmek için geliştirilen sonarlar, günümüzde batık gemilerin bulunması, denizdeki derinliklerin ölçülmesi, balık sürülerinin yerinin belirlenmesi gibi pek çok alanda işimize yarıyor.


METİN BİLGİSİ

Konu 5

Bilgi Asistanı Metnin Ana Fikri

Ana Fikir: Metinde okuyucuya verilmek istenen iletiye ana fikir denir. Ana fi-

kir metnin yazılma amacıdır. Yazıda birçok fikir bulunabilir. Ama asıl anlatılmak istenen fikir tektir. İşte bu asıl anlatılmak istenen metnin ana fikridir. Ana fikre metnin bir cümlelik özeti de diyebiliriz. Metindeki ana fikri bulmanın püf noktaları:

1. M  etinde ana fikri ele veren kelime ya da kelime grupları vardır. “sözün özü, kısacası, sonuç olarak, özetle” gibi sözlerden sonra genellikle parçanın ana fikri verilir. 2. Metnin ana fikrini belirlemenin bir yolu da metnin konusunu ve yazarın bu konuya bakış açısını belirleyip bundan hareketle ana fikre ulaşmaktır. 3. O  kuduğunuz metni kendiniz bir cümleyle özetleyerek metnin ana fikrini bulabilirsiniz. 4. Metni okurken anahtar kelimelerin altını çizelim. Çünkü anahtar kelimeler metnin ana fikri hakkında ipuçları verir.

Etkinlik 10 Aşağıdaki metinlerin ana fikirlerini belirtilen yerlere yazınız.

À

Á

Yapılan iyiliğin en güzeli ve en değerlisi karşılıksız ve gizli şekilde yapılan iyiliklerdir. Çünkü bir insan iyilik yaparken bunu çıkar gözeterek yaparsa yaptığı iyiliğin hiçbir anlamı kalmaz. Hatta bu davranış karşılık beklendiği taktirde iyilik olmaktan çıkacaktır. Bu sebeple insan iyilik yaparken bunun sonunu ve yaptığı iyiliğin karşılığını hiçbir zaman düşünmemelidir.

Hayatta başarıyı yakalamak için zamanı planlamak oldukça etkili bir yöntemdir. Özellikle de iş yaşamında her işi belirli bir sıraya koyup planlamak ve bu plana uygun şekilde verilen sürelerde işi bitirmek bizi başarıya götürecektir. Nerde, ne zaman, ne yapacağını bilenler başarıya bir adım daha yakındır.

Ana Fikir:

Ana Fikir:

5. Sınıf Türkçe

93


Konu 5 Etkinlik 11

METİN BİLGİSİ Aşağıdaki metinlerin ana fikrini altlarında verilen cümlelerden hangileri en iyi karşılar? İşaretleyerek belirtiniz.

À

İnsan kitabı okuduktan sonra daha akıllı hareket edebilmeli, başkalarının sözüne aldanmadan her şeyi daha açık görmeye, daha derin hissetmeye başlamalıdır. Güzelliği daha çok anladım, daha nazik, daha neşeli, daha mutlu oldum diyebilmeli. Düşüncelerim gelişti, hayatı ve insanları daha iyi kavradım, yaşama gücüm, hayata karşı cesaretim daha da arttı diyebilmeli. O zaman okuma boşa gitmemiştir. m Faydalı kitaplar okumalıyız. m Bir kitaptan her insan farklı faydalar sağlar. m Okuduğumuz kitap hayatımızı olumlu etkiliyorsa amacına ulaşmıştır.

Á

Bakmasını değil, görmesini bilen gözler dünyada, evrende sonsuz derecede güzel şeyler, hayret edilecek kadar olağanüstü varlıklar görür ve hayran olurlar. Bu güzellikler karşısında “hayran” olmasını, hayranlık duymasını bilen insanoğlu bunu dile getirmek ister. Nasıl dile getirecektir: Ya sözlü ya da yazılı... İşte edebiyat biraz da bundan doğmuştur. Güzel şeylerle karşılaşan insanoğlunun onları övme isteğinden… m Edebiyatın amacı insanları eğitmektir. m Edebiyat, insanların gördükleri güzellikleri anlatma isteğinden doğmuştur. m Bakmakla görmek aynı değildir.

Etkinlik 12 Aşağıda verilen yönergeden hareketle bir paragraf yazınız.

YÖNERGE Konu: Mektup Ana Fikir: Mektuplar, dostlar arasındaki bağı güçlendirir. Anahtar Kelime: Mektup, dostluk, sık, bağ

94

Akıllı Ders Asistanı


METİN BİLGİSİ Etkinlik 13

Konu 5

Aşağıda verilen metinlerin ana fikrini kutuda verilen atasözlerinden hangisi karşılar? Belirleyerek metinle atasözünü eşleştiriniz.

À

Zamanın değerini bilemediğimiz için birçok planımız suya düşüyor. Hepsi zaman aşımına uğrayıp, öylece yok olup gidiyor. Gerçek şu ki zaman geç kalmaları affetmiyor, zamanın değerini bilmezsek geriye alma şansımız da olmuyor. Bu yüzden her günün ve zamanın değerini bilmek gerekiyor.

Á

Toplumumuzda önem verilen değerlerden biri de komşuluktur. Bizler ev alırken ilk önce komşularımızın iyi olup olmadığına dikkat ederiz. Çünkü komşular iyi olursa başımız ağrımaz, karşılıklı saygı ve sevgi içerisinde komşuluk ilişkilerimizi sürdürmeye devam ederiz.

Â

Hedefe ulaşmak için planlar yapıp, hayaller kurmak yetmez. Yapacağım, kuracağım, yazacağım gibi tasarı belirten sözleri sürekli söylemek faydasızdır. Amaca ulaşmak için çalışmak, harekete geçmek şarttır. Aksi durumda hayallerimiz kâğıt üzerinde kalmaktan öteye geçemez.

a. B  al bal demekle ağız tatlanmaz. b. Vakit nakittir. c. K  omşu koşunun külüne muhtaçtır. d. K  ara gün kararıp kalmaz. e. Balık baştan kokar. f. Ev alma komşu al.

Etkinlik 14 Ana fikri yandaki özdeyiş olan bir paragraf yazınız.

Taşı delen suyun gücü değil, damlaların sürekliliğidir.

5. Sınıf Türkçe

95


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Metnin Yardımcı Fikirleri

Yardımcı Fikir: Metin bir ana fikir etrafında oluşturulur. Yazar metinde bu ana

fikri benimsetmek için çeşitli düşüncelere başvurur.

İşte yazarın metinde ana fikri desteklemek amacıyla kullandığı, ana düşüncenin daha iyi anlaşılmasını sağlayan düşüncelere yardımcı düşünceler denir. Metnin yardımcı düşünceleriyle ilgili soru örnekleri şunlardır: l

Paragraftan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz?

l

Şiirde aşağıdakilerin hangisinden söz edilmemiştir?

l

Parçada aşağıdakilerden hangisine değinilmemiştir?

l

Parçada kendisinden bahsedilen kişi için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Etkinlik 15

Aşağıdaki metnin yardımcı düşünceleri verilen cümlelerden hangileri olabilir? İşaretleyerek belirtiniz.

İnsan hayatını etkileyen önemli faktörlerden biridir güven duygusu. Gerek kendimiz, geleceğimiz, insanlarla olan ilişkilerimiz ve gerekse toplumumuz ve insanlık adına yapacaklarımızın teminatıdır. İnsanı başarıya götüren yoldur. Güven duygusu özünde cesaret, saygı, sevgi, kendini değerli hissetme gibi olumlu, güvensizlik ise; korku, endişe ve çekinme gibi olumsuz duyguları barındırır. Güven sevgiden önce gelir. Güvenilen insan sevilir, değer görür. Kendisine güvenemediğimiz ama sevgi beslediğimiz bir arkadaşımız, dostumuz ile olan ilişkimiz kısa bir süre sonra bitecektir. Çünkü güvensizlik insanın iç dünyasında oluşturduğu şüphe, ateşin odunu yakıp bitirdiği gibi, sevgiyi bitirir. 1. m Güven insanı başarılı kılar. 2. m Kendine güvenen insan cesur olur. 3. m Sevgi güvenden daha önemlidir. 4. m Güvene dayanmayan dostluklar zamanla biter. 5. m Sadece sevdiğimiz insanlara güveniriz. 6. m Güvenilen insan toplumca benimsenip sevilir. 96

Akıllı Ders Asistanı


METİN BİLGİSİ Etkinlik 16

Konu 5

Aşağıdaki metinden çıkarılabilecek dört yargıyı yanda belirtilen yere yazınız.

Dostluk ancak birileri ile yaşamakla anlaşılır. Ucuz arkadaşlıkları dost olmak olarak tarif edemeyiz. Dostluk her gün 2-3 kere telefonla konuşmak değildir. Dost, saklayandır, gerektiği zaman sizi sırtlayandır, paylaşandır. Dostluk karşınızdaki gören ve gösteren bir aynadır. Dostluk aynı yerde durmak değil, birlikte yaşamak hiç değildir. Aynı yöne bakmak, aynı yöne yönelmek ve yürümektir. Kısaca dostluk bir yoldur. Gerçek dost da sizi asla yarı yolda koymaz.

1. 2. 3. 4.

Etkinlik 17 Aşağıdaki metinden çıkarılabilecek yargıları işaretleyerek belirtiniz.

Atatürk, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra zor durumda olan ülkemizi kurtarmak için cesur adımlar attı. Çağdaş uygarlık düzeyine ulaşmamız için birçok devrim gerçekleştirdi. Atatürk, halkına özellikle de gençlere ve çocuklara çok güvenirdi. Bunu “Ey yükselen yeni nesil, gelecek sizindir. Cumhuriyeti biz kurduk, onu yükseltecek ve yaşatacak olan sizlersiniz.” diyerek ifade etmişti. Gençlerin ve çocukların bir ülkenin geleceği için ne denli büyük bir güç olduğunu çok iyi biliyordu. Biz de onun izinden yürüyen kuşaklar olarak sorumluluklarımızın bilincindeyiz.

m 1. A  tatürk, Cumhuriyet’i gençlere emanet etmiştir. m 2. Atatürk, Kurtuluş Savaşı’nı zor şartlarda kazanmıştır. m 3. Atatürk, halkına güvenirdi. m 4. A  tatürk; gençlere ve çocuklara önemli bir görev vermiştir. m 5. Atatürk, insanlara çağdaş uygarlık düzeyini hedef olarak göstermiştir.

5. Sınıf Türkçe

97


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Hikâyenin Unsurları Öyküleme anlatım biçimiyle yazılan metinlerde bir olay; yer, zaman, şahıs ve varlık kadrosuna bağlı olarak anlatılır. İşte bu ögelere hikâyenin unsurları denir. Şimdi bunları kısaca ele alalım:

Olay: Ortaya çıkan, oluşan durum, ilgiyi çeken ya da çekebilecek nitelikte olan her türlü eyleme olay denir.

Yer: Metinde anlatılan olayın geçtiği yerdir.

Zaman: Metinde anlatılan olayın geçtiği zaman dilimidir.

Şahıs ve Varlık Kadrosu: Metinde anlatılan olayı yaşayan insanlar ve insan dışındaki canlı ya da cansız varlıklardır.

Etkinlik 18 Aşağıda verilen hikâyenin unsurlarını belirtilen yerlere yazınız. Akşamleyin Bircan Bey, bahçeden bağırdı, “Denizhan! Radyonun sesini biraz açar mısın?” Denizhan koştu, önce radyonun üzerindeki kanal ayarlama düğmesini biraz sağa sola çevirerek kanalı daha net ayarladı. Daha sonra radyonun ses düğmesini çevirerek, babasının istediği gibi radyonun sesini açtı. Fakat birdenbire aklına bir şey takıldı. Nasıl oluyor da bir düğmeyi çevirerek kanal ayarlayabiliyor, diğeriyle radyonun sesini açabiliyordu? Çok merak etti, bunu kesinlikle öğrenmeliydi. Karşı komşuları Gülay abla elektronik mühendisiydi. Bu konuda bir şeyler biliyordur diye düşündü ve hemen koşup ona sordu. Gülay Abla, bu konuyu Denizhan’a anlatmaya başladı. Denizhan da dikkatlice dinleyip konuyu anlayarak merakını giderdi.

98

Olay

Yer

Zaman

Kişi

Akıllı Ders Asistanı


METİN BİLGİSİ Etkinlik 19

Konu 5

Aşağıdaki metinde numaralandırılmış bölümler hikâyenin hangi unsurlarını karşılamaktadır? Yanda belirtilen yere yazınız.

Gösteri, cuma günü okulun tiyatro salonunda,

1

2

yapıldı. Ben sahneye çıkana kadar bir şeylerle oyalandım. En son kırmızıya boyanmış çoraplarımı giydim. Bayılacak gibiydim. Oyun anons edildi. Oyunu büyük bir coşkuyla oynadım. Bir 3

ara kapıya yakın bir yerlerde annemle babamı gördüm. Bir yandan alkışlıyorlar, bir yandan da bir şeyler işaret ediyorlardı. Her şey oldu bitti. Çok başarılıydık. Oyunumuz umduğumuzdan da çok beğenilmişti. Tebrikler, kutlamalar, çiçekler... Veliler yavaş yavaş kulise gelmeye başlamışlardı. Annemle babam yanıma gelip beni

1. 2. 3. 4.

4

kucaklayarak tebrik ettiler.

Etkinlik 20

Aşağıda verilen hikâyede hangi unsur belirgin değildir? Diğer unsurların belirgin olduğunu nereden anlıyorsunuz? Alttaki boşluğa yazınız.

Bir kasabada yan yana iki bakkal dükkânı varmış. İkisi de bal sattığı hâlde bütün müşteriler ikinci bakkaldan bal satın alırlarmış. Birinci bakkal bir gün müşterilerden birini çevirerek “Yahu bende de aynı bal var, hatta daha ucuza satıyorum, niçin sürekli o bakkala gidiyorsunuz?” diye sormuş. Müşteri: “Evet sen de bal satıyorsun fakat yüzün sirke satıyor.” demiş.

................................................................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

99


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Metindeki Kişilerin Karakter Özellikleri

Karakter: Bir kişinin ön plana çıkan, onu diğer insanlardan ayıran özelliğine karakter denir.

Her insanın ayrı bir karakteri vardır. Bazı insanlar sabırlı, hoşgörülü, sakin iken bazı insanlar ise sinirli, anlayışsız, kaba olabilir. İşte bu özellikler o kişilerin karakterini belirtir. Olaya dayalı metinlerde kişilerin bazı karakter özellikleri ön plana çıkabilir.

Etkinlik 21

Aşağıda verilen hikâyedeki kişilerin karakter özelliklerini belirleyiniz. Daha sonra bu kişileri karakter özellikleri yönünden karşılaştırınız.

Henüz apartman komşuluğunun başlamadığı devirlerde hâli vakti yerinde bir adamın bir ineği varmış. Her sabah ineğini sağdıkça komşusu ihtiyar kadına da biraz süt gönderirmiş. Adamcağız bir gece, o her gün süt gönderdiği komşusunun gece yarısı yana yakıla dua ettiğini işitmiş, hoşuna gitmiş, “Bakalım bizim komşu Allah’tan ne istiyor?” diyerek kulak kabartmış. Bir de ne duysun: – Tez vakitte şu bitişik komşunun ineğinin canını al ya Rabbi, der dururmuş. Adam hayretler içinde kalmış. Bu kadın kendi ineğinden ne ister? Her sabah ona da süt vermiyor mu? Kendi kendine, “Herhalde bir sebebi olmalı, yarın sorup öğreneyim.” demiş. Ertesi sabah, yine komşusuna bir maşrapa süt verirken: – Canım kardeşim, sanıyorum ki şimdiye kadar benim ineğimin sana hiç zararı dokunmamıştır. Acaba neyine kızdın da dün gece ineğimin canını alması için Allah’a yalvardın? Pek merak ettim, söyle, demiş. Birdenbire böyle bir soru karşısında kalınca kadının akşamki bedduayı inkar etmeye dili varmamış: “Komşu, komşu, sana doğrusunu söyleyeyim mi? Ben senin ineğinin hiçbir zararını görmedim. Ama her sabah onu şarıl şarıl sağman yok mu? İşte onu çekemiyorum. Ne bu sütü içeyim ne o sesi işiteyim.” diye cevap vermiş.

..................................................................................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................................................................................................

100

Akıllı Ders Asistanı


Konu 5

METİN BİLGİSİ Etkinlik 22

Aşağıdaki ifadelerden hangisi metinde belirtilen annenin karakter özelliklerini ifade eder? İşaretleyiniz.

Annem, kendine inanan, kendini seven, yaptıklarıyla gururlanan bir kadın. Bilgiden korkmaz, hatta meraklıdır, yeni şeyleri kolaylıkla hayatına alır. Hiçbir şeye şaşırdığını görmedim. Bir konuyu önce anlamasa ya da karşı tepki gösterse de nefes alıp verme mesafesinde bir daha değerlendirip, hemen aklını bu yeni duruma uydurur. Kötülüklerin ya da kötülüğe verilecek cevapların hesabını tutmaz ama kafadan dört işlem kâr zarar hesabını bir çırpıda yapar. Daima para biriktirir. O parayı asla kendine harcamaz, ilk fırsatta, ihtiyacı ola birisiyle paylaşır. Çalar saate ihtiyacı olmadan kalkar. Yatma saati, kalkma saati, o gün neler yapacağı bellidir. Bir gün birkaç sayfa eksik okursa onu ertesi gün mutlaka tamamlar. Hiçbir işini yarım bırakmaz.

Etkinlik 23 1

1. m Meraklı 2. m Özgüvenli 3. m Yeniliğe açık 4. m Sabırsız 5. m İyi niyetli 6. m Yardımsever 7. m İnatçı 8. m Düzenli 9. m Açgözlü

10. m Kararsız

11. m Kanaatkar

Aşağıda iki farklı metin verilmiştir. Bu metinde verilen kişileri karakter özellikleri bakımından karşılaştırınız.

Makine mühendisiyim, bir kız annesiyim. Okumayı, yazı yazmayı, yazarak paylaşımlarda bulunmayı, insanların kalplerine bir şekilde dokunmayı seviyorum. Engellilerle ilgili çalışmalarda bulunuyorum, onların gözlerindeki hayat enerjisini çok değerli buluyorum. Boş zamanlarımı mutlaka bir sosyal aktiviteyle doldururum. Dinamiğim ve sportmenim. Kazancım ölçüsünde iyi yaşarım.

2

Arkadaşlarım benim için çok değerlidir. Kimseyi onlar hakkında olumsuz konuşturmam. Dedikodudan nefret ederim. Çok şanslı olduğuma inanırım, bazen karşıma çıkan zorlukları bir fırsat olarak görürüm. Kiminle karşılaşsam gülümser ve selam veririm. Hep huzurluyum ve mutluyum. Kimseyi değiştirmeye çalışmam, herkesin olduğu gibi kabullenirim.

............................................................................................................................................................................................................................................................... ..............................................................................................................................................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

101


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Metinle İlgili Sorulara Cevap Verme Verilen metinle ilgili soruları cevaplandırırken şunlara dikkat etmeliyiz: 1. Metni dikkatle okumalı ve metnin en önemli kelimelerini bulmalıyız. 2. Bize yöneltilen sorunun bizden ne istediğini net anlamalıyız. 3. Soruyu tamamen metne göre cevaplamalıyız. 4. Cevaplara kendi bilgilerimizi, duygu ve düşüncelerimizi katmamalıyız.

Etkinlik 24

Aşağıdaki soruları verilen metne göre cevaplayınız.

Ronaldo dünyanın en iyi kulüplerinden olan Real Madrid’in en önde leri arasında. Saha içerisinde ayağına top geldiğinde, tribünlerindeki rını heyecanlandıran cinsten bir futbolcu. Rakip oyuncuların onunla zorlandığı, hayatı boyunca her maçında büyük beklentiler oluşturan futbol ile hiçbir zaman gündemden düşmeyen “güçlü” bir sporcu.

gelen isimtaraftarlaoynamakta ve oynadığı

Peki Ronaldo doğuştan gelen bu yeteneği dünya üzerindeki en büyük yetenek mi? Hayır. Öncelikle o çok planlı hareket eden biri. Aynı takımda oynadıkları yıldız sporcularla yapılan röportajlarda arkadaşları onu şöyle tanımlarlar: Onun ne zaman kalkacağı, ne zaman yatacağı, hangi zamanda ne yiyeceği, maçtan önce ve sonra neler yapacağı hep bellidir ve bunları düzenli olarak uygular. Aynı zamanda o, fazla çalışıyor. Ronaldo takımdan ayrı iki saat şut ve frikik çalışıyor. Ayrıca gününün büyük bir zamanını fitness ile geçiriyor. Kısacası onun başarısının en büyük sırrı çalışmak ve planlı hareket etmek. 1. Ronaldo hangi kulüpte oynamaktadır? ......................................................................................................................................... 2. Ronaldo nasıl bir futbolcudur? ......................................................................................................................................... 3. Metinde Ronaldo’nun hangi karakterleri ön plana çıkarılmıştır? ......................................................................................................................................... 4. Metinde Ronaldo’nun başarısı neye bağlanmıştır? ......................................................................................................................................... 102

Akıllı Ders Asistanı


METİN BİLGİSİ Etkinlik 25

Aşağıda verilen metinle ilgili beş soru oluşturunuz.

İlk süpürgeyi kimin yaptığını bilemiyoruz. Bununla birlikte insanlar göçebe yaşamdan yerleşik düzene geçtiğinde, ilk evler kurulduğunda ilk süpürgeler de ortaya çıkmış olmalı. Süpürgenin yapıldığı malzemeyse, süpürge otu adı verilen, fundagiller ailesinden alçak boylu bir çalı. Süpürge, yüzyıllardır evleri temizlemekte kullanılıyor ama zamanla ona başka anlamlar da yüklenmiş. Asıl işlevinin yanında bu temizlik dostunun simgesel yanları da var. Sözgelimi, süpürgenin, kir ve tozla birlikte kötülükleri de süpürdüğüne inanılır. Süpürgeyle ilgili başka inanışlar da var: Evden biri yolculuğa çıkarsa ortalığı hemen süpürmeyip giden kişinin anılarını evde bırakmak, onun evle ilişkisini olabildiğince uzun tutmak gerekir. Süpürgelerin önce mekanik sonra da elektronik olanlarının geliştirilmesiyle işlevleri azaldı, görev alanları daraldı.

Etkinlik 26

Konu 5

1. ............................................................ ............................................................ 2. ............................................................ ............................................................ 3. ............................................................ ............................................................ 4. ............................................................ ............................................................ 5. ............................................................ ............................................................

Aşağıdaki metinde yanında verilen sorulardan hangilerinin cevabı vardır? İşaretleyiniz.

Yaylanın havası temizdir, serindir ve insan kendini tüy kadar hafiflemiş hisseder. Daha önce yapmadığınız kadar erken kalkabilirsiniz. Taze ürünler yiyebilirsiniz. Yanaklarınız bir süre sonra kırmızı olur. Bilirsiniz yaylalar, yüksek yerlerdedir. Bu nedenle “yaylaya çıkmak”tan söz edilir. Günlük yaşam, yaylalarda çok erken başlar. İnekler erkenden sağılır, sağılan süt hemen değerlendirilir. Peynir, çökelek, kaymak, yoğurt yapılır. Hayvanlar mineral ve vitamince zengin dağ otlarından daha çok yesin, daha çok süt versin, daha bol ürün alınsın diye ikindiye kadar otlatmaya bırakılır.

1. m Yaylanın havası nasıldır? 2. m İnsanlar yaylaya niçin göçer? 3. m Yaylada yaşam nasıldır? 4. m Yaylalarda süt nasıl değerlendirilir? 5. m İnsanlar yaylalara ne zaman göçerler? 5. m İnsanlar hayvanlarını niçin dağda otlatırlar?

5. Sınıf Türkçe

103


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Farklı Metinlerin Karşılaştırılması Metinler karşılaştırılırken şunlar dikkate alınmalıdır: 1. Ö  ncelikle metinler dil ve anlatım yönünden karşılaştırılmalı. Bu karşılaştırmayı yaparken de şunlar göz önünde tutulmalı: a. Metin fikir yazısı mı, olay yazısı mı? b. Olay yazısıysa olay kaçıncı kişi ağzından anlatılmış? c. F  ikir yazısıysa düşünceyi geliştirme yollarından (tanımlama, tanık gösterme vb.) hangisine başvurulmuş? d. Metin hangi anlatım biçimiyle (betimleme, öyküleme vb.) yazılmış? e. Metinlerin cümleleri; uzunluk-kısalık, kurallı-devrik vb. yönden karşılaştırılmalı. 2. S  onra metindeki varlıklar ve şahıslar karşılaştırılarak bunların farklı ve ortak yönleri tespit edilmeli. Örneğin iki metin de bitkilerden bahsediyorsa bu bitkiler “ekilme zamanı, çiçeklerinin rengi, çiçek açma zamanı, yetiştiği iklim vb.” yönlerden karşılaştırılabilir. 3. Son olarak metinlerin vermek istediği fikirler karşılaştırılmalı.

Etkinlik 27

Aşağıdaki metinlerde tanıtılan ağaçların farklı ve ortak yönlerini belirleyiniz.

Göknar, 40 m’ye kadar boylanabilen bir ağaçtır. Soğuk havaya dirençlidir. Kokusuyla diğer iğne yapraklı ağaçlardan kolayca ayırt edilebilir. Ahşap binaların yapımında kullanılır. Gençken yavaş, daha sonra hızlı büyür. Yüzlerce yıl yaşayabilir. Doğu Karadeniz, Batı Karadeniz, Kazdağı ve Toros olmak üzere dört farklı türü vardır. Kazdağı göknarı, yalnızca Türkiye’de bulunur. Güçlü bir ağaçtır. Farklı Yönleri

104

Akıllı Ders Asistanı

Bütün bölgelerimizde, yüksek yerlerde ardıç ağacı bulunur. Katran, Finike, kokulu, sabin, boylu gibi farklı türleri bulunur. En önemli özelliği soğuğa ve rüzgâra oldukça dayanıklı olmasıdır. Her zaman yeşildir. Siyahımsı mor yuvarlak meyveleri vardır. Anıt ağaçlara bakarsanız bunların birçoğunun ardıç olduğunu görürsünüz. Nedeni çok güçlü olmasıdır. Bina yaparken bu özelliğinden faydalanılır. Ortak Yönleri


METİN BİLGİSİ Etkinlik 28

Konu 5

Aşağıdaki metinlerde tanıtılan kuşların ortak özelliklerini bularak yazınız.

Huş tavuğu, Doğu Karadeniz Bölgesi’ne özgü bir türdür. Erkeklerinin çok dikkat çekici, simsiyah bir rengi vardır. Kuyruğu çatallıdır. Uçarken kanatları ıslıksı ses çıkarır. Kur sırasında kanat çırparak zıplar. Kanatlarından ıslıksı sesler çıkarır ama kendisi ötmez. Çok ürkektir. Dağdaki orman güllerinin arasında bulunur. Genellikle 1800-2000 metrenin üzerindeki yüksekliklerde görülür.

Gövdesi simsiyah, gagası ve bacakları kırmızıdır. Küçük bir kargadır. Uçuşu çok çevik ve zariftir. Kuzgun gibi akrobatik hareketler yapar. Yerde yürüyerek ve zıplayarak ilerler. Genellikle küçük sürüler hâlinde görülürler. Kaya oyukları ve mağaralarda yuva yapar. Dağlarda en çok görülen kuştur. Kendi bölgesine girdiğinizde bağırarak sizi uzaklaştırmaya çalışır.

............................................................................................................................................................. ...................................................................................................................................................................

Etkinlik 29

Metinlerden hareketle Karagöz ve Hacivat’ın farklı yönlerini yazınız.

HACİVAT Eğitim almış, kibar, nazik; müzik, edebiyat, resim sevip güzel hitap eden birisidir. Görgülü olması ile başkaları ile iletişime geçer. Politik davranıp, içten pazarlıklı ve yüze gülen kişiliktedir. Oyunlarda bazı zaman anlayışlı, ara bulucu, insanlara yardım eden duruş gösterir. Karagöz’ü işinde çalıştırmayı çok sever zengin olduğu gibi güzel bir hayata sahiptir.

KARAGÖZ İsmi gibi karagöz olup gölge oyunlarının başrol oyuncusu olmuştur. Dışa dönük, kaba, istediğini söyleyen, cahil kalmış biridir. Sanatla ilgilenmez. İçinden geldiği gibi davranır ve konuşur. Uyanık olma çabasındakilere, dolandırıcılara, insanlardan faydalanmak isteyenlere kusurlarını yüzlerine vurmaktadır. Bu yüzden başı devamlı derttedir ve onu kimse sevmez.

1. Karagöz kaba, Hacivat kibar biridir.

2. ........................................................................................................................................................... 3. ............................................................................................................................................................ 4. ............................................................................................................................................................... 5. ...........................................................................................................................................................

6. ............................................................................................................................................................ 7. ............................................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

105


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Metindeki Yönlendirici İfadeler Metinlerde “ama, fakat, başka bir deyişle, kısacası” gibi yönlendirici ifadeler kullanılabilir. Bu ifadelerin anlamda yaptığı değişiklikler şunlardır: 1. D  üşüncenin Yönünü Değiştirme: “Ama, fakat, lakin, oysaki, ne yazık ki, buna karşılık, veya, yahut” gibi ifadeler bir düşünceden farklı bir düşünceye geçişi sağlar. Anlatımlarda olayın akışını değiştirir. 2. D  estekleyici ve Açıklayıcı İfadeler: “Başka bir deyişle, yani, özellikle, örneğin, mesela, özellikle, açıkçası, açıklamak gerekirse” gibi ifadeler metinlerde anlatılanları daha anlaşılır kılmak için kullanılır. 3. Ö  zetleyen ve Sonuç Bildiren İfadeler: “Kısacası, sonucunda, sonuç olarak, böylece, özet olarak, hasılı, kısaca, özetlemek gerekirse” gibi ifadelerden sonra metinde anlatılanlar kısaca ifade edilir, yani özetlenir. 4. G  enel ve Özel Durum Bildiren İfadeler: “Sık sık, genellikle, çoğu zaman, tamamen, bazen, sadece” gibi ifadeler anlatılanların hangi sıklıkla yapıldığını belirtir.

Etkinlik 30

Aşağıdaki cümlelerde renkli yazılan sözcüklerin hangi yönlendirmeyi yaptığını örnekteki gibi yazınız.

1. K  ısacası herkes kendini düşünürse toplumda dayanışma ve birlikte hareket etme düşüncesi zamanla yok olur. (Anlatılanlar bir sonuca bağlanmış.) 2. Bazen oltamı alıp balık tutmak için Beykoz Sahili’ne giderim. (...............................................................................) 3. Emlakçı çok dil döktü fakat müşteri Nuh diyor, peygamber demiyordu. (...............................................................................) 4. S  onuç olarak şehirlerde çocuklarımız için oyun oynayacak alan neredeyse kalmadı. (...............................................................................) 5. Atasözleri anonimdir, başka bir deyişle atasözlerinin söyleyeni belli değildir. (...............................................................................) 6. Mutluluğu hep uzaklarda ararız oysaki mutluluk hemen yanı başımızdadır. (...............................................................................) 7. K  ısacası sevenlerin birbirini sık sık ziyaret etmesi dostluk bağlarını iyice güçlendirir. (...............................................................................)

106

Akıllı Ders Asistanı


METİN BİLGİSİ Etkinlik 31

Konu 5

Aşağıdaki metinleri yönlendirici ifadeleri de dikkate alarak tamamlayınız.

İyilik yapana herkez iyilik yapar. Ya da durumu iyi olana herkes borç verir, onunla ilişkilerini geliştirmeye çalışır. Fakat ....................................................................... ................................................................................ ................................................................................ ............................................................................(1)

Orhan Veli ve arkadaşları şiirde aruz ölçüsü, hece ölçüsü kullanmamıştır. Şiirlerimizde illa uyak olsun, redif olsun dememişlerdir. Başka bir deyişle ................. ................................................................................. ................................................................................. ......................................................................... (2)

Dost; saklayandır, gerektiği zaman sizi sırtlayandır, paylaşandır. Dost, karşınızdaki gören ve gösteren bir aynadır. Aynı yöne bakmak, aynı yöne yönelmek ve yürümektir. Kısacası ............................... ................................................................................ ...........................................................................(3)

Misafir çok önemlidir ve ona, o önemi, değeri hissettirmelidir. Peki bunu hissettirebiliyor muyuz? Yoksa onlar geldiğinde bir gözümüz televizyonda, bir gözümüz İnternette mi? Ne yazık ki ..... ................................................................................. ..............................................................................(4)

Etkinlik 32

Aşağıdaki metinde bulunan yönlendirici ifadelerin altını çiziniz.

Beden dilini konuşup anlayabilmemiz için iki temel ögeye gerek duyarız: Jestler ve mimikler. Jestler, genel olarak el, kol ve bacak hareketlerimizi, mimiklerse yüz hareketlerimizi içerir. Günlük yaşantımız sırasında, çoğu zaman jest ve mimiklerimizi kullandığımızın farkında bile olmayız. Çevremizdeki insanlar bizi bir bütün olarak algılarlar. Biz farkında olmasak da bizim hakkımızda fikir edinirler. Beden dilinin inceliklerini fark edip onu bilinçli olarak kullanmak da mümkün. Ancak yine de kendimizi istediğimiz şekilde gösterebilmemiz çok kolay değil. Hele karşımızdakilerin hareketlerini tam olarak yorumlayabilmemiz hiç değil. Çünkü beden dili; ülkelere, kültürlere, ailelere, yaşa, cinsiyete göre değişiklik gösterir. Örneğin, yediğiniz yemeğin çok güzel olduğunu söylemek istiyorsunuz. Hemen parmaklarınızı uçlarından birleştirerek elinizi yukarı aşağı sallamaya başlarsınız, değil mi? Sakın bunu İtalyanlara yapmayın! Çünkü İtalyanlar bu hareketi “rezalet” anlamında kullanıyorlar. Eğer İtalyan bir arkadaşınıza “Yemek çok güzel olmuş.” demek istiyorsanız yapmanız gereken şey şu: İşaret parmağınızın ucunu yanağınıza koyun, elinizi öne arkaya hareket ettirin. “Mmm...” sesini çıkarmayı da unutmayın! Kısacası her beden dili kültürlere göre farklılık gösteriyor.

5. Sınıf Türkçe

107


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Etkinlik 33

Aşağıdaki metinde yuvarlak içine alınan ifadeler metinde hangi yönlendirmeleri yapmıştır? Okla belirtilen yerlere yazınız. ..............................................................................(1)

......................... ........................ ........................ ........................ .....................(2) ........................ ................... ..................(4)

Eskiden büyük kentler, önemli uygarlıklar hep su kıyısına kurulurdu. Böylece kent halkı, gereksinim duyduğu suya kolayca erişirdi. İnsanlar sudan pek çok şey için yararlanırdı. Mesela içmek, bitkileri sulamak, gemileri yüzdürmek için. Suyun insan için en önemli kullanım alanlarından biri de yıkanmaktır. Tarihe baktığımızda yıkanma ve temizlenme kültürünün zamanla gelişmiş olduğunu görüyoruz. On beşinci yüzyılda Avrupa’nın büyük kentlerinde yıkanma ve hamam görülmeye başlanmıştır. Ne var ki bu dönemde yıkanmak demek fıçıya girmek demekti. Başka bir deyişle insanların tozunu almaktı. ................................................................................

Etkinlik 34

(5)

Aşağıdaki metinde boş bırakılan yerlere yanındaki yönlendirici ifadelerden uygun olanları getiriniz.

İnsanların okuma yazma bilmedikleri çağlarda, bütün duygu ve düşünceler, hafızalarda saklanıyordu. İnsanlar arasındaki bilgi alışverişi hafıza sayesinde gerçekleşiyordu. .......... insan, canlı bir kitaptı. Bu canlı kitaplar zamanla ölüyor ............. hafızalarındaki inanç ve düşünceler yaşıyordu. Babadan oğula geçerek kuşaktan kuşağa aktarılıyordu. ............ bunlar ağızdan ağıza aktarılırken değişiyorlardı. Bundan yedi bin yıl kadar ......... yazının bulunuşu insanlık tarihinde bir dönüm noktası oldu. Ancak insanlar yazıyı birdenbire öğrenmediler. ............................... mağaraların duvarlarına, kaya ve taşlara yaşadıkları olayları anlatan resimler yaptılar. ................................ bu resimlerin gelişmesiyle ideografik yazı şekli ortaya çıktı. Olaylar yine resimlerle belirtiliyor ancak resimler, kendisini değil de anlamını tanımlıyordu. ............... bir kuş resmi, kuşu anlatmak için değil, kuşun yaptığı “uçmak” eylemini anlatmak için yapılmıştı.

108

Akıllı Ders Asistanı

...................... ...................... ...................... ..................(3)

1. önce 2. ancak 3. yani 4. fakat 5. İlk önce 6. örneğin 7. daha sonra


METİN BİLGİSİ

Konu 5

Bilgi Asistanı Olayları Oluş Sırasına Göre Dizme Karışık olarak verilen cümleleri veya olayları oluş sırasına göre dizerken şunlara dikkat edelim: 1. O  layları oluş sırasına göre dizerken ilk önce, önce, sonra, daha sonra, sonunda, en sonunda gibi oluş sırası bildiren ifadelere dikkat etmek gerekir.

2. E  ğer metin bir düşünce yazısıysa giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine dikkat edilmeli. Önce giriş bölümü bulunmalı. Giriş bölümünde “kısacası, bu yüzden, özetle” gibi bağlantı ifade eden sözcükler bulunmamalı.

3. S  onra gelişme bölümü gelmeli. Gelişme bölümünde girişte verilen fikir açıklanır, örneklendirilir. 4. S  on olarak sonuç cümlesi bulunmalı. Sonuç cümleleri paragrafı özetleme amacıyla “kısaca, sözün kısası, denilebilir ki vb.” ifadelerle başlayabilir. 5. Olay yazılarında da serim, düğüm, çözüm bölümleri sırasıyla getirilmeli.

Etkinlik 35

Aşağıda metinlerin cümleleri karışık olarak verilmiştir. Bu cümleler mantıklı bir şekilde dizildiğinde sıralama nasıl olur? Yazınız.

1. E  lekten geçirilen toprağa biraz saman ilave edilerek balçık yapmaya hazır hâle getirilir. 2. E  lde edilen balçık tahtadan yapılmış kerpiç kalıplarına dökülerek kurumaya bırakılır. 3. K  erpiç yapmak için önce çorak toprak inşaat eleğinden geçirilir.

Sıralama-1 ............................................

4. S  onra toprak ve saman suyla iyice karıştırılarak balçık oluşturulur. 1. K  işi, bu duyguyla insanların elinde olmadan yaptıkları hatalara hoşgörü ile bakar. 2. İnsanları birbirine yaklaştıran, mutlu kılan davranışların başında hoşgörü gelir. 3. B  öylece, toplum hayatı birbirini bütünleyen insanların iyi niyetli davranışları ölçüsünde daha bir güzelleşir.

Sıralama-2 ............................................

4. İnsanların güzelliklerini görmeye, eksikliklerini kapamaya çalışır. 

5. Sınıf Türkçe

109


Konu 5 Etkinlik 36

METİN BİLGİSİ Aşağıdaki şiirde ekmeğin sofralarımıza geliş aşamaları karışık olarak verilmiştir. Bu aşamalar oluş sırasına göre nasıl dizilmelidir? Yazınız.

Yazın artınca sıcak

Güzel kokulu ekmek

Sararır her bir başak Biçerler ekinleri Şenlenir harman yeri

1

Olup bitince harman

Olmaz seni sevmemek Sensin yemeklere baş

2

Her yemeğe arkadaş

Ayrılır buğday saptan Çiftçi sürer tarlayı Sonra eker buğdayı Boy verir azar azar Saplar gittikçe uzar

3

Sıralama ............................................

Başaklar olgunlaşır İçleri dolgunlaşır

Etkinlik 37

Aşağıda bir fıkranın aşamaları karışık hâlde verilmiştir. Bu aşamalar düzenli hâle getirilince sıralama nasıl olur? Yazınız.

1. H  oca’nın arkadaşı bunun üzerine: “Hocam, ben size kediyi yıkamayın, yoksa ölür dememiş miydim?” diye çıkışmış. 2. T  abii ki Nasreddin Hoca komşusuna pek aldırış etmemiş. Biraz da söylenmiş. Kedisini yıkamaya da devam etmiş. 3. - Aman deyim, Hoca Efendi. Kedini yıkama sakın, ölür hayvancağız, demiş. 4. Bunun üzerine Hoca da: “Kedi yıkarken ölmedi ki! Sıkarken öldü.” demiş. 5. N  asrettin Hoca bir gün yolun kenarında kedisini yıkıyomuş. Nasrettin Hoca’yı kedisini yıkarken gören yoldan geçmekte olan arkadaşı Hoca’ya seslenmiş: 6. A  rkadaşı dönüşte Hoca’yı tekrar yol kenarında görmüş. Ne yazık ki Nasreddin Hoca’nın yıkadığı kedi ölmüş. Hoca oldukça üzgünmüş.  Sıralama: ....................................................................................

110

Akıllı Ders Asistanı


Konu 5

METİN BİLGİSİ Etkinlik 38

Aşağıda bir metnin bölümleri karışık olarak verilmiştir. Bu bölümler mantıklı bir şekilde dizildiğinde sıralama nasıl olur? Yazınız.

1. B  u uyku döngülerinin her biri beş farklı evreden oluşur. Evreler uyku döngüsü içinde belirli bir sırada gerçekleşir. Uyku döngüsünün ilk evresinde kaslarımız gevşer, kalp atışlarımız biraz yavaşlar ve vücut sıcaklığımız hafifçe düşer. 2. Ü  çüncü evrede daha derin bir uykuya geçeriz. Bu evrede vücudumuz ortam sıcaklığına duyarlı değildir. Bu nedenle bulunduğumuz yerin sıcak mı soğuk mu olduğunu fark edemeyiz. 3. D  ördüncü evrede uykumuz daha da derinleşir. Beşinci evre kısa adı REM olan ve hızlı göz hareketlerinin görüldüğü evredir. Bu evrede kalp atışlarımız hızlanır, soluk alıp verişimiz düzensizleşir. Rüyalar bu evrede görülür. 4. U  yku, her biri yaklaşık 90 dakika süren döngülerden oluşur. Uyku döngüsü genellikle her gece 5-6 kez tekrar eder. 5. Bir süre sonra ikinci evre başlar. Bu evrede uykumuz çok hafiftir.  Sıralama: .................................................................................... Aşağıda metinlerin cümleleri karışık olarak verilmiştir. Bu cümleler mantıklı bir şekilde dizildiğinde sıralama nasıl olur? Yazınız.

1. B  urada gerçekten bir göl olup olmadığını saptamak için çeşitli deneyler ve ölçümler yapıldı. 2. 1  960’ta Vostok Araştırma İstasyonun bulunduğu yerde, buz örtüsünün altında büyük bir göl olduğunu düşündüren bulgular elde edildi.

3. B  u çalışmalar 20 yıl kadar sürdü. Sonunda gölün hemen üzerindeki bölüme ulaşıldı. 4. 1970’li yıllarda göle ulaşmak için buz delme çalışmalarına başlandı.

Sıralama-1

Etkinlik 39

5. Böylece buz örtüsünün 4 kilometre altındaki Vostok Gölü keşfedildi.

2. Geçen perşembe ailecek akşam yemeği yiyorduk.

3. F  akat hareket ettirdiğim kaşıklardan biri yere düştü. Kardeşim onu alırken masanın altındaki mıknatısı gördü. O anda her şeyi anladı. 4. O şaşırdıkça ben daha farklı hareketlerle onu eğlendiriyordum.

5. B  en masanın altına bir mıknatıs tutarak masanın üzerindeki kaşığı oynatmaya başladım.

Sıralama-2

1. Kardeşim bundan çok etkilendi, sihir yaptığımı zannederek çok şaşırdı.

5. Sınıf Türkçe

111


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Metin Tamamlama Metnin başında, sonunda veya herhangi bir yerinde boşluk bırakılır ve bizden bu boşlukları doldurmamız istenir. Eksik bırakılan metinleri tamamlarken şunlara dikkat edelim: 1. D  üşünce paragraflarında paragrafın son cümlesi, anlatılanları sonuca bağlayacak bir özellik taşımalıdır. Paragrafta “kısacası, özetle, dolayısıyla vb.” ifadelerden sonrası boş bırakılmışsa boşluğa paragrafta anlatılanları özetleyen ifade getirilmeli.

2. O  lay anlatan paragraflarda paragrafın son cümlesinin olayın bitişini bildiren cümle olmasına dikkat edilmelidir.

3. S  on ifade düşüncenin yönünü değiştiren bir ifadeyse boşluğa parçada o ana kadar savunulan düşüncenin tersi bir düşünce getirilmelidir. 4. M  etnin ortasına getirilen cümleler ise metnin akışını bozmamalı. Yani getirilen cümle metnin konusuna uygun olmalı.

5. M  etnin başına getirilen cümle ise paragrafın giriş cümlesi olmaya uygun olmalı. Yani bu cümlede “kısacası, özetle, bunun gibi, böylece vb.” bağlayıcı ifadeler yer almamalı.

Etkinlik 40 1

2

112

Aşağıda verilen metinleri renkli yazılan yönlendirici ifadeleri de dikkate alarak tamamlayınız.

Çoğu insan bilgisayar oyunlarının çocuklar için zararlı olduğunu iddia eder. Kesinlikle aynı fikirde değilim. Çünkü oyunların getirdiği birçok yarar ve avantaj var. Öncelikle oyunlar çocukların hayal gücünün gelişmesini sağlar. Pratik zekâyı geliştirir. Söz gelimi okuldaki tarih dersinden bir şey anlamayan bir öğrenci, bir Orta Çağ oyunuyla Avrupa tarihini öğrenebilir. Yani ............................................................. .................................................................................................................................................................... (1) ................................................................................................................................................................... (1)

Biz dünyanın uçsuz bucaksız diyarlarında ne kadar dolaşırsak dolaşalım, sonuçta hep sokağımızın insanıyız. Ve o sokak da bizim sokağımızdır. Orada kim olduğumuzu hiç unutmayız. Nasıl biri olduğumuzu da... Ne zaman unutmaya kalksak, komşumuz Fatma Teyze, arkadaşımız Nuri, Nuri’nin babası Hasan amca, Bakkal Hüseyin, Fırıncı Bekir hatırlatıverir kim olduğumuzu. Çünkü ........................................ .................................................................................................................................................................... (2)  ...................................................................................................................................................................

Akıllı Ders Asistanı


Konu 5

METİN BİLGİSİ Etkinlik 41

Aşağıdaki metnin, altındaki cümlelerden hangisiyle tamamlanması en uygundur?

Astronotların uzayda boyları birkaç santimetre uzar. Üzerinde herhangi bir ağırlık olmayan omurgadaki omurların arasındaki diskler genişler. Böylece, omurga bir miktar uzar. Aynı zamanda kemikler de yumuşar. Kaslar kaldıracakları fazla bir yük olmadığı için kemiklere fazla baskı uygulamaz. Kemikler de kullanılmadıkça zayıflar. Kaslar için de durum aynıdır. Kaldıracakları yük çok azaldığından kaslar zayıflar öyle ki .... 1. m Dünya’ya döndükleri zaman astronotlarda çok şiddetli mide bulantısı ve baş dönmesi olur. 2. m astronotlar uzayda özel besinler tüketmek zorunda kalırlar. 3. m astronotların gerçek yaşama ayak uydurmaları imkânsız hâle gelir. 4. m uzayda uzun süre kalan astronotlar, Dünya’ya döndüklerinde bir süre ayağa kalkamazlar, fiziksel güç gerektiren işleri yapamazlar.

Etkinlik 42

Aşağıdaki metni ana fikri “Kabiliyetler ancak çalışarak geliştirilir.” olacak şekilde örnekler vererek tamamlayınız.

Yeteneklerinize sınır koymaya kalkışmayın. Hatta onların sınırlarını zorlayın. Eğer bir yeteneğinizin olduğunu düşünüyorsanız öylece oturup gelişmesini beklemeyin. Beklerseniz tam aksine o yetenek azalır. Geliştirmek için ............................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................... .....................................................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

113


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Gerçek ve Kurgu (Hayal Ürünü) Olaylar a. Gerçek Olay: Yaşanmış veya yaşanması mümkün olaylara “gerçek olay” denir. Özellikleri: 1. Yaşanabilir olaylar anlatılır.

2. Kahramanları hayattan kişiler (Ahmet, Okan, Büşra vb.) 3. Yer ve zaman bellidir ve gerçektir. 4. Olağan olaylar anlatılır.

5. Roman, anı, hikâye ve günlüklerde gerçek olaylar anlatılır.

b. K  urgu (Hayal Ürünü) Olay: Yaşanması mümkün olmayan, hayalî kahramanlarla anlatılan, zihnimizde canlandırdığımız olaylardır. Özellikleri: 1. Olağanüstü olaylar anlatılır.

2. Yer ve zaman belirsizdir ya da hayalîdir.

3. Kahramanları gerçek hayattan değildir (peri, dev, cin vb.). 4. Masal, efsane ve fabllarda kurgu olaylar anlatılır.

Etkinlik 43

Aşağıdaki cümlelerde anlatılan olayların gerçek mi, kurgu mu olduklarını parantez içlerine yazarak belirtiniz.

1. Kış sporlarıyla uğraşan Mert, Kaan, Ela ve Ceren yarışmalara katılacaklar. (..............................)

2. Tilki uzun süre Küçük Prens’e baktı: “Lütfen!.. Evcilleştir beni.” dedi. (...........................) 3. H  asan çuvalı yüklenir, koyulur yola. Ancak zaman geçtikçe çuval ağırlaşmakta, tuz Hasan’ın sırtını yakmaktadır. Sonuçta Hasan imkânsızı başaramaz. (..............................)

4. S  ürekli çizgi film izleyen Teoman, bir sabah uyandığında kendisini çizgi bir karaktere dönüşmüş olarak bulur. (..............................) 5. B  ir heykeltıraş, işleyip heykel yapmak üzere mermer satın almak istiyordu. Mermercinin bahçesinde dolaşırken köşeye atılmış bir kaya parçasına gözü ilişti. (..............................)

6. A  nne tavşan yavrularını: “Ben gelmeden yuvadan çıkmayın.” diye uyararak yiyecek aramaya gitmiş. (..............................) 7. K  aymakam Bey sözünü bitirdikten sonra hemen, İlçeyi Bandoya Kavuşturma Derneği kuruluverdi. İlk toplantısında da yönetim kurulu başkanlığına Kaymakam Bey seçildi. (..............................)

114

Akıllı Ders Asistanı


METİN BİLGİSİ Etkinlik 44

Aşağıdaki paragraflarda anlatılan olayların gerçek mi, kurgu mu olduklarını belirleyiniz. Bunu nereden anladığınızı altlarında belirtilen yerlere yazınız.

Güvercini izleyen çocuğun gözleri güneşten kamaşmıştı. Başını eğdi yere, gölgesiyle karşılaştı. Kısa bir gölgeydi bu. Ayağıyla başının gölgesine basmak istedi, olmadı. Tekrar denedi, yine olmadı. Başladı gölgesini kovalamaya. Yoruluncaya kadar hem kızarak hem kendine gülerek bu oyunu sürdürdü. Ama olmuyordu, başının gölgesine basamıyordu bir türlü. Biraz ileride ağır ağır yürüyen Osman’ı gördü. 1

Etkinlik 45

Konu 5

Güneş, ufuktan kulağını daha yeni göstermişti ki Walt Disney’in Mikileri uyandı. Kitapların üstünde atlayıp zıplamaya başladılar. Mikilerin sesini duyan diğer kitaplar da gözlerini açtılar. “Noluyor?” diye gür sesiyle bağırdı Don Kişot. “Her sabah sizin gürültünüzle mi uyanacağım Allah aşkına?” Don Kişot yine atının üstündeydi. Kılıcını sağa sola sallıyordu. Mikilerin çoğu korkmuştu. 2

Aşağıdaki metinde kurgu olan beş olayı belirleyerek yanda belirtilen yere yazınız.

Ülkem, harita çizmeye denizlerden başlamanın kolay olacağını düşündü. Şişko iki karnı, 1. .................................................................. içine çekilmiş incecik beli olan Karadeniz’i çi.................................................................. ziyordu ki tam orta yerinde fırtınaya yakalandı. Karadeniz de hep böyleydi nedense. Fır- 2. .................................................................. tınasını ne zaman patlatacağı, hangi kıyıları .................................................................. dalgalarıyla döveceği belli olmazdı. Karadeniz’den Marmara’ya geçti. Sakin, süt- 3. .................................................................. limandı burası. Tül gibi mavisini ak köpükle.................................................................. re benzeyen martıların altına sermişti. Çok uzaklarda olmayan kıyılarıyla, adalarıyla gü4. .................................................................. lüyordu sürekli. Ama girintisi, çıkıntısı çok olan .................................................................. bir denizdi. Bu yüzden Marmara’nın haritasını yaparken bir hayli zorlandı. Yine de koylu, körfezli o denizi aslına çok benzetti. Onun 5. .................................................................. .................................................................. güzelliğine dayanamadığı için de üstünde yüzen ışıklı gemilerle Yalova’ya, Çınarcık’a gitti.

5. Sınıf Türkçe

115


Konu 5

METİN BİLGİSİ

Etkinlik 46

Aşağıdaki alana “şakacı saat, Ahmet, sıkılmak, annesi, iş, geç gelmek” kelimelerini kullanarak kurgu bir olay yazınız.

Etkinlik 47

Aşağıda verilen hikâye haritasından hareketle yaşanabilir bir olay yazınız.

Yer: Yayla Zaman: Yaz tatili

116

Akıllı Ders Asistanı

Olay: Kemalettin kümesin kapısını açık bıraktığı için tilkinin tavukları yemesi

Kişi ve varlık kadrosu: Kemalettin, babası, tilki, tavuklar


METİN BİLGİSİ

Konu 5

Bilgi Asistanı Hikâyede Anlatıcı Bir olayın anlatıldığı metinlerde anlatıcı iki başlık altında değerlendirilir: 1. Anlatıcının Kullandığı Ağız: 2. Anlatıcının Bakış Açısı:

Şimdi bunları sırayla ele alalım.

1. Anlatıcının Kullandığı Ağız: Anlatıcı olayı iki farklı ağızdan anlatabilir:

a. Birinci Kişi Ağzı: Yazar yaşadığı bir olayı anlatır. Yani yazar olayın kahramanlarından biridir. Bu tür paragraflarda fiiller 1. tekil şahıs veya 1. çoğul şahısla çekimlenir. “Ben” ve “biz” zamirleri kullanılır.

b. Üçüncü Kişi Ağzı: Yazar olayın kahramanlarından biri değildir. Gördüğü ya da duyduğu bir olayı anlatır. Genellikle “o” ve “onlar” zamiri kullanılır. Fiiller “3. tekil şahıs” veya “3. çoğul şahıs” ekleriyle çekimlenir.

2. Anlatıcının Bakış Açısı: Anlatıcı olayı üç farklı bakış açısıyla anlatabilir:

a. Kahraman Bakış Açısı: Bazı olaylar, olayın kahramanları tarafından anlatılır. Bu tür anlatıma kahraman bakış açısı denir. Bu tür paragraflarda olay 1. kişi ağzından anlatılır. b. İlahi Bakış Açısı: Bu bakış açısında anlatıcı olayın seyrini, olayın kahramanlarını her şeyiyle bilir. Yazar, olayın kahramanlarının aklından, kalbinden, içinden geçenleri bilir.

c. Gözlemci Bakış Açısı: Anlatıcı gördüğü bir olayı kendi duygu ve düşüncelerini katmadan anlatır. Âdeta bir kameraman gibidir.

Etkinlik 48

Aşağıdaki metnin anlatıcısı hakkında yapılan değerlendirmelerden hangisi doğrudur? İşaretleyiniz.

Yolun tam ortasına varmıştım ki “Zınk!” diye bir kamyon durdu dibimde. Tekerlekleri sürünerek biraz ilerledi. Aramızda üç beş santimlik bir boşluk var, yok... Bir an ne olduğunu anlayamadım. Şoför camdan başını çıkarmış, elleri havada, ağzından köpükler saça saça bağırıyordu. Kime bağırdığını bilmiyor, ne söylediğini duymuyordum bile. Sadece bir an, “Bana bağırsa gerek...” diye düşündüm. Sonra her zamanki gibi hiç aldırmadan yola devam ettim.

1.

 lay 1. kişi ağzından anlaO tılmıştır.

2.

 özlemci bakış açısıyla anG latılmıştır.

3.  O  lay kahraman bakış açısıyla anlatılmıştır. 4.  O  lay ilahi bakış açısıyla anlatılmıştır. 5.

 Olay 3. kişi ağzından anlatılmıştır.

5. Sınıf Türkçe

117


Konu 1 Etkinlik 49

METİN BİLGİSİ Aşağıdaki metinlerde olay kaçıncı kişi ağzından anlatılmıştır? Belirtilen yerlere yazınız.

À Babamda anlaşılması güç bir öğretme tutkusu vardır. Zaman zaman bize ilginç şeyler öğretir. Bir keresinde bizi istasyona götürdü. Makinist, çocukluk arkadaşıymış. Makinistin treni nasıl kullandığını gördük.

Á

Fatih, bir gün, kılık değiştirerek bir seyahate çıkar. Basit bir köylü kıyafeti giyer. Köy köy, kasaba kasaba yürür. Bir ara çok yorulur ve dinlenmek ister. Gözüne bir kulübe ilişir, oraya varır. Bu kulübede yalnız yaşayan kadıncağızdan, içecek soğuk bir şey ister. Kadın ter içindeki yolcuya ayran ikram eder.

Â

Kaymakam o gün, on altı parçalık aleti, ilçenin on altı memuruna dağıttı. Benim de hakkıma zil düşmüştü. Herkes yüklendi aletlerini, evinin yolunu tuttu. Benim çocuklar, bunu kendilerine oynamaları için aldığımı sanmışlar. Bu konuda kaymakamın kesin emri vardı. Verilen aletler, çocuklara kesinlikle kurcalattırılmayacaktı.

Etkinlik 50

Aşağıdaki metinlerde olay hangi bakış açısıyla anlatılmıştır? Belirtilen yerlere yazınız.

À Heykeltıraş, mermercinin bahçesinde dolaşırken köşeye atılmış bir kaya parçasına gözü ilişti. “Bu mermer parçasının fiyatı nedir?” diye sordu mermerciye. “Bedava.” cevabını verdi mermerci.

Â

Á Annem, babam ve ben Beşiktaş’tan Boğaz vapuruna bindik. Anadoluhisarı’na gittik. Dışarıda oturduk, vapur oldukça boştu. İskelede inince, önce balık yedik. Sonra yukarı, ormanlık bölüme gittik. Mevsimin ilk sıcak günüydü. Yattım, başımı toprağa koydum. Uyumuşum.

Şehirden uzakta oturuyor, evinden hiç ayrılmıyordu ve çok seyrek konuğu oluyordu. Bütün gün hesap kitapla ve çizimle uğraşıyordu, alnını kırıştırıyor, daima eliyle yüzünü sıvazlıyor ve düşünüyor, düşünüyordu. Sonra hesaplarını alıp yırtıyor, atıyor ve yeniden başlıyordu. İşi rast gitmediği için akşamları somurtkan ve huysuzdu.

118

Akıllı Ders Asistanı


METÄ°N BÄ°LGÄ°SÄ°

Konu 5

Bilgi AsistanÄą Tablo, Grafik ve GĂśrsel Yorumlama Tablo, grafik ve gĂśrsel yorumlarken Ĺ&#x;unlara dikkat etmeliyiz: 1. B  ir tabloda veya grafikte verilen rakamlarÄąn, bilgilerin neyi ifade ettiÄ&#x;ini çok iyi bilmeliyiz. 2. S  oldan saÄ&#x;a ve yukarÄądan aĹ&#x;aÄ&#x;Äąya bakarak neyin neye denk geldiÄ&#x;ine bakmalÄąyÄąz ve isteneni bulmalÄąyÄąz. 3. B  ir tabloda veya grafikte verilen rakamlar kesinlik ifade eder, yoruma açĹk deÄ&#x;ildir. 4. T  aglo, grafik veya gĂśrselle ilgili verilen bilgiler, açĹklamalar dikkate alÄąnmalÄądÄąr. 5. T  ablo, grafik veya gĂśrselde kullanÄąlan iĹ&#x;aretlerin ne anlama geldiÄ&#x;ini gĂśrsellerde belirtilen yerlerden ĂśÄ&#x;renip ona gĂśre yorum yapmalÄąyÄąz. 6. Y  orumlarÄąmÄąza kendi bilgilerimizi katmamalÄąyÄąz, tablo, grafik ya da gĂśrsellerden sadece bize verilenlere gĂśre çĹkarÄąm yapmalÄąyÄąz.

Etkinlik 51

AĹ&#x;aÄ&#x;Äądaki grafikte Berke’nin kitaplÄąÄ&#x;Äąnda bulunan kitap tĂźrleri ve sayÄąlarÄą verilmiĹ&#x;tir. Buna gĂśre grafikten yandaki çĹkarÄąmlardan hangileri yapÄąlabilir? Ä°Ĺ&#x;aretleyiniz.

1. n A  nÄą ve fabl tĂźrĂźndeki kitaplarÄąn sayÄąsÄą hikâyeye eĹ&#x;ittir.



2. n Berke masallarĹ çok sevmektedir.



 n çok masal tßrßnden kitap bulun3. n E maktadĹr.

 

 n az fabl tĂźrĂźnde kitap bulunmakta4. n E dÄąr.



  



  



5. n Roman kitaplarÄą kalÄąndÄąr.







 



5. SĹnĹf Tßrkçe

119


Konu 5 Etkinlik 52

METİN BİLGİSİ Aşağıda verilen görselden yandaki çıkarımlardan hangileri yapılabilir? İşaretleyiniz.

1. n Hayali unsurlara yer verilmiştir. 2. n  Herkes farklı bir şeyle uğraşmaktadır.  örsel bir piknikte yaşananları anlat3. n G maktadır. 4. n  G  örselde varlıklar ayırt edici özellikleriyle verilmiştir. 5. n  Yer yeşil bir alandır. 6. n  Görseldekilerin tamamı çocuktur. 7. n  Bütün çocuklarda şapka vardır.

Etkinlik 53

Aşağıda bir çiftlikteki hayvanların sayıları tablo olarak verilmiştir. Tabloda her hayvan, 5 sayısını karşılamaktadır. Buna göre tablodan aşağıdakilerden hangileri çıkarılabilir? İşaretleyiniz. 1. n Çiftlikteki bütün hayvanlar otçuldur. 2. n  Çiftlikte on at bulunmaktadır. 3. n Keçilerin sayısı koyunlardan fazladır. 4. n  Koyun sayısı at sayısının iki katıdır. 5. n  Çiftlikte yirmi inek vardır. 6. n  Keçi sayısı ile tavşan sayısı eşittir. 7. n  Çiftlikteki hayvanların hem etinden hem sütünden yararlanılabilir. 8. n Hayvanların bakımı iyi yapılmıştır.

120

Akıllı Ders Asistanı


KONU DEĞERLENDİRME TESTİMETİN • 1 BİLGİSİ 1. Uykumuzun gelmesini sağlayan

3. İyi yazmak ya da güzel konuş-

melatonin hormonu geceleri karanlıkta daha fazla salgılanır ve kanımızdaki miktarı artar. Bu da uykumuzun gelmesini sağlar. Hava aydınlandığındaysa melatonin daha az salgılanmaya başlar. Bu durum da ..... Bu metnin aşağıdakilerden hangisiyle devam ettirilmesi en uygundur?

mak, kültürlü her insanın edinmek istediği özelliklerin başında gelir. Bu özelliklere sahip olmanın yolu, okumak ve okuduğunu anlamaktan geçer. Okuma, kültürün temeli olduğu kadar bilginin de başlıca kaynağıdır.

A) uyku düzensizliğine yol açar.

A) Okumaya ve okuduğunu anlamaya

C) uykumuzu daha da derinleştirir.

C) Güzel yazı kurslarına katılmaya

B) uyanmamıza neden olur.

B) Diksiyon dersleri almaya

D) bedenimizin dinç kalmasını sağlar.

2. Yemek fiyatlarına zam yapama-

yan lokanta sahipleri porsiyonlardaki yemek miktarını azaltmışlar. Elbette yaparlar çünkü önlerinde örnek var. Bir zamanlar kömür dağıtımı yapan şirketler, kok kömürünün fiyatını artırmış görünmemek için tonu 900 kiloya indirmişlerdi. Lokantacılara niye kızıyoruz ki herkes birbirinden etkileniyor işte.

Parçaya göre iyi yazmamız ve güzel konuşmamız neye bağlıdır?

Bu metnin ana fikrini en iyi ifade eden atasözü aşağıdakilerden hangisidir? A) Birlikten kuvvet doğar. B) Azı karar, çoğu zarar.

C) Üzüm üzüme baka baka kararır. D) Balık baştan kokar.

D) Kültürlü insanlarla bir arada bulunmaya

4. Yeterli ve dengeli beslenen kişiler

sağlıklıdır. Hareketli ve esnek bir bedene, düzgün bir cilde, canlı, parlak saçlara ve gözlere sahiptirler. Kuvvetli, gelişimi normal kasları, çalışmaya istekli kişilikleri, boy uzunluğuna uygun vücut ağırlıkları ve normal zihinsel gelişimleri vardır. Sık sık hasta olmazlar.

Aşağıdakilerden hangisi bu metnin başlığı olmaya en uygundur? A) Sporun Sağlıklı Yaşamdaki Yeri B) Dengeli Beslenmenin İnsana Kazandırdıkları

C) Yeterli Beslenmemenin Zararları D) Dengeli Beslenme Yolları

5. Sınıf Türkçe

121


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 5. Ağaç kelimesi eski çağlardan be-

ri dilimizde yaşamaktadır. Orhun Yazıtları’nda bile ağaçla karşılaşırız. Türk şiirinde ağaca karşı derin bir ilgi görülür. Memleketimizde birçok yerin adı ağaçtan alınmıştır: Çamlıbel, Kirazlıyayla, Kırkağaç… Bunlar halkın ağaca verdiği önemi gösterir.

Bu metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

7. Bir gün, bir güvercin ateşin sır-

rını çözmeye karar vermiş. Bir ateş görmüş ve ateşe yaklaşmış, “Ateş ışık veren bir şey.” diye düşünmüş. Ateşe biraz daha yaklaşmış, “Ateş ısı veren bir şey” diye düşünmüş. Biraz daha yaklaşınca kanatları yanmış ve, “Ateş yakıcı bir şey.” diyerek ateşin ne olduğunu tam olarak kavramış.

A) Yer isimlerinin kaynağı

B) Ağacın Türklerin hayatındaki yeri

A) Bize zarar verecek olaylardan uzak durmalıyız.

C) Ağaç dikmenin önemi

B) Ateşin asıl görevi ısıtmaktır.

D) Ağaçların faydaları

C) Merak öğrenmenin kaynağıdır.

6. İnsanlar iletişim kurabilmek için

değişik yöntemler geliştirmişler. Duygu ve düşünceler kelimelerle ifade edilmeye çalışılmış ve yazı dili gelişmiştir. Ancak bütün anlatımlarda yazı dili yeterli olmamış; resim, müzik, edebiyat vb. sanat dalları ortaya çıkarak özellikle duygu aktarımında büyük roller üstlenmiştir.

B) İnsanlar iletişimde farklı yollar denemiştir.

C) Müzik ve resim sayesinde de duygular aktarılabilir. D) İnsanlar bütün duygularını yazı diliyle ifade etmiştir.

122

D) İşin içine girdikçe olayın aslı daha iyi anlaşılır.

8. Karşımdakini kendimi onun ye-

rine koyarak dinlerim. İyi düşünür öyle karar veririm. Verdiğim kararların sonuna kadar arkasındayım. Yanlış kararlarım da olabilir. Bundan da dersler çıkarırım. Hiçbir risk almadan başarı sağlanamayacağını biliyorum. Hayatta pişmanlıklarım yoktur. Bugüne ve yarına bakarım.

Parçadan aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? A) Yazı dili duyguları ifade etmede yetersiz kalmıştır.

Akıllı Ders Asistanı

Bu metinde insanlara verilmek istenen ders aşağıdakilerden hangisidir?

Böyle diyen biri aşağıdakilerden hangisiyle nitelendirilemez? A) Kararsız biridir.

B) Kendine güvenir.

C) Yanlışlarına takılıp kalmaz. D) Düşünerek hareket eder.


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 1.

1. METİN

Buz hokeyi bir buz parkurunda altışar kişiden oluşan iki takım arasında oynanan bir spordur. Bu sporda amaç hokey diskini hokey sopalarıyla yönlendirerek karşı takımın kalesine sokup sayı almaktır.

2. METİN

3. Bir buğday tanesine

Dört elle sarılıyor. Uyuşuk tembellere Bakıp da darılıyor. İbret alın çocuklar Çalışkan karıncadan. Uyuşuk tembellerden Var mı hiç adam olan?

Bu şiirin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

Bobsled, buzdan oluşan eğimli ve dar bir parkurda dörder kişilik takımlar hâlinde kızağa benzer özel araçlarla yapılan spordur. Takımlar parkuru en hızlı şekilde tamamlamaya çalışır.

B) Sabır

C) Dayanışma

D) Yetinme

Aşağıdakilerden hangisi bu metinlerde tanıtılan sporların ortak özelliğidir? A) Sopayla oynanması B) Takımların 4 kişiden oluşması C) Parkurda yapılması

4. Aslan, ağacın gölgesinde uyuyor-

D) Kalelerin olması

2. Cumhuriyetin 15. yıl dönümüy-

dü. Bayram, bütün ülkede törenlerle kutlanıyordu. Atatürk, Ankara’daki törenlere katılmak istemiş fakat ...

A) Çalışmak

Bu parça aşağıdakilerin hangisiyle tamamlanabilir? A) tören alanına daha erken gelmişti. B) tören konuşmasını uzun tutmadı. C) ağır hasta olduğundan doktorları katılmasına izin vermemişti. D) tören alanına halkın sevgi gösterileri arasında girdi.

muş. Fare gelip aslanın üzerinde dolaşmaya başlamış. Aslan, farenin çıkardığı sesten uyanmış. Fareyi yakalamış. Fare başlamış aslana yalvarmaya:

– Bırak beni yüce kral! Bir gün ben de size iyilik yaparım. Aslan, farenin bu sözüne gülmüş ve fareyi bırakmış.

Aşağıdakilerden hangisi metindeki kurgu olaylardan biri değildir? A) Aslanın farenin sözlerine gülmesi B) Aslanın ağacın gölgesinde uyuması C) Farenin yalvarması D) Farenin konuşması

5. Sınıf Türkçe

123


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 5. 1. Fayansı elinde çeviriyor, doğ-

ru köşesini buluyor ve ustaca bırakıyor şerbetlenmiş zemine. Ardından plastik çekiç ile vuruyor, sağa sola kaydırıyor, çizgi aralıklarını eşliyor.

2. “  Bu renklerin denk gelmesi lazım.” diyor. Görmekte zorlandığım renk ve motif farkını gösteriyor. O zaman anlıyorum neden elinde fayansı evirip çevirdiğini.

3. T  amer Usta, dizlerinin üzerine çökmüş mastarı çektiği betona harç şerbetini döküyor.

Numaralandırılmış bölümlerle anlamlı bir metin oluşturulursa sıralama nasıl olur? A) 3- 1 - 2

B) 3- 2 - 1

C) 2- 3 - 1

D) 1- 3 - 2

6. Ben öğretmenim çocuklar

Unuttuğunuz yüzleriniz bende

Dolaştığınız bahçelerde kalan

124

Gülüşleriniz, gözleriniz İzleriniz bende

Bu şiire hâkim olan duygu aşağıdakilerden hangisidir? A) Ümit

B) Acıma

C) Kıskançlık

D) Özlem

Akıllı Ders Asistanı

7. Kendimize olan güvenimiz, başardığımız her adımla daha da artar. Kendimize olan kişisel saygımız da. Başarıyı yakaladığımız noktada mutluluk bizimdir artık. Başardıkça endişeler, korkular, hüsran ve güvensizlik artık sizin yanınıza yaklaşamaz.

Bu metnin ana fikri aşağıdakilerden hangisidir? A) Başarılı insanlar çevresindekilerden saygı görür. B) Başarının kaynağı aile mutluluğudur. C) Başarı için cesaret önemlidir.

D) İnsan başardıkça bütün olumsuzluklardan sıyrılır.

8.

Bu görselde ne anlatılmak istenmiştir? A) Erkeklerin ve kadınların eşit şartlarda kariyer yapmadığı B) Kariyer yapmanın zorluğu

C) Kariyer yapmada doğru yöntemin önemi

D) Kariyer yapmada erkeklerin hırslı olduğu


Konu 6

EK - KÖK Bilgi Asistanı Ek - Kök

Kök: Bir kelimenin tüm ekleri atıldıktan sonra kalan anlamlı en küçük parçasına kök denir. Ù

Ev - ler

Ù Tuz

Kök Ek

- luk

Kök Ek

Ù Orman

- dan

Kök Ek

Kök ikiye ayrılır:

İsim Kök: Bir varlığı karşılayan; iş, oluş, hareket bildirmeyen köklerdir. İsim köklere “-mak/-mek” eklerini getiremeyiz. Ù

5 Su + (-mak) - luk İsim kök

Ù Yaş

5 + (-mak) - lı

Ù Hava

İsim kök

5 + (-mak) - sız

İsim kök

Fiil Kök: İş, oluş, hareket belirten köklerdir. Fiil köklere “-mak/-mek” eklerini getirebiliriz. Ù

Dal + (-mak) - gıç

Fiil kök

Ù Kır

+ (-mak) - gın

Fiil kök

Ù Ol

+ (-mak) - gun

Fiil kök

Ek: Kelimelerin kök veya gövdelerine eklenen, tek başına bir anlamı olmayan ses ya da hecelere ek denir. Ù

Ù

Kalem - ler

Ù Kalem

- lik

Ù Kalem

- im

Kalem - siz

Ù Kalem

- i

Ù Kalem

- in Ù Kalem - e

Ek

Etkinlik

Ek

1

Ek

Ek

Ù Kalem

Ek

Ek

- den Ek

Ek

Aşağıda verilen kelimelerin köklerini bularak altını çiziniz.

1. 1 Yazlık 1 İnsancıl

1 Soylu

1 İzciler

2. 1 Evcil

1 Kelebekler

1 Boyacı

1 Köylülerden

3. 1 Sıcaklıklar 1 Bilgili

1 Koşucu

1 Derslik

4. 1 Simitçiden 1 Silgim

1 Ceplerimi

1 Boşlukları

5. 1 Ormancı

1 Kitapçı

1 Soyguncu

1 Sulandırdı

6. 1 Neşesiz

1 Sanatçılar

1 Vatandaş

1 İkilik

7. 1 Gecelik

1 Çizgiler

1 Korkuluk

1 Dağcılık

5. Sınıf Türkçe

125


Konu 6 Etkinlik

1

EK - KÖK 2

Aşağıdaki kelimeleri ekine ve köküne örnekteki gibi ayırınız. Sözcük

Gazeteciler

2

Çiçekçiden

4

Güzellikler

6

Zevkli

8

Faydalı

3

Sorular

5

Bulutsuz

7

Zararsız

9

Salatalıklar

Sözcüğün Kökü Gazete

Aldığı Ekler -ci-ler

10 Yağsız

11 Futbolcular 12 Engellilerin 13 Yağmurlu

Etkinlik

3

1

Örgü

3

Çalgı

5

Sözcük

7

Serinlik

9

Başlıklar

Sözcük

2

Öğretmenlik

4

Bilgi

6

İhtiyarlık

8

Dolgu

10 Sargılar 11 Salgı 126

Aşağıdaki kelimelerin köklerini bulunuz. Bunların isim kök mü, fiil kök mü olduklarını tablodan işaretleyerek belirtiniz.

Akıllı Ders Asistanı

Sözcüğün Kökü

Fiil Kök

İsim Kök


EK - KÖK Etkinlik

4

Konu 6

Aşağıda verilen bilgiler doğruysa cümlenin başına “D”, yanlışsa “Y” yazınız.

1.

“Tost” sözcüğü hiç ek almamıştır.

2.

“Urfalı” sözcüğünün kökü isimdir.

3.

“Postacı mektupları evlere dağıttı.” cümlesindeki bütün sözcükler ek almıştır.

4.

“Algı” sözcüğünün kökü fiildir.

5.

“Güneşlikleri yıkadık.” cümlesindeki altı çizili sözcük birden fazla ek almıştır.

6.

“Yazıcı” kelimesi ile “yazlık” kelimesinin kökü türce aynıdır.

7.

“Hırkalar, oyuncakçı, soğukluk” kelimelerinin tamamı ek almıştır.

8.

“Göl - ge - lik” kelimesi ekine ve köküne doğru ayrılmıştır.

9.

“Böl - ge - ler” kelimesi ekine ve köküne doğru ayrılmıştır. “Bardak, yanıltıcı, sporcu” kelimelerinin tamamı ek almıştır.

10.

Etkinlik

5

Aşağıdaki kelimeleri ekine ve köküne örnekteki gibi ayırınız.

1. à

Turşuluklar à Turşu - luk - lar

11. à

Kulaklıktan à ................................................

2. à

Gemicilik

à ................................................

12. à

Şekerlikler à ................................................

3. à

Atatürkçülük à ................................................

13. à

Evlilik

4. à

Halıcıdan

à ................................................

14. à

Simitçiden à ................................................

5. à

Okçular

à ................................................

15. à

Sosisli

6. à

Fırıncıdan

à ................................................

16. à

Havasızlık à ................................................

7. à

Seyirciler

à ................................................

17. à

Renkli

à ................................................

8. à

Kitapçıdan à ................................................

18. à

Birincilik

à ................................................

9. à

Temizlikçi

à ................................................

19. à

Günlükler à ................................................

à ...............................................

20. à

Saatçiden à ...............................................

10. à

Seçici

à ................................................

à ................................................

5. Sınıf Türkçe

127


Konu 6 Etkinlik

EK - KÖK 6

Aşağıdaki altı çizili kelimeler ek almışsa cümlenin sonuna (+), ek almamışsa (-) işareti koyunuz.

1

Gazlı içecekler almayı yasakladı.

3

Son yıllarda İshak Paşa Sarayı gezginlerin uğrak yeri oldu.

5

Buzlu zeminlerde dikkatli yürümeliyiz.

7

Halı saha maçında üç gol atarak yıldızlaştı.

9

Yolcular şoförün hız yapmasından rahatsız olmuşlardı.

2

Ninem sandıktan düğününde giydiği elbiseleri çıkardı.

4

Salı günleri babamlar ofiste arkadaşlarıyla buluşuyor.

6

Hatalı sollama yapan sürücüye ceza kesildi.

8

Salçalık domatesleri ayrı kasalara doldurdular.

10 Yağmurluğumu alıp dışarı çıktım. 11 Ateş yakmak için çalı topladık.

12 24 Kasım’da öğretmenimize çiçek aldık.

13 Nasrettin Hoca samanlıkta iğnesini kaybetmiş.

Etkinlik

7

Sözcük panosundaki kelimeleri ek ve köklerine ayırarak yazınız.

Sözcük Panosu

1. İşçilikten

·

2. Hastalıklar

¸

3. Kömürcüler 4. Yaşlılar

¹

5. Sözlülerden

º

6. Çizgili

»

7. Yoksulluk 8. Birinciler

¼ ½

128

Akıllı Ders Asistanı

İş

çi

lik

ten


Konu 6

EK - KÖK Bilgi Asistanı Yapım Ekleri (Sözcük Türeten Ekler)

Yapım Eki: Bir kelimeye eklenerek o kelimenin anlamını değiştiren yani o kelimeden yeni bir sözcük türeten eke yapım eki denir. En sık kullanılan yapım ekleri şunlardır: -cı, -cık, -lık, -lı, -sız, -gı vb. Ù

Süt (Besin değeri yüksek beyaz sıvı)

Ù Tuz Ù

(Tatlandırmada kullanılan madde)

Göz (Görme organı)

Ù Ù

Süt + çü (Süt satan kimse)

Tuz + luk (Tuz konulan kap)

Göz + cü (Gözetleme yapan kimse)

Ù

Gördüğünüz gibi bu kelimelerin anlamları ek aldıktan sonra tamamen değişti. Yani yeni bir kelime oluştu. Aşağıdaki tabloda yapım eki alınca anlamları değişen kelimeler gösterilmiştir: Sözcük Sarı

Anlamı

Yeni Sözcük

Sıvı durumunda bulunan, Suluk renksiz, kokusuz madde

Pazar

Belli bir şeyin satıldığı yer Pazarlık

İnat

Bir konuda direnme

Saç

Baş derisindeki kıllar

Öğrencilerin su götürdükleri kap Alışverişte tarafların anlaşmaya çalıştığı görüşme

İnatçı

Ayak direyen, inat eden kimse

Saçlı

Saçı olan

Bir topluluk adına söz söyleme yetkisi olan kimse

Bir düşünceyi eksiksiz olaSözcü rak anlatan kelime dizisi

Söz Bol

Çok olan

8

Etkinlik 1. Kapıcı 2. Paslı

4. Kiraz

Bolluk

Bol olma durumu

Aşağıdaki cümlelerde “-cı, -cık, -lık, -lı, -sız” eklerini alan sözcüklerin altını çiziniz.

akşam çöpleri topladı.

çivileri ayrı torbaya doldurdu.

3. Öğretmen

5. Çok

Derinin sarı renk aldığı hastalık belirtisi

Yeşil ile turuncu arasınSarılık da bir renk

Su

Yeni Anlam

kitapçıkları topladı.

kurtlu çıkınca moralim bozuldu.

şanslısın, hediye yine sana çıktı.

8.

Zorunlu trafik sigortasını ödedi.

9.

Buralarda olaysız bir gün geçmez.

10.

Şakacı biridir o, sizi eğlendirir.

11.

Peynirli börekten bir dilim yedi.

12.

Son saniyede üçlük attı. Takımımız rakibini puansız gönderdi.

6. Pilavlık

bulgurdan bir kilo aldı.

13.

7. Zararlı

alışkanlıklardan uzak duralım.

14. Koridora

yolluk sermişler. 5. Sınıf Türkçe

129


Konu 6 Etkinlik

EK - KÖK 9

Sözcük

Tablodaki sözcüklerden verilen anlamlara uygun yeni sözcükler türetiniz. Yeni sözcüğün hangi eki aldığını belirtilen yere yazınız. Yeni Anlam

1

Sinir

3

Yemek Yemek için ayrılan

2 4 5 6 7 8 9

Yıl

Kolayca ve çabuk sinirlenen, asabi

Yeni Sözcük

Bir yılda verilen ücret

Yemek pişirmeyi meslek edinen kimse

Ara

Yarı açık, tam kapanmamış

Moral

Morali iyi olmayan

Badem Boğazda bulunan, badem biçimindeki organ Kıt

Parça

10 Biber 11 Dört

12 Ocak 13 Sağ

Etkinlik 10

İhtiyaca yetmeyecek kadar azlık, az ve zor bulunma Birden çok parçadan oluşmuş Biber konulan küçük kap

Dört dizelik bölümlerden oluşmuş şiir parçası, kıta Ateş yakılan yer, ocak

Sağ, canlı, diri olma durumu Aşağıdaki altı çizili kelimelerden hangileri “-cı, -cık, -lık, -lı, -sız” eklerinden birini almıştır? İşaretleyerek belirtiniz.

q 1. Çok istekli olduğunu görünce onu da takıma aldı basketbol koçu. q 2. Doğum günümde büyük bir çilekli dondurma aldık. q 3. Balık sezonu açılınca hamsinin fiyatı iyice düştü. q 4. Hastaya önümüzdeki çarşamba ilik nakli yapılacak. q 5. Sessiz durursanız size çok komik bir fıkra anlatacağım. q 6. “Misafir havlusu temiz mi?” diye seslendi babam. q 7. Görevli, bileti olmayan seyircileri içeri almadı. q 8. Gözünde küçük bir arpacık çıkmış. q 9. Albüm satışından elde ettiği gelirle yalı satın almış. q 10. Hamallar tırdan indirdikleri kolileri üst üste yığdılar. q 11. Yoğurtçu akşam geç saatlere kadar dükkânı açık tutardı. q 12. Kar iki günden beri aralıksız yağıyor. 130

Ek

Akıllı Ders Asistanı


EK - KÖK Etkinlik 11

Konu 6

Aşağıdaki sözcüklerden “-cı, -cık, -lık, -lı, -sız” eklerini getirerek yeni sözcükler türetiniz.

1. Değer 2 Değerli

9. Diş

2 ................................................

2. Halk

2 ................................................

10. Gelin

2 ...............................................

3. Cumhuriyet

2 ................................................

11. Han

2 ................................................

4. Pul

2 ................................................

12. Saygı

2 ................................................

5. Değirmen

2 ................................................

13. Uç

2 ................................................

6. Kuyruk

2 ................................................

14. Kim

2 ................................................

7. Limit

2 ................................................

15. Şüphe

2 ................................................

8. Baharat

2 ................................................

16. Havasız

2 ................................................

Etkinlik 12

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangileri ek aldıktan sonra yeni bir anlam kazanmıştır? İşaretleyerek belirtiniz.

m 1. Davetliler salonda toplandı.

m 2. Metindeki önemli yerlerin altını kurşun kalemle çizdi. m 3. İnşaatta dayanıklı malzemeler kullanmaya dikkat ederlerdi. m 4. Evler her geçen yıl daha küçük yapılmaya başlandı. m 5. Hakem oldukça taraflı davranıyor. m 6. Sevimli kedim ben gelmeden asla mamasını yemez. m 7. Dün akşam çok keyifli bir maç izledik. m 8. Helikopterler Yusufçuk kuşu örnek alınarak tasarlanmış. m 9. Yazın yaylada yaklaşık üç hafta kaldık. m 10. Kuşlar bahçemizdeki söğüt ağacına yuva yapmışlar. m 11. Babamın çocukluğundan beri vurmalı çalgılara merakı varmış. m 12. Takımımız iç sahada yenilgi yüzü görmedi. 5. Sınıf Türkçe

131


Konu 6

EK - KÖK

Etkinlik 13 1

Anahtarlık

Tatlı

Çilli

Gazeteler

Dengesiz

2

Sahada

Irmakta

Çatıdan

Şenlik

Kırlarda

3

Çamurluk

Kıymalı

Çizgi

Ayvaya

Samanlık

4

Bayrağım

Perdeyi

Gökyüzü

Fıstıklı

İplikleri

5

Şirketler

Yazıcı

Bataklık

Baklavacı

Çöplükte

6

Becerikli

Elbiseler

Turnalar

Kurabiyeler

Harçlık

7

Sevinç

Anlamsız

Salgın

Çekici

Tavuklarımız

8

Korkusuz

İzinsiz

Demlik

Acısız

Güvenli

9

Popçu

Mehmetçik

Önden

Güçsüz

Emniyetli

10 Köpüklü

Bademler

Arabacı

Sinemaya

Şairlerimiz

11 Seneye

Kapının

Öncü

Ofisten

Hissiz

12 Bulgu

Kurtçuk

Sorumsuz

Postacı

Hoşgörülü

13 Yağmurlu

Göçler

Dostluklar

Sayfalar

Falcı

Etkinlik 14 Sözcük 1. Köpük Û

Aşağıda verilen kelimelerden yeni sözcükler türeterek cümle içinde kullanınız. Yeni Sözcük Köpüklü

Cümle Û Yemekten sonra köpüklü kahve içtiler.

Û

...............

Û .......................................................................................................

3. Temel Û

...............

Û .......................................................................................................

4. Duygu Û

...............

Û .......................................................................................................

5. Taş

Û

...............

Û .......................................................................................................

6. İnsan

Û

...............

Û .......................................................................................................

7. Ceviz

Û

...............

Û .......................................................................................................

8. Peynir Û

...............

Û .......................................................................................................

9. Ders

Û

...............

Û .......................................................................................................

10. Oyun Û

...............

Û .......................................................................................................

11. Zehir Û

...............

Û .......................................................................................................

2. Taraf

132

Aşağıdaki tabloda verilen kelimeler yapım eki almışsa “+”, almamışsa “-” işareti koyunuz.

Akıllı Ders Asistanı


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 1. “Kitap” kelimesine aşağıdaki eklerden hangisi getirilirse yeni bir sözcük oluşmaz?

A) -lık

B) -cı

C) -sız

D) -dan

4. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi sözcük türeten ek almamıştır?

A) Odalar B) Tekmelik C) Zararlı D) Fırıncı

5. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin

ilk kelimesi sözcük türeten ek almamıştır?

2. Aşağıdakilerin hangisinde sözcük

türeten ek alan kelime parantez içinde yanlış verilmiştir?

A) Meyveli ağacı taşlarlar.

A) Gençken (Günlük)

C) Yalancının mumu yatsıya kadar yanar.

günlük

B) Dostluk başka, alışveriş başka.

yazardım.

D) Ev alma, komşu al.

B) Peynirli pide yedik. (Peynirli)

C) Dedem tuzsuz yemek yiyor. (Tuzsuz) D) Ilık su insana tokluk hissi verir. (Su)

6. Elimi tut

Sen de diğerine uzat elini, sıkıca tut

Haksızlık karşısında susan dil

3. Aşağıdakilerin hangisinde sözcük

türeten ek soyut bir ada gelmiştir?

Unutma bir hiçtir

Gerçeği görmeyen göz

Dizelerde geçen aşağıdaki kelimelerden hangisi sözcük türeten ek almıştır?

A) Çilekli

B) İyilik

A) Elimi

B) Haksızlık

C) Simitçi

D) Çamurluk

C) Dil

D) Göz 5. Sınıf Türkçe

133


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 7. Aşağıdaki yer isimlerinden hangisi sözcük türeten ek almıştır? A) Beşiktaş

B) Sirkeci

C) Adalar

D) Kartal

11. “Annem mutfakta soslu makar-

na hazırlıyor.” cümlesinde geçen aşağıdaki ifadelerden hangisi sözcük türeten ek almıştır? A) Annem

B) Mutfakta

C) Soslu

D) Makarna

8. Aşağıdaki kelimelerden hangisi sözcük türeten ek almamıştır? A) Aşçı

B) Sözlük

C) Kuzular

D) Sütçü

12. 1. Arılar bir çiçekten diğerine ko9. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin köküne “-mak/-mek” eki getirilebilir?

A) Tepside taze köy ekmekleri var.

B) Annesini görünce sevinçten uçtu.

C) Futbolcular birazdan sahaya çıkacak.

nuyor.

2. Kışın eldiven ve bere alacağım.

4. Bu yemekte baharat var mı?

3. Kurt dumanlı havayı sever.

Numaralandırılmış cümlelerin hangisindeki altı çizili sözcük yapım eki almıştır? A) 1 

B)  2 

C)  3 

D)  4

D) Kahve lekesi örtüden çıkmadı.

10. Aşağıdaki kelimelerden hangisi

"-lı/-li" sözcük türeten ekini almamıştır?

134

13. Aşağıdakilerin hangisinde sözcük

ekine ve köküne yanlış ayrılmıştır?

A) İstekli

B) Paslı

A) He-ce-le-di B) Söz-lük-ler

C) Sulu

D) Havlu

C) Var-lık-lı

Akıllı Ders Asistanı

D) Sebep-siz


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 1. 1. Çayı şekersiz içer.

4. Aşağıdaki kelimelerden hangisi al-

dığı ek sayesinde yeni bir anlam kazanmamıştır?

2. Meraklı bakışlarını bize çevirdi.

4. Pullu balıkları temizledi.

A) Tomruklar

B) Sorumlu

Numaralandırılmış cümlelerin hangisinde yapım eki alan bir kelime kullanılmamıştır?

C) Etçiller

D) Ortaklık

3. Sepetten bir avuç erik aldı.

A) 1. 

B)  2. 

C)  3. 

D)  4.

5. Aşağıdaki cümlelerden hangisi ya-

pım eki almış sözcükle başlamıştır?

2. “İzcilikten” kelimesinin kökü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

A) Tabakları masaya Elif taşıdı.

A) İzcilikte

B) İzci

C) Yaz tatilinde köye gideceğiz.

C) İzcilik

D) İz

3. İstanbul’dan Ankara’ya döndük-

ten sonra deneme yazmaya devam etti. Yalnız kaldığında odasına kapanır denemeleriyle uğraşırdı. İçini rahatlıkla döktüğü tek yerdi denemeler.

Bu parçada geçen altı çizili kelimelerden hangisi sözcük türeten ek almıştır?

B) Çöpleri bahçeden Ceren topladı. D) Çocukluk yıllarımı özlüyorum.

6.

Sözcük

1. Kayalıklar

Kay

3. Gözlükçüler

Göz

2. Günlüklerim 4. İplikleri

Gün İp

A) İstanbul’dan B) Ankara’ya

Numaralandırılmış satırların hangisinde sözcüğün kökü yanlış gösterilmiştir?

C) Odasına

A) 1. 

D) Rahatlıkla

Kökü

B)  2. 

C)  3. 

D)  4.

5. Sınıf Türkçe

135


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 7. Sanatçı, açık hava konseri verecek.

Bu cümle için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A) İlk kelimesi yapım eki almıştır. B) Altı çizili kelimenin kökü fiildir.

C) Yapım eki almış birden fazla sözcük vardır.

D) Hiç ek almamış üç sözcük vardır.

8. Aşağıdaki altı çizili kelimelerden

hangisinin anlamı aldığı ekle değişmiştir?

A) Çantam okulda kaldı.

B) Sabah erkenden evden çıktı.

10. 1. Bir bardak soğuk limonata içtik.

2. A  kşam yemeğine misafirlerim gelecek.

3. Y  anındaki sandalyeyi buraya getir.

4. Mağazadaki ayakkabılar pahalı.

Numaralandırılmış cümlelerdeki altı çizili sözcüklerden hangisi herhangi bir ek almamıştır? A) 1. 

B)  2. 

C)  3. 

D)  4.

11. Aşağıdaki kelimelerden hangisi sözcük türeten ek almamıştır? A) Aşçı

B) Sözlük

C) Kuzular

D) Sütçü

C) Kitabı fuardan aldım.

D) Yeni ayakkabılık yaptırmışlar.

12. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi yapım eki almıştır?

9. Aşağıdaki kelimelerden hangisi “-lı, -lık, -cı, -sız” eklerinden herhangi birini almamıştır?

136

A) Ballı

B) Terlik

C) Zeytinlik

D) Alaycı

Akıllı Ders Asistanı

A) Kalemden mürekkep akmış.

B) Ocakta erken seçim olabilir.

C) Oyuncular alkışlar eşliğinde sahneye çıktı.

D) Kumandayı bir türlü bulamıyorum.


Konu 7

SES BİLGİSİ Bilgi Asistanı Ünsüz Yumuşaması

“p, ç, t, k” sert ünsüzlerinden biriyle biten bir sözcüğe, ünlü harfle başlayan bir ek geldiğinde “p, ç, t, k” yumuşayarak “b, c, d, g, ğ”ye dönüşür. Bu olaya ünsüz yumuşaması denir. İlaç + ı Ù İlacı

Dolap + ımız Ù Dolabımız

Avuç + u Ù Avucu

Kitap + a Ù Kitaba

Renk + i Ù Rengi

Çok + u Ù Çogu

Işık + ı Ù Işığı

Denk + i Ù Dengi

Cep + i Ù Cebi

1 2

3

4

5

6

7

8

9

Aşağıdaki kelimelerde ünsüz yumuşaması varsa “+”, yoksa “-” işareti koyunuz.

1

Etkinlik

Kırağı

Arabacı

Doğum

İnsanca

Boğazım

Yanağı

Kabağın

Havucu

Ocağı

Damadın

Sayacı

Dibini

Soğuk

Çağırdı

Sunucudan

Dağı

Tabana

Şurubu

Sebebi

Tuzağı

Otağını

İpliği

Sütünüz

Bittiğini

Olanağınız

Ucunu

Sağımda

Ketçabı

Soluğu

Kurbağa

Yağı

Boşluğa

Kızağı

Diktiğimiz

Ispanağı

Burcunuz

Sütlacı

Sokağı

Bakracı

Savaşçı

Bağımız

Tacınızı

Bağrımız

Yüzüğü

Mehtabı

2

Etkinlik 1. Çocuk

Aşağıdaki cümlelerde ünsüz yumuşaması olan kelimelerin altını çiziniz.

topacını yere attı.

2. Takımımız

son atağında golü buldu.

8.

Küçük bir kaba su koyup dışarı bıraktı.

9.

Armudu soyarak yedi.

3. Bardağı

masadan aldı.

10.

Evde terliği ayağından çıkarmaz.

4. Köpeğin

sesi buradan duyuluyor.

11.

Tavşanlar palamudu çok severmiş.

5. Satrancı

on yaşında öğrenmiş.

12.

Çorabını değiştirip evden çıktı. Koltuğu biraz öne çekti.

6. Sonucu

herkes merak ediyor.

13.

7. Sözlüğü

çantasından çıkardı.

14. Sağlığımız

her şeyden daha önemli. 5. Sınıf Türkçe

137


Konu 7

SES BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Ünsüz Benzeşmesi (Sertleşme) Sert ünsüz “f, s, t, k, ç, ş, h, p” harfleriyle biten bir sözcüğe “c, d, g” ünsüzleriyle başlayan bir ek getirildiğinde “c, d, g” sertleşerek “ç, t, k”ye dönüşür. Buna ünsüz benzeşmesi (sertleşme) denir. Beş + den Ù Beşten

Elmas + cı Ù Elmasçı

Tarih + de Ù Tarihte

Kitap + cık Ù Kitapçık

Hafif + ce Ù Hafifçe

Çöp + cü Ù Çöpçü

1965 + de Ù 1965’te

BOTAŞ + da Ù BOTAŞ’ta

İş + ci Ù İşçi

3

Etkinlik 1. Saat

üçten sonra herhangi bir işim yok.

2. Balıkçılar 3. İnatçı 4. Her 5. Bu

Aşağıdaki cümlelerde ünsüz benzeşmesi olan kelimelerin altını çiziniz.

güneş doğmadan denize açıldı.

lekeler bir türlü çıkmıyor.

şeyi dürüstçe anlattı.

paragrafta betimleme yapılmış.

6. Dersten 7. Ünlü

sonra sinemaya gideceğiz.

basketçi bu yıl jübile yapıyor.

Etkinlik

4

8.

Dolapta askılık kalmamış.

9.

Sınırda helikopter düştü.

10.

Mayısta havalar ısınır.

11.

Sabahçılar erkenden uyandı.

12.

Yağmur bardaktan boşalırcasına yağdı.

13.

Mutfaktan keskin kokular geliyor.

14. Kartal,

etçil bir kuştur.

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde ünsüz benzeşmesi olan sözcük vardır? İşaretleyiniz.

m 1. Yağmur şiddetlendikçe derenin suyu yükseliyormuş. m 2.  Tablolarında, birbirlerinin etkisini artırdıkları için mor, sarı, turuncu, mavi, yeşil, kırmızı gibi renklere bir arada yer vermiş. m 3. Forvet altı pastan golü kaçırdı. m 4. Ressamın tablolarını ne zaman yaptığı mektuplarından aşağı yukarı biliniyor. m 5. Baskı azaldıkça başarı da artar. m 6. Yolculukta okurum diye yanıma yeni çıkan romanı aldım. m 7. Görkemli ağaçlarla kaplı bir ormanda yürüdüğünüzü hayal edin. m 8. Öyle heyecanlısınız ki uzaktan gelen ayı ulumaları sizi hiç tedirgin etmiyor. m 9. Güvercin çok uğraşmış ama tuzaktan kurtulamamış. m 10. Bir sincap, bir ağaç kovuğundan başını çıkarmış size bakıyor. 138

Akıllı Ders Asistanı


SES BİLGİSİ

Konu 7

Bilgi Asistanı Ünlü Düşmesi Sözcük ek alırken veya başka bir sözcükle birleşirken ses kaybına uğrar. Buna ses düşmesi denir. Ses düşmesi, ünlü (hece) düşmesi ve ünsüz düşmesi olmak üzere iki şekilde görülür. Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi): Son hecesinde dar ünlü bulunan bazı kelimelere ünlüyle biten bir ek geldiğinde sözcüğün son hecesindeki dar ünlü düşer. Buna ünlü düşmesi denir. Ünlü düşmesi “emir etti Ù emretti” örneğinde de olduğu gibi bazen sözcüklerin birleşmesi esnasında da görülür. Yanıl- + ış Ù Yanılış Ù Yanlış

Hapis + olmak Ù Hapisolmak Ù Hapsolmak

Burun + um Ù Burunum Ù Burnum

5

Etkinlik

Aşağıdaki cümlelerde ünlü düşmesi olan kelimelerin altını çiziniz.

1. Çocukluk

resmini duvara asmış.

2. Konakta

bir süre yalnız yaşamış.

3. Kulüp 4. Bazı 5. Son

Arda’nın sözleşmesini feshetti.

canlıların nesli tükeniyor. günlerde sol göğsüm ağrıyor.

6. Alnında 7. Yatılı 8.

Devir + il Ù Deviril Ù Devrilmek

ter boncuk boncuk olmuş.

okuldaki oğlunu çok özlüyor.

9.

Onun tavrını merak ediyorum.

10.

Hastayı Ankara’ya naklettiler.

11.

Olaydan sonra fikrim değişti.

12.

Vatandaşlar gurbetçileri bağrına bastı.

13.

Labutların hepsi devrildi.

14. Çağrınıza 15.

uyup buralara geldim.

Omzuma bir kuş kondu.

Sabretti sonunda muradına erdi.

5. Sınıf Türkçe

139


Konu 7

SES BİLGİSİ

Bilgi Asistanı Ses Türemesi Bir sözcüğün aldığı ekten veya başka bir sözcükle birleşmesinden dolayı yeni bir sese kavuşmasına ses türemesi denir. Ses türemesi; ünlü (hece) türemesi ve ünsüz türemesi olarak iki şekilde görülür. Ünsüz Türemesi: Dilimize Arapçadan geçmiş kimi kelimelere ek geldiğinde veya “etmek, olmak” gibi yardımcı eylem getirildiğinde her iki sözcükte de olmayan yeni bir ünsüz ortaya çıkar. Buna ünsüz türemesi denir. Af + etmek Ù Affetmek

Etkinlik

6

Hak + ı Ù Hakkı

His + etmek Ù Hissetmek

Aşağıdaki cümlelerde ünsüz türemesi olan sözcüklerin altını çiziniz.

1. Genç oyuncu dizide oynama teklifini reddetti. 2. Annelerin hakkı ödenmez. 3. Öğretmen hata yapanları bir kereliğine affetti. 4. Bu saatte buraya geleceğini zannetmiyorum. 5. Zamanımızda tıbbın çok geliştiğini söyleyebiliriz. 6. Haddimi bilirim ben, gereksiz işlere karışmam. 7. İşçiler yapılan zammı az bularak greve gitti. 8. Mesele kısa sürede halloldu. 9. Bence doğru cevap “B” şıkkıydı. 10. Her kelimenin zıddı yoktur. 11. Sırrımızı kimseyle paylaşmayan ağzı sıkı biriydi Özge. 140

Akıllı Ders Asistanı


SES BİLGİSİ

Konu 7

Bilgi Asistanı Ünlü Daralması 1. Ünlü Daralması: “a, e” geniş ünlülerinden biriyle biten bir sözcüğe “-yor, -ecek” eklerinden biri getirilince “a, e” geniş ünlüleri, “ı, i, u, ü” dar ünlülerine dönüşür. Bu olaya ünlü daralması denir. De - ecek Ù Diyecek

Bekle - yor Ù Bekliyor

Ye - en Ù Yiyen

Topla - yor Ù Topluyor

Dinle - yor Ù Dinliyor

Ye - yor Ù Yiyor

Etkinlik

7

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde ünlü daralması vardır? İşaretleyiniz.

1. Öğrenciler durakta servislerini bekliyor. 2. Elmayı ikiye bölüp yarısını arkadaşına veriyor. 3. Balığı yakalayınca oltayı yavaş yavaş çekiyor. 4. Annem çamaşırlar kuruduktan sonra onları güzelce katlıyor. 5. Zamanının büyük bir bölümünü okumaya ayırıyor. 6. Çayı genellikle ablam demliyor. 7. Yiyecek arayan tilkiler kasabaya inmiş. 8. Bu market hafta sonları ekmek satmıyor. 9. Her 23 Nisan’da okulumuzu bayraklarla süslüyoruz. 10. Bezelyeyi çok seviyorum. 11. İşçilerin alacaklarını en ince ayrıntısına kadar hesaplıyor. 12. Bavulunu alıp terminalin yolunu tutuyor.

5. Sınıf Türkçe

141


Konu 7 Etkinlik

SES BİLGİSİ 8

Sözcük 1. Ara (-yor)

Aşağıdaki kelimelere yanlarındaki ekleri getirerek yeniden yazınız. Ek geldikten sonra sözcükte hangi ses olayının gerçekleştiğini örnekteki gibi belirtiniz. Õ

Yeni Sözcük Arıyor

Ses Olayı Õ Ünlü daralması

2. Art (-cı)

Õ

...............

Õ ............................................................

3. Kebap (-ın)

Õ

...............

Õ ............................................................

4. Ok (-cu)

Õ

...............

Õ ............................................................

5. Yanak (-ın)

Õ

...............

Õ ............................................................

6. Beş (-den)

Õ

...............

Õ ............................................................

7. Düş- (-dü)

Õ

...............

Õ ............................................................

8. Bas (-gı)

Õ

...............

Õ ............................................................

9. Hatır (-ımız) Õ

...............

Õ ............................................................

10. Raf (-da)

Õ

...............

Õ ............................................................

11. Boyun (-nun)Õ

...............

Õ ............................................................

Etkinlik

9

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerde hangi ses olayları vardır? Karşılarındaki parantezlere yazınız.

1. Geyik sudaki aksini görünce çok şaşırmış. (.............................................) 2. Bu yıl ocakta İstanbul’a çok kar yağdı. (................................................) 3. Ablam nişan yüzüğünü kaybetmiş. (..............................................................................................) 4. Cumhuriyet 1923’te ilan edilir. (.................................................) 5. Nehrin her iki yakasına da hisar yaptırmış kral. (............................................) 6. Haberci asla kaynağını açıklamaz. (................................................) 7. Yatmadan önce mutlaka dişlerini fırçalıyor. (..............................................) 8. Halıyı yıkamaya vermişti. (....................................................) 9. Bebek ufacık elleriyle burnumu kavradı. (...............................................) 10. Kardeşim doğunca benim pabucum dama atılmış. (..................................................) 11. Odaya eşyayı sığdıramıyoruz. (................................................)

12. Vatan uğruna can verenleri hiçbir zaman unutmayacağız. (..............................................) 142

Akıllı Ders Asistanı


Konu 7

SES BİLGİSİ

Ünlü Düşmesi

Daralma

Koca dağ, dipten(1) doruğa(2) sığırcık kaynıyordu(3). Sevimli ala sığırcıkların kimi konuyor kimi kalkıyordu. Şamataları yeri göğü(4) tutmuştu(5). Taşların dibi(6), otların arası yumurta bezeliydi. Sarı, boynu(7) kocaman, tüysüz, karnı(8) şiş yavrular vardı. Temmuz sıcağının(9) yakıcılığında annelerinin kanat serinliğini(10) arıyorlardı(11). Hasan Ağa öfkeli, adamlarını çağırdı. Çatal kapılı konağın(12) avlusuna yürüdü. Paltosunu savurarak tuz taşına tırmandı. Yönünü Sığırcık Kayası’na dönüp küt parmağını(13) havaya dikti(14):

Yumuşama

Metindeki numaralandırılmış kelimelerde hangi ses olayları vardır. Numaraları yandaki ses olaylarının altına yazarak belirtiniz.

Sertleşme

Etkinlik 10

– Şu parmağımın(15) gösterdiği yeri görüyor musunuz? Adamları tetikte: “Görüyoruz ağam!” diye(16) seslendiler.

– O zaman ağzınızı(17) kapayın, gözünüzü açın. Sesime kulak verin. Anlıyor(18) musunuz? Sığırcık Kayası’nda tek sığırcık sesi duymayacağım! Adamları şaşkın(19) bakınırken o: – Anladınız mı, diye bağırdı.

Adamların yine tümü birden: “Anladık!” diye çığrıştılar(20).

Etkinlik 11

Şiirdeki altı çizili sözcüklerde hangi ses olayı vardır? Kelimenin sonundaki paranteze ses olaylarının başındaki numaraları yazarak belirtiniz.

Ben bir öğretmenim Her akşam bir yarısı evlere dağılan Deniz kıyılarında tatillerim olmadı Ve yalın ayak yürümedim sahillerde Hep onlar düştü( ) aklıma( ) Tozlu, çamurlu yollarda Yalın ayak mektebe( ) gelen çocuklar Saçları koyun gibi kesilen çocuklar Güller sunmak istedim sevgiliye Çok istediğim( ) hâlde, Gül kokan, papatyalar içinde.... Mutlu etmedi beni Yine onlar düştü aklıma Terle kiri sökülen, ufacık elleriyle Silgi kokan çocuklar… Ben bir öğretmenim Bilmem ki hangi şehrin( )

Hangi dağ köyündeyim şimdi… İsmi( ) cismi( ) duyulmayan Ve o dağ köyünde unutulan... Yüreğime( ) yakın olmadı hiç kimse Onlar kadar Ve onların yüreklerine hiç kimse Benim kadar Ben bir öğretmenim işte( ) Her akşam bir yarısı evlere dağılan Ve o minicik yüreklerle hep var olan

1 Sertleşme

2 Yumuşama

3 Ünlü Düşmesi

5. Sınıf Türkçe

143


Konu 7

1

Aç karnına su içmek insana tokluk hissi verir.

3

Öğrenciler cümlelerdeki boşlukları tamamlıyor.

2

4

5

6

7 8

9

Ünlü Düşmesi

Daralma

Sertleşme

CÜMLE

Yumuşama

Tablodaki altı çizili sözcüklerde hangi ses olayları vardır? İşaretleyiniz. Üsüz Türemesi

Etkinlik 12

SES BİLGİSİ

Gömleğin düğmesini koparmış.

Kaşarlı tosttan bir dilim aldım.

Çatılara keskin nişancılar yerleştirilmiş.

Berke, fikrini hiç çekinmeden söyleyen biridir. Soğuktan elleri çatlamış.

Küçük bir hediye vererek gönlünü aldık.

Başlığı yazmadığım için öğretmen puanımı kırdı.

10 Tahtayı ön sırada oturan öğrenci silmişti.

11 Sınavdan sonra soluğu öğretmenler odasında aldı.

Etkinlik 13

a

b c

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerde hangi ses olayları örneklendirilmiştir? Parantezlere ses olaylarının başındaki harfleri yazarak belirtiniz.

Sertleşme

Yumuşama Daralma

d Ünlü Düşmesi e

144

Ses türemesi

Akıllı Ders Asistanı

1.

Uçağın motoru arızalanınca pilot acil iniş yaptı.

2.

Mandalinayı salı pazarından almıştı.

3.

Avukat, hâkimden sanığın affını istedi

4.

Aysun Hanım, köy okulundaki öğrencilerini özlüyor.

5.

Genişçe caddelerden geçip siteye vardık.

6.

Manavdan büyükçe bir karpuz alıp evin yolunu tuttuk.

7.

Şık çalımlarla defans oyuncularından bir bir sıyrıldı.

8.

Burcumun özelliklerini taşıyor muyum acaba?

9.

Ağustosta her yer sıcaktan kavruldu.

10.

Yanlış yaptığı soruları öğretmenlerine sordu.

11.

Meselenin aslı yaklaşık dört ay sonra anlaşıldı.


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 SES BİLGİSİ 1. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

A) Uçağın düşüşü bütün şehri yasa boğdu.

B) Bana ait mektupları okuma. C) Islak odunlar kolay yanmaz.

D) Tahtadaki soruları herkes bildi.

2. (1) Avluya çıkmış, güneşte saçlarını tarıyordu. (2) Nisan olacaktı aylardan. (3) Avludaki erik ağacının yeşilleri gülüyordu. (4) Henüz ufacıktı, yemyeşildi erikler.

Parçadaki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde sertleşme (ünsüz benzeşmesi) yoktur? A) 1. 

B) 2. 

C) 3. 

D) 4.

3. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi yoktur?

A) İşin aslını sonradan öğrendik. B) Ağzımızın tadını kaçırmayın.

5. Süleyman, işten erken çıktı. Önce vapur iskelesine uğradı. Orada bir süre denizi, vapurdan inen yolcuları, martıları seyretti.

Parçadaki altı çizili sözcüklerden hangisinde sertleşme (ünsüz benzeşmesi) yoktur? A) işten

B) çıktı

C) uğradı

D) seyretti

6. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin

hangisinde ünsüz sertleşmesi (benzeşme) yoktur?

A) Çarşıya gidenler henüz dönmediler. B) Meyvelerin çürümüşlerini çöpe attın mı?

C) Mahalleliyi tanıdıkça daha çok sevdim. D) Kaymakamlıkta işlerim bir saat kadar sürmüştü.

C) Kadın omzuna ince bir şal attı. D) Soğumuş çayı lavaboya döktü.

7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

4. İster erkek ister kadın

Çocuğuyum bu vatanın

Serhatte kale burcuyum

benzeşme yoktur?

A) Köyde herkes bizi dostça karşıladı.

Ve gazada can borcuyum Şiirin kaçıncı mısrasında ünsüz yumuşaması yoktur? A) I. 

B) II. 

C) III. 

D) IV.

B) Koltuğa oturunca yorgunluktan uyuyuvermişim. C) Ali, annesinin elini öptü.

D) Dalgalı denizde yüzmek zordur. 5. Sınıf Türkçe

145


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 8. Aşağıdakilerin hangisinde "Oğlu

askere gitti." cümlesindeki altı çizili sözcükteki ses olayıyla aynı ses olayı vardır?

A) Ağır eleştirilere rağmen tavrını değiştirmedi. B) Boş bir koltuğa oturdu.

C) Cep telefonunu değiştirdi.

D) Mersin’de havalar iyice ısınmış.

12. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ünsüz sertleşmesi olmuştur?

A) İnsan her ortama uyum sağlayabilir.

B) Elindeki sıcak simitten biraz kopardı.

C) Arkadaşım haberi alır almaz eve gitti.

D) Katılımcılar çıkmak için kapıya yöneldiler.

9. Aşağıdaki sözcüklerin hangisinde daralma vardır? A) Geliyor

B) Atlıyor

C) Kaçıyor

D) Görüyor

13. Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde sertleşme (ünsüz benzeşmesi) yoktur?

A) İki dinle, bir söyle.

10. Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde ünsüz yumuşaması vardır?

A) Irmak kenarına çeşme yapılmaz.

B) Gölgesinde oturulacak ağacın dalı kesilmez. C) Kusursuz dost arayan dostsuz kalır. D) Paça ıslanmadan balık tutulmaz.

11. Aşağıdaki fiillerden hangisine şim-

diki zaman eki "-yor" getirilirse daralma olmaz?

146

A) Bak-

B) Ara-

C) Anla-

D) Gizle-

Akıllı Ders Asistanı

B) Kız beşikte, çeyiz sandıkta.

C) Çanakta balın olsun, Yemen'den arı gelir. D) Bin işçi, bir başçı.

14. Aşağıdaki caltı çizili sözcüklerin hangisinde ünsüz sertleşmesi yoktur?

A) Sümbülle leylak kokusu geliyor bahçeden.

B) Küçük odamın penceresinden, sokaktan geçenlere bakıyorum. C) Postacı mektupları evlere dağıttı.

D) Üstüne örttüğü battaniye yeni yıkanmış.


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 SES BİLGİSİ 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

A) Üzerinde yaşadığınız dünyayı sevin.

A) Müdür herkesi odasına çağırıyor.

ünsüz yumuşaması yoktur?

ünlü daralması vardır?

B) Kuyunun dibi görünmüyor.

B) Arkadaşım, kürsüde şiir okuyor.

C) Utanınca yanağı al al olur.

C) Ailemiz, yaptığımız her projede bizi destekliyor.

D) Yardıma muhtaç insanlara el uzatın.

2. Çocuklar, bana sordular: "Bu kitabı siz mi yazdınız?"

D) Annem çalıştığı için kardeşime teyzem bakıyor.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

Bu cümledeki altı çizili sözcükte aşağıdaki ses olaylarından hangisi vardır?

A) Film kısa sürede bir milyon kişi tarafından izlendi. B) Turistler şehre ilk defa geliyormuş.

A) Ünsüz yumuşaması B) Ünsüz benzeşmesi

C) Sınav için iyi bir çalışma planı yaptık.

C) Ünlü düşmesi

D) Ünlü türemesi

D) Barajların su seviyesi alarm veriyor.

3. Bir yanlış gördüğünde onu düzeltmekten çekinme.

Bu cümledeki altı çizili sözcüklerde bulunan ses olayları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

6.

C) Ünsüz yumuşaması - sertleşme

D) Ünsüz yumuşaması - ünlü düşmesi

1 Herkesten

Ses olayı

Sertleşme

2 Şubatta

Yumuşama

4 Gelmiyor

Ünlü Daralması

3 Nabzı

A) Ünlü düşmesi - sertleşme

B) Ünlü türemesi - sertleşme

Sözcük

Ünlü Düşmesi

Numaralandırılmış satırların hangisinde sözcükteki ses olayı yanlış verilmiştir? A) 1 

B)  2 

C)  3 

D)  4

5. Sınıf Türkçe

147


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

10. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin

A) Konuyla ilgili DİSK’ten bir açıklama yapıldı.

A) Kuyuya büyükçe bir kova saldı.

ünsüz benzeşmesi (sertleşme) vardır?

hangisinde ünsüz sertleşmesi vardır?

B) Gölün yüzeyi buz tutmuş.

B) Önümüzdeki hafta sınavlar başlıyor. C) Hatta sizi gideceğiniz yere kada götürebilirim. D) Artık ilkbahar erken geliyor.

C) Dayısı üniversiteyi kazanmış.

D) Herkese altışar çikolata düştü.

11. Gün pek sıcak geçmişti, akşam

çok güzeldi. Kırağı, kuru otları nemlendiriyordu. Hiç rüzgâr yoktu, durgun bir geceydi. Güneş batmış, gökte kızıl sisler kalmıştı, onların aksi suyu gül rengine boyuyordu.

8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünsüz yumuşaması vardır?

A) Her şey çok hızlı değişiyor bizim memlekette.

B) Hayvan türleri yok olma tehlikesiyle karşı karşıya .

Metindeki altı çizili sözcükler aşağıdaki ses olaylarından hangisini örneklendirmez? A) Ünlü düşmesi

C) Eczaneden yara bandı aldı.

B) Sertleşme

D) Ülkemizin doğusu bu hafta yağışlı olacak.

C) Ünsüz yumuşaması D) Ünlü daralması

12. Hep senin renginde görünür bahar

9. Bu kadar yürekten çağırma beni

148

Yaprakta yeşilin, gülde kokun var

Sıra sıra dikişinde sen varsın

Yama yama kalbimdeki yaralar

Bir gece ansızın gelebilirim

Beni bekliyorsan uyumamışsan

Sevinçten kapında ölebilirim

Şiirin hangi dizelerinde ünsüz benzeşmesi (sertleşme) vardır?

A) 1. dizede yumuşama vardır.

A) 1 - 4

B) 2 - 3 

C) 1 - 3

D) 2 - 4

C) 3. dizede yumuşama vardır.

Akıllı Ders Asistanı

Bu şiirin dizeleri için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? B) 2. dizede sertleşme vardır.

D) 4. dizede ünsüz türemesi vardır.


YAZIM KURALLARI

Konu 8

Bilgi Asistanı Büyük Harflerin Kullanıldığı Yerler Kural

Örnek

Cümleler büyük harfle başlar.

Misketleri cebinden çıkardı.

Dizeler büyük harfle başlar.

Uzun ince bir yoldayım/Gidiyorum gündüz gece

Tırnak içindeki cümleler büyük harfle başlar.

Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar.

Can: “Erken geldim.” dedi.

Cemil Meriç, Sezen Aksu

Hayvanlara verilen adlar büyük harfle başlar. Boncuk, Karabaş, Püskül

Kişi adlarından önce ve sonra gelen unvan, say- Can Bey, Ayça Hanım, Albay gı sözleri, rütbeler, lakaplar büyük harfle başlar. Ali, Topal Osman, Enver Paşa Millet, boy, oymak adları büyük harfle başlar. Rus, Oğuz, Kayı Boyu, İngiliz Devlet adları büyük harfle başlar.

Din ve mezhep adları büyük harfle başlar.

Türkiye Cumhuriyeti, Hollanda

Hristiyan, Katolik, İslamiyet

Yer adlarından sonra gelen ve deniz, nehir, göl, Ağrı Dağı, Dicle Nehri, Çanakdağ, boğaz vb. isimler büyük harfle başlar. kale Boğazı, Ege Denizi Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adları Taksim Meydanı, Sanayi Mah., büyük harfle başlar. Kemer Cad., Atatürk Bulvarı Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt vb. Van Kalesi, Kız Kulesi, Mostar yapı adları büyük harfle başlar. Köprüsü, Anıtkabir, Yıldız Hanı

Kurum, kuruluş, kurul adları büyük harfle başlar. Türk Dil Kurumu

Bayram isimleri büyük harfle başlar.

Kurban Bayramı

Kitap, dergi, gazete ve sanat eserleri (tablo, Hürriyet, Bilim Çocuk, Tutunamaheykel, beste vb.) büyük harfle başlar. yanlar, Kaplumbağa Terbiyecisi

Tabela ve levhadaki yazılar büyük harfle başlar. Bolu Tüneli (Levha) Gezegen isimleri büyük harfle başlar.

Ay, Dünya’nın uydusudur.

Akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar. Songül teyzem, Veli dayım

Yön bildiren sözcükler özel isimden önce kul- Kuzey Kıbrıs, Kıbrıs’ın kuzeyi, Dolanıldıklarında büyük harfle başlar. ğu Anadolu, Anadolu’nun doğusu Para birimleri küçük harfle başlar.

Dil isimleri büyük harfle başlar.

Yüz dolar, Türk lirası

İngilizce, Almanca, Rusça

Yer isimleri büyük harfle fakat yer isimlerinden Ege Bölgesi, Çiğdemlik köyü, Pasonra gelen tür isimleri küçük harfle başlar. ris ili, Afrika kıtası, Maçka ilçesi

5. Sınıf Türkçe

149


Konu 8 Etkinlik

YAZIM KURALLARI 1

Aşağıdaki cümlelerde büyük harflerin kullanımıyla ilgili yanlışlıklar yapılmıştır. Bunların altını çiziniz. Doğrularını karşılarındaki parantezlere yazınız.

1. Türkçe öğretmenimiz: “bazı güzellikler göreceli değildir.” diyerek yazdığım kompozisyonu övdü. (........................................)

2. Ş  air “Memleket isterim / ne zengin fakir, ne sen ben farkı olsun / kış günü herkesin evi barkı olsun” dizeleriyle gönüllerde taht kurdu. (........................................) 3. İlkokulda Ömer Seyfettin’in bütün Hikâyelerini okudum. (........................................) 4. Herkes hâkim Ersin Kalaycı’nın vereceği kararı bekliyor. (........................................) 5. Büyük ineğimiz sümbül hastalanınca veteriner çağırdık. (........................................) 6. Çay Karadeniz’in Kuzeyinde yetişir. (........................................) 7. Her ayın ilk Cumartesi günü mesaiye kalıyor işçiler. (........................................) 8. Şirket ingilizce ve ispanyolca bilen üç kişi alacak işe. (......................................................) 9. Menderes nehri Ege denizine dökülür. (........................................) 10. Milliyet Gazetesi olaya geniş yer vermiş. (........................................) 11. Ulusal Egemenlik ve Çocuk bayramı yaklaşıyor. (........................................)

Etkinlik

2

Aşağıda verilen kurallara cümle içinde birer örnek yazınız.

1. Saray, köşk, han, kale, köprü, kule, anıt vb. yapı adları büyük harfle başlar.

.................................................................................................................................................................................................. 2. Mahalle, meydan, bulvar, cadde, sokak adları büyük harfle başlar.

.................................................................................................................................................................................................. 3. Belirli bir tarih belirten gün ve ay adları büyük harf başlar.

.................................................................................................................................................................................................. 4. Kişi adlarından önce ve sonra gelen saygı sözleri, rütbeler, lakaplar büyük harfle başlar. .................................................................................................................................................................................................. 5. Kişi adlarıyla soyadları büyük harfle başlar.

.................................................................................................................................................................................................. 6. Kurum, kuruluş, kurul adlarının her kelimesi büyük harfle başlar.

.................................................................................................................................................................................................. 150

Akıllı Ders Asistanı


YAZIM KURALLARI Etkinlik

3

Konu 8

Aşağıda verilen metindeki yazım yanlışlarını bularak altını çiziniz.

Hababam sınıfı, Rıfat ılgaz’ın “dolmuş” dergisinde yazmaya başladığı öykülerden bir bölümünü birleştirerek 1957 yılında kitaplaştırdığı eseridir. Daha sonra, 1970’li yıllarda Ertem eğilmez tarafından sinemaya uyarlanmıştır. 2000’li yılların başında ise üç filmden oluşan yeni bir seri olarak uyarlanmıştır. Filmin ilk serisinde Münir özkul, Adile naşit, Kemal sunal, Tarık akan, Halit akçatepe gibi isimler yer alıyordu. İlk film, Hababam sınıfı 1 nisan 1975 tarihinde vizyona girdiğinde izlenme rekorları kırdı. Filmde Özel çamlıca lisesine yeni atanan müdür muavini ve tarih öğretmeni kel Mahmut kopya çeken, okuldan kaçıp maçlara giden hababam sınıfındaki öğrencileri ilginç ceza yöntemleriyle disiplin altına almaya çalışır. İkinci film “Hababam sınıfı sınıfta kaldı” vizyona girer. Arzu Film tarafından 16 ocak 2004 tarihinde ikinci yeni serinin ilk filmi “hababam sınıfı merhaba” vizyona girer. Bir röportajında Aydın Ilgaz şöyle der: “Hababam sınıfı”, güdük necmi’nin yani babamın kastamonu muallim mektebi anılarıdır. Kel mahmut, badi ekrem, inek şaban, kalem şakir, domdom ali, tulum hayri, hafize ana… “hababam sınıfı”nın kahramanları yoktan kurgulanmadı. Hepsi de babamın sınıf arkadaşları ve öğretmenleriydi.

Etkinlik

4

Aşağıda verilen bilgilerin doğru ya da yanlış olduğunu tablodan işaretleyerek belirtiniz. D Y

CÜMLE

1

“Çalıkuşu Romanını okudu.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.

3

“Van Kedisi dünyaca ünlüdür.” cümlesinde yazım yanlışı vardır.

5

“Bora Bey, istifa etti.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.

7

“Elif Ablam kursa yazıldı.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.

9

“Kuyumcuda 100 Dolar bozdurmuş.” cümlesinde yazım yanlışı vardır.

2

Gezegen isimleri her zaman büyük harfle başlar.

4

“17 haziran 2018 tarihine bilet aldı.” cümlesinde yazım yanlışı vardır.

6

Yer adlarından sonra gelen nehir, göl, dağ isimleri büyük harfle başlar.

8

Akrabalık bildiren kelimeler küçük harfle başlar.

10 “Ali, almanca kursuna gidiyor.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur.

11 “Karar Müslümanların tepkisine yol açtı.” cümlesinde yazım yanlışı yoktur. 12 Yön sözcükleri özel isimden sonra kullanılırsa büyük harfle başlar. 13 “Türk Tarih Kurumu” ifadesinde yazım yanlışı yoktur.

5. Sınıf Türkçe

151


Konu 8

YAZIM KURALLARI

Bilgi Asistanı Ki’nin Yazımı Dilimizde iki türlü “ki” vardır: 1. Ek Olan Ki (-ki): Ek olan “-ki” her zaman kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır. Ek olan “-ki” de iki çeşittir: a. Sıfat Türeten “-ki”: Eklendiği sözcüğü sıfat yapar ve önündeki ismi işaret eder. Ù

Kulağındaki küpeyi ninesi hediye etmiş. (Küpenin nerede olduğunu işaret etmiş.)

Ù

Bagajdaki suyu pikniğe götüreceğiz. (Suyun nerede olduğunu işaret etmiş.)

b. İlgi Zamiri Olan “-ki”: İsimlerin yerini tutan “-ki” ekidir. Ù

Benim çantam ağır, seninki hafif. (Çanta isminin yerini tutmuş)

Ù

Salonunki patlamış, diğer ampuller sağlam. (Ampul isminin yerini tutmuş)

2. Bağlaç Olan “ki”: Anlam bakımından birbiriyle Bitişik Yazılan “Ki” Bağlaçları ilgili cümleleri bağlar ve bağlaç olan “ki” her za- Sanki Oysaki man ayrı yazılır. Ù

Konuyu anlamış ki test çözüyor.

Ù

İyi ki erken kalkmışım yoksa işler yetişmezmiş.

Etkinlik

5

Belki

Meğerki

CÜMLE

1

Denemede ki yazım yanlışlarını bulduk.

3

Anladım ki çalışmadan başarı hayal...

5

Kutuda ki hediyenin ne olduğunu merak ediyorum.

7

Erken yat ki sabah kalkmakta zorlanma.

9

Baktım ki olmayacak, tekrar şirketin başına geçtim.

2

Fazla süre verdim ki soruları rahat rahat çözebilsin.

4

Kolundaki yarayı bandajla sardılar.

6

Yatta ki yolcular oldukça mutlu görünüyor.

8

Bendekileri yarın size getireceğim.

11 Ağaçtaki kuşlardan birkaçı uçtu.

Akıllı Ders Asistanı

Halbuki Çünkü

Aşağıdaki cümlelerde “ki”nin doğru yazılıp yazılmadığını tablodaki kutucukları işaretleyerek belirtiniz.

10 Tahtadaki soruyu kimse çözemedi.

152

Mademki

Doğru Yanlış


Konu 8

YAZIM KURALLARI Etkinlik

6

Aşağıdaki cümlelerde “ki” doğru yazılmışsa cümlenin numarasını doğru sütununa, yanlış yazılmışsa yanlış sütununa yazınız.

1. Belki babam da bizimle sinemaya gelir. 2. Madem ki hatalısın, git özür dile. 3. Öyle anlaşılıyorki sınavlar yarın da açıklanmayacak.

Doğru Yanlış

4. Şiirde ki söz sanatını buldum. 5. K  itabın son sayfasındaki deneme ilgimi çekti. 6. Okulumuzda ki deneyimli öğretmenlerden biri daha emekli oldu. 7. Halbu ki bu saatlerde eczaneler açık olurdu. 8. Sanki içimden geçenleri okudu. 9. Çatıdaki martılar korna sesini duyunca uçtu. 10. Biraz erken çıkki servisi bekletmeyelim. 11. Gömlekteki leke çıkmamış.

12. Üst katta ki komşumuz çamaşır kurutma makinesi almış.

Etkinlik

7

Aşağıdaki boşluklara “ki” getiriniz. Bu ki’nin ek mi bağlaç mı olduğunu parantezlere yazınız.

1. Evde..... hesap çarşıya uymaz. (........................................) 2. Elin ağzı torba değil..... büzesin. (........................................) 3. Şöyle..... Nasrettin Hoca bir gün oğlu ile pazara gider. (........................................) 4. Bu konuda..... görüşlerinize katılmam mümkün değil. (........................................) 5. S  avaşta..... kahramanlığı kadar devlet kurup yönetmede..... ustalığı ile Atatürk, tarihte eşine az rastlanan bir yöneticidir. (........................................) 6. Şurası bir gerçek..... sanatın gerekliliğine inanan önderler demokrattır. (.............................) 7. Sanatçılar için tarihte ..... en güzel sözleri Atatürk söylemiştir. (..............................) 8. Onda..... vakur hiçbir şairimizde yok. (........................................) 9. Karadeniz’i çiziyordu..... tam orta yerinde fırtınaya yakalandı. (........................................) 10. Haritada..... gibi tele benzeyen sınırlar çizecekti vazgeçti.. (........................................) 11. Haritaya başka ne koysam diye düşünüyordu..... Van Gölü’nü gördü. (....................................)

12. Bafra Ovası’na gelmişti ..... Karadeniz’in dalgalarını anımsadı. (........................................) 5. Sınıf Türkçe

153


Konu 8

YAZIM KURALLARI

Bilgi Asistanı De’nin Yazımı Dilimizde iki türlü “de” vardır: 1. Hâl Eki Olan “-da/-de”: Hâl eki olan “-da/-de” her zaman kendinden önceki sözcüğe bitişik yazılır. Sertleşme kuralına bağlı olarak “-ta/-te” şeklinde yazılabilir. Cümleden çırarıldıklarında cümlenin anlamı bozulur. Ù

Erzurum’a gidince kutuplarda sanmıştı kendini.

Ù

İşçiler bahçede kiraz ve vişne topluyor.

Ù

Dört aylık bebek beşikte uyuyor.

2. Bağlaç olan “da, de”: Anlam bakımından birbiriyle ilgili cümleleri bağlar ve bağlaç olan “de” her zaman ayrı yazılır. Ayrı bir kelime olduğundan “ta, te” şeklinde yazılmaz. Cümleden çırarıldıklarında cümlenin anlamı değişmez. Ù

Buralara gelmişken şu faturayı da ödeyelim.

Ù

Gel de anlattıklarına inan!

Ù

Çocuk bisiklet de bisiklet diye tutturdu.

Etkinlik

8

Aşağıdaki cümlelerde “da/de”nin doğru yazılıp yazılmadığını tablodaki kutucukları işaretleyerek belirtiniz. CÜMLE

1

Bunları bir tarafa bırakalımda kendi işimize bakalım.

3

Çocuklar sokak ta saklambaç oynuyor.

5

Yeşil bir pastelle de Yeşilırmak’ı çizdi.

7

Geziye, karşı komşumuzun oğlu Mert te gelecek.

9

Gidip te gelmemek, gelip te bulamamak var.

2

Biraz yorulsa da böylesine zengin bir ülkede yaşadığına sevindi.

4

Birkaç kişi ırmakta balık avlıyordu.

6

Mandalina da C vitamini bakımından zengindir.

8

Erzurum’da dadaşlar bar oynayıp demli çay içiyorlardı.

10 Tatil de bir kısmınız belki de deniz kıyısına gidecek.

11 İnsanlar, buzu tatlı yapımında kullanmayı düşünmüşler.

12 Marangozluğun yanında tamircilik te yapmaya karar vermiş.

154

Akıllı Ders Asistanı

Doğru Yanlış


YAZIM KURALLARI Etkinlik

9

Konu 8

Aşağıda verilen metindeki “da/de”lerin yazımını inceleyiniz. Yanlış yazılanları yuvarlak içine alınız.

İnternetde bazı sitelerde grup hâlin de duran büyüklü küçüklü bir sürü sözcük görmüş müydünüz? Bu sözcük gruplarına “anahtar sözcük bulutu” ya da “etiket bulutu” adı verilir. Anahtar sözcük bulutu, o sitede en çok geçen sözcüklerden oluşur. Bir sözcük sitede ne kadar sık geçiyorsa bulutda o kadar büyük boyutta yer alır. Sözcük bulutları insanlara bilgi aktarma amacıyla hazırlanan afişler de ve broşürlerde de kullanılır. Böylece hem sözcüklerle mesaj veren hem de göze güzel görünen çalışmalar ortaya çıkabilir. Sözcük bulutları genellikle bilgisayarda özel yazılımlar aracılığıyla hazırlanır. Siz de sözcük bulutları hazırlayabilirsiniz. Hemde özel yazılımlar kullanmaya gerek kalmadan. Bir sözcük bulutu oluştururken yapacağınız ilk iş bulutunuz da hangi sözcüklere yer vereceğinizi belirlemek. Sözcükleri en sevdiğiniz kitaptan seçebilir ya da bir konu belirleyip bu konu da aklınıza gelen sözcükleri sıralayabilirsiniz. Sözcükleri belirledikten sonra bunları görsel bir malzemeye dönüştürmeniz gerekiyor. Bunun için de farklı yöntemlere başvurabilirsiniz.

Etkinlik 10 Aşağıdaki cümlelerde yazım yanlışları vardır. Bunları düzelterek doğrularını altlarındaki boşluklara yazınız.

1. Düden şelalesi hangi bölgemizdedir?

.................................................................................................................................................................................................. 2. Konakta ki davete civar köylerden katılım oldukça yüksekmiş.

.................................................................................................................................................................................................. 3. Şikayetini anlat ta doktor ilaçlarını yazsın.

.................................................................................................................................................................................................. 4. Tarih öğretmeni Bircan bey yazılıları yarın okuyacakmış.

.................................................................................................................................................................................................. 5. Bu sokakda geçen yıl Merveler oturuyordu.

.................................................................................................................................................................................................. 6. Geç te olsa ödevlerimi tamamlayacağım.

.................................................................................................................................................................................................. 7. Akdeniz yazında sıcak olur, kışın da...

.................................................................................................................................................................................................. 8. Sınıf başkanlığı oylamasında sende beni destekler misin?

.................................................................................................................................................................................................. 5. Sınıf Türkçe

155


Konu 8

YAZIM KURALLARI

Etkinlik 11 Aşağıda eksik verilmiş isimler yanlarındaki ifadelerden hangisiyle tamamlanmalıdır? İşaretleyiniz.

1. Çankaya ...................

3. Kızılay ...................

5. Isparta ...................

7. Tuz ...................

m Köşkü m köşkü m Meydanı m meydanı m gülü m Gülü m Gölü m gölü

2. Melen ...................

4. Fahriye ...................

6. Aras ...................

8. Hindistan ...................

m çayı m Çayı m ablam m Ablam m nehri m Nehri m cevizi m Cevizi

1 Öykülerinde denizcileri anlatır. 2 Yarışmaya Ceren de katıldı.

3 İzciler gece çadırda uyudular.

4 Arkadaşımla vapurda karşılaştık.

5 Osmanlıya Bursa da başkentlik yapmış. 6 Dinle de kararını öyle ver. 7 Uşak’a 1988’de taşındık.

8 Hayvanlar da temizliğe önem verir. 9 Bayramda evimiz kalabalıktı. 156

Akıllı Ders Asistanı

YENİ CÜMLE Öykülerin denizcileri anlatır.

Ek

CÜMLE

Bağlaç

Aşağıdaki cümleleri “da, de”leri çıkararak yeniden yazınız. Anlam Etkinlik 12 bozuluyorsa sarı alanı, bozulmuyorsa yeşil alanı işaretleyiniz. Cümlelerdeki “da,de”lerin görevlerini işaretleyerek belirtiniz.

3 3


YAZIM KURALLARI

Konu 8

Bilgi Asistanı Sayıların Yazımı 1. Birden fazla kelimeden oluşan sayılar ayrı yazılır: Ù

Araba yüz on beş km hızla gidiyor.

2. Para ile ilgili işlemlerle senet, çek vb. ticari belgelerde geçen sayılar bitişik yazılır: Ù

Futbolcuya “ikiyüzonbeşbinTL” yazan çeki uzattı.

3. Sıra sayıları yazıyla ve rakamla gösterilebilir. Ù

İkinci,

2.,

2’nci

4. Üleştirme sayıları rakamla değil yazıyla belirtilir: Ù

2’şer değil ikişer, 9’ar değil dokuzar, 100’er değil yüzer vb.

5. D  ört veya daha çok basamaklı sayılar sondan sayılmak üzere üçlü gruplara ayrılarak yazılır ve aralarına nokta konur: Ù

20.000, 150.000 vb.

Etkinlik 13

Aşağıdaki cümlelerden hangilerinde sayıların yazımıyla ilgili yanlışlık yapılmıştır? İşaretleyiniz.

m 1. Sınıflardaki öğrenci sayısı onaltıya düşürüldü m 2. Beden eğitimi dersinde onarlı gruplara ayrıldık m 3. Saat on ikiye doğru uykum geldi. m 4. Binanın 6’ıncı katına kadar yürüyerek çıktım. m 5. Kütüphanede 50000 kitap varmış. m 6. Servis fiyatlarına yüzde 10 zam yapıldı. m 7. Derginin 3. cildinde sağlıklı yaşamla ilgili bilgiler mevcut. m 8. Babam kırk iki yaşına bastı. m 9. Her adaya 5’er soru soruldu.

5. Sınıf Türkçe

157


Konu 8

YAZIM KURALLARI

Etkinlik 14 Aşağıdaki cümlelerde sayılar doğru yazıldıysa “D”yi, yanlış yazıldıysa “Y”yi işaretleyiniz .

CÜMLE 1

Yatakhanelere 6’şar ranza alındı.

2

Tatilin on beşinci gününde ava gittik.

3

Şair seksenüç yaşında Bursa’da vefat etmiş.

4

Bu yıl toplam 15.000 soru çözmüş.

5

Sıralara ikişer ikişer oturduk.

6

Teklif edilen çekte yazan rakam: “on bin beş yüz TL”

7

Yönetici 12’inci dairenin aidatları ödemediğini söyledi.

8

Dayımlar her yıl 9. ayda Türkiye’ye gelirler.

9

TÜİK enflasyonu %9,8 olarak açıkladı.

D

Y

10 Bina 1975’de yapılmış. 11 Dolu beş bin beş yüz araca zarar verdi. 12 Depremin büyüklüğü 5,4 olarak ölçüldü.

Etkinlik 15 Aşağıda verilen metinde yazımı yanlış olan sayıların altını çiziniz. FVM 12’inci Takım Satranç Turnuvası 7 Mayıs 2017 tarihinde törenle noktalandı. Bu yıl “Küçükler-Yıldızlar ve Liseler” kategorilerinden turnuvada 1000`in üzerinde sporcu mücadele etti. 7’inci tur sonunda dereceye giren takımlara ödülleri düzenlenen ödül töreninde sunuldu. Birincilere 1’er akıllı telefonla 1’er tablet, 2.’lere 1’er akıllı telefon, üçüncülere ise birer tablet verildi. Dereceye girenler ise şöyle: Küçükler Takım Dereceleri: 1. Çapa İlkokulu 2. Işık İlkokulu 3. Tuzla Doğa Koleji Üniversiteler Takım Dereceleri: 1. Boğaziçi Üniversitesi 1’inci Takım, 2. Yıldız Teknik Üniversitesi 1’inci Takım, 3. Marmara Üniversitesi 1’inci Takım, 4. İstanbul Teknik Üniversitesi 1’inci Takım, 5. Boğaziçi Üniversitesi 2’inci Takım

158

Akıllı Ders Asistanı


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 1. Aşağıdaki altı çizili ifadelerden

4. Çiçeklerde benim gibi

hangisinin yazımında yanlışlık yapılmıştır?

Okula giderler mi anne

A) Seyhan Hanım terfi etti.

Okulu nerede çiçeklerin

B) Niran Ablam iyi gitar çalar.

C) Yazın Güney Afrika’ya gidecek.

D) Yazar, Edremit ilçesinde doğmuş.

2. Aşağıdakilerin hangisinde büyük harflerin yazımıyla ilgili yanlışlık yapılmıştır?

Öğrenirler mi derslerini Şiirin kaçıncı mısrasında yazım yanlışı yapılmıştır? A) 1. 

B) 2. 

C) 3. 

D) 4.

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisine "-da/-de" yanlış yazılmıştır?

A) Çanakkale Boğazı’na köprü yapılıyor.

A) Evde ekmek kalmamış.

C) Pazardan Amasya elması aldı.

C) Binada mahsur kalanlar kurtarıldı.

B) Turistler Topkapı Sarayı’nı gezdi. D) Keban barajından elektrik üretiliyor.

B) Sonbahar da tabiatta ciddi değişimler yaşanır.

D) Yazarla fuarda tanıştık.

3. Aşağıdakilerin hangisinde yazım yanlışı yapılmamıştır?

A) Borabay Gölü hangi ilimizdedir? B) İnsanlar Eminönü köprüsünde balık tutuyorlar.

C) Çocuklara Maraş Dondurması ısmarladık. D) Kitapta Manavgat şelalesinin fotoğrafı vardı.

6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ki” yanlış yazılmıştır?

A) Gökteki yıldızlara baktı.

B) Aklındaki projeleri babasına anlatmış. C) Yok ki sana borç vereyim.

D) Testte ki sorular çözülmüş. 5. Sınıf Türkçe

159


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur?

10. (I) Ben, Şeker Portakalı’nı oku-

madan önce Türkçe Öğretmenim Hüseyin beye ve arkadaşım Yusuf’a kitabın nasıl olduğunu sordum. (II) İkiside bana kitabı tavsiye etiler. (III) Bende kitabı alıp okumaya başladım. (IV) Kitaptaki olaylar çok ilgi çekiciydi.

A) Akşam Çeliktepe mahallesinde elektrikler kesilmiş.

B) “Kaşağı” Hikâyesini okumayanımız yoktur.

C) NASA, Mars’ın yeni fotoğraflarını yayımladı. D) 12 nisan’da yazlığa gideceğiz.

8. İstanbul Oyuncak Müzesi 23 Nisan 2005 yılında Sunay Akın’ın ailesinden kalma Göztepe’de ki köşkünde kurulmuştur.

Metindeki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur? A) I. 

B) II. 

C) III. 

D) IV.

Bu cümledeki yazım yanlışının nedeni aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

11. Aşağıdakilerin hangisinde yazım

A) Bitişik yazılması gereken “-ki”nin ayrı yazılması.

A) Sıra arkadaşım yağmur, haziranda doğmuş.

B) Ayrı yazılması gereken “de”nin bitişik yazılması.

C) Ay adının büyük harfle başlaması.

D) Müze adının büyük harfle başlaması

9. Aşağıdakilerin hangisinde “da, de” yanlış yazılmıştır?

A) Babam çekyatta uyuyakalmış.

yanlışı vardır?

B) Yazılıdan Neşe yüz aldı.

C) Kedim Tarçın kaloriferin yanında uyuyor.

D) Yarın Türkçeden sınavımız var.

12. Aşağıdakilerin hangisinde bitişik

yazılması gereken “-ki” ayrı yazılmıştır?

B) Telefon da iletişim araçlarından biridir.

A) Yerde ki çöpleri topladı.

D) Cüzdanında dedesinin resmini taşıyor.

D) Yemek lezzetli olmuş ki herkes beğenmiş.

C) Ceket te ceketmiş hani!

160

Akıllı Ders Asistanı

B) Yeter ki planlı çalış.

C) O kadar güzel anlatıyor ki...


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 1. Aşağıdakilerin hangisinde “da, de”

4. Aşağıdaki boşluklardan hangisine

A) İşlerini bitir de tiyatroya gidelim.

A) Ocakta... yemeği kepçeyle karıştırdı.

ek değildir?

B) Kırlarda çiçek topladık.

C) Cebinde hiç parası yokmuş.

D) Misafirler salonda oturuyor.

getirilen “ki” ayrı yazılır?

B) Acilde... hastaya hemen müdahale edildi.

C) Sınavda başarılı olmuş... burs kazanmış.

D) Danışmada... bayan bizi bilgilendirdi.

2. Aşağıdakilerin hangisinde “da, de” yanlış yazılmıştır?

5. Aşağıdakilerden hangisinin yazı-

A) Çiftlikte ata bindik.

mı yanlıştır?

C) Biraz dinlende sonra çalışırsın.

A) Oysaki

B) Ne var ki

C) Ne yazık ki

D) Madem ki

B) Salataya havuç da rendelemiş. D) Takıma Ender de seçildi.

3. Aşağıdakilerin hangisinde “ki”

6. Aşağıdakilerin hangisinde yazım

A) Yumurtadaki protein hiçbir besinde yok.

A) Hiçbirinin ismini hatırlamıyorum ki...

C) Depodaki eşyalar taşındı.

C) Köpek, kulübesin de uyuyor.

farklı görevdedir?

B) Unutma ki hiçbir iyilik karşılıksız kalmaz. D) Gazetedeki köşe yazısını okudu.

yanlışı vardır?

B) Tut ki sene sonunda önemli bir sınava gireceksin. D) Pikniğe köfte de götürdük.

5. Sınıf Türkçe

161


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 7. Aşağıdakilerin hangisinde yön ismi yanlış yazılmıştır?

10. Son zamanların yerli yapımların-

dan “Ekşi Elmalar” filmi adından çok söz ettiriyor. Film de Yılmaz Erdoğan’ı, sert karakteri ile tanınan Aziz Özay ismindeki rolü ile izleyeceğiz. Hem yönetmenliğini ve hem de senaryosunu kaleme aldığı filmin başrolünde de kendisi oynuyor.

A) O dönemde teyzemler Batı Almanya’da yaşıyormuş.

B) Görüşmeyi Güney Kıbrıs tarafı terk etti. C) Trakyanın Batısı parçalı bulutlu olacak. D) Amasya, Karadeniz’in güneyinde yer alıyor.

Metindeki altı çizili ifadelerden hangisinin yazımı yanlıştır? A) Ekşi Elmalar B) Film de

8. Franz Kafka’nın 1915’de yayım-

I II lanan “Dönüşüm” adlı öyküsü, III yazarın, anlatım sanatında do IV ruğa ulaştığı bir eseridir.

Metindeki numaralandırılmış kelimelerden hangisinin yazımı yanlıştır? A) I. 

B) II. 

C) III. 

D) IV.

C) Yılmaz Erdoğan’ı D) hem de

11. Aşağıdakilerin hangisinde yazım yanlışı yoktur?

A) Tabaktaki baldan Berk te yedi.

B) Tabakta ki baldan Berk te yedi. C) Tabaktaki baldan Berk de yedi. D) Tabaktaki baldan Berk’de yedi.

9. (I) Hafta sonu bahçe de kiraz top-

layacaktık. (II) Bizimle komşumuzun kızı da gelecekti. (III) Gözde ilk kez bahçeye gideceği için de çok heyecanlıydı. (IV) Şimdiye kadar bağ ve bahçeyi sadece televizyonda görmüştü.

Metindeki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde “da, de” yanlış yazılmıştır? A) I. 

162

Akıllı Ders Asistanı

B) II. 

C) III. 

D) IV.

12. Aşağıdaki boşluklardan hangisine getirilen “da, de” ayrı yazılır?

A) Birincilere madalya... verildi. B) Tatil... Abant’a gideceğiz. C) Akşam sahil... dolaştık.

D) Elvan sakatlandığı için bu koşu... yer almayacak.


Konu 9

NOKTALAMA İŞARETLERİ Bilgi Asistanı Nokta (.) Kural

Örnek

Anlamca tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Önerileriniz dikkate alınmıştır. Tarihlerin yazımında kullanılır. Saatlerin yazımında kullanılır.

12.05.1997 yılnda doğdum. 18.45’te uçak kalkacak.

Sıra gösteren rakam ve harflerden sonra konur. 3. cilt, 5. sınıf, 2. basamak Bazı kısaltmalardan sonra konur.

Prof. Dr. Muharrem Ergin

Matematikte çarpma işareti olarak kullanılır. 5.12=60

Etkinlik

1

Aşağıdaki cümlelerden hangilerinin sonuna nokta getirilmelidir? İşaretleyiniz.

m 1. Nisan ayında ihracat %5 arttı

m 2. Herkese birer not defteri hediye edildi m 3. Hah, şimdi salon istediğim düzeni aldı m 4. Bir tarafımız deniz, bir tarafımız da m 5. Kâğıttan geminin nasıl yapıldığını bilmiyorum m 6. Sınavdan önce konu tekrarı yapacağız m 7. “Kaplumbağa Terbiyecisi” tablosu kaça satılmış m 8. Şiirde bol bol abartmaya başvurulmuş

Etkinlik

2

Aşağıdaki parantezlerden uygun olanlara nokta getiriniz.

1. Oyunun 2( ) perdesinde merak duygusu tavan yaptı( ) 2. Saat 20( )45( )te başlayacak maçı Cüneyt Çakır yönetecek( ) 3. Antlaşma 11( ) 10( )1995 tarihinde mi imzalanmış( ) 4. Yazın Hürriyet Mah( ) çok kalabalık oluyor( ) 5. Kitabın 10( ) baskısı piyasaya çıktı mı( ) 6. Ceketini çıkardı( ) Salondaki koltuğa oturdu( ) 7. Doktoru aradım( ) randevu aldım( ) 8. 21( ) yüzyılda teknoloji hızla ilerledi( ) 9. Nikâh töreni 05( )08( )2017 tarihinde saat 15( )30( )da yapılacak( ) 5. Sınıf Türkçe

163


Konu 9

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Bilgi Asistanı Virgül (,) Kural

Örnek

Eş görevli sözcükleri ayırmak için konur.

Evini, arabasını, tarlasını sattı.

Yüklemden uzak kalmış özneden sonra konur.

Özgür, üniversite okumak için gittiği şehirde iş de bulmuş.

Sıralı cümlelerin arasında kullanılır.

Ev alma, komşu al.

Tırnak içinde olmayan alıntı cümleden sonra konur. Sıkıntı yok, diye bizi geçiştirdi. Cümlede ara sözlerin başına ve sonuna konur.

Bu alan, Kırk Pınar Meydanı, güreş zamanı dolup taşar.

Evet, hayır, tamam, peki vb. gibi onay ve ret Hayır, bu belgeleri imzalamam. belirten sözcüklerden sonra konur. Hitap sözcüklerinden sonra konur.

Arkadaşlar, beni dinler misiniz?

Aşağıdaki cümlelerde virgül niçin kullanılmıştır? Örnekteki gibi eşleştirerek belirtiniz. 1. Tamam, şirkette çalışmaya başlayabilirsin. a Eş görevli sözcüklerin arasında 2. Su uyur, düşman uyumaz.

Etkinlik

3

3. Vakit nakittir, demiş atalarımız.

b Sıralı cümlelerin arasında

4. Saz, gitar ve ud telli çalgılardandır.

c Yükleme uzak olan özneden sonra

5. Sevgili kardeşim, beni biraz dinler misin?

d Alıntı cümlelerin sonunda

6. Yok, teklif hiç de cazip değil.

e Ara sözlerin başında ve sonunda

7. A  nıl, her soruya parmak kaldırıp doğru cevaplayarak öğretmenin gözüne girdi.

f Onay, ret belirten sözcükten sonra g Hitap sözcüklerinden sonra

8. K  ışlacık, yazarın doğduğu köy, romanda anlatılanların geçtiği yer. 1

f

Etkinlik

2

4

3

4

5

6

7

8

Aşağıdaki parantezlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz.

1. Oyunda siyah şapka( ) atlet( ) gri şort( ) beyaz çorap ve mavi ayakkabı giyecektim. 2. S  ağlıklı yaşam için şu önerileri dikkate almalısınız( ) Her öğünde karbonhidrat( ) protein( ) yağ( ) mineral ve vitaminler gibi temel besin maddelerinden tüketmelisiniz. Günde en az iki bardak süt( ) beş altı bardak su içmelisiniz( ) 3. Güneş battı( ) gökte kızıl sisler kaldı( ) onların akisleri suyu gül rengine boyadı( ) 4. Y  unus’a göre insanlar; din( ) mezhep( ) ırk( ) millet( ) renk( ) mevki( ) sınıf farkı gözetilmeksizin sevilmeyi hak etmektedirler( ) 164

Akıllı Ders Asistanı


NOKTALAMA İŞARETLERİ

Konu 9

Bilgi Asistanı Noktalı Virgül (;) Kural

Örnek

Cümlede virgülle ayrılmış tür veya grupları Can, Ali, Elif 5/A sınıfında; İlayırmak için kullanılır. ker, Berk 5/B sınıfında okuyor. İçinde virgül bulunan cümlelerin arasında kul- Kel ölür, sırma saçlı olur; kör lanılır. ölür, badem gözlü olur.

İçinde virgül bulunan cümlelerde özneyi belirt- Erzurum; Mardin, Muş ve Ağmek için kullanılır. rı’dan daha soğuk olur.

Etkinlik

5

Aşağıdaki numaralandırılmış parantezlerin hangilerine noktalı virgül getirilmelidir? Karşılarında belirtilen yerlere yazınız.

a

Az verme(1) hırsız edersin(2) çok söyleme(3) arsız edersin(4)

b

Anadolu’da erkeklere Ahmet(1) Ali(2) Mehmet(3) kızlara Ayşe(4) Fatma (5) Elif ismi verilir(6)

c

Bursa(1) Adana

d

Boşa koydum(1) dolmadı(2) doluya koydum(3) almadı(4)

e

Tişört(1) şort(2) kapri yazın(3) kaban(4) kazak(5) hırka kışın giyilir.

Etkinlik

6

(2)

Bilecik ve Artvin’e göre daha çok gelişmiştir(3)

Aşağıdaki cümlelerde noktalı virgül niçin kullanılmıştır? Yazınız.

1. Yiğit derler, candan ederler; cömert derler, maldan ederler.

..................................................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................................

2. İtilaf devletlerinde İngiltere, Fransa, İtalya, Romanya; ittifak devletlerinde Almanya, Avusturya-Macaristan, Osmanlı İmparatorluğu, Bulgaristan yer almıştır. 3. O  rhan Veli; Oktay Rıfat, Melih Cevdet ve C. Atuf Kansu’dan daha çok sevilmiş ve şiirleri dilden dile dolaşmıştır. 4. K  aşağı, Yalnız Efe, Son Namaz Ömer Seyfettin’in; Son Kuşlar, Lüzumsuz Adam ve Alemdağ’da Var Bir Yılan Sait Faik’in eserleridir.

5. Sınıf Türkçe

165


Konu 9

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Bilgi Asistanı İki Nokta (:) Kural

Örnek

Kendisiyle ilgili örnek verilecek, açıklama Suda yaşayan canlılar: balık, yengeç, yapılacak cümlenin sonuna konur: ahtapot... Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi be- Ömer: lirten sözlerden sonra konur: – Gözlüğümü bulamıyorum, dedi. Alıntı cümlelerinden önce kullanılır:

Barkın: “Yarın gelemeyeceğim.” dedi.

Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

http://www.eğitimhane.com.tr

Matematikte bölme işareti olarak kullanılır: 600 : 125 = 4

Etkinlik

7

Aşağıdaki cümlelerde iki nokta niçin kullanılmıştır? Altlarındaki boşluklara yazınız.

1. Balzac: “Bilginin efendisi olmak istersen çalışmanın kölesi olacaksın.” demiş.

..................................................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................................

2. Misafirimizi takdim edeyim: yan mahallenin muhtarı Kürşat Bey.

3. Türkiye’deki sönmüş yanardağlar: Ağrı Dağı, Süphan Dağı, Tendürek Dağı... 4. Mirat Bey:

– İyilik kuş gibidir, bir gün döner sahibini bulur, diyerek karşılık verdi.

..................................................................................................................................................................................

Etkinlik

8

Aşağıda iki noktanın kullanıldığı yerler verilmiştir. Bunlara birer örnek de siz yazınız.

1. Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur:

..................................................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................................

2. Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

3. Tırnak içinde verilen alıntı cümlelerinden önce kullanılır:

4. Kendisiyle ilgili örnek verilecek, açıklama yapılacak cümlenin sonuna konur:

166

Akıllı Ders Asistanı


Konu 9

NOKTALAMA İŞARETLERİ Bilgi Asistanı Kısa Çizgi (-) Kural

Örnek

Satır sonundaki sözcüklerin bölünmesinde kul- Bir millet sanattan yoksunlanılır: sa tam bir hayata sahip olamaz. Ara sözleri ayırmak için kullanılır:

Serhat şehri -Edirne- Osmanlıya başkentlik yapmış.

Sözcükler veya sayılar arasında “ve, ila, ara- Ankara - Eskişehir arası 1,5 sasında” anlamını vermek için konur: ate düştü hızlı trenle. Sözcüklerin kök ve eklerini ayırmada kullanılır: Sözcükleri hecelerine ayırmak için kullanılır:

Göz - lük - çü - lük Zam - bak - lar

Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır: Ertele-, boya-, tasarla-, gelSıfırdan küçük sayıları göstermek için kullanılır: Sıcaklık -5’e kadar düştü. Matematikte çıkarma işareti olarak kullanılır: 60 - 15 = 45

Etkinlik

9

Aşağıdaki cümlelerde kısa çizgi niçin kullanılmıştır? Eşleştiriniz.

1. T  ürküler aşk, özlem, savaş gibi farklı konulardan bahseder. 2. “Si-te-ler” sözcüğü üç hecelidir.

Satır sonundaki sözcükleri bölmede a Ara sözleri ayırmak için

b

3. Kitap -Çalıkuşu- sinemaya uyarlanmış.

Sözcükler veya sayılar arasında “ve, c ila, arasında” anlamını vermek için

5. “Sev-gi” sözcüğünün kökü fiildir.

Sözcüklerin ekine, köküne ayırmada e

4. Hava -10 dereceye düşebilir. 6. “Karar-” fiili oluş belirtir.

7. Kadıköy - Pendik minibüsüne bindim.

Sıfırdan küçük sayıları göstermek için d Fiil kök ve gövdelerini göstermek için f

Sözcükleri hecelerine ayırmak için g

Etkinlik 10 Aşağıdakilerin hangisinde kısa çizgi doğru kullanılmıştır? İşaretleyiniz. r r r r r r

1. 11-05-2016 tarihinde aracın ruhsatını aldım.

2. Bu bölgede -İç Anadolu Bölgesi’nde- karasal iklimin özellikleri görülür. 3. Bu işte bizim de az-çok payımız var, hakkımızı isteriz.

4. Gökçeada-da ve çevresindeki denizde yüzlerce canlı türü yaşıyor. 5. Beşiktaş-Galatasaray derbisi büyük çekişmeye sahne oldu.

6. E  ski çağlardan beri sürekli alet geliştiren ve kullanan insan, korunma duygusuyla o günden bugüne yerleşim alanları kurmuş ve geliştirmiştir. 5. Sınıf Türkçe

167


Konu 9

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Bilgi Asistanı Üç Nokta (...) Kural

Örnek

Anlamca tamamlanmamış cümlelerin sonuna Önümüzde geniş bir ova ... konur:

Benzer örneklerin devam edeceğini göstermek Bazı sürüngenler: yılan, kerteniçin kullanılır: kele, solucan... Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten doSes getiren bu haberin kaynağı layı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bö... şirketiymiş. lümlerin yerine konur: Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan ... gelip bastığın bu toprak / Bir kelime veya bölümlerin yerine konur: devrin battığı yerdir.

Etkinlik 11

Aşağıdaki metinde numaralanmış parantezlerin hangilerine üç nokta getirilmelidir? Yuvarlak içine alarak belirtiniz.

Ağır adımlarla ilerledi, birbirini iterek koşuşturan, güneşli günleri özlemiş çocukların arasından(1) İnce ve narin bir yağmur şıpır şıpır(2) “Rahmet!” dedi mırıldanarak(3) Eşit adımlarla adımladı koridoru(4) Yağmur kimilerine hüzün kimilerine kasvet(5) Ali Öğretmen’e ise hep huzur verirdi(6) Hele bacaklarını kalorifere yaslayarak nazik damlalar arasında başını kaldırıp uzaklara bakması(7) Bedenini terk edip uçar giderdi uzaklara, derinlere, deryalara(8) Çocukluğunun, çıplak ayak dolaştığı sahilleri, saklambaç oynadığı arkadaşları, okul bahçesindeki öğrenci sesleri(9)

Etkinlik 12

Aşağıdaki cümlelerde üç nokta niçin kullanılmıştır? Yazınız.

1. “  ... vakfa ait arazi tipleri arasında arsa, bağ, bahçe, çiftlik, köy bulunmaktadır. Arsa adı altında geçen bir mülk üzerine köy kurulacak kadar büyük olabilir.”

.................................................................................................................................................................................. ..................................................................................................................................................................................

2. Bir köşede gazete okuyan yaşlılar, martılara simit atan gençler...

.................................................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................................

3. ... sözcüğünü hiç utanmadan, sıkılmadan ne kadar rahat kullanıyor insanlar!

..................................................................................................................................................................................

4. Y  eni bir günün ilk dakikaları... Güneş yeryüzünü ışıtmak ve ısıtmak için bulutların arasından yükseliyor ağır ağır. 168

..................................................................................................................................................................................

Akıllı Ders Asistanı


Konu 9

NOKTALAMA İŞARETLERİ Bilgi Asistanı Soru İşareti (?) - Ünlem İşareti (!) Soru İşareti (?) - Kural

Örnek

Soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur: Saat kaçta yattın?

Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle kar- Yunus Emre (? - 1320) yılları şılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır: arasında yaşamış. Ünlem İşareti (!) - Kural

Örnek

Sevinç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlaAa! Sen ne zaman geldin? tan cümle veya ibarelerin sonuna konur:

O adar eğlenceli(!) biri ki biraz Cümleye alay, küçümseme anlamı katmak için birlikte kalsanız sıkıntıdan patparantez içinde kullanılır: larsınız. Seslenme, hitap, uyarı sözlerinden sonra konur: Ey! Bana mı seslendiniz?

Etkinlik 13

Aşağıdaki cümlelerin sonuna yanda verilen noktalama işaretlerinden hangisi getirilmelidir? Oklarla gösteriniz.

1. Okulda kaç kişi olduğunu bilmiyorum

.

3. Tüh, üniversiteyi bir puanla kaçırmış

?Nokta

2. Eee! Sonra ne yaptınız

4. Sonbahardan sonra havalar iyice soğudu 5. Kim bilir belki yazılı ertelenir

6. Osmanlı Devleti ne zaman kurulmuş 7. V  ay, şu manzaranın güzelliğine bak

8. Ne kadar başarılı bir öğrencisin sen 9. Eh işte, idare eder

Etkinlik 14

?

?Soru

İşareti

!

?Ünlem

Aşağıdaki boş parantezlere ünlem ve soru işaretinden uygun olanları getiriniz.

1. Şifrenizi hatırladınız mı

6. Yeni kitabımı nasıl buldunuz( )

2. Kızılırmak nereye dökülür( )

7. Hey gidi gençlik( )

3. Eyvah, yangın evlere sıçrayacak( )

8. Yetişin komşular, yangın var( )

4. Stada 50.000 ( ) kişi gelmiş olabilir.

9. Çok akıllı( ) ya o yüzden sınıfta kalıyor.

5. Kararlı( ) ki her işi yarım kalıyor.

10. Hangi dağda kurt öldü( )  5. Sınıf Türkçe

169


Konu 9

NOKTALAMA İŞARETLERİ

Bilgi Asistanı Kesme İşareti (’) Kural

Örnek

Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme Ahmet’in, Nemrut Dağı’nın, Anekleri kesme işaretiyle ayrılır: kara’da, Konya Ovası’na Kısaltmalara gelen eki ayırmak için kullanılır: TFF’nin, İSKİ’den, ASELSAN’a Sayılara gelen ekleri ayırmak için kullanılır:

7’den 70’e, 1955’te

Şiirde seslerin ölçü gereği düştüğünü göster- Güzelliğin on par’etmez mek için kullanılır: Bu bendeki aşk olmasa

Özel adlara getirilen yapım ekleri ile “-lar/ Fatihler, Adanalı, Türkçe -ler” eki kesme işaretiyle ayrılmaz:

Kurum ve kuruluş isimlerine getirilen çekim Yeşilay Derneğine, Tema Vakekleri kesme işaretiyle ayrılmaz: fında

Etkinlik 15 n n n n

Aşağıdakilerin hangisinde kesme işareti doğru kullanılmıştır? İşaretleyiniz.

1. Türkiye’nin doğusunda yükselti fazladır. 2. Bu ülkede Mustafa Kemal’ler tükenmez. 3. Evin DASK’ını dün yenilettim.

4. Beşiktaş’lı futbolcu son dakikada sarı kart gördü.

n 5.

Bir ok attım karlı dağın ardına/Düştü m’ola sevdiğimin yurduna (Karacaoğlan)

n

6. İzmit Belediyesi’ne iş başvurusu yapmış.

n

7. Derginin 6’ncı baskısı kısa sürede tükendi.

Etkinlik 16 Aşağıdaki cümlelerde kesme işareti niçin kullanılmıştır? Yazınız. 1. Yaz tatilinde Huzur Sokağı’nı tekrar okuyacağım. (.........................................................) 2. Sabah ola, hay’rola. (............................................................................................................) 3. Teyzem bu elbiseyi Paris’ten getirmiş. (..................................................................................) 4. Mustafa Kemal 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıkar. (..........................................................) 5. Hafta sonları İSMEK’in kurslarına gidiyor. (..........................................................................) 6. 21.45’ten sonra kasabada hayat âdeta durar. (..................................................................) 7. Babam 2015’te emekli oldu. (...................................................................................................) 170

Akıllı Ders Asistanı


NOKTALAMA İŞARETLERİ

Konu 9

Bilgi Asistanı Tırnak İşareti (“ ”) Konuşma Çizgisi (-) Köşeli Ayraç ([ ]) (Tırnak İşareti) - Kural

Örnek

Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi Barkın: “Yarın gel.” dedi. aktarılan sözler tırnak içine alınır:

Cümlede özellikle belirtilmek istenen ifadeler Dedem bize “göbel!” derdi. tırnak içine alınır:

Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları Yazın “Suç ve Ceza’yı” tekrar ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır: okuyacağım. (Konuşma Çizgisi) - Kural

Örnek

Frankfurt’a gelene herkesin sorYazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek duğu şunlardır: için kullanılır. – Eski şehri gezdin mi? – Goethe’nin evini gezdin mi?

(Köşeli Ayraç) - Kural

Örnek

Halikarnas Balıkçısı [Cevat ŞaAyraç içinde ayraç kullanılması gereken durumkir (1886-1973)] en güzel eserlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraç kullanılır: lerini Bodrum’da yazmıştır. Bibliyografik künyelere ilişkin bazı ayrıntıları Reşat Nuri [Güntekin], Çalıkugöstermek için kullanılır: şu, Dersaadet, 1922.

Etkinlik 17

Aşağıdaki cümleler noktalama işareti kullanılmadan verilmiştir. Bu cümleleri noktalama işaretlerini kullanarak yeniden yazınız.

1. Suç ve Ceza romanının yazarı Dostoyevski değil miydi

..................................................................................................................................................................................

.................................................................................................................................................................................

Hayır henüz gelmedi

..................................................................................................................................................................................

2. H  acı Süleyman köpeğine kızdı Senin burnun mu yok diye çıkışarak köpeğe söylendi 3.  Berlin İstanbul uçağı geldi mi

..................................................................................................................................................................................

4. Avni Fatih Sultan Mehmet 1494 - 1566 şair padişahlarımızdan biridir

..................................................................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

171


Konu 9 Etkinlik 18

NOKTALAMA İŞARETLERİ Aşağıda verilen metindeki boş parantezlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz.

Balkanların ortasında yer alan, Avrupa( )nın en genç ülkesi Kosova( )nın başken( ) tindeyiz( ) Şehirde Osmanlı Dönemine ait birçok cami( ) saat kulesi( ) evler( ) Kosova Savaşı( )nda şehit edilen Sultan I( ) Murat( )a ait türbe ise şehrin altı kilometre kadar dışındaki Mitroviça yolu üzerinde bulunuyor( ) Ayrıca Anadolu kasabalarını anımsatan Prizren ile İstiklal Marşı şairi Mehmet Akif( )in baba ocağı İpek kasabasına bağlı Suşitsa köyü de Kosova sınırları içerisinde yer almakta( ) Makedonya( )nın en önemli turizm merkezi Ohri, aynı adı taşıyan gölün hemen kıyısına kurulmuş( )

Etkinlik 19

Aşağıdaki cümleleri inceleyerek soruları cevaplayınız.

Cümleler 1. D  edem: “Çıplak gözle bakma güneşe, gözlerin bozulur evladım.” diye seslendi. 2. Ambalajlar ürünlerin ezilmesini, kırılmasını, kirlenmesini önler. 3. 2017 yılında Türk Dil Kurumunun 85. yılını mı kutlayacağız? 4. Adadaki koyunlar yılda bir kere toplanıyor, sayılıyor, kırkılıyor. 5. D  idem, okulun kütüphanesinde ders çalışırken arkadaşı Özlem’e cep telefonundan, “Türkçeden yarınki ödevimiz neydi?” diye mesaj atar. 6. Bağlar Mahallesi’nin girişindeki apartmanın 2’nci katındaki daireye taşınacağız. Sorular

a. İlk cümlede tırnak işareti niçin kullanılmıştır?

................................................................................................................................................................................. b. 2. cümlede virgüller niçin kullanılmıştır?

................................................................................................................................................................................. c. 3. cümlede nokta niçin kullanılmıştır?

................................................................................................................................................................................. d. 4. cümlede virgüller niçin kullanılmıştır?

................................................................................................................................................................................. e. 5. cümlede soru işareti niçin kullanılmıştır?

................................................................................................................................................................................. f. 6. cümlede kesme işaretleri niçin kullanılmıştır?

................................................................................................................................................................................. 172

Akıllı Ders Asistanı


Konu 9

NOKTALAMA İŞARETLERİ Etkinlik 20

Aşağıdaki cümleleri okuyarak soruları cevaplayınız?

1. Gitar, saz ve ut çalmasını biliyor. 2. Fatih’ler kolay, kolay yetişmiyor. 3. Karnem Orhan’da kalmış. 4. Yarın İngiliz’ce sınavı var.

a. H  angi cümlelerde virgül yanlış kullanılmış? (.................) b. H  angi cümlelerde virgül eş görevli sözcüklerin arasında kullanılmış? (.................)

5. Kar başladı, öğrenciler sevindi.

c. H  angi cümlelerde kesme işareti yanlış kullanılmış? (.................)

7. Stad 1965’te yapılmış.

d. H  angi cümlelerde virgül sıralı cümlelerin arasında kullanılmış. (.................)

6. Sürücüler HGS’ye geçiyor.

8. Aslı; kibar, sakin, dürüst bir öğrenci. 9. Kararımı verdim, tıp okuyacağım.

10. Karadeniz’de nüfus yoğun değildir.

Etkinlik 21

e. H  angi cümlelerde kesme işareti özel isimlere getirilen çekim eklerini ayırmak için kullanılmış. (.................)

Aşağıda verilen cümlelerdeki boş parantezlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz.

1. G  ökçeada( )da ve çevresindeki denizde yaşayan bazı canlılar( ) flamingo( ) orfoz( ) sinarit( ) uzunbacak( ) kızböceği( ) levrek( ) mercan( ) yunus( ) deniz kaplumbağa( ) sı( ) deniz çayırı( ) sünger( ) 2. İhsan Oktay Anar( )ın ( )Puslu Kıtalar Atlası( ) adlı kitabını 2( ) kez okuyorum( ) 3. İki şeyi çok seviyorum( ) basketbol oynamak( ) müzik dinlemek( ) 4. Öğretmen( ) ( )Yarın noktalama işaretlerini anlatacağım( )( ) demiş( ) 5. Şu tavsiyemi unutmayın( ) Erken kalkan her zaman kazanır( ) 6. P  olis( ) otobüse bindi ve yüksek sesle( ) ( )Lütfen herkes kimliklerini çıkarsın( )( ) dedi( ) 4. Buğu tüten kap ağızlarında kokulu( ) ince( ) mavi dumanlar yükseliyordu( ) 5. Ş  ekercinin kocaman vitrini önündeydiler( ) Vitrinde boy boy( ) kutu kutu şekerler( ) şekerlemeler( ) çikolatalar( ) 6. Y  unus( )un varlığa bakış açısını gösteren en çarpıcı mısralarından birisi ( )Yaradılanı hoş gör ( ) Yaradandan ötürü( ) dizeleridir( ) 5. Sınıf Türkçe

173


Konu 9 Etkinlik 22

NOKTALAMA İŞARETLERİ Aşağıdaki cümlelerde yanlış kullanılan noktalama işaretlerini örnekteki gibi yuvarlak içine alınız.

1. C  umhuriyet Dönemi hikâyecilerinden Sait Faik, (23 Kasım 1906-11 Mayıs 1954) Adapazarı-nda doğdu İstanbul-da öldü. 2. Ali’nin dedesi ağır, ağır çıkıyordu merdivenleri. 3. Arabamız tutarken Erciyes’in yolunu; “Hancı dedim, bildin mi Maraşlı Şeyhoğlu’nu?” 4. Gölün kıyısında, kuşlara gölgelik oluşturan salkım söğütler suya eğilmiş... 5. Uçağın Atatürk Havaalanı’ndan kaçta kalkacağını bilmiyorum? 6. O kadar hızlı(?) koştu ki yarışmada sondan birinci oldu. 7. Denize düşen yılana sarılır; demiş atalarımız. 8. Samsun’lu bir er, Atatürk’ün yanına gitmek için can atıyormuş. 9. Sıra arkadaşım “Saatler ne zaman ileri alınıyor.” diye sordu. 10. Türkçe öğretmeni Faruk Nafiz’in -Han Duvarları- şiirini okumaya başladı.

Etkinlik 23

174

Akıllı Ders Asistanı

Aşağıda verilen metindeki boş parantezlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz.


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

virgül (,) farklı görevde kullanılmıştır?

4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin

sonuna farklı bir noktalama işareti getirilmelidir?

A) Çayı demledi, kahvaltılıkları hazırladı.

A) Yörükler yaylaya çıkmıştır B) Tenis kaç kişiyle oynanır

B) Ömer, Tarık ve İdris kırlara gitmişler.

C) Belgeseli Doğa Rutkay seslendirmiş

C) Masal, fabl ve hikâyeler çocukların en sevdiği yazılardır.

D) İlk derste amaç-sonuç cümlelerini öğrendik

D) Tamir kutusundan vida, çivi, çekiç ve kerpeten çıktı.

2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde virgül (,) yanlış kullanılmıştır?

virgül (,) kaldırılırsa anlam değişir?

A) Konular sınava yetişmez, dedi. B) Yolun, sağına kocaman bir gökdelen yapmışlar.

A) Bu, arabanın bagajında unutulmuş.

C) Voleybol, basketbol ve futbol topla oynanır.

B) Telefon, en yaygın kullanılan iletişim aracıdır.

D) Çocuğu uyuttu, üstünü örttü.

C) Hayvanlar, tıpkı insanlar gibi temizliğe önem verir. D) Babam, eve geç geliyor.

6. Terzinin masasında neler yoktu

ki( ) düğmeler( ) iğne( ) iplik( ) makas( )

3. Diploma notunu hatırlıyor musun ( )

Bu cümlenin sonuna aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi getirilmelidir? A) Virgül ( , )

Bu cümledeki boş parantezlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir? A) (:) (,) (,) (,) (...)

B) Soru işareti ( ? )

B) (;) (,) (,) (,) (.)

D) Nokta ( . )

D) (:) (,) (,) (,) (.)

C) Ünlem işareti ( ! )

C) (:) (,) (,) (,) (?)

5. Sınıf Türkçe

175


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin

10. Aşağıdakilerin hangisinde kısa çiz-

A) Astronotlar uzayda özel beslenir

A) Kadıköy-Kartal metrosu hâlâ indirimli.

sonuna farklı bir noktalama işareti getirilmelidir?

gi yanlış kullanılmıştır?

B) Okula servisle gidip geliyor

B) Dış dünyayı algılarken beş duyu organından yararlanırız.

C) Annem sabit hatta geçti

C) Peynir Erzurum-dan gelmiş.

D) Ben dizi izlemeyi, kardeşim ise çizgi film izlemeyi

8. Aşağıdakilerin hangisinde kesme işareti yanlış kullanılmıştır? A) Japon’lar

B) Manisa’da

C) Ahmet’e

D) Özlem’in

D) “Bak-” fiili kullanıldığı cümleye göre farklı anlam kazanır.

11. Rusya’dan bir grup bilim insanı,

Sibirya’nın güneyinde Buzul Çağı’ndan kalma binlerce tohum bulmuş.

Bu cümlede kullanılan noktalama işaretleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Kesme işareti, özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılmış. B) Kısa çizgi, kelimenin kök ve eklerini ayırmak içi kullanılmış.

9. Edirne( )yi fetheden Türk savaş-

C) Nokta, anlamca tamamlanmış cümlenin sonunda kullanılmış.

çılarından kırk yiğit( ) savaşa savaşa Edirne( )nin batısında bir çayırlığa geldiler. Çimenler diz boyu( ) içinde en ufak bir taş bile yok( )

Bu cümledeki boş parantezlerden birine aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi getirilemez? A) Virgül (,)

B) Soru işareti (?) C) Nokta (.)

D) Kesme işareti(’)

176

Akıllı Ders Asistanı

D) Virgül, yüklemden uzak düşen özneden sonra kullanılmış.

12. Vay, yeni telefonun harikaymış( )

Bu cümledeki boş paranteze aşağıdaki noktalama işaretlerinin hangisi getirilmelidir? A) Virgül (,)

B) Soru işareti (?)

C) Nokta (.)

D) Ünlem (!)


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 1. Aşağıdakilerin hangisinde yanlış bilgi verilmiştir?

4. Menekşe Hanım konuşmasını Yunus Emre( )nin “Gelin tanış olalım ( ) İşi kolay kılalım ( ) Sevelim( ) sevilelim ( ) Dünya kimseye kalmaz.” dizeleriyle bitirdi.

A) Alıntı cümleleri tırnak işareti içinde verilir. B) Kelimeler hecelerine ayrılırken aralarına kısa çizgi konur.

C) Acı, sevinç, korku gibi duyguları ifade eden cümlelerin sonuna soru işareti konur. D) Konuşma cümlelerinin başına uzun çizgi konur.

2.

I. Maçın 2. yarısı oynanıyor. II. Şiir, serbest ölçüyle yazılmış. III. İlaçları Dr. Hidayet Bey yazdı.

Numaralandırılmış cümlelerde noktanın kullanım yerlerinden hangisi örneklendirilmemiştir?

A) Bazı kısaltmalardan sonra kullanılır. B) Sayılardan sonra sıra belirtmek için kullanılır.

C) Anlamca tamamlanmış cümlelerin sonunda kullanılır.

Bu parçadaki boş parantezlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir? A) (’) (-) (-) (,) (-) B) (’) (/) (/) (,) (/)

C) (-) (/) (/) (,) (/) D) (’) (.) (.) (.) (.)

5. Aşağıdakilerin hangisinde nokta yanlış kullanılmıştır?

A) Kanun T.B.M.M.’de kabul edildi. B) Randevuyu 18.30’a mı aldın? C) Fareler peyniri çok sever.

D) Filmin 3. serisi çok beğenildi.

D) Saat ve dakikanın arasında kullanılır.

3. Savaşçılar çimenlere uzanıp biraz

dinlendiler. İçlerinden birisi( )( ) Gelin güreş tutalım, tam güreş tutulacak yer( )( ) dedi.

Bu parçadaki parantezlere sırasıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri getirilmelidir? A) (:) (“) (.) (”) B) (:) (“) (...) (“) C) (:) (-) (.) (-) D) (:) (“) (?) (”)

6. Aşağıdakilerin hangisinde noktalama hatası yoktur?

A) Yazın Rus’lar akın akın Antalya’ya gelir. B) Rüzgâr ılık, ılık esiyor.

C) Buzulllar eriyor, penguenler zor durumda kalıyor.

D) Bulmacayı nasıl çözdüğümü ben de anlamadım? 5. Sınıf Türkçe

177


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 7. Aşağıdaki yay ayraçlardan hangisine farklı bir noktalama işareti getirilmelidir?

A) Açıl susam() açıl!

B) Mirsat( ) Bahar ve Çağla sınıf başkanlığına aday oldular.

10. İçimde müthiş bir heyecan (I) Otobüs gittikçe hızlanıyor (II) Önümüzde geniş bir ova (III) Ovalarda pamuk tarlaları (IV)

C) Evet( ) konuyu çok iyi anladım.

Bu metindeki kaç numaralı boşluğa farklı bir noktalama işareti getirilmelidir? A) I 

D) Haber 17( )30’da ajanslara düştü.

B) II 

C) III 

D) IV

11. 17.09.2017 tarihinde boş yeri8. Alçak yerde yatma (I) sel alır (II) yüksek yerde yatma (III) yel alır (IV)

niz var mı?

Bu cümledeki kaç numaralı yay ayraca noktalı virgül (;) getirilmelidir? A) I 

B) II 

C) III 

Bu cümledeki noktaların yerine aşağıdakilerden hangisi kullanılabilir? A) Kesme işareti (’) B) Kısa çizgi (-)

D) IV

C) Eğik çizgi (/) D) Virgül (,)

9. Torbalara arpa koymak, yemlik-

lere ot doldurmak en eğlenceli bir oyundu bizim için.

12. Ara sözlerin başında ve sonunda

Bu cümlede virgülün kullanımıyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

A) Cümle içinde ara sözleri ayırmak için konmuştur.  B) Yüklemden uzak düşmüş özneyi belirtmek için konmuştur. 

C) Eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konmuştur.  D) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konmuştur.

178

Akıllı Ders Asistanı

virgül kullanılır.

Aşağıdakilerin hangisinde buna örnek vardır? A) Kış geldi, havalar soğudu, sobalar kuruldu.

B) Turşu; biber, havuç, lahana gibi malzemelerden yapılır. C) Asla, bu teklifi bir daha duymayayım. D) Bina, Haydarpaşa Garı, dönemin sadrazamı tarafından yapılmış.


EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Konu 10

Bilgi Asistanı Hikâye - Masal

Masal

Hikâye

Tanım Yaşanmış veya yaşanması mümkün bir olayı ayrıntıya girmeden anlatan yazı türüne hikâye (öykü) denir.

Yer, zaman ve kişiye bağlı olarak anlatılır.

Tanım

Özellikleri

Olağanüstü olayların olağanüstü kahramanlarla anlatıldığı, halkın ağzından kuşaktan kuşağa sürüp gelen yazı türüne masal denir.

Etkinlik

1

Serim, düğüm, çözüm bölümlerinden oluşur. Yer ve zaman bellidir.

Romana göre kısadır, kişi sayısı azdır.

Tekerlemeyle başlar.

Dev, cin, peri gibi hayali kahramanlar vardır. Olağanüstü olaylar anlatılır. Yer ve zaman belli değildir.

Yukarıdaki bilgilere göre aşağıda verilen metinler hangi yazı türünden alınmıştır? Belirtilen yerlere yazınız.

Bir gün usta çırağını köye tuz almaya gönderdi. Çırak ustasının söylediği gibi tuzu alıp döndü. Usta bir bardak su getirmesini söyledi. Çırak bir bardak suyu da getirdi. Usta, “Şimdi o tuzu suyun için at.” dedi. Çırak, ustasının söylediğini yaptı. Sonra usta “Şimdi o suyu iç.” dedi. Çırak suyu içti ve tabii ki içer içmez de tükürdü. Öfkeyle ustasına bakarken usta “Nasıldı tadı?” diye sordu. Çırak nefretle, “Çok acı” dedi.

Özellikleri

Bir gün Keloğlan odun kesmek için ormanın yolunu tutar. Giderken “İmdaat, beni kurtarın!” diye bir ses duyar. Sağına bakınırken bir de ne görsün! Toprağın üstünde bir balık “İmdaat, beni kurtarın!” diye bağırıyor. Keloğlan balığı suya atar. Balık: – Keloğlan, hayatımı kurtardığın için sana hediye vermek istiyorum. Dağdan dönüşte bana uğra, sana bir şey söyleyeceğim, der.

· 5. Sınıf Türkçe

179


Konu 10

EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Şiir

Fabl

Bilgi Asistanı Fabl - Şiir Tanım

Özellikleri

Tanım

Özellikleri

Kişileştirme ve konuşturmaya başvurulur. Kahramanları genellikle hayvanKahramanları insan dışındaki varlıklardır. lardan seçilen, sonunda ders verÇevre ve insanlar ayrıntılı şekilde betimlenir. meyi amaçlayan edebî türdür. İnsanlara ders vermek için yazılır.

Dizelerden (mısra) oluşur. Şiir; duygu, düşünce ve hayallerin coşkulu, ahenkli bir şekil- Duygu yoğunluğu vardır. Genellikle mısraların sonlarında ses uyumu de dile getirilmesidir. vardır.

Etkinlik

2

Yukarıdaki bilgilere göre aşağıda verilen metinler hangi yazı türünden alınmıştır? Belirtilen yerlere yazınız.

· Ninniyle salladın beni

Sinek ise hiç altta kalmadan aslana savaş ilan etmiş: “Sen krallık unvanınla beni korkutacağını mı sandın? Öküz senden daha iri olduğu halde, benden öyle korkuyor ki...

Şefkatle kolladın beni Sevginle bağladın beni Güzel yurdum, güzel yurdum

¸

Ağaçta nöbet bekliyormuş horoz. Tilki yanaşmış güler yüzle:

— Kardeş, demiş; müjde! Savaşanlara son verildi, son! Barış odu bütün dünyada. Haberi yaymaya geldim,İn aşağı da öpüşelim.

180

Akıllı Ders Asistanı

Bir gün aslan bir sineğe kızıp bağırmıştı: “Defol git, cılız sinek!”

¹

Bu eller miydi masallar arasından Rüyalara uzattığım bu eller miydi Arzu dolu, yaşamak dolu Bu eller miydi resimleri tutarken uyuyan


EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Konu 10

Bilgi Asistanı Tiyatro - Dilekçe

Tiyatro

Tanım

Karşılıklı konuşma vardır. Sahnelenmek için yazılan edebî Konuşanın durum ve hareketleri yay ayraç metinlere tiyatro denir. içinde verilir.

Örnek

Dilekçe

Özellikleri

Kuralları

15 Ekim 2014

İSKİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE İSTANBUL Su faturamın neden çok yüksek geldiğini öğrenmek istiyorum. Saygılarımla arz ederim. Çarşı Sok.

No: 10/1 Beyoğlu/İstanbul

Etkinlik

3

Ömer Fötür Ömer Fötür

Tarih sağ üst köşeye yazılmalı. Sorun hangi kurumu ilgilendiriyorsa dilekçeye ona hitap edilerek başlanmalıdır. Konu metninde sorun/durum ya da dilek kısa ve açık olarak ifade edilmelidir. Sağ alt köşeye imza atılmalı. İmzadan sonra dilekçeyi yazan kişinin adı, soyadı yazılmalı. Sol alt köşeye adres yazılmalı.

Aşağıdaki dilekçe örneğini inceleyiniz. Verilen bilgilere göre nerelerde yanlışlıklar yapılmıştır? Yandaki boşluğa yazınız?

10 Mart 2005 Atatürk İlkokulu Genel Müdürlüğüne İstanbul Okulun düzenleyeceği izcilik kampına katılmak istiyorum. Saygılarımla arz ederim. Yolcu Sokak No: 12/10

Afife Söğüt Afife söüt

Tuzla/İstanbul

5. Sınıf Türkçe

181


Konu 10 Etkinlik

EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI 4

Aşağıda verilen bilgiler doğruysa kutucuğa “D”, yanlışsa “Y” yazınız.

1) Şiirler düz cümlelerden oluşur. 2) Masallarda hayali olaylar anlatılır. 3) Hikâyede yer ve zaman belirgindir. 4) Dilekçelerde adres sağ alt köşeye yazılır. 5) Hikâyede gerçekleşebilir olaylar anlatılır. 6) Fabllar tekerlemeyle başlar, tekerlemeyle biter. 7) Hikâye ve fablda olay örgüsü vardır. 8) Dilekçede tarih sağ üst köşeye yazılır. 9) Fabllarda kişileştirme ve konuşturma söz sanatları vardır. 10) Masallarda olağanüstü kahramanlar bulunur.

Etkinlik

5

Aşağıdaki dilekçelerde noktalı yerleri doldurunuz.

182

.......................

.......................

......................................... Müdürlüğüne ....................

......................................... Müdürlüğüne ....................

......................................................................... ........................ Saygılarımla arz ederim.

......................................................................... ........................ Saygılarımla arz ederim.

...................... ...................... ......................

...................... ...................... ......................

Akıllı Ders Asistanı

.................. ...................

.................. ...................


EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Konu 10

Bilgi Asistanı Söz Sanatları Abartma (Mübalağa): Bir şeyin olduğundan çok büyük ya da küçük gösterilmesine abartma denir. Örneğin “Bugünlerde o kadar yoğunum ki başımı kaşıyacak vaktim yok.” cümlesinde abartma yapılmıştır. Çünkü insan ne kadar yoğun olursa olsun başını kaşıyabilir.

Etkinlik

6

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde abartma yapılmıştır? İşaretleyiniz.

n 1.

Konser alanı mahşer yerinden farksızdı.

n 3.

Yazın Eminönü ve Kapalı Çarşı turist kaynıyor.

n 5.

Üniversite sınavlarına hazırlanan ablam günde iki yüz soru çözüyor.

n 2. n 4. n 6.

Dizi dün gece reyting sıralamasında 1. oldu.

O, “ateş” deyince hepimizi yakar, “su” deyince ferahlatırdı. Bu sözler karşısında herkes dondu kaldı.

n 7.

Konuşmalarını bütün dünya duyuyor, biraz yavaş konuş lütfen!

n 8.

Yeni tarifemde sınırsız İnternet var.

Etkinlik

7

Aşağıdaki olayda neleri abartılı buluyorsunuz? Yazınız.

İki arkadaş çantalarını ve eşyalarını alıp dağ, dere, tepe gezmeye çıkarlar. Keyifle yol devam ederken bir bahçeye denk gelirler. Arkadaşlardan biri heyecanla: “Bahçedeki kabaklar ne kadar büyükler değil mi?” der. Öteki: “Bu da büyük mü, ben bir defasında bu bahçe kadar büyük kabak gördüm.” der. Mesleği bakırcılık olan diğer arkadaş:

– Biliyor musun, şu gördüğün apartman kadar büyük tencere sipariş ettiler. Altı ay uğraştım, sonunda yaptım, der Diğeri ise: “Hadi canım, o kadar büyük tencereyi kim ne yapsın?” der. Bakırcı şöyle devam eder:

Bilmem, belki senin gördüğün o bahçe kadar büyük kabağı pişireceklerdir. ...................................................................................................................................................................... ...................................................................................................................................................................... ........................................................................................................................................................................ 5. Sınıf Türkçe

183


Konu 10

EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Bilgi Asistanı Söz Sanatları Kişileştirme: İnsan dışındaki varlıklara insana ait özelliklerin verilmesine kişileştirme (teşhis) denir. Örneğin “Eski ev hâlâ gurbete giden sahibinin yolunu gözlüyor.” cümlesinde kişileştirme yapılmıştır. Çünkü yolunu gözlemek insana özgü bir özelliktir. Bu özellik eve verilerek ev kişileştirilmiştir.

Etkinlik

8

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde kişileştirme yapılmıştır? İşaretleyiniz.

1. n Sabahları kuşlar konser veriyor doğaya.

2. n Karınca başta biraz nazlanmış, yardım etmek istememiş ağustos böceğine.

3. n Dedemden kalma saat hâlâ çalışıyor.

4. n Hırçın dalgalar sahilleri dövüyor aralıksız.

5. n Arabamızın ön tekerleklerinden gıcırtı geliyor. 6. n Tilkinin aklına yine bir kurnazlık gelmiş.

7. n Serçe ürkek ürkek bir su alıyor, bir çevresine bakınıyormuş. 8. n Bulutların ağlaması yeşilliklerin gülmesine yol açar. 9. n Buruşturulup bir köşeye atılan kâğıtlar inliyordu. 10. n Telefonumun alarmı altı buçukta çalmaya başladı.

Etkinlik

9

Aşağıdaki şiirde hangi varlıklara insana ait özellikler verilmiştir? Yazınız.

Ay, olanca parlaklığı ile karşıladı küçük serçeyi.

Yıldızlar serçeden önce toplanmışlardı Ay’ın çevresine. Dans ediyor, şölen yapıyorlardı. Küçük serçe için yanıp sönüyor, Göz kırpıyorlardı yeryüzüne,

Selam söylüyorlardı küçük serçenin küçük dostlarına. Serçe mutluydu, Ay mutluydu. Yıldızlar mutluydu.

Hep birlikte gülümsediler sevinçle. Hatta bazı yıldızlar kayarak, İndiler yeryüzüne.

Gökyüzünden selam götürdüler. 184

Akıllı Ders Asistanı

Kişileştirilenler . .............................................. . .............................................. . .............................................. . .............................................. . .............................................. . ..............................................


Konu 10

EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI Bilgi Asistanı Söz Sanatları

Konuşturma (İntak): İnsan dışındaki varlıkların insan gibi konuşturulmasıdır. Örneğin, Tilki. “Hayvanlar arasında barış oldu, in aşağı da sarılıp kucaklaşalım.” demiş horoza, cümlesinde konuşturma yapılmıştır. Çünkü konuşma özelliği olmayan tilki insan gibi konuşturulmuştur.

Etkinlik 10

Aşağıdaki cümlelerin hangilerinde konuşturma vardır? İşaretleyiniz.

1. ( ) Elma “Amasya elmasıyım / Meyvelerin başıyım.” diyerek kendini tanıttı. 2. ( ) Papağan “Hoş geldiniz.” deyince misafirler şaşırdı.

3. ( ) Garajdaki araçları bir türlü uyku tutmadı, onlar da sabaha kadar sohbet ettiler.

4. ( ) “Soğuklara dayanamam, beni de alın yanınıza.” diye yalvardı yaralı göçmen kuş.

5. ( ) Benim bir fikrim var, diye söze karıştı tecrübeli tavşan.

6. ( ) Sabırla dinledi bütün hayvanları baykuş.

7. ( ) Sürekli ayak altındayım, diye yakındı eski paspas. 8. ( ) Kral aslan alınan karaları yüksek sesle okuyarak paylaştı ormandaki hayvanlarla. 9. ( ) Akşam bize misafir gel, seni en iyi şekilde ağırlarım, demiş leylek.

Etkinlik 11 Aşağıdaki dörtlüklerde hangi varlıklar konuşturulmuştur? Yuvarlak içine alınız.

Arı sordu: “Şen kelebek,

Adımdır mandalina,

Çiçeklere seslenerek

Pek sevimli meyveyim

Neden böyle süslenerek,

Sağlık veririm sana.

Uçuyorsun benek benek?”

Bol bol yiyin bakalım.

Kelebeğin güldü yüzü:

Ben küçücük bir ağacım

Güzel gülü kokluyorum

Topraklar tüterken görün

Benim ilkbaharın süsü. Aldım elbise ölçüsü.

Yurdumun bir bahçesinde Dallar da çiçeklensin de

5. Sınıf Türkçe

185


Konu 10

EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Bilgi Asistanı Söz Sanatları Benzetme (Teşbih): Nitelikçe zayıf olan bir varlığın nitelikçe güçlü olan bir varlığa benzetilmesidir. Benzetme yapılırken genellikle “gib, tıpkı, kadar, âdeta, andırıyor, döndü” kelimeleri kullanılır. “Pamuk işçileri karınca gibi çalışıyor.” cümlesinde pamuk işçileri çalışkanlık bakımından karıncaya benzetilmiştir.

Etkinlik 12

Aşağıdaki cümlelerde hangi varlıklar birbirine benzetilmiştir? Karşılarındaki parantezlere yazınız.

1. Çocuklar havuzda balık gibi yüzüyor. (..........................................) 2. Fethiye cennet kadar güzel yer. (..........................................) 3. Kağan tıpkı dayısı. (..........................................) 4. İtalya’nın haritadaki görüntüsü çizmeyi andırıyor. (..........................................) 5. Sporcu çekirge gibi sıçrayarak barikattan atladı. (..........................................) 6. Sinirlenince keman kaşları çatılır, alnı kırış kırış olurdu. (..........................................) 7. Baba evin direğidir, olmazsa olmazıdır. (..........................................) 8. Kömür gözleriyle bize bir şeyle anlatmaya çalışıyordu. (..........................................) 9. Uçak gökyüzünde âdeta bir kartal gibi süzülüyor. (..........................................) 10. Sınıfı pazar yerine çevirdiniz, biraz yavaş konuşun lütfen . (..........................................)

Etkinlik 13

Aşağıda verilen kelimeleri kullanarak benzetme anlamı taşıyan cümleler kurunuz.

1. Tıpkı

:............................................................................................................................................................

2. Kadar

:............................................................................................................................................................

3. Gibi

:............................................................................................................................................................

4. Aynı

:............................................................................................................................................................

5. Âdeta

:............................................................................................................................................................

6. Döndü :............................................................................................................................................................ 7. Andırıyor:............................................................................................................................................................ 8. Çevirdi :............................................................................................................................................................ 186

Akıllı Ders Asistanı


Konu 10

EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Aşağıdaki dizelerde hangi söz sanatlarına başvurulmuştur? Altlarındaki boş parantezlere yazınız.

·

Kuşlar mutlu şarkısını

Söğüt giz fısıldar, sayıklar meşe

Hep dalımda söylerler €.......................................................................

¸

Ayık düş görür, her bucak her köşe €.......................................................................

¹

Ömrüm bir tarladır mahsulü çile

Saat her çalısında tekrar eder:

Gül bin cilve eder garip bülbüle

€.......................................................................

º

“Ne yaptın tarlanı, nerde hasadın?” €.......................................................................

»

Kavak el çırparak, söğüt sarkarak

Bir ah çeksem dağı taşı eritir

Çay, ırmak koşarlar düşüp kalkarak €.......................................................................

€.......................................................................

Metindeki numaralandırılmış cümlelerde hangi söz sanatlarına başvurulmuştur? Numaraları yandaki söz sanatlarının altına yazarak belirtiniz.

Bizde sözlükler, kütüphanelerin en kuytu köşelerinde uyuklayarak ömür tüketirler. (2) Günler ve geceler boyu, sırtlarında bir insan elinin sıcaklığını hissetmenin hayallerini kurarlar. (3) “Bilinmedik bir kelime çıksın da hatırlanalım.” diye dua eder dururlar. (4) İki kapak arasında toplanmış eski, yeni; yerli, yabancı binlerce kelime, eğlenceli oyunlar icat eder. (5) En azından hayat hikâyelerini birbirlerine anlatarak vakit geçirirler.

Abartma

Benzetme

(1)

Kişileştirme

Etkinlik 15

Gözüm yaşı değirmeni yürütür.

Konuşturma

Etkinlik 14

Sözlükler iki kapakları arasında mucizevi hadisenin hamurunu saklarlar. (7) Birer arı kovanıdır onlar. (8) Binlerce kelime, arı oğulu gibi vızırdayıp durur sayfalarında. (9) Sonra uçuşur kelimeler oradan. (10) Kim bilir kimlerin diline konar, rengi ve tadı başka başka ne ballar yaparlar? (6)

5. Sınıf Türkçe

187


Aşağıdaki şiiri söz sanatları bakımından mısra mısra inceleyiniz.

Ne zaman uyanıp baksam (1)

Kulağını büke büke(13)

‘’Sakın durma, çalış’’ derim(14)

Kırmızı şen saatime(2)

Söz dinleyip seke seke(15)

Ağustos böceği gibi (3)

Gider oturur yerine(16)

Gülüyor hep gözlerime(4) Akşam göz kırpar bakarken(5) Tik tak ninnisi yatarken(6) Bir çığlık ki sabah erken(7) Aldırmıyor sözlerime(8) Yuta yuta hep zamanı(9) Davul gibi şişmiş karnı(10) Küçücüktür bacakları(11) Zıplar gerine gerine(12)

............................................................................................... ............................................................................................... ............................................................................................... ............................................................................................... ............................................................................................... ............................................................................................... ...............................................................................................

CÜMLELER 1

Güneş, durgun denizin üzerinde, altın sarısı ışıklarıyla parıldıyordu.

3

Gölün suları ayna gibi duru, dupduruydu.

2 4 5 6 7 8 9

Martı bir tüy bir kemik kalmıştı.

Gündüz, Ağrı’nın bulutlarla dansı başlıyor. Karnı küp gibi şişti.

Şehir Japon ressamlarının kaleminden çıkmış bir tablo gibi. Doğubeyazıt’ta sihirli bir masal gibi her şey...

Başı saat sarkacı gibi sürekli bir o yana bir bu yana sallanıyor. Dağ nefes alıyor, duman üflüyor göğe doğru.

10 Ballıgöl’ün suyu tatlıdır, bal gibidir. 188

Akıllı Ders Asistanı

Konuşturma

Aşağıdaki cümlelerde hangi söz sanatlarına başvurulmuştur? İşaretleyiniz? Kişileştirme

Etkinlik 17

...............................................................................................

Benzetme

Etkinlik 16

EDEBÎ TÜRLER VE SÖZ SANATLARI

Abartma

Konu 10


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 1. Vaktiyle, bir adam Harun Reşid’e

gelir, izin alıp marifetini gösterir. Adam, bir çuvaldızın gözünden kırk tane iğneyi uzaktan atıp geçirir. Görenler onun bu ustalığına şaşar kalırlar. Harun Reşid, bu adama: “Kabiliyetini böyle boş yere harcayacağına, faydalı bir işte çalışsaydın, insanlığa daha faydalı olurdun.” der.

4. Tilki kaptan çıkmış yola

Uzun boynuzlu dostu tekeyle.

Tilkiyse, malum, malın gözü.

Bu parça aşağıdaki metin türlerinden hangisine örnektir? A) Masal

B) Tiyatro

C) Hikâye

D) Fabl

5.

2. Kahramanları genellikle hayvanlardan seçilen, sonunda ders vermeyi amaçlayan edebî türdür.

C) Masalın

D) Fablın

lar hakkında yanlış bilgi verilmiştir?

İnmek zorunda kalmışlar kuyuya İçtikçe içmiş ikisi de şapır şupur.

Bu parça aşağıdaki metin türlerinin hangisinden alınmıştır? A) Fabldan

B) Masaldan

C) Hikâyeden

D) Tiyatrodan

Gerçekleşebilir olaylar anlatılır. Yer ve zaman belirgindir.

Yukarıda özellikleri verilen edebî tür aşağıdakilerden hangisidir? A) Tiyatro

B) Masal

C) Fabl

D) Hikâye

6. Annenden öğrendiğinle yetinme

Çocuğum, Türkçeni geliştir

Durgun göllerimizce duru

3. Aşağıdakilerin hangisinde masal-

İki ahbap öyle susamışlar ki yolda

Kahramanları insanlardır.

Yukarıda, seçeneklerdeki edebî türlerden hangisinin tanımı yapılmıştır? A) Tiyatronun B) Hikâyenin

Teke alığın biriymiş sözün doğrusu

Dilimiz öylesine güzel ki

Akarsularımızca coşkulu

Bu şiirde Türkçe nelere benzetilmiştir?

A) Yer ve zaman belirsizdir.

A) Göllere - Akarsulara

C) Gerçekleşebilir olaylar anlatılır.

C) Anneye - Akarsulara

B) Tekerlemeyle başlar.

D) Hayali kahramanlar yer alır.

B) Göllere - Anneye D) Göllere - Çocuğa

5. Sınıf Türkçe

189


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 1 7. Ali: Çocuklar, Necla ile Ersin tam

bir haftadır birbirleriyle dargın.

10. Tilki kediye durmadan ne kadar

kurnaz olduğunu anlatıyormuş.Söylediğine göre düşmanları onu alt edemezmiş çünkü onlardan kurtulacak bir sürü oyun ve hile bilirmiş. Kedi biraz da utanarak: “Ben fazla oyun bilmem ki! Bir tek yol bilirim: o da kaçmaktır.” demiş.

Osman: Ya, ya… Ölsek barışmayız, diyorlar.

Nuri: Arkadaşlar ne yapalım edelim, şunları barıştıralım.

Abidin: Haydi Osman gidelim, sen Necla’yı getir, ben de Ersin’i. Bugün bu işi bitirelim. (İki çocuk gider.)

Bu parça aşağıdaki metin türlerinin hangisine örnektir? A) Fabla

B) Romana

C) Masala

D) Tiyatroya

Bu parça aşağıdaki metin türlerinin hangisinden alınmıştır? A) Hikâyeden

B) Fabldan

C) Masadan

D) Fıkradan

11. Fidan boylu bu genç kahraman 1961’de Kırklareli’nde doğmuş.

8. Kalmadı göklerin gülümsemesi

Yağmur halinde indi toprağa

Hüznün zaferine mevsim

Sarı avuçlarıyla alkış tutuyor Bu şiirde hangi varlıklar kişileştirilmiştir? A) Gökler - mevsim

D) Toprak - mevsim

190

B) Kişileştirme

C) Abartma

D) Konuşturma

içinde. Ben deyim şu ağaçtan, siz deyin şu yamaçtan, uçtu uçtu bir kuş uçtu, kuş uçmadı, Gümüş uçtu. Gümüş uçmadı, Memiş uçtu. Uçar mı, uçmaz mı demeye kalmadı, anam düştü eşikten, babam düştü beşikten.

C) Gökler - avuç

anlatılmaz?

A) Benzetme

12. Evvel zaman içinde, kalbur saman

B) Yağmur - mevsim

9. Aşağıdakilerin hangisinde bir olay

Bu cümlede hangi söz sanatına başvurulmuştur?

Aşağıdaki metin türlerinden hangisi bu tekerlemeyle başlar?

A) Masal

B) Makale

A) Tiyatro

B) Masal

C) Günlük

D) Fabl

C) Fabl

D) Hikâye

Akıllı Ders Asistanı


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 2 1. (I) Sonbaharın gelmesiyle gözle

görülür bir değişim kendini gösteriyor. (II) Özellikle ağaçlardaki değişim, bunun en belirgin örneği olarak karşımıza çıkar. (III) Yapraklarından ayrılmak zorunda olan hüzünlü ağaçlar... (II) Yol kenarlarını bir halı gibi örten sararmış yapraklar...

4. Rüzgâr çıkar, uçar yapraklar

Türkü söyler buluta kıraç topraklar

Bu şiirde hangi söz sanatına başvurulmuştur? A) Benzetme

B) Kişileştirme

C) Abartma

D) Konuşturma

Metindeki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde kişileştirme yapılmıştır? D) IV

5. Aşağıdakilerin hangisinde cümle-

2. Aşağıdakilerin hangisinde söz sa-

A) Sınıfın duvarları dikkat kesilmiş Türkçe öğretmeninin okuduğu şiiri dinliyordu. (Kişileştirme)

A) I 

B) II 

C) III 

deki söz sanatı parantez içinde yanlış verilmiştir?

natı yoktur?

B) Kestane rengi saçları topuklarına kadar uzamıştı. (Abartma)

A) Utanınca yanakları elma gibi kızarırdı.

C) Tüylerin çok güzel, kim bilir sesin de ne kadar güzeldir, demiş tilki. (Konuşturma)

B) Yıldızlar göz kırpıyordu Can’a.

C) Bir fırın ekmek yesem doymam. D) Bulmacayı postacı çözdü.

3. Çiçek olur açılırım

Mercan gibi saçılırım

Şurubuma doyulmaz

Hastaya nar sorulmaz Bu dörtlükte hangi varlık konuşturulmuştur?

D) Çiçeklenen ağaçlar gelinlik giymiş genç bir kızı andırıyor. (Benzetme)

6.

I. Sanırım görmediniz II. Şimdi şuradan geçti III. Yazık görmediyseniz IV. Böcek gibi güzeldi

A) Çiçek

B) Nar

Şiirdeki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde benzetme yapılmıştır?

C) Mercan

D) Şurup

A) I 

B) II 

C) III 

D) IV

5. Sınıf Türkçe

191


KONU DEĞERLENDİRME TESTİ • 7. (I) Denizlerde bazı canlılar yaşar.

(II) Kimi dikenli... (III) Kimi koca kafalı... (IV) Kimi gül dudaklı...

10. Aşağıdaki şiirlerin hangisinde pa-

rantez içinde verilen söz sanatı yoktur?

A) Bir sarmaşık uyanıyordu uykusunda/Geriniyordu bir eski duvarın sıvasında (Kişileştirme)

Numaralandırılmış cümlelerin hangisinde bir söz sanatına başvurulmuştur? A) I 

B) II 

C) III 

B) O çay ağır akar, yorgun mu bilmem / Mehtabı hasta mı, solgun mu bilmem. (Abartma)

D) IV

C) Dal bir gün dedi ki tomurcuğuna / İçimde kanayan yara gibisin. (Konuşturma)

8. Aşağıdakilerin hangisinde kişileştirme yapılmıştır?

D) Yüzün çiçeklerin en güzelidir /

A) Köpek, sahibiyle her gün iki kez yürüyüşe çıkıyor.

B) Yürüyüşler sırasında çevreye atılmış plastik şişeleri bularak sahibine getiriyor. C) Bu çevreci köpek plastik şişeleri bulmayı kendine iş edinmiş.

D) Şişeleri bazen toprağı kazıp çıkarıyor, bazen de çalılıkların arasından topluyor.

9. Aşağıdakilerin hangisinde konuşturma yapılmıştır?

A) Yünlü yaprak bitleri, dallara takılmış pamuk parçaları gibi görünür.

B) Karıncalar, tıpkı bir sürüyü güden çoban gibi yaprak bitlerini bir araya toplar. C) Bazı yaprak bitlerinin vücutları beyaz liflerle kaplıdır.

D) Benim adım yaprak biti, pek severim bitkileri.

192

Akıllı Ders Asistanı

Gözlerin bilinmez bir diyar gibi

(Benzetme)

11. Dakikada, on milyon işlem yapar

Klavye, kalem gibi yazı yazar Monitör; bilgileri hemen sunar Arı peteğine bal, o bilgi saklar Evimde ilim pencerem, bilgisayar

Şiirde hangi varlıklar birbirine benzetilmemiştir? A) Klavye-Kalem

B) Bilgisayar-ilim penceresi C) Bilgisayar-arı

D) Monitör - bal

12. “Orada her mevsim bahar, ora-

da renk hep yeşildir / Mesut kuşlar ötüşür şeftali dallarında” dizelerinde hangi varlığa insana ait özellik verilmiştir? A) Bahara

B) Kuşlara

C) Şeftalilere

D) Mevsime


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

1. Dönem

...........................................................................................................................

1. Yazılı Numara:

PUAN .............................................................................

Dünyamızdaki doğal kaynakların çoğu sınırlı. Bu durum insanları kaynakların daha verimli kullanılmasını sağlayacak yeni fikirler, yeni yöntemler bulmaya zorluyor. Bu fikirlerden biri de yeşil evler yapmak. Yeşil evlerin yapımında geri dönüştürülebilir malzemeler kullanılıyor, bu evlerde enerji gereksinimi olabildiğince yenilenebilir kaynaklardan karşılanıyor. Ayrıca atıkların çoğu yeniden kullanılabilir hâle getiriliyor. Pencere ve duvarlar ısı yalıtımlı olduğundan evde, kışın ısı kaybı, yazın da sıcaklık artışı engellenmiş oluyor. Bu da ısıtma ve soğutma işlemleri için daha az enerji kullanılmasını sağlıyor. Elektrik enerjisi kullanımını azaltmak amacıyla klima, buzdolabı, çamaşır makinesi gibi elektrikli ev aletlerinin daha verimli olanları, yani daha az elektrik ve su tüketenleri tercih ediliyor. A. Aşağıdaki soruları parçaya göre cevaplayınız. 1. Metnin konusu nedir? Yazınız. (4 Puan)

2. Bu metnin başlığı sizce ne olmalıdır? Yazınız. (4 Puan) 3. Yeşil ev fikri niçin ortaya çıkmıştır? (3 Puan) 4. Yeşil evlerle amaçlanan nedir? (3 Puan) 5. Yeşil evlerin beş özelliğini yazınız. (5 Puan)

6. M  etindeki altı çizili sözcüklerin eş ve zıt anlamlarını tabloda belirtilen yerlere yazınız. (6 Puan) Sözcük

Fikir Ev

Gereksinim Alet

Amaç

Yöntem

Eş Anlamı

Sözcük

Doğal

Zıt Anlamı

Yeni

Geri Az

Kış

Azaltmak

5. Sınıf Türkçe

193


TÜRKÇE DERSİ

1. Dönem

1. Yazılı

B. A  şağıdaki cümlelerin hangisinde sebep-sonuç ilişkisi vardır? İşaretleyiniz. (Her doğru cevap 2 puan) 7) Kahvaltıda çok yediğim için hâlâ acıkmadım. 8) Konuk bakan Ankara’ya önemli görüşmeler yapmaya gelmiş. 9) Çok bulmaca çözdüğünden kelimelerin anlamlarını çok iyi biliyor. 10) Öğretmenimiz sınıfta bazı öğrencilerin yerini değiştirdi. 11) Nisanda havalar aniden soğuyunca kombiyi açmak zorunda kaldık.

C. A  şağıdaki altı çizili sözcükleri cümlede kazandıkları anlamlarla eşleştiriniz. (Her doğru cevap 1 puan) CÜMLELER

ANLAMLAR

12 Bugün sabah boşum, gelebilirsin.

a Katıksız, yanında başka şey olmayan

13 Kuru çayla karın doyar mı?

b Müzik eseri

14 Karneyi görünce annem gerildi.

c

15 Seyirciler de parçaya eşlik etti.

d Rengi atmış olan

16 Üzerinde soluk bir gömlek vardı.

e

Yapılacak işi olmayan, işsiz

Kızmak, öfkelenmek

D. A  şağıdaki altı çizili sözcükler mecaz anlamlıysa kutuya “M”, gerçek anlamlıysa “G” yazınız. (Her doğru cevap 2 puan) 17) Rakibinin çok dişli biri olduğunu biliyordu, ona göre hazırlandı. 18) Yaz aylarında sulu meyveler tüketmeye özen gösteriyorum. 19) Yumuşak bir ses tonuyla şiiri baştan sona okudu. 20) Yazılar çok silik, okumakta güçlük çekiyorum. 21) Anlattığı fıkradan sonra sınıf koptu. 194

Akıllı Ders Asistanı


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

1. Dönem

...........................................................................................................................

1. Yazılı Numara:

E. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. (Her doğru yanıt 5 puandır.)

22. “Devirmek” sözcüğü aşağıdakile-

PUAN .............................................................................

24. Biber kızartırken üzerine yağ sıçradı.

rin hangisinde “kısa sürede içip bitirmek” anlamında kullanılmıştır?

Aşağıdakilerin hangisinde bu cümledeki altı çizili sözcüğün sesteşi vardır? A) Yağ da bitti, dedi annem. B) Üsküdar’a dolu yağdı.

A) Çocuk salondaki vazoyu devirdi.

C) Ayçiçeğinden yağ üretilir.

B) Bir bardak çayı iki yudumda devirdi.

D) Yemeğin yağı biraz fazla olmuş.

C) Amcam dün elli yaşını devirdi.

D) Koca romanı bir haftada devirdi, arkadaşına teslim etti.

25. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi aldığı ekle yeni bir anlam kazanmamıştır? A) Nehirler

B) Kışlık

C) Işıkçı

D) Süslü

23. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde karşılaştırma yapılmıştır?

A) Terliklerin tahta tabanı söğüt ağacından yapılyor.

B) Yaz aylarının vazgeçilmez giyeceklerinden ikisi sandalet ve terliktir. C) Köylüler ıhlamur ağacı kabuğundan sandalet yapmış.

D) Dünyanın farklı yerlerinde insanlar sandalet ve terlik kullanıyor.

26. Adımları o kadar yavaştı ki ora-

cığa çökecek gibiydi. Üşüyordu. Eski ceketine sıkı sıkı sarıldı. Bu kış soğuk geçecek herhalde diye geçirdi içinden.

Aşağıdakilerden hangisi parçadaki altı çizili sözcüklerden herhangi birinin zıt anlamlısı değildir? A) Hızlı

B) Yeni

C) Bahar

D) Sıcak 5. Sınıf Türkçe

195


TÜRKÇE DERSİ

1. Dönem

1. Yazılı

27. (I) Araştırma gemisinde kaptan,

ikinci kaptan, çarkçıbaşı, aşçı, dört gemici var. (II) Araştırma ekibindeyse dört kişi var. (III) Araştırmacıların ikisi gece çalıştığıiçin şu anda uyuyor. (IV) Gemi personelinden iki gemici de bu gece nöbet tutacaklar.

Metindeki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde neden-sonuç anlamı vardır? A) I 

B) II 

C) III 

D) IV

30. Ormanlar buharlaşma ve terle-

me ile daha fazla nem sağlar. Bunun sonucu buluttan kar olarak düşmeye başlayan yağış, kuru hava tabakası içinden geçerken buharlaşma ile yok olabilir. Nemli hava tabakası içinden düşen yağış ise fazla buharlaşmaya maruz kalmadan yere ulaşabilir. Yani ormanlık alanlar nemli olduğu için yağışlar daha fazladır.

Bu metinde neyden bahsedilmiştir? A) Ormanların neden fazla yağış aldığından B) Ormanların faydalarından

28. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi

ekine ve köküne yanlış ayrılmıştır? A) Ter-lik-ler

C) Ormanlarda yaşayan canlılardan D) Yağışların yol açtığı sorunlardan

B) On-luk-lar-ı

C) Temiz-lik-çi D) Köfte-ci-den

29. Tavşanla kaplumbağa tatlı bir ba-

har sabahı birbirlerine sıcacık gülümsemişler. Tavşan kaplumbağaya sert bir sesle “Benimle yarışmaya var mısın?” demiş.

196

Metindeki altı çizili sözcüklerden hangisi gerçek anlamlıdır? A) Tatlı

B) Sıcacık

C) Sert

D) Sabahı

Akıllı Ders Asistanı

31. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin anlatımı özneldir?

A) Üçgenin iç açıları toplamı yüz seksen derecedir.

B) Küresel ısınmanın etkisiyle buzullar erimeye başladı.

C) Yeşilırmak şehrin ortasından geçiyor.

D) Tarihî evler şehre ayrı bir güzellik katıyor.


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

1. Dönem

...........................................................................................................................

2. Yazılı Numara:

PUAN .............................................................................

Brezilya’da açık havada oynanan bir oyundur. Bu oyun için gerekli malzemeler:

I

II

30-40 santimetre uzunluğunda kalınca bir sopa, oyunculardan bir fazla sayıda

I II

IV

madeni para. Sopa dik olarak toprağa saplanır, çevresine bir çember çizilir. So-



V

VI

panın üzerine bir madeni para yerleştirilir. Oyuncular birer madeni para alır ve çemberin dışında durur. Sırayla ellerindeki parayı fırlatarak sopanın üzerindeki parayı çemberin dışına düşürmeye çalışırlar. Bunu başaran oyuncu bir puan kazanır. Sonra para tekrar sopanın üzerine yerleştirilerek oyuna devam edilir. Bu atışlar sonunda en çok puan alan oyuncu oyunu kazanır. A. Aşağıdaki soruları parçaya göre cevaplayınız.

1. M  etindeki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi bu oyunun adı olmaya en uygundur? (4 Puan) Vur Parayı Topla Puanı

Çembere Yaklaşma

Para Kimde?

Parayı Çembere Düşür

2. Sözü edilen oyun için hangi malzemelere ihtiyaç vardır? Yazınız. (4 Puan) 3. Metinde oyunun hangi özelliklerinden söz edilmiştir? İşaretleyiniz. (4 Puan) Açık havada oynandığından

Kazananın ödüllendirildiğinden

El becerilerini geliştirdiğinden

Birden fazla kişiyle oynandığından

4. M  etindeki numaralandırılmış noktalama işaretleri hangi görevde kullanılmıştır? Belirtilen yerlere yazınız. (6 Puan) I

Noktalama İşaretinin Görevi

II

III

IV V

VI

5. Sınıf Türkçe

197


TÜRKÇE DERSİ

1. Dönem

2. Yazılı

B. A  şağıdaki cümlelerde yazım yanlışlarını bularak altlarını çiziniz. Doğrularını karşılarına yazınız. (Her doğru cevap 2 puandır.) 5) İsmail bey, üniversiteyi İzmir’de okumuş. (...........................................................) 6) Kurtuluş savaşı türklerin en büyük zaferlerindendir. (..........................................) 7) Her ay “bilim çocuk” dergisini heyecanla beklerim. (............................................) 8) Galata kulesi’nden de uçuş denemeleri yapılmış. (..............................................) 9) Öğleden sonra teleferikle uludağ’a çıktık. (............................................................) 10) Dursun Eniştem iş değiştirecek. (.....................................................) C. Aşağıdaki deyimleri anlamlarıyla eşleştiriniz. (10 Puan) DEYİMLER

ANLAMLARI

11 Ağzı açık kalmak

a Önemini yitirmek, değersizleşmek

12 Arka planda kalmak

b Şaşırmak

13 Ayrı tutmak

c

14 Yoluna koymak

d Farklı davranmak

15 Ağzını sıkı tutmak

e

İstenilen biçime getirmek

16 Güçlük çekmek

f

Zorlanmak

Sır vermemek

D. A  şağıdaki cümleler öznel anlatımlıysa kutuya “Ö”, nesnel anlatımlıysa “N” yazınız. (Her doğru cevap 2 puandır.) 17) Ülkemizde kadınların seçme ve seçilme hakkı vardır. 18) Bahar gelince Anadolu’da her yer cennetten bir köşe olur. 19) Oyunun her perdesi izleyenlere büyük keyif verdi. 20) Voleybol ve basketbol elle oynanan sporlardandır. 21) Boğaziçi Üniversitesi her gencin hayalini süsler. 198

Akıllı Ders Asistanı


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

1. Dönem

2. Yazılı

...........................................................................................................................

Numara:

E. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. (Her doğru yanıt 5 puandır.)

mecaz anlamlı sözcük yoktur?

A) Olaydan sonra ümidim iyiden iyiye kırıldı.

“kestirmek” sözcüğü farklı anlamda kullanılmıştır?

B) Güneş çıkınca gece lambaları söndü.

A) Saçlarını berberde kestirdi.

C) Çiğ insanlarla iş yaparsan sonuç böyle olur.

B) Ağacın uzun dallarını kestirdi.

C) Maçın sonucunu doğru kestirdi.

D) Dolgun maaşlı bir işte çalışıyor.

D) Kumaşı dört parçaya kestirdi.

arasında farklı bir anlam ilişkisi vardır?

26. Aşağıdakilerin hangisinde “kadar” sözcüğünün cümleye kattığı anlam yanlış verilmiştir?

A) Arzu = İstek

B) Süre = Müddet C) Uzak = Yakın

D) Esir = Tutsak

.............................................................................

25. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

22. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

23. Aşağıdaki sözcüklerden hangileri

PUAN

CÜMLE Avuç içi kaA) dar yer.

24. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

zıt anlamlı sözcükler bir arada kullanılmamıştır?

A) Yeni sınıfım eski sınıfıma göre daha kalabalık.

B) Apartmanın iç ve dış ısı yalıtımı yapılmış.

C) Dün aldığımız elbiseyi bugün değiştireceğiz.

D) Soğuk havalar yerini sıcak havalara bırakıyor.

ANLAM Büyüklüğünde, genişliğinde

Geç saatlere B) kadar sokak- Dek larda gezdi. Tilki kadar C) kurnaz biridir Tuna.

Gibi

Yedi ay kadar yurt dıD) şında kalacakmış.

Derecede

5. Sınıf Türkçe

199


TÜRKÇE DERSİ

1. Dönem

2. Yazılı

27. Mine ve Bora Odunpazarı’ndan

kartpostal almışlar. Mine, üzerinde Porsuk çayı ve Frig Anıtı olan kartpostalları almış. Bora’ysa üzerinde Çağdaş Cam Sanatları Müzesi ve Odunpazarı evleri olan kartpostalları...

29. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden

hangisi cümleye amaç-sonuç anlamı katmamıştır?

A) Profesör, konferans vermek üzere üniversiteye gitmiş.

B) Bina yapmak için temel kazıyorlar.

Bu metindeki altı çizili sözcüklerden hangisinin yazımı yanlıştır?

C) Hasta gözlerini açana dek başında bekledi.

A) Odunpazarı B) Mine

D) Biraz stres atalım diye bir haftalık tatile çıktık.

C) Porsuk çayı D) Bora’ysa

30. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin anlatımı özneldir?

A) Kasabanın nüfusu on bin artmış. B) Olimpiyatlarda altın madalya kazandı. C) Hastanemiz elli yataklıdır.

D) Sergide birbirinden ilginç tablolar yer alıyor.

28. Dostluk, dostun ellerinde yaşar.

Bazen kırlardan toplanan bir demet çiçek olur. Bir komşumuzda çiçekli bir fincana girer bazen. Bir kahve tadını alıverir bir arkadaşımızla dostluk, telvesine yüreklerin tortusunun çöktüğü.

200

Bu metnin konusu aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

31. (I) Kızböcekleri yusufçuklara göre

daha ince yapılıdır. (II) Kızböcekleri bir yere konduklar zaman kanatlarını kapalı tutar. (III) Kızböcekleri yusufçuklara göre daha yavaş uçar. (IV) Yusufçuklar, kızböceklerine göre daha iridir.

A) Dostluk

B) Arkadaşlık

Bu metindeki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde karşılaştırma yapılmamıştır?

C) Komşuluk

D) Akrabalık

A) I 

Akıllı Ders Asistanı

B) II 

C) III 

D) IV


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

1. Dönem

...........................................................................................................................

3. Yazılı Numara:

PUAN .............................................................................

Avcılar bir geyiğin peşine düşmüş, kovalıyorlarmış. Geyik bir asmanın dalları ve yaprakları arasına girip saklanmış.

 vcılar her tarafı aradıkları halde, geyiği görememişler. Geri dönmeye başlamışA lar. Geçip gideceklermiş. Geyik, tehlikenin uzaklaştığını görünce birden acıktığını hissetmiş. Başlamış asmanın yapraklarını hışır hışır yemeye. Asmanın onun hayatını kurtardığını unutuvermiş.  vcılar, asmalıktaki hışırtıyı duyunca hemen dönmüşler. Geyiği vurup avlamışA lar. Geyik asmanın dibinde can çekişirken dilinden şu sözler dökülmüş:

-Hak ettim bu cezayı, nankörlük cezasız kalmaz. A. Aşağıdaki soruları parçaya göre cevaplayınız. 1. Metnin türü nedir? Yazınız. (3 Puan) 2. Bu metnin başlığı sizce ne olmalıdır? Yazınız. (3 Puan) 3. Bu metinde insanlara verilmek istenen mesaj nedir? Yazınız. (3 Puan) 4. A  ğaca balta vurmuşlar, “Sapı bedenimden.” demiş. Bu atasözüyle parçanın konusu arasında anlamca ilişki var mıdır? Açıklayınız. (4 Puan) 5. Metnin son cümlesinde hangi söz sanatına başvurulmuştur? 3 Puan)

6. M  etinden alınan aşağıdaki sözcükleri sesteş olacak şekilde farklı cümlelerde kullanınız. (4 Puan) Ù düş - .................................................................................................................................................. Ù dal - .................................................................................................................................................. Ù geç - .................................................................................................................................................. Ù dil - ...................................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

201


TÜRKÇE DERSİ

1. Dönem

3. Yazılı

B. A  şağıdaki cümlelerde kullanılan terim anlamlı sözcüklerin altını çiziniz. Bu terimin hangi alana ait olduğunu parantezlere yazınız (Her doğru cevap 2 puandır.) 7) Sıfat konusu 5. sınıf müfredatından çıkarıldı. (...........................................) 8) Öğretmen tahtaya daire çizdi. (...............................) 9) Ülkemiz hangi boylamlar arasında yer alıyor? (.................................) 10) Yıldız basketçi finalde 10 tane üçlük attı. (....................................) 11) Hastanede enfeksiyon kapmış. (...........................................) 12) Trajedi türündeki bu oyunu ilk defa izliyorum. (...........................................) C. A  şağıdaki cümlelerde boş parantezlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz. (Her doğru cevap 1 puandır.) 13) Sert olma( ) kırılırsın( ) yumuşak olma( ) ezilirsin( ) 14) Dizinin 9( ) bölümü büyük heyecana sahne oldu( ) 15) Dört çoban köpeğimizin isimleri şunlardı( ) Timon( ) Gobel( ) Sekül( ) Karabaş( ) 16) Manisa( )nın üzümü Ankara( )nın armudu meşhurdur( ) 17) Eyvah( ) çocuk çukura düşecek( ) 18) Antlaşma hangi tarihte imzalanmış( ) D. A  şağıdaki cümlelerde neden-sonuç mu, amaç-sonuç mu anlamının olduğunu karşılarındaki parantezlere yazarak belirtiniz. (Her doğru cevap 2 puandır.) 19) Pazar yerinde bağrışmalardan hiçbir şey anlaşılmıyor. (......................................) 20) Künefe yemek için tatlıcıya gitti. (......................................) 21) Yoğunum, bu yüzden geziye katılamayacağım. (......................................) 22) Şiir uzun, ezberleyemem. (......................................) 23) Sınav sonuçlarını öğrenmek üzere İnternete girdi. (......................................) 24) Cem’i göreyim diye buralara kadar gelmiş. (......................................) 202

Akıllı Ders Asistanı


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

1. Dönem

...........................................................................................................................

3. Yazılı Numara:

E. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. (Her doğru yanıt 5 puandır.)

nedir bilinmezdi. Ama o zamanlar köyler de böyle değildi. Dağlar, bayırlar, tepeler hep ormandı. Her yan yeşillik içindeydi. Daha sonra o kesti, bu kesti; yavaş yavaş orman tükendi. Dağlar, tepeler, bayırlar kelleşti. Artık yağmur yağdı mı ardından sel geliyor.

lerin hangisinde farklı anlamda kullanılmıştır?

A) Peçeteler bir bir katlandı.

B) Yıllarca onun nazına katlandı. D) Kuruyan elbiseler katlandı.

.............................................................................

28. Bundan yıllarca önce köylerde, sel

25. “Katlanmak” sözcüğü aşağıdaki-

C) Havlular güzelce katlandı.

PUAN

Bu metinde anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir? A) Ülkemizde değişim çok hızlı.

B) Küresel ısınma iklimleri değiştirdi.

26. “Kenar” sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde terim anlamlıdır?

C) Ağaçların yok olması seli de beraberinde getirdi.

A) İşin kenarında tutayım demez, öylece bakar.

D) İnsanların çabaları ormanların yok olmasını engelleyemedi.

B) Kenar mahallelerde nüfus arttı. C) Tarlanın kenarlarına çit çektiler. D) Karenin kenarları eşittir.

27. (I) Karşı ovadaki tarlalara bakı-

yordum, her gün değişiyorlardı. (II) Tarlalar bir gün sarı birer bulut gibiyken ertesi gün biçilmiş, yer yer yığın olmuşlardı. (III) Oradaki harmanlar her gün eriyor, küçülüyordu. (IV) Başka bir gün bakıyordum, tarlalar kararmıştı.

Bu metindeki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde benzetme yapılmıştır? A) I 

B) II 

C) III 

D) IV

29. Mavi gökler, yeşil sular, şehirler

Bize şeref fısıldayan nehirler

Düşün yavrum buralarda neler var?

Uyan diye uğuldayan korular...

Bu şiirde hangi varlıklara insana ait özellikler verilmiştir? A) Nehir - su

B) Gök - su

C) Nehir - koru D) Şehir - koru 5. Sınıf Türkçe

203


TÜRKÇE DERSİ

3. Dönem

1. Yazılı

30. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden

hangisi sözcük türeten ek almamıştır?

33. Memleketimin üstünde hummalı

bir çalışma ortamı vardı. Halkım, büyük bir gayretle işe sarılmıştı. Bu “gayret” beni etkiliyordu. Çalışan bir ulusun çocuğu idim. İçimde anlatılmaz bir coşkunluk; çalışmaya, hak etmeye karşı derin bir istek vardı. Çalışmayı alkışlıyordum.

A) Dişçi, üç dişime dolgu yapılması gerektiğini söyledi. B) Bulutlu bir günde sahile gitmiş. C) Balı süte karıştırıp içti.

D) Fabrika kapanınca işsiz kaldı.

31. Aşağıdakilerin hangisinde sözcü-

Altı çizili sözcüklerden hangisi bu metnin konusu olmaya en uygundur? A) Gayret

B) Memleketimin

C) Çalışma

D) Ulusun

ğün kökü yanlış gösterilmiştir?

A) Tuzlukları masalardan topladı. B) Evde terliksiz dolaşmaz.

C) İplikleri kazak örmek için aldı.

D) Zanlılar mahkemeye sevk edildi.

kollarına babam eve geldiğinde. Üzerine biraz tırmanır, o günkü heyecanlarımızı anlatır, endişe ve sorularımızı iletirdik. Konuşurduk. Dinlerdik. Kısa belki ama…

bir duyguya yer verilmemiştir?

Bu metnin aşağıdakilerden hangisiyle devam ettirilmesi en uygundur?

A) Bir anda ışıklar gidince ödüm patladı.

A) yüzümüze bile bakmadan konuşurdu.

C) Ünlü yazar fuarda okurlarıyla buluşacak.

C) baştan savma birkaç sözle geçiştirirdik.

32. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde

B) Meraktan gece boyunca gözüme uyku girmedi.

D) İkramiyelerini alanların gözleri gülüyordu.

204

34. “Babaa…” diye koşar, atlardık

Akıllı Ders Asistanı

B) uzun uzun anlatırdı başından geçenleri.

D) genellikle yoğun, içten sohbetler yapardık.


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

2. Dönem

...........................................................................................................................

1. Yazılı Numara:

À

Yüreğimde sevgi harcı

Doku sensin öğretmenim Her çiçekte burcu burcu

Koku sensin öğretmenim

Â

Attığın her tohum gökçek Şefkatinle açar çiçek

Dillerden hiç düşmeyecek

Türkü sensin öğretmenim

PUAN .............................................................................

Á

Ruha huzur, kalbe ilaç

Arayanlar sana muhtaç Bilgidir en soylu ağaç

Kökü sensin öğretmenim

Ã

Doğuverse güneş yüzün

Ufkumuzda kalmaz hüzün Gece ile şu gündüzün

Farkı sensin öğretmenim

A. Aşağıdaki soruları şiire göre cevaplayınız. 1. 1, 3 ve 4. dörtlüklerdeki altı çizili sözcüklerde hangi ses olayları vardır? (5 Puan) 2. 3. dörtlükte hangi varlıklar arasında benzetme yapılmıştır? (3 Puan) 3. 2. dörtlükteki altı çizili dizelerle anlatılmak istenen nedir? Yazınız. (4 Puan) 4. Şiirin ana duygusu nedir? (4 Puan) 5. Siz olsanız bu şiirin başlığına ne yazardınız? (4 Puan) 6. Ş  iirden alınan aşağıdaki sözcükleri şiirdeki anlamlarıyla sesteş olacak şekilde birer cümlede kullanınız. (6 Puan)

En AçDil AtDüşSoy 5. Sınıf Türkçe

205


TÜRKÇE DERSİ

2. Dönem

1. Yazılı

B. A  şağıdaki cümlelerde hangi varlıklar arasında benzetme yapılmıştır? Karşılarındaki parantezlere yazınız. (Her doğru cevap 1 puandır.) 7) Ekmekler taş gibi olmuş, taze ekmek alalım. (...........................................) 8) Sekreter, son günlerde dut yemiş bülbüle döndü. (.......................................) 9) Ömer on beş yaşına girince kavak gibi uzadı. (.................................) 10) Anadolu gizemli bir hazinedir. (...........................................) 11) Ormanlar bir ülkenin akciğerleridir. (...........................................) 12) Dağlar âdeta birer su deposudur. (...........................................) C. A  şağıda verilen nesnel cümleleri öznel hâle getirerek yeniden yazınız. (Her doğru cevap 2 puandır.) 13) “Memleket İsterim” şiiri Cahit Sıtkı Tarancı tarafından yazılmış.

...........................................................................................................................................................

14) İzmir Ege Bölgesi’nde yer alır.

...........................................................................................................................................................

15) Tatilde bir hafta Uzungöl’de kaldık.

.........................................................................................................................................................

16) Final maçında tam altı gol atıldı.

.......................................................................................................................................................

D. A  şağıdaki cümlelerde neden-sonuç mu, amaç-sonuç mu anlamının olduğunu karşılarındaki parantezlere yazarak belirtiniz. (Her doğru cevap 2 puandır.) 17) Faturayı ödemeyi unutunca elektriğimizi kestiler. (......................................) 18) Notlarını düzeltmek için çok çalışıyor. (......................................) 19) Karanlıktan hiçbir şey görünmüyor. (......................................) 20) Muhabir röportaj yapmaya gelmiş. (......................................) 21) Geç geldiği için işten çıkarıldı. (......................................) 206

Akıllı Ders Asistanı


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

2. Dönem

...........................................................................................................................

1. Yazılı Numara:

E. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. (Her doğru yanıt 5 puandır.)

Bu hikâyenin yer, zaman, olay ve şahıs kadrosuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

.............................................................................

24. Aşağıdakilerin hangisinde “ki”nin yazımı yanlıştır?

A) Garajda ki siyah araba kimin?

22. Dün gece yatmadan önce sütlü

çörek yapmak için gereken malzemeleri kilerden mutfağa taşımıştım. Ama sabah 06.15’te mutfağa geldiğimde malzemelerin eksik olduğunu gördüm. Bir şişe süt kayıplara karışmıştı. Sonra yenisini almak üzere kilere gittiğimde bir tıkırtı duydum ve davetsiz konuklarımızdan biriyle karşılaştım.

PUAN

B) İyi ki çalışmaya erken başlamışım. C) Ekrandaki resim doğal mı?

D) Bahçedeki ağaçlar budanacak.

25. Ekin biçtim tarlalarında demet

demet Kaval çaldım, koyun güttüm yaylalarında.

“Çalmak” sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde bu dizelerdeki anlamıyla kullanılmıştır?

A) Zaman belirgindir.

A) Amcam güzel bağlama çalar.

C) Yaşanabilir bir olaydır.

C) Her sabah 06.00’da telefonum çalar.

B) Anlatıcı olayı yaşayandır.

B) Ekmeğe biraz tereyağı çaldı.

D) Yer belirgin değildir.

D) Zil çalıyor ama kapıya bakan yok.

23. “Taşlar yerine oturmak” deyimi

aşağıdakilerin hangisinde cümlenin anlamına uygun düşmemiştir?

A) Gün geçtikçe okulumuzda taşlar yerine oturuyor.

B) Son hamleden sonra taşlar yerine oturdu, artık herkes ne yapacağını biliyor.

C) Taşlar yerine oturdu, kimse bir şey yapmıyor.

D) Yeni genel müdürden sonra şirkette taşlar yerine oturdu.

26. Bir gemide neler bulunur acaba( )

Simit( ) çapa( ) dümen( ) pusula( )

Bu cümledeki boş parantezlere sırasıyla hangi noktalama işaretleri getirilmelidir? A) (!) (,) (,) (,) (,)

B) (?) (,) (,) (,) (.)

C) (?) (,) (,) (,) (...)

D) (!) (-) (-) (-) (.) 5. Sınıf Türkçe

207


TÜRKÇE DERSİ

2. Dönem

1. Yazılı

27. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin anlatımı abartılıdır?

30. En önemli vakit, içinde bulundu-

ğumuz andır. Çünkü sadece o an bir şey yapabiliriz. En önemli kişi, o anda kiminle berabersek odur. Zira onunla bir daha görüşüp görüşmeyeceğimizi bilemeyiz. Bu yüzden an itibarıyla sahip olduklarımızın kıymetini bilmeli, onları en güzel şekliyle değerlendirmeliyiz.

A) Özel okullara talep artıyor.

B) Binanın temelinden iki kamyon hafriyat çıktı. C) On beş kıtalık şiiri ezberledi.

D) Nisan yağmurları dağı taşı yeşertti.

28. Aşağıdaki dizelerin hangisinde zıt

anlamlı sözcükler bir arada kullanılmıştır?

A) Buldular bir eski çeşme Su akıyor oluğundan B) Işıktan seller akar Geceleri şırıl şırıl

C) Çok uzunsun Kızılırmak Ötekiler cüce mi ki?

D) Vurulmuşum toprağına, taşına Yerde gezen, gökte uçan kuşuna

Bu metinden aşağıdakilerden hangisi çıkarılamaz? A) İçinde bulunduğumuz zamanı en iyi şekilde değerlendirmeliyiz. B) Sahip olduklarımızın değerini bilmeliyiz.

C) Geçmişimizi bir kenara bırakmalıyız. D) Birlikte olduğumuz insanlara kıymet vermeliyiz.

29. Kış geliyor...

Bu cümle aşağıdakilerden hangisiyle tamamlanırsa farklı bir duygu dile getirilir? A) kar yağışını gören çocuklar havalara uçacak.

B) soba başlarında ne güzel sohbetler yapılacak.

C) her taraf bambaşka bir güzellik kazanacak.

D) yine soğuktan dışarı çıkamayıp sıkıntıdan patlayacağız.

208

Akıllı Ders Asistanı

31. “Sormak” sözcüğü aşağıdakilerin

hangisinde farklı anlamda kullanılmıştır?

A) Öğretmen yazılıda hangi konulardan sorar?

B) Pes etmem; arar, sorar, bulurum.

C) Yapamadığı soruları öğretmenlerine sorar. D) Toprak suyu sünger gibi sorar.


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

2. Dönem

...........................................................................................................................

2. Yazılı Numara:

PUAN .............................................................................

Edison, kurduğu ekiple çalışmalarını gece gündüz devam ettirdi. Elektriğin kızgın hâle getirdiği ama uzun süre buna dayanan bir madde arayışı içerisindeydi. Kimi maddeler uzun süreli olmasına rağmen çok pahalıydı, kimisi ise ucuz ama kalitesizdi. Edison hem ucuz hem de dayanıklı bir madde arıyordu. Araştırmalar bir türlü sonuç vermiyordu. Artık bu durumdan Edison’un arkadaşları da sıkılmış ve çalışmayı bırakmayı teklif etmişlerdi. Ancak Edison her şeye rağmen çalışmaya devam etmek istiyordu. O güne kadar 2 binden fazla madde üzerinde çalışmış ve hepsinde başarısız olmuşlardı. Bir gün ofisinde dalgın bir şekilde otururken düğmesinden bir iplik parçası sarktığını gördü. Birden aklına bir fikir geldi ve laboratuvara gitti. Arkadaşlarına bir avuç iplik bulmalarını söyledi. İplikler kömürleştirildi ve elektrik verildi. İplikler iki plakanın arasına yerleştirildi ve etrafı havasız bir camla kapatıldı. Elektrik verilince lambanın içinde sarı bir ışık oluştu. Bu ampulü saatlerce yakmalarına rağmen ışık sönmedi. Sonunda ampul için dayanıklı bir madde bulmuşlardı. Bundan sonra 14 bin ampulü böylece ürettiler. 900 binada elektrik şebekesi kuruldu ve ampuller bu binalara tek tek yerleştirildi. 1882 yılında ABD’de onlarca mahalle artık ışıl ışıldı. A. Aşağıdaki soruları parçaya göre cevaplayınız. 1. Bu metinde ne anlatılmıştır? (4 Puan)

2. Metne göre Edison nasıl bir karaktere sahiptir? (4 Puan) 3. Metne göre ampulün bulunmasında dönüm noktası ne olmuştur? (4 Puan) 4. Sizce bu metnin başlığı ne olmalıdır? Yazınız. (3 Puan) 5. Metin hangi edebî türe örnektir? (4 Puan) 6. M  etinde geçen aşağıdaki kelimelerin zıt anlamlarını yazarak birer cümlede kullanınız. (4 Puan) 1 ucuz 6 .............. ..................................................................................................................................

1 uzun 6 .............. .................................................................................................................................. 1 çok 6 .............. .................................................................................................................................... 1 sonra 6 .............. .................................................................................................................................

5. Sınıf Türkçe

209


TÜRKÇE DERSİ

2. Dönem

2. Yazılı

B. A  şağıdaki altı çizili sözcüklerde hangi ses olayı vardır? Karşılarındaki parantezlere yazınız.(9 Puan) 7) Yemekten sonra künefe istediler garsondan. (...........................................) 8) Belgenin aslını dosyaya koydu. (...............................) 9) Küçük çocuğun avucuna çikolata bıraktı. (...........................................) 10) Türkçe öğretmeni dersi güzel anlatıyor. (....................................) 11) Seyirciler nakarat kısmını tekrarlıyor.. (...........................................) 12) Başını sallayarak söylediklerimi onaylıyor. (...........................................) C. A  şağıdaki cümlelerin hangisinde “de ve ki”nin yazımında yanlışlık yapılmıştır? İşaretleyiniz. (8 Puan) 13) Ne var ki insanlar bindikleri dalı kesiyorlar. 14) Oysa ki yetenekler ancak çalışınca değer kazanır. 15) Turistler müzede inceleme yapıyor. 16) Müzik dinlemeyi bırak ta biraz dedeni dinle. 17) Vapurda ki yolcular sarsıntıyla birlikte büyük panik yaşadı. 18) Sen bana yardım et ki zamanı gelince bende sana yardım edeyim. 19) Yolcular trende mahsur kaldılar. 20) Öğretmen şiirdeki benzetmeleri buldurdu. D. Aşağıda verilen sözcükleri ekine ve köküne ayırınız. (Her doğru cevap 1 puandır.)

210

21) Emeklilik Ù

26) Derslikleri Ù

22) Öncüleri Ù

27) Odunluktan Ù

23) Önemsiz Ù

28) Sonsuzluk Ù

24) Dengeli Ù

29) Birlikte Ù

25) Yolcular Ù

30) Beşlikleri Ù

Akıllı Ders Asistanı


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

2. Dönem

...........................................................................................................................

2. Yazılı Numara:

E. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. (Her doğru yanıt 5 puandır.)

Bir grup yardımsever çok fakir bir yaşlıya düzenli olarak 200 TL ödemeye başladılar. Aradan bir müddet geçmişti ki yine böyle bir fakire rastlayıp ihtiyaçlarını sordular, yardım önerdiler. Adam reddetti: “Bana her ay birisi 100 TL ödüyor zaten.” Bunun üzerine yardımseverler “Bizi bu kişiyle tanıştır da çabalarımızı birleştirelim.” deyince adam onları götürdü. Karşılarına çıkan kişi, o her ay 200 TL ödedikleri yaşlı ve çok fakir adamdı.

PUAN .............................................................................

33. Şekli bozuk bu yüzden kimse al-

mak istemiyor ve bahçemi işgal etmekten başka bir işe yaramıyor.” dedi mermerci.

Altı çizili sözcüklerdeki ses olayları aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir? A) Hece düşmesi - ünlü daralması - ünsüz yumuşaması B) Hece düşmesi - ünlü daralması - ünsüz benzeşmesi

C) Hece düşmesi - ses türemesi ünsüz benzeşmesi D) Ünsüz düşmesi - ünlü daralması - ünsüz yumuşaması

(31 ve 32. soruları metne göre cevaplayınız.)

31. Bu metnin konusu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Yardımlaşma B) Hoşgörü C) Çaresizlik

D) Umut

32. Bu metnin dil ve anlatımı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Uzun cümleler vardır.

B) Olay, olayın kahramanı olmayan biri tarafından anlatılmış. C) Gerçekleşebilir bir olaydır.

D) Hayal unsuru ögelere yer verilmiştir.

34. I. Çuval çuval sarı buğday

II. Üşenmezsen durmadan say

III. Mısırımız altın sarısı

IV. Arpası, mercimeği darısı

Şiirdeki numaralandırılmış dizelerin hangisinde benzetme yapılmıştır? A) I 

B) II 

C) III 

D) IV

5. Sınıf Türkçe

211


TÜRKÇE DERSİ

2. Dönem

2. Yazılı

35. İyilik bir su, bırak aksın

Gönül denen bu çeşmeden

Hiç karşılık beklemeden

38. “Çözülmek” sözcüğü aşağıdaki

cümlelerin hangisinde mecaz anlamda kullanılmıştır?

Sen de böyle yapacaksın

A) Bulmacalar çözülmüş.

B) Buzlar güneş çıkınca çözüldü.

Bu şiirin ana fikri aşağıdakilerden hangisidir?

C) Golü yiyince takım çözüldü. D) Testteki sorular çözüldü.

A) Doğadan ibret almalıyız.

B) İşlerimizi gönülden yapmalıyız. C) Zorla güzellik olmaz.

D) İyilik karşılıksız yapılır.

39. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır?

A) Batı Trakya Türkleri yazın ülkemize gelir.

B) Amik Ovası’nda pamuk yetiştirilir.

C) Broşürde ki evler güzel görünüyor.

36. Aşağıdaki sözcüklerden hangisinin kökü isim değildir? A) Sebzelikte

B) Çizgili 

C) Fındıklı

D) Tamirciler

D) İşlerini bitir de sinemaya gidelim.

40. (1) Parçalı bohça; yıpranmış, san-

37. Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde ünlü düşmesi vardır?

A) Asrın projesi için ilk kazma vuruldu. B) Kral, misafirlerini sarayda ağırlamış.

C) Satır aralarında çok boşluk var. D) Son baskısını okumadım derginin.

212

Akıllı Ders Asistanı

dıklarda unutulmuş parçaları alıp yararlı hâle getirmek için yapılır. (2) Bu parçaların hiçbiri sıradan değil. (3) Her biri kültürümüzün bir parçası, her birinin ayrı bir hikâyesi var. (4) Bu sanattaki gaye, yığınlarca duyguyu barındıran bu kumaşları korumak.

Metindeki numaralandırılmış cümlelerin hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır? A) 1 - 2

B) 2 - 4 

C) 1 - 4

D) 2 - 3


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

2. Dönem

...........................................................................................................................

3. Yazılı Numara:

PUAN .............................................................................

“İnsanın en değerli varlığı vücudu ve ruhudur. Hastane gövdelerin, tiyatro ruhların şifa kaynağıdır. Ruhsuz adam bir kalıptır. Düşünmekten, duymaktan, insanlıktan, iyi ve kötüyü ayırt etmekten uzak bir kalıp! Çevremizi karartan, eğitim ışığına varamamış bu kalıp ruhlardır. Ömrü boyunca tiyatrosuz kalan bir toplum önce dilini yitirir, geleceğini unutur, sonra bütün bağlar çözülür, birbirinden uzaklaşır. En büyük kötülük birbirimizden ayrıldığımız gün başlar.” demiş Muhsin Ertuğrul.

Ben de lafı uzatmadan diyorum ki aramızdaki bağları daha güçlendirmek için tiyatroya gidelim. Empatiyi, insanlığı, duygularda buluşmayı hatırlamak, sonra da bunları hayata yaymak için tiyatroya! Umutla kucaklaşmak için tiyatroya! Çünkü tiyatro iyidir, iyileştirir. En çok ihtiyacımız olanın bir parça da olsa iyi hissetmek, iyi insan olmaya niyet etmek yani iyileşmek olduğunu düşünüyorum Bu yüzden haydi tiyatroya! A. Aşağıdaki soruları parçaya göre cevaplayınız. 1. Tiyatrosuzluğun toplum üzerindeki etkileri nelerdir? (5 Puan) 2. Bu metnin ana fikri nedir? Yazınız. (5 Puan) 3. Metindeki altı çizili cümleden ne anlıyorsunuz? Yazınız. (5 Puan) 4. M  etinde Muhsin Ertuğrul’un sözüne yer vererek yazar neyi amaçlamıştır? (4 Puan) 5. Metnin yazarına göre niçin tiyatroya gitmeliyiz? (4 Puan)

6. M  etinde geçen aşağıdaki kelimelerin eş anlamlarını yazarak birer cümlede kullanınız. (4 P) 1 Değerli = ..................... ....................................................................................................................... 1 Vücut = ..................... ....................................................................................................................... 1 Duygu = ..................... ....................................................................................................................... 1 Hayat = ..................... ......................................................................................................................... 5. Sınıf Türkçe

213


TÜRKÇE DERSİ

2. Dönem

3. Yazılı

B. A  şağıdaki cümlelerde hangi söz sanatları vardır? Karşılarındaki parantezlere yazınız. (Her doğru cevap 1 puandır.) 7) Ağaçlar, dişbudaktan oduncuya bir balta sapı vermeyi kararlaştırmışlar. (...........................................) 8) Korkudan yüzü kül gibi olmuş. (...............................)

9) Geç kaldığı zamanlar ışık hızıyla gider işine. (.................................) 10) Arı: “Bal yapmak benim işim.” diye söze karışmış. (....................................) 11) Noktalama işaretleri yazıdaki trafik levhalarıdır. (...........................................) C. A  şağıda verilen cümlelerdeki boş parantezlere uygun noktalama işaretlerini getiriniz. (10 Puan) 12) İstediğiniz kadar disiplinli çalışın ( ) gözlem yapın ( ) bilgili olun ( ) eğer yazarlık yeteneğiniz yoksa kitabınızı bir kişiye okutamazsınız ( ) Ama bu yeteneği bilgi( ) görgü( ) disiplin ve yaşam tecrübesi ile birleştirmeniz gerekir. 13) Yunus Emre( )nin şiirlerinde en fazla işlenen temalar( ) aşk( ) din( ) ahlak( ) gurbet( ) tabiat( ) ölüm ve faniliktir( ) 14) Tarlada domates( ) biber( ) patlıcan( ) bahçede erik( ) kiraz( ) şeftali yetiştiriyorlar( )

15 16 17 18 19 20 21 22 214

Ketçabı patateslerin üstüne sıktı.

Çocuk kurşun kalemle duvarları karalıyor.

Zannederim koç, ikinci yarı taktik değiştirecek. Havucun faydaları saymakla bitmez.

Yiyeceklerin açıktan satışı yasaklandı. Balonun şekli değişmiş.

Haberi izleyince hâlime şükrettim.

Kitapçıya uğrayıp yeni çıkan romanı alacağım.

Akıllı Ders Asistanı

Yumuşama

Ses Türemesi

Benzeşme

Ünlü Daralması

CÜMLE

Ünlü Düşmesi

D. A  şağıdaki altı çizili sözcüklerde hangi ses olayı vardır? Tablodan işaretleyiniz. (Her doğru cevap 1 puandır.)


.............. - .............. Eğitim ve Öğretim Yılı ........................................................................ Ortaokulu, 5/....... Sınıfı

TÜRKÇE DERSİ Ad Soyad:

2. Dönem

...........................................................................................................................

3. Yazılı Numara:

E. Aşağıdaki çoktan seçmeli soruları cevaplayınız. (Her doğru yanıt 5 puandır.)

Ortasını Bul Küba’da çocukların oynadığı bu oyun için büyükçe bir kâğıt, yapışkan bant ve kalem gerekir. Üzerine bir daire çizilen kâğıt duvara bantlanır. Oyunculardan birinin gözleri bağlanır ve kâğıdın yaklaşık bir metre uzağında durması sağlanır. Ardından bu oyuncu üç kez kendi çevresinde döndürülür. Sonra da parmağıyla dairenin merkezini göstermesi istenir. Dairenin merkezini ya da merkezine en yakın yeri gösteren oyuncu oyunu kazanır.

PUAN .............................................................................

25. Kocamış, işi bitmiş bir aslan

Tutturmuş derdime çare diye.

Bir krala çare yok de!

Sen gel de, kabadayıysan

Haber gitmiş bütün hayvanlara.

Onlarda hekim boldur, maşallah! Dört bir yandan sökün etmiş türlü türlüsü.

Metnin edebî türü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? A) Fabl

B) Masal

C) Tiyatro

D) Şiir

(23 ve 24. soruları metne göre cevaplayınız.)

23. Metindeki altı çizili sözcüklerden hangisi terim değildir?

A) Daire

B) Metre

C) Merkez

D) Kâğıt

24. Metinde “ortasını bul” oyunuyla

ilgili aşağıdakilerin hangisine değinilmemiştir?

A) Nasıl oynandığına

B) Nasıl kazanıldığına

C) Kaç kişiyle oynandığına

D) Hangi araçların kullanıldığına

26. “Yetişmek” sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde cümlede kazandığı anlamla eşleştirilmemiştir? CÜMLE

A) B)

ANLAM

Bu giysi yarına Bitmek, yetişmeli. hazır olmak

Ben o dala ye- Uzanıp dotişemem. kunabilmek

Bu okulda nice Eğitim görC) devlet adamı müş olmak yetişmiş. D)

O sene çok mey- Yeter olmak, ve yetişmişti. kâfi gelmek

5. Sınıf Türkçe

215


TÜRKÇE DERSİ

2. Dönem

3. Yazılı

27. Rengi şafaktan kırmızı

Onun ateş kırmızısı Ne gelincik ne gülden Türk oğlunun öz kanıdır Ona bu al rengi veren

Bu şiirde aşağıdaki ses olaylarından hangisinin örneği yoktur? A) Ünlü düşmesi

B) Ünsüz sertleşmesi

C) Ünsüz yumuşaması D) Ünlü daralması

28. Aşağıdaki sözcüklerden hangisi kök hâlindedir?

A) Okuyucu

B) Desenli 

C) İçlik

D) Meydan

30. İriydi Elif, güçlüydü kağnı başında

Elma elmaydı yanakları Üzüm üzümdü gözleri Kınalı ellerinden bir yel geçerdi aralıksız, Toprak gülümserdi çarıklı ayaklarına Bu şiirin altı çizili dizesinde hangi söz sanatına başvurulmuştur? A) Benzetme

B) Abartma

C) Konuşturma D) Kişileştirme

31. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı yoktur?

A) Muhabbet kuşum geveze şimdiden on kelime ezberledi. B) Karşı ki dağlarda avlanır köylüler.

C) Sabırlı ol ki bunca emek boşa gitmesin.

29. Dergiyi açtı, ön sözünü okudu.

Virgül, aşağıdakilerin hangisinde bu cümledeki göreviyle kullanılmıştır? A) Asla, böyle tekliflerle gelmeyin bana. B) Bu oyun için kibrit, havlu ve derin bir kap gerekli.

C) Sonuçlar açıklandı, atananlar büyük sevinç yaşadı. D) Bu günlerde sosyal aktivitelere zaman ayıramıyorum, dedi.

216

Akıllı Ders Asistanı

D) Kırmızı karttan sonra takım saha da on kişi kaldı.

32. Aşağıdakilerin hangisinde sayıla-

rın yazımında yanlışlık yapılmıştır?

A) Türkçeden 2. yazılıyı olmadık. B) Sınıflara 2’şer sıra getirildi. C) Maçta on üç sayı attı.

D) Ders çalışmaya 17.45’te başlayacağım.


CEVAP ANAHTARI

5.

SINIF


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 8

KONU 1

Mecaz: 1

KELİME BİLGİSİ b-2,

c-1,

ç-5,

d-6,

e-4,

f-8,

g-7

Etkinlik - 2 1. Hava taşıtlarının kaza sonucu hızla yere inerek çarpması 2. Eksilmek

3. Yere devrilmek, yere serilmek

4. Yağmak

5. Ucuzlamak

6. Bir bölüşme sonunda payına ayrılmak

Etkinlik - 3

7 9

Gerçek: 2

3

5

8 10

1. Çaydanlıkta su kaynattılar. 2. Birkaç öğrenci dersi kaynatıyor. 3. Patron işçiyi fırçaladı. 4. Yemekten sonra dişlerini fırçaladı.

Etkinlik - 10 Nazan, Hakan, Okan

Etkinlik - 11

1. Çevredeki çöpleri topladılar.

1. Tükenir

2. Gerildi

2. Akşam yemeği için mantar topladılar.

4. Açıldı

5. Kuru

3. Öğretmenin söylediği rakamları topladı.

Etkinlik - 4

1. Pazardan iki bağ yeşil soğan aldı. 2. Bağdan bir sepet siyah üzüm topladılar. 3. Doktor yaranın bağını çözdü.

Etkinlik - 12

Etkinlik - 13 Sert: Sert ve sulu elmaları tercih eder. Adaylardan biri rakibine sert sözlerle yüklendi Ham: Ham kavundan da turşu yapılır. Ham fikirlere itibar etmem.

4. Annem ipin bağını çözdü. 5. Akrabalık bağları güçlü olan toplumlar yükselir. 6. Ayakkabının bağları çözülmüş.

1. Yaklaşık

2. Gelişigüzel

3. Zorlukla, güçlük çekerek

4. Her geçen gün

5. Birbiriyle çok samimi

6. Erken veya geç

1. Arkadaşım çok iyi keman çalar. 2. Saatin zili çaldı. 3. Yarışı birinci bitirdi.

Katı: Su hem katı hem gaz hâline dönüşebilir. Katı kurallar herkesi bıktırdı. Sulu: Öğleyin mutlaka sulu yemek yerim. Sulu şakalar-

Etkinlik - 5

Etkinlik - 6

dan kim hoşlanır? Keskin: Keskin bıçaklarla etler doğrandı. Mutfaktan keskin kokular geliyor. Renk: Renk körlerine ehliyet veriyorlar mı? Gurbetçi bir vatandaş yarışmaya renk kattı.

Etkinlik - 14 Yanarım, koşan, karanlıklar, aydınlıklar, sıcacık, taze,

4. Yemeğini bitirdi, ellerini yıkadı.

saçar

5. Çocuklar arabalarını sürüyor.

Etkinlik - 15

6. Ekmeğe çikolata sürdü.

Etkinlik - 7 1. Değmek, el sürmek 2. Kullanmamak

3. Yandı

Tatlı, keskin, sulu, havası, kabarıktı, şişirmiş

4. Annesiyle odasını topladı.

218

6

Etkinlik - 9

Etkinlik - 1 a-3,

4

Doğru: 2

3

5

8

Yanlış: 1

4

6

7

Etkinlik - 16 Tayyare, ırak, ev, mısra, hasret, barış, medeni, kaşkol

3. Sağlığını bozmak

Etkinlik - 17

4. İlişkin, ilgili olmak, değinmek

1. Vakit

2. Armağan

3. Hekim 4. Aş

5. Duygulandırmak

5. Hikâye

6. Kanıt

7. Sene 8. Al

Akıllı Ders Asistanı


CEVAP ANAHTARI 9. Süratli

10. Rüzgâr

11. Sual

Etkinlik - 25

12. Hatıra

13. Yararlı

14. Amaç

2. Arabaya iç dış temizliği yaptırdık. 3. Bu bölge yaz kış yağışlıdır.

Etkinlik - 18 Kullanılanlar: 1 2

3

4. Salon geniş, odalar dar.

5

5. Gömlek temiz mi kirli mi?

Etkinlik - 19

6. Ranzanın altında mı üstünde mi yatıyorsun?

1. Yurt

2. Millet

3. Özgür

7. Hafif eşyaları biz, ağır olanları büyükler taşıdı.

4. Ozan

5. Sözcük

6. Yıl

8. Beş soru kolay, iki soru zordu.

9. Yokuşta zorlandık ama inişte rahattık.

1. Tutsak: Türkler tutsaklara iyi davranır.

Etkinlik - 26

2. Misafir: Misafirleri sıcak karşıladı.

artıyım - batıyım - gündüzüm - özüm - gerçeğim -

Etkinlik - 20

3. Sonbahar: Sonbahar bu yıl soğuk geçti. 4. Alet: Alet bozuk galiba. 5. Tayyare: Tayyare dağlık bölgeye düştü. 6. Gezgin: Gezgin, bugün de müzeleri dolaşacakmış.

Etkinlik - 21 Sene - Kıymetli - Deva - İlim - His - Fikir - Hadise Fakat - Aniden - İn - Devir

Etkinlik - 22 1. Eski

2. Çirkin

3. Çok

4. İnce

5. Soğuk

6. Eğri

alçaksın - eğrisin

Etkinlik - 27 Y

A

V

A

Ş

E

L

A

Z

E

N

A

R

K

N

İ

Y

İ

A

Z

K

I

T

R

O

Z

A

R

A

R

Etkinlik - 28

Etkinlik - 23 1. Fakir: Fakir aileler kenar mahallelerde oturuyor. 2. Çorak: Çorak arazilerde tarım yapılmaz . 3. Cimri: Cimri insanın gerçek dostu olmaz. 4. Zayıf: Zayıf öğrenci tahtayı sildi. 5. Usta: Usta oyuncu yeni dizide rol alacak. 6. Geniş: Babamın geniş omuzlarına başımı yasladım.

Doğrular: 1, 3, 6, 7, 10 Yanlışlar: 2, 4, 5, 8, 9

Etkinlik - 29 1. İnekleri sağdı.

Þ Yemeği

sağ eliyle yer.

2. Şirket bin işçi çalıştırıyor.

Þ

Ata bindik.

3. Ver bir tokada barışalım.

Þ

Saçına renkli toka takmış.

7. Sık: Sık saçlarını her sabah tarar.

4. Rize’de çay kestik.

Etkinlik - 24

Etkinlik - 30

Þ

Çay kar sularıyla coştu.

1. Genç

2. Yavaş

3. Gerçek

1. Taş

2. Yat

3. Kır

4. Hafif

5. Beyaz

6. Az

4. Satır

5. Kat

6. Artık - Var

7. Arka

8. Soğuk

9. Yeni 10. Alçak

7. Ay

8. Sağ - El

5. Sınıf Türkçe

219


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 31

Etkinlik - 39

Gül: Saksıya gül dikmiş.

Þ Fıkraya

Yüz: Sınavdan yüz aldı.

Þ

katıla katıla güldü.

Çocuk havuzda yüzüyor.

Dal: Suya balıklama daldı.

Þ

Ağacın dallarını kestiler.

At: At bu yarışta koşmayacak.

Þ

Maçta on sayı attı.

1. İklim

2. Sahne

3. Nota

4. Ekvator

5. Nokta

6. Kök

7. Kulaç

8. Işık - Gözbebeğiniz

Etkinlik - 40 Üçgen - Daire - Merkez - Yamuk - Kenar- Problem- Açı

Etkinlik - 32

Etkinlik - 41

Geç - Dal- Hayır- Dil- Gül- Az- Kız - Boz

Müzik: 4, 8 Tiyatro: 2, 3, 7 Tıp: 1, 5 Resim: 6

Etkinlik - 33

Etkinlik - 42

Doğrular: 1, 2, 3, 5, 6, 7

1. Uyak

Yanlışlar: 4, 8 1. Küp şeker var mı?

Þ

3. Yardım et, düşüyorum.

Kasaptan et aldık.

4. Oyunu Temel bozdu.

Þ

Þ Boz

5. Taç atışını ben kullandım. 6. Kır çiçekleri topladık. 7. “Ay” diye bağırdı.

Þ

Þ

bulanık sularda çimdik. taht istemem demiş.

Ay yeni doğdu.

Þ

10. Kar aralıksız yağıyor.

Þ

Bu yıl soğuk geçti.

Dizleri ağrıyor. Þ

7. Uydular-Uzaya-Roket 8. Tentürdiyot-Yara

Etkinlik - 43

Kır saçları dökülmeye başladı.

8. Yıldım artık bu işlerden. 9. Boncukları ipe dizdi.

Ses tonun güzel.

Þ Taç,

Bayramda helva kardı.

Etkinlik - 35

Kullanılanlar: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7

Etkinlik - 44 2. Demir pas tutmuş.

4. Her yurttaş kanun önünde eşittir. 5. İşçiler eylem yaptılar.

Etkinlik - 36

1. Afiyet olsun 2. Reçete/Tıp 3. Dalga/Coğrafya

4. Kale/Tarih

5. Basınç/Fizik 6. Elektrik/Coğrafya

7. Paralel/Coğrafya 8. Denklem/Matematik Þ Bazı

hayvanların ayaklarında perde vardır. Gövde: Ağacın gövdesini yaralamışlar.

Þ

Sözcüğün göv-

desini bulduk. Köprü: Dişine köprü yaptırdı.

Þ

Köprü yaparak yenil-

mekten kurtuldu. Kale: Volkan kaleye geçti.

Þ Askerler

kaleyi kuşattı.

Etkinlik - 38 Merkür - Venüs - Güneş’in- Dünya - Güneş - Daireler - Ay - Güneş tutulması - Yıldızlar

Þ

Sofra bezinin

3. Tebrikler

5. İyi dersler

Kanun çalıyorum.

iş, oluş, hareket bildirir.

4. Geçmiş olsun 6. İyi yolculuklar

1. Başarılar 3. İyi akşamlar

Þ Eylem;

Þ

2. Kolay gelsin

Etkinlik - 46

Etkinlik - 37

hep isabetli pas attı. kenarı yırtılmış.

Etkinlik - 45

1. Üçlük/Spor

Þ Maçta

3. Karenin kenarları birbirine eşittir.

Yer - El- At- Ebe- Var - Dal - En

Perde: Oyunun son perdesini beklemeden çıktı.

5. Işığın

6. Yerçekimi-Merkez-Kuvvet

Küpten altın çıkmış.

Þ

2. Üç ton buğday yüklediler.

Akıllı Ders Asistanı

3. Gövde-Hücre

4. Öksürük-Şurup

Etkinlik - 34

220

2. Kas

2. Hoşça kalın

4. Rica ederim

5. Lütfen

6. Mutluluklar

7. Hoş geldiniz

8. Özür dileyerek

Etkinlik - 47 1. Lütfen 3. Özür dilerim

2. Rica ederim

Etkinlik - 48

1. Geçmiş olsun 3. Sıhhatler

2. Teşekkürler

4. Teşekkür


CEVAP ANAHTARI 5. Eline

6. İyi ki doğdun

7. Teşekkürler

8. Kolay gelsin

DEYİM

Etkinlik - 49 1. Günaydın 3. Teşekkürler

KONU 2

9. Sağ ol

2. Kolay gelsin

4. Afiyet olsun

5. Eline sağlık

6. Hoşça kal

7. Güle güle

Etkinlik - 1 1. Göz kamaştırıyor

2. Burnundan soluyor

3. Dünyalar benim oldu

4. El ele verdik

5. Yüzünden düşen bin parça

Etkinlik - 50

6. İçim cız etti 7. İki arada bir derede kaldım

1. Kasa - Kısa - Masa - Yasa

8. Sapla samanı karıştırmayın 9. Kol kanat gerelim

2. Bazı - Kazı - Tazı - Yazı

10. Eteklerim tutuştu

3. Demin - Deniz - Dere - Derin 4. Filke - Site - Şilte - Tilki

Etkinlik - 2

5. Kat - Kıt - Küt

Kullanılanlar: 2, 4, 6, 7, 8

6. Dar - Gar - Kar - Nar 7. Yanak - Yanık - Yasak

Etkinlik - 3

8. Çember - Demir - Kemer

1.b 2.ç 3.c 4.a 5.h 6.g 7.f 8.d 9.e

Etkinlik - 51

Etkinlik - 4

1. Şarkı - Sanatçı - Konser

1. Çocuklarını el üstünde tutuyor, onlara laf söyletmiyor.

2. Kalem - Kitap - Yazı 3. Çizme - Ayakkabı - Sandalet

2. Son yaşananlardan ders çıkardık elbet.

4. Yoğurt - Süt - Peynir

3. Evdeki herkesi parmağında oynatıyor.

5. Armut - Şeftali - Nar

4. Müdür teklifimize açık kapı bıraktı.

6. Kilim - Hasır - Yolluk

5. Öğretmenini göklere çıkarıyor.

7. Yağmur - Kar - Çiy

6. Aklımdan geçirdim ama söylemek istemedim.

8. Ray - Gar - Vagon

Etkinlik - 5

1.a 2.b 3.c 4.b 5.b 6.a

Konu Değerlendirme Testi-1 1.B 11.B

2.C

3.A

4.C

5.A

6.C

7.D

8.C 9.B

10.D

12.D

Etkinlik - 6 GÖZ: gözden çıkarmak, gözden geçirmek, gözden kaybetmek

Konu Değerlendirme Testi-2 1.B 11.D

2.D

3.D

4.B

5.C

6.A

7.B

8.D 9.B

10.B

12.B

BURUN: burnunu sokmak, burnu büyümek, burnu sürtülmek KULAK: ağzı kulaklarına varmak, kulağını çınlatmak, göz kulak olmak

Konu Değerlendirme Testi-3 1.A 11.D

2.A

3.D

12.B

4.A

5.B

6.C

7.D

8.C 9.D

10.A

DİŞ: diş bilemek, diş geçirmek, canını dişine takmak EL: el ele vermek, el sürmemek, ele almak

5. Sınıf Türkçe

221


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 7

Etkinlik - 4

1. Dikkatleri üzerine çekmek: Çevresinde ilgiyi, dikkati ve merakı üzerine toplamak

2. Trafik yoğun olduğu

2. Dört ayak üstüne düşmek: İşi rast gitmek

3. Yolda kaldık

3. Ser verip sır vermemek: Ağzı sıkı olmak

4. Tercih dönemi başladığından

4. Üstesinden gelmek: Başarmak, becermek 5. Gözlerinin içi gülmek: Çok sevindiği yüzünden, gözlerinden belli olmak 6. Göze girmek: Davranış ve yetenekleriyle ilgi ve önem kazanmak 7. Havlu atmak: Çalıştırıcı, sporcusunun karşılaşmayı terk ettiğini bildirmek için ringe havlu fırlatmak

Konu Değerlendirme Testi-1 1.A 11.A

2.C

3.B

4.D

5.B

6.C

1. gökdelene çıkamadı.

5. Ev sahibi çıkmamızı istedi 6. arayanları duymamışım.

Etkinlik - 5

1. Yerler kaygan olduğundan düştü. 2. Heyelandan dolayı yol ulaşıma kapandı. 3. Farklı kanalları açmak istedikleri için kumandayı

7.C

8.A 9.D

10.D

12.B

paylaşamıyorlar. 4. Fabrika atıkları yüzünden çevre kirleniyor.

Etkinlik - 6

KONU 3 Cümle Bilgisi Etkinlik - 1 Olanlar: 1, 3, 5, 6, 9, 11

Etkinlik - 2

1. Yörükler yaylaya geç çıktı çünkü havalar geç ısındı. 2. Son antrenmanda sakatlandı bu yüzden kadrodan çıkarıldı. 3. Çok işim var bu yüzden davetinize katılamayacağım 4. Sular kirlendiği için balıklar azalıyor. 5. Önümdeki adamın yüzünden sahneyi göremiyorum.

Sonuç

Neden

lerini çok seviyor.

3. Güzel hareketler seyirciden alkış aldı.

Neden

Sonuç

4. Otobüs geç geldi, biz de taksiyle gittik teyzemlere.

Neden

Sonuç

5. Birden fazla yabancı dil bildiğinden

Neden

iş bulmakta zorlanmıyor.

Sonuç

6. Yüzme bilmediğinden havuza girmedi.

Neden

Sonuç

6. Çadır kuracağız bunun için uygun yer arıyoruz.

7. Komşumuz bugünlerde çok neşeli çünkü askerden oğ-

7. Başı ağrıyor diye ona ağrı kesici verdiler.

Etkinlik - 3 A Metni: 1, 5, 6, 7 B Metni: 1, 2

222

2. Kardeşim okula gitmekte çok istekli çünkü öğretmen-

Akıllı Ders Asistanı

Sonuç

Neden

lu gelmiş.

8. Özel ders aldığı için son zamanlarda yazılılardan yük

Neden

sek not alıyor.

Sonuç


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 7

7. Atatürk, orduları denetlemek üzere

2, 5, 7, 8, 9, 10

8. üniversite okumaya

Etkinlik - 8

1. B  abalarından kalan mirası paylaşmak üzere toplanmışlar.

Etkinlik - 14

2. Aslan avlanmak için ormanda gezintiye çıkmış.

Etkinlik - 15

3. Yanlış anlaşılmasın diye tane tane konuşuyor.

Olanlar: 1, 2, 5, 6, 8, 9

4. Şirket, kârını artırmak gayesiyle yeni projeler hazırlıyor. 5. Kasabaya eski arkadaşlarını görmeye gitti. 6. Geliri ihtiyaç sahiplerine verilmek amacıyla kermes kuruldu. 7. Ortaklık kurmak maksadıyla onunla yakınlaşmak istiyor.

Etkinlik - 9 Olanlar: 1, 2, 3, 4, 6, 8

Etkinlik - 10

1. Çürümesin diye dişlerini düzenli fırçalıyor. 2. Çabuk büyüsünler diye havuçları sürekli suluyor.

Olanlar: 2, 4, 5, 6, 8, 10

Etkinlik - 16 Az gelişmiş ülkelerin çoğunluğundaki sefalet, genellikle en fazla kırsal alanlarda görülmektedir. Genellikle kadınlar erkeklere oranla daha kötü durumdadırlar. Kadınlar ayrıcalıkları en düşük olan kesim olup erkeklerin bile karşılaşmadıkları kültürel, toplumsal ve ekonomik sorunlarla karşılaşmaktadırlar. Örneğin sık sık ve erkeklerden daha uzun süre çalışırlar. Eğer bir ücret ödeniyorsa daha az ücret alırlar. Az gelişmiş ülkelerin yoksulları, İngiltere ya da öbür sanayi toplumlarındaki insanların neredeyse düşleyemeyecekleri kadar kötü koşullarda yaşamaktadırlar.

3. Mikrop kapmamak için kılı kırk yarıyor.

Etkinlik - 17

4. Hastaya götürmek için çiçek aldı.

1. Limon-portakal

2. Akdeniz-Karadeniz

3. Televizyon-Radyo

4. Kent- Kırsal

Etkinlik - 11

1. Emekliliğini geçirmek 2. Anneme bir demet çiçek alayım 3. Hata yapmayayım 4. Boyunun uzaması 5. için bir dizi tedbirler açıkladı.

Etkinlik - 12 Neden-Sonuç: 1, 6, 7, 8, 10 Amaç-Sonuç: 2, 3, 4, 5, 9

Etkinlik - 13

5. Tren-Uçak 7. Yeni bina-Eski bina

6. Şairler-İnsanlar 8. Fransızca-İngilizce

9. Yeni saç modeli-eski saç modeli

Etkinlik - 18 1. Kimse kirli çevrede yaşamak istemez, herkes temiz ortam arar. 2. Çalışan yatandan her zaman daha avantajlıdır. 3. Eskiden tarlalar sabanla sürülürdü, şimdi traktörle. 4. Ağaçların yaprakları baharda yeşil, güzün sarı olur.

2. misafirleri karşılamaya

Etkinlik - 19

3. Final maçında ilk on bire girebilmek için

1. Son günlerde daha sakin...

4. Küresel ısınmayı anlatmak üzere

2. Sınıfta benim gibi hızlı koşan yok.

5. Sokak hayvanları yesin diye

3. En güzel şiirleri bu dergide yayımlanmış.

6. Jüriye kendini beğendirmek için

4. Yeni nesil eskilere göre daha şanslı.

5. Sınıf Türkçe

223


CEVAP ANAHTARI 5. Türkler kadar konuksever bir millet bulunmaz.

3. Çalıkuşu Reşat Nuri’nin bir romanıdır. Çalıkuşu Reşat Nuri’nin en iyi romanıdır.

6. Benim payıma biraz fazla düştü.

Etkinlik - 26

Etkinlik - 20

Öznel: 1, 3, 8, 9

Öznel: 1, 2, 3, 5, 7, 10

Nesnel: 2, 4, 5, 6, 7, 10, 11

Nesnel: 4, 6, 8, 9, 11

Etkinlik - 27

Etkinlik - 21 1. Cep telefonu hayatımızı kolaylaştırdı.

Þ Cep

telefonu

kullananların sayısı artıyor. 2. Deney yaparak öğrenmek çok zevkli.

Þ Fen

dersinde

deney yaptık Þ Bovlingde

topla labut-

lar devrilir. 4. Fazıl Say çok güzel piyano çalar.

Þ Piyano

klavyeli ve

telli bir çalgıdır. 5. Çoban köpekleri sürüleri bekler.

Þ Küçük

köpekler çok

sevimlidir. 6. Ananas tropikal bölgelerde yetiştirilir.

Þ Ananasın

ta-

dı hiçbir meyvede yok.

1. ilginç

2. hoş

3. göz tırmalayıcı

4. çok güzel

Etkinlik - 23

6. etkileyici 8. sıra dışı

1. Muhteşem manzaralı Manyas Gölü, Balıkesir ili sınırları içindedir.

5. birbirinden güzel. 6. eşsiz manzarasıyla görenleri hayran bırakıyor. 7. eserleri birbirinden güzel. 8. gönlü geniştir.

Etkinlik - 28 Doğru: a, d, e, f

Etkinlik - 29 Duygusal Olanlar: 2, 4, 5, 6, 8, 9

Etkinlik - 30

1. O saatte orada ne işi varmış? 2. Odanı dağıtmandan usandım. 3. Emekli maaşını kaptırmış. 4. Yarınki maçta ben de oynuyorum.

2. “Bayrak” Arif Nihat Asya’nın en güzel şiiridir.

5. Yazılıya iyi çalışsaydım.

3. Yazı, Sümerler tarafından bulunan önemli bir geliş-

6. Hiç bu kadar sıkıcı bir film izlemedim.

medir. 4. İlkbaharın gelmesiyle kırlarda birbirinden güzel gelincikler açtı. 5. Mostar Köprüsü, Mimar Sinan’ın gözde eserlerinden biridir. 6. En lezzetli elma Amasya’da yetiştirilir.

Etkinlik - 24

Öznel: 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11

224

3. elinizden bırakamayacağınız bir kitap.

Yanlış: b, c

Etkinlik - 22

7. eğlenceli

2. muhteşem doğasıyla gezginleri büyülüyor.

4. insanı sarıp sarmalıyor.

3. Bovling oynamak eğlenceli.

5. muhteşem

1. için en ideal yer Bodrum...

7. Cam kırığı ayağıma battı.

Etkinlik - 31 Sitem: 9

Merak: 2

Özlem: 3, 6

Beğenme: 1, 7, 10

Üzülme: 5, 8

Sevinç: 4, 11

Etkinlik - 32 1. Acıma

2. Pişmanlık

Etkinlik - 25

3. Sitem

4. Şaşkınlık

1. Mavi kazak Esra’ya yakışmış. Esra mavi kazak almış.

5. Endişe

2. Törende şiiri harika okudu. Törende şiir okuyacak.

7. Sevinç

Akıllı Ders Asistanı

6. Üzülme 8. Merak


CEVAP ANAHTARI

4. Kedimin kaybolmasına çok üzüldüm.

Edatı

3. Yazılıdan yüz almana çok sevindim.

Benzetme

2. Eyvah! Deprem oluyor galiba.

Yönü

Benzeyen

1. Tepem attı, yeter artık ya.

Benzetme

Etkinlik - 40 Benzetilen

Etkinlik - 33

1.

Yük

Kuş

Hafif

Kadar

2.

Gediz

Yılan

Kıvrılma

Gibi

3.

Öğrenci

Çiçek

Narin

....

8. Üf, yüzümdeki sivilceler iğrenç!

4.

İncir

Bal

Tatlı

Gibi

Etkinlik - 34

5.

Kitap

Hazine

...

Sanki

6.

Fok

Penguen

Beslenme

Gibi

3. Telaş

7.

Helin

Kurbağa

Atlama

Gibi

8.

Kulak

Domates

Kızarma

Gibi

5. Olamaz! Yola ağaç devrilmiş. 6. Şimşek çakınca ödüm koptu. 7. Ah! Dişim çok ağrıyor.

1. Korku

2. Sevinç

4. Öfke

5. Şüphe

6. Pişmanlık

7. Beğenme

8. Özlem

9. Şaşırma

10. Sevinç

11. Utanma

2, 4, 6, 7, 8, 13, 14, 15

Etkinlik - 35 1.g

2.c

3.d

4.f

5.e

6.g

Etkinlik - 41

7.a

8.b

9.f

Etkinlik - 42 2, 3, 6, 7, 8

Etkinlik - 36 Abartılı Olanlar: 2, 3, 4, 7, 8, 9

Etkinlik - 37 2. Markette bir kamyon para harcadık. 3. Arabaların çıkardığı gaz tüm yeryüzünü kapladı. 4. Sırtında dünyanın yükünü taşıyor. 5. Uçarak engeli geçti. 6. Dağ gibi bulaşığı kaşla göz arasında yıkadılar.

Etkinlik - 38 2. Anlattığı komik fıkralara gülmekten öldük. 3. Havalar çok soğudu, nefesimiz bile donuyor. 4. Valize dünyanın eşyasını sığdırdık. 5. Sınav ertelenince öğrenciler havalara uçtu. 6. Diyete başlayınca bir deri bir kemik kaldı. 7. Ağır eşyaları taşıyınca belim koptu.

Etkinlik - 43 1, 3, 4, 6, 7

Konu Değerlendirme Testi-1 1.B 11.D

2.C

3.D

4.D

2. Pamuk-El

3. Bulut-Pamuk Tarlası

4. İnci- Diş

5. Saç-İpek

6. Ayva-Taş

6.B

7.A

8.D 9.C

10.A

7.A

8.D 9.D

10.A

7.C

8.C 9.B

10.A

12.A

Konu Değerlendirme Testi-2 1.B 11.D

2.B

3.A

4.C

5.C

6.B

12.A

Konu Değerlendirme Testi-3 1.A 11.B

2.A

3.B

4.C

5.B

6.D

12.D

Etkinlik - 39 1. Aslan-Güreşçi

5.C

KONU 4 AtasözLERİ

7. Elma-Yanak

8. Bulaşıklar - Everes Tepesi

Etkinlik - 1

9. Ev-Saray yavrusu

10. Kepçe-El

1.e

2.b

3.a

4.f

5.d

6.c

5. Sınıf Türkçe

225


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 2

Etkinlik - 3

1, 2, 3

Öğrenci tarafından yazılacak

Etkinlik - 3

Etkinlik - 4

1. kepçeye

2. karpuz

3. kahvenin

4. tavuk

5. davulun

1. Kitap okuma yöntemleri 2. Kitap okumanın faydaları 3. Tuzun kaynağı

6. gezen

7. ambarında

8. parmağını

9. değirmen

10. pas

11. oğlağı

12. iyisi

4. Tuzun oluşumu

Etkinlik - 5 Öğrenci tarafından yazılacak

Etkinlik - 4

Etkinlik - 6

1. Kalbi yıkmak kolay, yapmak zordur.

1. Memleket sevgisi

2. Kimse yoğurdum ekşi demez.

2. İstanbul sevgisi

3. At binenin, kılıç kuşananın.

3. Yaşama sevinci

4. Aç tavuk kendini buğday ambarında sanır.

4. Mutluluk

Etkinlik - 5

Etkinlik - 7

2. Birliktelik

3. Etkilenme

4. Güç

5. Tedbir

6. Ölçü

7. Birikim

8. Affetme

1, 3, 4, 2

Etkinlik - 8 Acıma, korku, sevgi, yakınma

9. Açgözlülük

Etkinlik - 9

Etkinlik - 6 1.d

2.a

3.e

4.f

5.b

1. Toplum Olma

6.c

2. Teknolojinin Zararları 3. Çocuklar Hangi Kitapları Okumalı?

Etkinlik - 7

1. Düşüne düşüne görmeli işi, sonra pişman olmamalı kişi.

Etkinlik - 10

2. Kişi arkadaşından bellidir.

1. En güzel iyilik karşılıksız ve gizli yapılandır.

Konu Değerlendirme Testi-1 1.D 11.B

2.D

3.C

4.A

5.C

6.B

2. Başarılı olmak için plan yapmak gerekir. 7.D

8.D 9.D

12.A

10.A

Etkinlik - 11 1. Okuduğumuz kitap hayatımızı olumlu etkiliyorsa ama-

KONU 5 Metin Bilgisi Etkinlik - 1

1. Hoşgörünün önemi

226

4. Sonar Ne İşe Yarar?

cına ulaşmıştır. 2. Bakmakla görmek aynı değildir.

Etkinlik - 12 Öğrenci tarafından yazılacak

2. Fotoğraf makinesini doğru tutmanın önemi

Etkinlik - 13

Etkinlik - 2

1. Vakit nakittir.

1. Milletimizin misafirperverliği

2. Ev alma komşu al.

2. Meyve ve sebzenin farkı

3. Bal bal demekle ağız tatlanmaz.

Akıllı Ders Asistanı


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 14

Etkinlik - 23

Öğrenci tarafından yazılacak

1. metindeki kişi iyilik yapmayı seven, sosyal ve sportif

Etkinlik - 15

biridir. 2. metindeki kişi arkadaşlarına değer veren, herkesi ol-

1, 2, 4, 6

duğu gibi kabul eden biridir.

Etkinlik - 16 1. Dost, dostun sırrını saklar.

Etkinlik - 24

2. Dost, dostun aynasıdır.

1. Real Madrid

3. Dostlar birbirini yolda bırakmaz. 4. Arkadaşlıkla dostluk farklı şeylerdir.

1. İlk süpürgeler ne zaman ortaya çıkmıştır? 2. Süpürge neyden yapılır?

1, 2, 3, 4

3. Süpürgeyle ilgili hangi inanışlar vardır?

4. Günümüzde süpürgelerin işlevi niçin azaldı?

Etkinlik - 18 Olay: D  enizhan’ın radyo düğmelerinin nasıl çalıştığını Gülay abladan öğrenmesi

: Denizhan,

Bircan Bey, Gülay Abla

Yer: Denizhan’ın evi

Etkinlik - 26 1, 3, 4, 5

Farklı Yönleri: Boyları, meyveleri

Etkinlik - 19 2. Yer

5. Süpürge ne işe yarar?

Etkinlik - 27

Zaman: Öğleden sonra

1. Zaman

3. Planlı, çalışkan

4. Planlı olmasına ve çok çalışmasına

Etkinlik - 25

Etkinlik - 17

Kişi:

2. Yetenekli ve güçlü bir futbolcudur.

Ortak Yönleri: Dayanıklı olmaları, güçlü olmaları, uzun 3. Olay

4. Kişi

yıllar yaşamaları, bina yapımında kullanılmaları

Etkinlik - 28 Etkinlik - 20 Olay: İki bakkaldan birinin güler yüz sayesinde çok bal

Renkleri siyahtır.

satması

Kişi: B  akkallar ve müşteri Yer: Kasaba, bakkal dükkânı Zaman: Bir gün

2. Karagöz cahil, Hacivat eğitimli biridir. 3. Karagöz sanatı sever, Hacivat sevmez. 4. Karagöz kusurlarını söyler, Hacivat politik davranır.

Etkinlik - 21 Adam: Y  ardımsever

Etkinlik - 29

Kadın: K  ıskanç

5. Karagöz sevilmez, Hacivat sevilir. 6. Karagöz rastgele konuşur, Hacivat güzel konuşur.

Etkinlik - 22

7. Karagöz fakir, Hacivat zengin biridir.

1, 2, 5, 6, 8, 11

5. Sınıf Türkçe

227


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 30

Etkinlik - 39

2. Genel ve özel durum bildirmiştir.

Sıralama-1: 2 - 1 - 3 - 4 - 5

3. Düşüncenin yönünü değiştirmiştir.

Sıralama-2: 2 - 5 - 1 - 4 - 3

4. Özetlemiş ve sonuç bildirmiştir.

Etkinlik - 40

5. Daha önce anlatılanı açıklamıştır.

1. Oyunlar doğru kullanılırsa zararlı değil yararlıdır.

6. Düşüncenin yönünü değiştirmiştir.

2. Biz bu sokakta doğmuşuzdur ve bu sokak bizim evi-

7. Özetlemiş ve sonuç bildirmiştir.

Etkinlik - 31 1. Önemli olan iyiliği beklentisiz yapmaktır. 2. onlar serbest ölçüyle şiir yazmışlardır.

uzayda uzun süre kalan astronotlar, Dünya’ya döndüklerinde bir süre ayağa kalkamazlar, fiziksel güç gerektiren işleri yapamazlar.

3. dost sizin ayrılmaz parçanızdır.

Etkinlik - 42

4. evimize gelen misafiri gerektiği gibi ağırlayamıyoruz.

Öğrenci tarafından yazılacaktır

Etkinlik - 32 çoğu zaman, ancak, hele, çünkü, örneğin, kısacası

Etkinlik - 33 1. Özetlemiş ve sonuç bildirmiştir. 2. Daha önce anlatılanı açıklamıştır, örneklendirmiştir. 3. Genel ve özel durum bildirmiştir.

Etkinlik - 43 1. Gerçek

2. Kurgu

3. Gerçek

4. Kurgu

5. Gerçek

6. Kurgu

7. Gerçek

Etkinlik - 44 1. Gerçek çünkü gerçekleşebilir bir olay anlatılmıştır.

4. Düşüncenin yönünü değiştirmiştir.

2. Kurgu, çünkü insan dışındaki varlıklar konuşturulmuş.

5. Daha önce anlatılanı açıklamıştır.

Etkinlik - 45

Etkinlik - 34 Sırasıyla: yani, ancak, fakat, önce, ilk önce, daha sonra, örneğin

Etkinlik - 35 Sıralama-1: 3 - 1 - 4- 2 Sıralama-2: 2 - 1 - 4- 3

Etkinlik - 36

1. Öğrencinin harita çizerken fırtınaya yakalanması 2. Marmara’nın gülmesi 3. Gemilerle Yalova’ya gitmesi 4. Marmara’nın martıların altına tül sermesi 5. Karadeniz’in şişko olması

Etkinlik - 46 Öğrenci tarafından yazılacaktır

Sıralama: 3 - 1 - 2

Etkinlik - 47

Etkinlik - 37

Öğrenci tarafından yazılacaktır

Sıralama: 5 - 3 - 2 - 6 - 1 - 3

Etkinlik - 38 Sıralama: 4 - 1 - 5 - 2 - 3

228

mizdir.

Etkinlik - 41

Akıllı Ders Asistanı

Etkinlik - 48 1, 3


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 49

Etkinlik - 2

1. Birinci kişi

Sözcüğün Kökü

2. Üçüncü kişi

3. Birinci kişi

Etkinlik - 50 1. Gözlemci bakış açısı

2. Kahraman bakış açısı

3. İlahi bakış açısı

Etkinlik - 51 1, 3, 4

Etkinlik - 52 2, 4, 5, 6

Etkinlik - 53

1

Gazete

-ci-ler

2

Çiçek

-çi-den

3

Sor

-u-lar

4

Güzel

-lik-ler

5

Bulut

-suz

6

Zevk

-li

7

Zarar

-sız

8

Fayda

-lı

9

Salata

-lık-lar

10

Yağ

-sız

11

Futbol

-cu-lar

12

Engel

-li-ler-in

13

Yağ

-mur-lu

Etkinlik - 3

1, 2, 3, 4, 6

Söz. Kökü

Konu Değerlendirme Testi-1 1.B

2.C

3.A

4.B

5.B

6.D

7.D

8.A

Konu Değerlendirme Testi-2 1.C

2.C

3.A

Aldığı Ekler

4.B

5.A

6.D

7.D

8.A

KONU 6 Ek - Kök

Fiil Kök

İsim Kök

1

Ör-

3

2

Öğret-

3

3

Çal-

3

4

Bil-

3

5

Söz

3

6

İhtiyar

3

7

Serin

8

Dol-

9

Baş

3 3 3

10

Sar-

3

11

Sal-

3

Etkinlik - 4

Etkinlik - 1

Doğru: 1, 2, 3, 4, 5, 7, 9

¶1

Yaz

1 İnsan 1 Soy

·1

Ev

1 Kelebek 1 Boya

1 Köy

¸1

Sıcak

1 Bil

1 Koş

1 Ders

¹1

Simit

1 Sil

1 Cep

º1

Orman

1 Kitap 1 Soy

1 Su

»1

Neşe

1 Sanat 1 Vatan

¼1

Gece

1 Çiz

1 Kork

1 İz

Yanlış: 6, 8, 10

Etkinlik - 5 2. à Gemi-ci-lik 3. à Atatürk-çü-lük 4. à Halı-cı-dan

5. à Ok-çu-lar

6. à Fırın-cı-dan

7. à Seyir-ci-ler

8. à Kitap-çı-dan

9. à Temiz-lik-çi

10. à Seç-ici

11. à Kulak-lık-tan

1 İki

12. à Şeker-lik-ler

13. à Ev-li-lik

1 Dağ

14. à Simit-çi-den

15. à Sosis-li

1 Boş

5. Sınıf Türkçe

229


CEVAP ANAHTARI 16. à Hava-sız-lık

17. à Renk-li

Etkinlik - 11

18. à Bir-inci-lik

19. à Gün-lük-ler

2. Halkçı

3. Cumhuriyetçi

4. Pulsuz

5. Değirmenci

6. Kuyruklu

7. Limitsiz

8. Baharatçı

9. Dişsiz

10. Gelinlik

11. Hancı

12. Saygısız

13. Uçlu

14. Kimlik

15. Şüpheci

20. à Saat-çi-den

Etkinlik - 6 Artı: 1, 2, 3, 5, 6, 8, 9, 10, 13 Eksi: 4, 7, 11, 12

Etkinlik - 7 1. İş-çi-lik-ten

2. Hasta-lık-lar

3. Kömür-cü-ler

4. Yaş-lı-lar

5. Söz-lü-ler-den

6. Çiz-gi-li

7. Yok-sul-luk

8. Bir-inci-ler

Etkinlik - 8

Etkinlik - 12 Yeni Anlam Kazananlar: 2, 3, 5, 7, 8, 11, 12

Etkinlik - 13 1.

Anahtarlık +

Tatlı

+

Çilli

+

2.

Sahada

Irmakta

Çatıdan

3.

Çamurluk

+

Kıymalı

+

Çizgi

+

4.

Bayrağım

Perdeyi

Gökyüzü

5.

Şirketler

Yazıcı

+

Bataklık

+

6.

Becerikli

+

Elbiseler

Turnalar

+

Anlamsız

+

Salgın

+

1. Kapıcı

2. Paslı

3. Kitapçık

4. Kurtlu

5. Şanslı

6. Pilavlık

7. Zararlı

8. Zorunlu

9. Olaysız

10. Şakacı

11. Peynirli

12. Üçlük

7.

Sevinç

8.

Korkusuz

+

İzinsiz

+

Demlik

+

13. Puansız

14. Yolluk

9.

Popçu

+

Mehmetçik

+

Önden

10.

Köpüklü

+

Bademler

Arabacı

+

11.

Seneye

Kapının

Öncü

+

12.

Bulgu

+

Kurtçuk

+

Sorumsuz

+

13.

Yağmurlu

+

Göçler

Dostluklar

+

1.

Gazeteler

Dengesiz

+

2.

Şenlik

+

Kırlarda

3.

Ayvaya

Samanlık

+

4.

Fıstıklı

+

İplikleri

+

5.

Baklavacı

+

Çöplükte

+

6.

Kurabiyeler

Harçlık

+

7.

Çekici

+

Tavuklarımız

8.

Acısız

+

Güvenli

+

9.

Güçsüz

+

Emniyetli

+

10.

Sinemaya

Şairlerimiz

11.

Ofisten

Hissiz

+

12.

Postacı

+

Hoşgörülü

+

13.

Sayfalar

Falcı

+

Etkinlik - 9 Yeni Sözcük

Ek

1

Sinirli

-li

2

Yıllık

-lık

3

Yemeklik

-lik

4

Aşçı

-çı

5

Bademcik

-cik

6

Aralık

-lık

7

Kıtlık

-lık

8

Moralsiz

-siz

9

Parçalı

-lı

10

Biberlik

-lik

11

Dörtlük

-lük

12

Ocaklık

-lık

13

Sağlık

-lık

Etkinlik - 10 Alanlar: 1, 2, 5, 7, 8, 11, 12

230

16. Havasızlık

Akıllı Ders Asistanı


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 14

Etkinlik - 2

2. Tarafsız

Û Hakem tarafsız olmalı.

1. Topacını

2. Atağında

3. Temel

Û Bunlar temelsiz iddialar.

3. Bardağı

4. Köpeğin

4. Duygu

Û Duygulu bir konuşma yaptı.

5. Satrancı

6. Sonucu

5. Taş

Û Taşlı yolda ilerledik.

7. Sözlüğü

8. Kaba

6. İnsan

Û İnsansız hava aracı geliştirdik.

9. Armudu

10. Terliği - Ayağından

7. Cevizli

Û Cevizli kek yaptı.

11. Palamudu

12. Çorabını

8. Peynirli

Û Peynirli pideyi severim.

9. Derslik

13. Koltuğu

14. Sağlığımız

Û Derslikleri temizlediler.

10. Oyuncu

Û Oyunculara ödül verildi.

11. Zehirli

Û Bazı mantarlar zehirlidir.

Etkinlik - 3

Konu Değerlendirme Testi-1 1.D 11.C

2.D

3.B

12.C

4.A

5.D

6.B

7.B

8.C

9.D

10.D

13.A

Konu Değerlendirme Testi-2 1.C 10.A

2.D

3.D

11.C

4.A

5.D

6.A

7.D

8.D

12.C

9.B

1. Üçten

2. Balıkçılar

3. İnatçı

4. Dürüstçe

5. Paragrafta

6. Dersten

7. Basketçi

8. Dolapta

9. Düştü

10. Mayısta

11. Sabahçılar

12. Bardaktan

13. Mutfaktan - Keskin

14. Etçil - Kuştur

Etkinlik - 4

KONU 7

1, 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9

Ses Bilgisi

Etkinlik - 5

Etkinlik - 1

1. Resmini

2. Yalnız

3. Feshetti

4. Nesli

1.

Kırağı

Arabacı

Doğum

2.

Yanağı

+

Kabağın

+

Havucu

+

5. Göğsüm

6. Alnımda

3.

Sayacı

+

Dibini

+

Soğuk

7. Oğlunu

8. Sabretti

4.

Dağı

Tabana

Şurubu

+

5.

9. Tavrını

10. Naklettiler

Otağını

+

İpliği

+

Sütünüz

6.

Ucunu

+

Sağımda

Ketçabı

+

11. Fikrim

12. Bağrına

7.

Yağı

Boşluğa

+

Kızağı

+

8.

Burcunuz

+

Sütlacı

+

Sokağı

+

9.

Bağımız

Tacınızı

+

Bağrımız

1.

İnsanca

Boğazım

2.

Ocağı

+

3.

Çağırdı

4. 5.

13. Devrildi

14. Çağrınıza

15. Omzuma

Etkinlik - 6 1. Reddetti

2. Hakkı

3. Affetti

4. Zannetmiyorum

Damadın

+

5. Tıbbın

6. Haddimi

Sunucudan

Sebebi

8. Halloldu

+

Tuzağı

7. Zammı

+

Bittiğini

+

Olanağınız

+

9. Şıkkıydı

10. Zıddı

6.

Soluğu

+

Kurbağa

+

7.

Diktiğimiz

+

Ispanağı

+

8.

Bakracı

+

Savaşçı

9.

Yüzüğü

+

Mehtabı

+

11. Sırrımızı

Etkinlik - 7 Doğru: 1, 4, 6, 7, 8, 9, 11

5. Sınıf Türkçe

231


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 8

Konu Değerlendirme Testi- 1

2. Artçı

Ünsüz yumuşaması

3. Kebabın

Ünsüz sertleşmesi

4. Okçu

Ünsüz sertleşmesi

5. Yanağın

Ünsüz yumuşaması

6. Beşten

Ünsüz sertleşmesi

7. Düştü

Ünsüz sertleşmesi

8. Baskı

Ünsüz sertleşmesi

9. Hatrımız

Ünlü düşmesi

10. Raftan

Ünsüz sertleşmesi

11. Boynun

Ünlü düşmesi

Etkinlik - 9 Ünsüz yumuşaması: 3, 6, 10 Ünsüz sertleşmesi: 2, 4, 8 Ünlü düşmesi: 1, 3, 5, 9, 12 Ünlü daralması: 7, 11

Etkinlik - 10 Sertleşme: 1, 5, 14, 19 Yumuşama: 2, 4, 6, 9, 10, 12, 13, 15 Daralma: 3, 11, 16, 18 Ünlü düşmesi: 7, 8, 17, 20

Etkinlik - 11 Sertleşme: Düştü - İşte Yumuşama: Mektebe - İstediğim - Yüreğime

11.A

2.C

3.D

12.B

4.A 13.A

5.C

6.A

7.D

8.A

9.B

10.B

7.A

8.C

9.A

10.A

14.A

Konu Değerlendirme Testi- 2 1.D 11.D

2.A

3.C

4.C

5.B

6.B

12.D

KONU 8 Yazım Kuralları Etkinlik - 1 1. Bazı

2. Ne, Kış

3. hikâyelerini

4. Hâkim

5. Sümbül

6. kuzeyinde

7. cumartesi

8. İngilizce - İspanyolca

9. Nehri - Denizi’ne

10. gazetesi

11. Bayramı

Etkinlik - 2 1. Mostar Köprüsü Mimar Sinan tarafından yapılmış. 2. Cengiz Topel Caddesi’nde oturuyor. 3. 20 Haziran’da sınava gireceğiz. 4. Nedim Bey apartman yöneticisi seçildi. 5. Arif Nihat Asya’nın şiirleri beğeniliyor. 6. Türk Hava Kurumunda çalışıyormuş.

Etkinlik - 3 Hababam sınıfı, Rıfat ılgaz’ın “dolmuş” dergisinde yazmaya başladığı öykülerden bir bölümünü birleşti-

Ünlü Düşmesi: Aklıma - Şehrin - İsmi - Cismi

rerek 1957 yılında kitaplaştırdığı eseridir. Daha son-

Etkinlik - 12

maya uyarlanmıştır. 2000’li yılların başında ise üç

Ünsüz türemesi: 1

ra, 1970’li yıllarda Ertem eğilmez tarafından sinefilmden oluşan yeni bir seri olarak uyarlanmıştır. Filmin ilk serisinde Münir özkul, Adile naşit, Kemal su-

Sertleşme: 4, 5, 7, 10

nal, Tarık akan, Halit akçatepe gibi isimler yer alı-

Yumuşama: 2, 9, 11

yordu. İlk film, Hababam sınıfı 1 nisan 1975 tari-

Daralma: 3 Ünlü düşmesi: 6, 8

Etkinlik - 13 1-b 2-a 3-e 4-c 5-a 6-a 7-d 8-b 9-a 10-d 11-d

232

1.A

Akıllı Ders Asistanı

hinde vizyona girdiğinde izlenme rekorları kırdı. Filmde Özel çamlıca lisesine yeni atanan müdür muavini ve tarih öğretmeni kel Mahmut kopya çeken, okuldan kaçıp maçlara giden hababam sınıfındaki öğrencileri ilginç ceza yöntemleriyle disiplin altına almaya çalışır. İkinci film “Hababam sınıfı sınıfta kaldı” viz-


CEVAP ANAHTARI yona girer. Arzu Film tarafından 16 ocak 2004 ta-

4. Tarih Öğretmeni Bircan Bey yazılıları yarın okuyacakmış.

rihinde ikinci yeni serinin ilk filmi “hababam sınıfı

5. Bu sokakta geçen yıl Merveler oturuyordu.

merhaba” vizyona girer. Bir röportajında Aydın Ilgaz şöyle der: “Hababam sınıfı”,

güdük necmi’nin yani babamın

kastamonu muallim mektebi anılarıdır. Kel mahmut, badi ekrem, inek şaban, kalem şakir, domdom ali, tulum hayri, hafize ana… “hababam sınıfı”nın kahramanları, yoktan kurgulanmadı.

Etkinlik - 4 Doğru: 2, 3, 4, 7, 8, 9, 10, 11,13 Yanlış: 1, 5, 6, 12

Etkinlik - 5

6. Geç de olsa ödevlerimi tamamlayacağım. 7. Akdeniz yazın da sıcak olur, kışın da... 8. Sınıf başkanlığı oylamasında sen de beni destekler misin?

Etkinlik - 11 1. Çankaya Köşkü

2. Melen Çayı

3. Kızılay Meydanı

4. Fahriye ablam

5. Isparta gülü

6. Aras Nehri

7. Tuz Gölü

8. Hindistan Cevizi

Etkinlik - 12

Doğru: 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 11

YENİ CÜMLE

Yanlış: 1, 7, 10

Ek

Öykülerin denizcileri anlatır.

Etkinlik - 6 Doğru: 1, 5, 8, 9, 11,

Yarışmaya Ceren katıldı. Yanlış: 2, 3, 4, 6, 7, 10, 12

Etkinlik - 7 1. Evdeki (Ek)

2. değil ki (Bağlaç)

3. Şöyle ki (Bağlaç)

4. konudaki (Ek)

5. yönetmedeki (Ek)

6. gerçek ki (Bağlaç)

7. tarihteki (Ek)

8. ondaki (Ek)

9. çiziyordu ki (Bağlaç)

10. haritadaki (Ek)

11. düşünüyordu ki (Bağlaç)

12. gelmişti ki (Bağlaç)

Etkinlik - 8 Doğru: 2, 4, 5, 6, 8, 11 Yanlış: 1, 3, 7, 9, 10, 12

Etkinlik - 9 Sırasıyla yuvarlak içine alınması gerekenler: İnternetde, hâlin de, bulutda, afişler de, Hemde, bulutunuz da, konu da

Etkinlik - 10 1. Düden Şelalesi hangi bölgemizdedir? 2. Konaktaki davete civar köylerden katılım oldukça yüksekmiş. 3. Şikayetini anlat da doktor ilaçlarını yazsın.

3

Arkadaşımla vapur karşılaştık.

laç

3

3

İzciler gece çadır uyudular.

Bağ-

3 3

3

3

3

Osmanlıya Bursa başkentlik yapmış.

3

3

Dinle kararını öyle ver.

3

3

Uşak’a 1988 taşındık. Hayvanlar temizliğe önem verir. Bayram evimiz kalabalıktı.

3

3

3

3

3

3

Etkinlik - 13 1, 4, 5, 6, 9

Etkinlik - 14 Doğru: 2, 4, 8, 9, 11, 12 Yanlış: 1, 3, 6, 7, 10

Etkinlik - 15 Sırasıyla Altı Çizilmesi Gerekenler: 12’inci, 1000`in, 7’inci, 1’er, 1’er, 2.’lere, 1’er, 2’inci

Konu Değerlendirme Testi 1 1.B 2.D 3.A 4.A 5.B 6.D 7.C 8.A 9.C 10.C 11.A 12.A

Konu Değerlendirme Testi 2 1.A 2.C 3.B 4.C 5.D 6.C 7.C 8.B 9.A 10.B 11.C 12.A

5. Sınıf Türkçe

233


CEVAP ANAHTARI KONU 9 Noktalama İşaretleri

Etkinlik - 7 1. Alıntı cümlelerinden önce 2. Kendisiyle ilgili açıklama yapılacak cümlenin sonuna 3. Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna 4. Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra

Etkinlik - 1

Etkinlik - 8

1, 2, 5, 6, 8

1. Ali:

Etkinlik - 2 1. Oyunun 2(.) perdesinde merak duygusu tavan yaptı(.) 2. Saat 20(.)45(’)te başlayacak maçı Cüneyt Çakır yönetecek(.)

- Yarın okula gelemeyeceğim, dedi

2. http://www.asistanyayinlari.com.tr 3. Atalarımız: “Su uyur, düşman uyumaz.” demişler. 4. En sevdiğim iki kelime: umut, gülümseme.

3. Antlaşma 11(.) 10(.)1995 tarihinde mi imzalanmış(.)

Etkinlik - 9

4. Yazın Hürriyet Mah(.) çok kalabalık oluyor(.)

1.a 2.g 3.b 4.d 5.e 6.f 7.c

5. Kitabın 10(.) baskısı piyasaya çıktı mı(.)

Etkinlik - 10

6. Ceketini çıkardı(.) Salondaki koltuğa oturdu(.) 7. Doktoru aradım(,) randevu aldım(.) 8. 21(.) yüzyılda teknoloji hızla ilerledi(.) 9. Nikâh töreni 05(.)08(.)2017 tarihinde saat 15(.)30(’) da yapılacak(.)

2, 4, 5 Etkinlik - 11 2, 5, 7, 8, 9 Etkinlik - 12

Etkinlik - 3

1. Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime

1.f 2.b 3.d 4.a 5.g 6.f 7.c 8.e

veya bölümlerin yerine kullanılmış. 2. Anlamca tamamlanmamış cümlelerin sonunda kul-

Etkinlik - 4

lanılmış.

1. (,) (,) (,)

2. (:) (,) (,) (,) (,) (.)

3. (,) (,) (.)

4. (,) (,) (,) (,) (,) (,) (.)

3. Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten açık yazılmak istenmeyen bölümlerin yerine kullanılmış. 4. Anlamca tamamlanmamış cümlelerin sonunda kul-

Etkinlik - 5 a-2 b-3 c-1 d-2 e-3

Etkinlik - 6 1. İçinde virgül bulunan cümlelerin arasında kullanılmış.

lanılmış. Etkinlik - 13 Soru İşareti (?): 2, 6

Ünlem İşareti (!): 3, 7, 8, 9

Nokta(!): 1, 4, 5

2. Cümlede virgülle ayrılmış tür veya grupları ayırmak için kullanılmış. 3. İçinde virgül bulunan cümlelerde özneyi belirtmek için kullanılmış. 4. Cümlede virgülle ayrılmış tür veya grupları ayırmak için kullanılmış.

234

Akıllı Ders Asistanı

Etkinlik - 14 Soru İşareti: 1, 2, 4, 6, 10 Ünlem İşareti: 3, 5, 7, 8, 9 Etkinlik - 15 1, 3, 5, 7


CEVAP ANAHTARI Etkinlik - 16

Etkinlik - 21

1. Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekle-

1. Gökçeada(’)da

rini ayırmak için

ve çevresindeki denizde yaşayan bazı

canlılar(:) flamingo(,) orfoz(,)sinarit(,) uzunbacak(,) kız-

2. Şiirde seslerin ölçü gereği düştüğünü göstermek için 3. Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme eklerini ayırmak için 4. Sayılara gelen ekleri ayırmak için 5. Kısaltmalara gelen ekleri ayırmak için 6. Sayılara gelen ekleri ayırmak için

böceği(,) levrek(,) mercan(,) yunus(,) deniz kaplumbağa(- ) sı(,) deniz çayırı(,) sünger(...)

2. İhsan Oktay Anar(’)ın ( “)Puslu Kıtalar Atlası(” ) adlı kitabını 2(.) kez okuyorum(.) 3. İki şeyi çok seviyorum(:) basketbol oynamak(,) müzik dinlemek(.)

7. Sayılara gelen ekleri ayırmak için

4. Ö  ğretmen(:) (“)Yarın noktalama işaretlerini anlata-

Etkinlik - 17

5. Ş  u tavsiyemi unutmayın(:) Erken kalkan her zaman

1. “Suç ve Ceza” romanının yazarı Dostoyevski değil miydi? 2. Hacı Süleyman köpeğine kızdı: “Senin burnun mu yok?” diye çıkışarak köpeğe söylendi. 3. – Berlin İstanbul uçağı geldi mi?

– Hayır, henüz gelmedi.

cağım(.)(”) demiş(.) kazanır(.) 6. P  olis(,) otobüse bindi ve yüksek sesle(:) (“)Lütfen herkes kimliklerini çıkarsın(!)(”) dedi(.) 4. B  uğu tüten kap ağızlarında kokulu(,) ince(,) mavi dumanlar yükseliyordu(.) 5. Ş  ekercinin kocaman vitrini önündeydiler(.) Vitrinde

4. Avni [Fatih Sultan Mehmet (1494 - 1566)] şair padişahlarımızdan biridir.

boy boy(,) kutu kutu şekerler(;) şekerlemeler(,) çikolatalar(...) 6. Y  unus(’)un varlığa bakış açısını gösteren en çarpıcı mısralarından birisi (“)Yaradılanı hoş gör (/) Yaradandan ötürü(”) dizeleridir(.)

Etkinlik - 18 Sırasıyla: (’) (’) (-) (!) (,) (,) (...) (’) (.) (’) (.) (’) (.) (’) (.)

Etkinlik - 19

Etkinlik - 22

a. Alıntı yapılan cümleyi belirtmek için

2. ağır, ağır

3. Erciyes’in yolunu;

b. Eş görevli sözcükleri ayırmak için.

4. eğilmiş...

5. bilmiyorum?

c. Sayıların sırasını belirtmek için

6. hızlı(?)

7. sarılır;

d. Sıralı cümleleri ayırmak için

8. Samsun’lu

9. alınıyor.”

e. Cümlede soru anlamı olduğu için

10. -Han Duvarları-

f. Özel ada ve sayıya gelen eki ayırmak için

Etkinlik - 20 a. 2

b. 1, 8

d. 5, 9

e. 3, 10

c. 2, 4

Etkinlik - 23 Sırasıyla: (,) (.) (-) (’) (.) (-) (’) (:) (–) (,) (.) (–) (’) (.) (-) (,) (.) (-) (’) (,) (,) (,) (.) (:) (-) (.) (,) (.)

5. Sınıf Türkçe

235


CEVAP ANAHTARI Konu Değerlendirme Testi 1 1.A 2.A 3.B 4.B 5.B 6.A 7.D 8.A 9.B 10.C 11.B 12.D

Konu Değerlendirme Testi 2 1.C 2.D 3.A 4.B 5.A 6.C 7.D 8.B 9.C 10.B 11.C 12.D

Etkinlik - 10 Konuşturma olanlar: 1, 4, 5, 7, 9

Etkinlik - 11 Konuşturulanlar: Arı, mandalina, kelebek, ağaç Etkinlik - 12

KONU 10

2. Fethiye-cennet 3. Kağan-dayısı

Edebî Türler ve Söz Sanatları

4. İtalya-çizme 5. Sporcu-çekirge

6. Kaş-keman

7. Baba-direk

9. Uçak-kartal

Etkinlik - 1

10. Sınıf-pazar yeri

1. Hikâye

1. Şiir

2. Fabl 3. Fabl

8. Göz-kömür

Etkinlik - 13

2. Masal

1. Halil, tıpkı robot, hareketleri de çok komik. 2. Yaba kadar ellerini suya daldırdı.

Etkinlik - 2 4. Şiir

Etkinlik - 3 Tarih sağ üst köşeye yazılmalıydı. İmza isimden önce atılmalıydı.

Etkinlik - 4

3. Ediz, tilki gibi kurnaz biriydi. 4. Bu şehir aynı bizim memleket. 5. Hakan âdeta bir kanguru gibi zıpladı. 6. Ortalık bir anda bayram yerine döndü. 7. Kuzenimin gözleri dedemin gözlerini andırıyor. 8. Evi saraya döndürmüşler, her tarafını yeniden yaptırmışlar.

Doğru: 2, 3, 5, 7, 8, 9, 10

Etkinlik - 14

Yanlış: 1, 4, 6

Abartma: 6

Kişileştirme: 1, 2, 3, 5

Etkinlik - 5

Konuşturma: 4

Benzetme: 3,

Öğrenci tarafından doldurulacak.

Etkinlik - 15

Etkinlik - 6

Abartma: 6

Kişileştirme: 1, 2, 4, 5, 10

Abartma olanlar: 1, 3, 4, 6, 7

Konuşturma: 3

Benzetme: 7, 8

Etkinlik - 7

Etkinlik - 16

Kabağın bahçe kadar büyük olmasını. Tencerenin apart-

Abartma: 9. mısrada yapılmış.

man kadar büyük olmasını.

Etkinlik - 8 Kişileştirme olanlar: 1, 2, 4, 6, 8, 9 Etkinlik - 9 Kişileştirilenler: Ay, serçe, yıldızlar, gökyüzü

236

1. Çocuk-balık

Akıllı Ders Asistanı

Kişileştirme: 2, 4, 8, 12, 15, 16. mısralarda yapılmış. Benzetme: 3, 6, 7, 10, 11. mısralarda yapılmış. Etkinlik - 17 Abartma: 2

Kişileştirme: 4


CEVAP ANAHTARI Benzetme: 1, 3, 5, 6, 7, 8, 10

E.

Konu Değerlendirme Testi 1

22.B

23.B

1.C 2.D 3.C 4.A 5.D 6.A 7.D 8.A 9.A 10.B 11.A

30.A

31.D

24.B

25.A

26.C

27.C

28.A

29.D

12.B

Konu Değerlendirme Testi 2 1.C 2.D 3.B 4.B 5.B 6.D 7.D 8.C 9.D 10.B 11.D 12.B

1. Dönem 2. Yazılı A.

YAZILIYA HAZIRLIK SINAVLARI 1. Dönem 1. Yazılı

1. Vur Parayı Topla Puanı 2. Sopa, para 3. Açık havada oynandığından, kazananın ödüllendirildiğinden, birden fazla kişiyle oynandığından

A. 1. Dünyadaki doğal kaynakların verimli kullanılması. 2. Yeşil Evler 3. Dünyadaki sınırlı doğal kaynakları verimli kullanma düşüncesinden 4. Dünyadaki sınırlı doğal kaynakları daha verimli kullanmak

4.  I. Özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak için II. Kendisinden sonra örnek verilecek cümleden sonra III. Kelimeler arasında “ve, ile, ila” anlamını vermek için IV. Eş görevli sözcüklerin arasında

5. Geri dönüştürülebilir malzemeler kullanılmıştır. Pencere ve duvarları ısı yalıtımlıdır. Enerji ihtiyacını yenilenebilir kaynaklardan karşılamaktadır. Atıkların çoğu yeniden kullanılmaktadır

V. Sıralı cümleleri ayırmak için VI. Tamamlanmış cümlenin sonunda

B.

6. Fikir

Düşünce

Doğal

Yapay

Ev

Hane

Yeni

Eski

Gereksinim

İhtiyaç

Geri

İleri

Alet

Cihaz

Az

Çok

Amaç

Gaye

Kış

Yaz

Yöntem

Metod

Azaltmak

Çoğaltmak

5. Bey

6. Savaşı, Türklerin

7. Bilim Çocuk 9. Uludağ’a

8. Kulesi’nden 10. eniştem

C. 11.-b

12.-a

13.-d 14.-e 15.-c 16.-f

D. B.

Öznel: 18, 19, 21

7, 9, 11

Nesnel: 17, 20

C. 12.-c

13.-a 14.-e 15.-b 16.-d

D. Gerçek:18, 20

E. 22.C

23.C

30.D

31.B

24.C

25.B

26.D

27.C

28.A

29.C

Mecaz: 17, 19, 21

5. Sınıf Türkçe

237


CEVAP ANAHTARI 1. Dönem 3. Yazılı

2. Dönem 1. Yazılı

A.

A.

1. Fabl

1. Ünsüz yumuşaması, ünsüz sertleşmesi, ünlü düşmesi

2. Nankörlüğün Hazin Sonu

2. Öğretmen - Türkü

3. Yapılan iyiliğe kötülükle karşılık verenlere zarara uğ-

3. Bilginin kaynağı öğretmendir.

rar. 4. Vardır. Her ikisinde de yapılan iyiliğe bazen kötülükle karşılık verildiği dile getirilmiştir.

4. Öğretmen sevgisi 5. Öğretmenim

5. Konuşturma

6. Ù en: Odanın eni kaç?

6. Ù Düş: Çocukken çok düş görürdüm.

Ù Dal: Kurbağa suya daldı.

Ù Geç: Geç kalma bir daha.

Ù Dil: Çay dilimi yaktı.

Ù aç: Aç değilim, yemek yemeyeceğim. Ù dil: Domatesleri dildi.

Ù at: At birden huysuzlandı.

Ù düş: Düşü sınıfta anlattı.

Ù soy: Elmayı soy da ye.

B.

B. 7. Dil Bilgisi

8. Matematik

9. Coğrafya

11. Tıp

7. Ekmek - Taş

10. Spor

9. Ömer - Kavak

12. Tiyatro

8. Sekreter - Bülbül

10. Anadolu - Hazine

11. Orman - Akciğer

C. 13. (,) (;) (,) (.) 15. (:) (,) (,) (,) (.) 17. (,) (!)

12. Dağ - Su deposu

14. (.) (.)

C.

16. (’) (’) (.)

13. “Memleket İsterim” şiiri Cahit Sıtkı Tarancı tara-

18. (?)

fından yazılmış en güzel şiirdir. 14. İzmir Ege Bölgesi’nde yer alan şirin bir ilimizdir.

D.

15. Tatilde gittiğimiz Uzungöl’e hayran kaldık.

Neden-Sonuç: 19, 21, 22

16. Final maçında birbirinden güzel tam altı gol atıldı.

Amaç-Sonuç: 20, 23, 24

D. Neden-Sonuç: 17, 19, 20

E.

238

25.B

26.D

33.C

34.C

27.B

Akıllı Ders Asistanı

28.C

29.C

30.C

31.B

32.C

Amaç-Sonuç: 18, 21

E. 22.D

23.C

30.C

31.D

24.A

25.A

26.C

27.D

28.C

29.D


CEVAP ANAHTARI 2. Dönem 2. Yazılı

2. Dönem 3. Yazılı

A.

A.

1. Edison ve ekibinin ampulü bulmak için yaptığı çalışmalar

1. Dilini yitirir, geleceğini unutur,, birbirinden uzaklaşır 2. Tiyatro insanları birbirine yaklaştırır ve onları iyileş-

2. Kararlı, çalışkan ve azimli

tirir.

3. Düğmesinden bir iplik parçasının kopması

3. Tiyatro ruhu besler, ruha sağlık kazandırır.

4. Edison ve Ampul

4. Düşüncesini başkalarının düşüncesiyle desteklemeyİ

5. Hikâye

5. Kendimizi iyi hissetmek için 6. Ù Kıymetli: Yazar geride kıymetli eserler bıraktı.

6. Ù Pahalı: Pahalı olduğu için daireyi almadı? Ù Kısa: Kısa saç sana yakışıyor.

Ù Az: Yemeğe tuzu az atmış.

Ù Beden: beden sağlığı için spor yapın.

Ù His: Türküleri dinlerken hislerime hâkim olamıyorum.

Ù Önce: Yürüyüşten önce eşofmanlarımı giydim.

B.

Ù Yaşam: Ülkemizde yaşam şartları iyileşiyor.

B.

Ünlü Düşmesi: 8, 11

Abartma: 9

Ünlü Daralması: 12

Kişleştirme: 7

Konuşturma: 10

Ünsüz Benzeşmesi: 7, 10

Benzetme: 8, 11

Ünsüz Yumuşaması: 9

C.

C.

12. (,) (,) (;) (.) (,) (,)

Yanlışlık Yapılanlar: 14, 16, 17, 18

13. (’) (:) (,) (,) (,) (,) (,) (.)

D.

14. (,) (,) (;) (,) (,) (.)

21. Emek-li-lik

23. Önem-siz

25. Yol-cu-lar

27. Odun-luk-tan 29. Bir-lik-te

22. Ön-cü-ler-i

D.

24. Denge-li

Ünlü Düşmesi: 20, 21

26. Ders-lik-ler-i

Ünlü Daralması: 16

28. Son-suz-luk

Benzeşme: 15, 19, 21, 22 Ses Türemesi: 17

30. Beş-lik-ler-i

Ünsüz Yumuşaması: 18

E.

E. 31.A

32.D

39.C

40.C

33.B

34.C

35.D

36.B

37.A

38.C

23.D

24.C

31.C

32.B

25.A

26.D

27.D

28.D

29.C

30.D

5. Sınıf Türkçe

239


TUR5001 - TÜRKÇE KA  
TUR5001 - TÜRKÇE KA