Page 1


DÖNÜŞÜM FRANZ KAFKA Türkçesi: Kamuran Şipal


I

Bir sabah tedirgin dü³lerden uyanan Gregor Samsa, devcileyin bir böce§e dönü³mü³ buldu kendini. Bir zrh gibi sertle³mi³ srtnn üzerinde yatyor, ba³n biraz kaldrnca yay biçiminde kat bölmelere ayrlp bir kümbet yapm³ kahverengi karnn görüyordu; bu karnn tepesinde yorgan, her an kayp tümüyle yere dü³meye hazr, ancak zar zor tutunabilmekteydi. Vücudunun kalan bölümüne oranla acnacak kadar clz bir sürü bacakçk, ne yapacaklarn ³a³rm³, gözlerinin önünde aralksz çakp sönüyordu. Bana da ne oldu böyle? diye dü³ündü Gregor Samsa. Hayr! Dü³ falan de§ildi. Odas, biraz fazla küçük olmakla beraber tastamam bir insan odasyd ve enikonu a³inas bulundu§u dört duvar arasnda sessiz sakin duruyordu. Ambalajlarndan çkarlm³ kuma³ örneklerinden bir koleksiyonun yayld§ masann üzerine Samsa bir rmann pazarlamacl§n yapyordu ksa süre önce resimli bir dergiden kesip altn yaldzl ³irin bir çerçeveye geçirdi§i bir resim aslm³t. Ba³nda kürk ³apka, boynunda ylan biçimindeki uzun kürk atkyla dimdik oturmu³ bir kadn, kollarnn dirsekten a³a§ bölümlerinin içinde kayboldu§u a§r bir man³onu yukar kaldrarak seyircilere do§ru uzatm³t resimde. Gregor'un gözü pencereye kayd; havann kapal ol3


du§unu anlaynca çinko denizlik üzerine dü³en ya§mur tanelerinin tprts i³itiliyordu enikonu bir hüzün çöktü içine. En iyisi biraz daha uyuyup bütün bu sersemce dü³ünceleri unutmak, diye geçirdi içinden. Ancak, hiç de gerçekle³ecek gibi de§ildi bu; çünkü sa§na yatmaya al³m³t, oysa ³imdiki durumunda sa§ tarafna bir türlü dönemiyordu. stedi§i kadar güçlü bir hamleyle kendini o tarafa atsn, her defasnda sallanp sallanp yine arka üstü dü³üyordu. Belki yüz kez denedi, havada debelenen bacaklarn görmemek için gözlerini yumdu; ama sonunda bö§rüne ³imdiye dek asla duymad§ haf ve künt bir a§rnn sapland§n hissedip vazgeçti. `Hay Allah!'diye dü³ündü. `Ne zahmetli bir meslek seçmi³im kendime. Gün yok ki, yolda olmayaym. Burada, rmadaki asl i³ler, gezilerde katland§m kadar tela³ ve tedirginlikle dolu de§il. Üstelik bu ba³ belas yolculuklar; aktarma trenlerini kaçrmamak için çekti§im skntlar, rasgele yenen berbat yemekler, boyuna de§i³ik insanlarla dü³üp kalkmalar, asla bir süreklilik, asla bir içtenlik kazanamayan ili³kiler. “eytan görsün hepsinin yüzünü!' Anszn yukarda, karn bölgesinde haf bir ka³nt duydu; ba³n daha iyi kaldrp bakmak için, srtüstü yava³ yava³ karyolann aya§na yakla³t. Ka³nan yeri gördü derken; ba³tan a³a§ küçük ve beyaz noktacklarla örtülmü³tü. Noktacklarn ne olabilece§i konusunda karara varamad, bir aya§yla sözkonusu yeri yoklamak istedi, ama hemen yine 4


vazgeçti; çünkü daha aya§n dokundurur dokundurmaz, bütün vücudunu bir ürperti kaplam³t. Srtüstü kayarak eski durumunu ald. `Sabah erkenden bu yataktan kalkmalar yok mu', diye dü³ündü, `adam büsbütün serseme çeviriyor. nsan dedi§in uykusunu alacak. Ba³ka pazarlamaclar bir haremdeki kadnlar gibi ya³yor tpk. Örne§in, mü³terilerden ald§m sipari³leri rmaya iletmek için, kald§m otele ö§le öncesi bir ara döneyim desem, bu beyleri henüz kahvalt masasnn ba³nda görürüm. Ama sen gel de, bizim patronun kar³snda böyle davran; hemen kap d³ar edilirsin. Ama kimbilir, belki kap d³ar edilmek benim için hepsinden hayrls olurdu. Hani anne ve babam olmasa, çoktan brakmaz de§ildim bu i³i. Patronun önüne geçip dikilir, ne dü³ündü§ümü bütün açkl§yla yüzüne kar³ söylerdim. Diyeceklerimi i³itmeye görsün, kesinlikle dü³üp kalrd yere. Sonra masasnn üzerine o ne acayip oturu³ öyle, yannda çal³trd§ ki³ilerle o ne yüksekten konu³ma! Üstelik kulaklar a§r i³itti§inden, konu³tu§u kimse hemen burnunun ucuna kadar kendisine sokulmak zorunda. Ancak yine de umudumu büsbütün yitirmi³ de§ilim. Anne ve babamn rmaya borcunu bir yol ödeyecek paray biriktirdim mi ki bu da be³, alt yl sürer daha, aklmdan geçirdi§im ³eyi kesinlikle gerçekle³tirece§im. O zaman görsünlerdi bakalm! Ama yataktan çkmam gerekiyor ³imdi, trenim be³te kalkyor.' 5


Komedinin üzerinde tik tak edip duran saate bir göz att. `Hay Allah!' diye geçirdi içinden. Saat alt buçuktu ve göstergeler habire ilerleyip durmaktayd. Hatta alt buçuk da geride kalm³t ³imdi, nerdeyse yediye çeyrek vard. Yoksa çalmam³ myd saat? Dörtte çalmas için saatin gere§i gibi kuruldu§u yataktan görülebiliyordu ve çald§na da hiç ku³ku yoktu. yi ama, odadaki bütün e³yay zangr zangr titreten zil sesini i³itmeyerek uyuyakalm³ olabilir miydi? Do§ru, rahat bir uyku uyudu§u söylenemezdi; ancak rahatszl§ kadar deliksiz bir uyku uyumu³tu anla³lan. Peki, ³imdi ne yapacakt? Bir sonraki tren saat yedideydi ve bu trene yeti³mek istiyorsa iki aya§nn bir pabuca girmesi gerekiyordu. Üstelik kuma³ örnekleri henüz ambalajlarna yerle³tirilmemi³ti; ayrca bir krklk, bir halsizlik vard üzerinde. Hem trene yeti³se bile, patronun paylayc sözlerini i³itmekten kaçnlacak gibi de§ildi; çünkü ma§azadaki yardmc ku³kusuz be³ treninde kendisini beklemi³, gelmedi§ini görerek durumu çoktan patrona rapor etmi³ti. Patronun, zekâ denen ³eyden nasibini almam³ ki³iliksiz bir u³a§yd adam. Peki, hastaland§n haber verse? Ama bu da alabildi§ine tatsz bir ³eydi, ku³ku uyandrmaktan öte bir i³e yaramayacakt; çünkü Gregor be³ yldr rmada çal³yordu ve bu be³ yl içinde bir kez olsun hastalanmam³t. Ku³kusuz, patron hemen sigorta doktorunu yanna alp gelecek, anne ve babasna o§ullar Gregor'un tembelli§inden yaknacak, bütün kar³ görü³ ve itiraz6


lar, daha a§zdan çkar çkmaz doktoru tank gösterip geri çevirecekti. Öyle ya, sigorta doktoru için insanlarn hepsi sapasa§lamd, i³ten kaçarlard yalnz. Ama ³imdi Gregor'un durumunda böyle dü³ünmekte pek de haksz myd doktor? Gerçekten Gregor, uzun bir uykunun ardndan ba³ndaki do§rusu nedensiz sersemlik bir yana, kendini pek iyi, hatta enikonu ackm³ hissediyordu. Bütün bunlar alabildi§ine bir çabuklukla kafasndan geçirir, ancak do§rulup kalkmaya da bir türlü karar veremezken tam bu srada yediye çeyrek kalay vurmaya ba³lam³t saat, yata§nn ba³ucundaki kapnn kollanarak tklatld§n i³itti. Gregor! dedi bir ses. Annesiydi. Saat, yediye çeyrek var. Hani bu sabah yola çkmyor muydun? Annesinin yumu³ak sesi. Gregor, cevap verip de kendi sesini i³itince irkildi birden; hiç ku³kusuz eski sesiydi; ama ³imdi buna a³a§lardan gelip yukarlara çkmas bir türlü önlenemeyen sl§a benzer acnacak bir ses kar³yor, konu³ulan sözleri ancak ilk anda açk seçik brakp yanklanmaya ba³lar ba³lamaz bunlar öylesine bozuyordu ki, i³ittiklerinin do§rulu§una insan inanamyordu. Aslnda Gregor uzun boylu cevap verecek, her ³eyi açklayacakt; ama bu durum kar³snda: Evet, evet, te³ekkür ederim anne, ³imdi kalkyorum! demekle yetindi. Kap ah³ap oldu§u için sesindeki de§i³iklik d³ardan galiba farkedilmemi³ti, çünkü bu sözler üzerine yat³an annesi ayaklarn sürüyerek uzakla³t. 7


Aradaki ksa konu³ma, Gregor'un sanld§ gibi i³e gitmedi§ine ve henüz evde bulundu§una öbür aile bireylerinin dikkatini çekmi³ti. Haften, ama yumrukla kapya vurmaya ba³lad babas: Gregor! Gregor! diye seslendi. Bir ³ey mi var, Gregor? Ve az sonra babasnn uyarc sesini daha bir pes perdeden tekrar duydu: Gregor! Gregor! Öteki kapdansa kzkarde³inin usulcack: Gregor? diye szland§n i³itti. Rahatsz msn yoksa, Gregor? Bir ³eye ihtiyacn var m? Her iki kapya birden: Hemen ³imdi geliyorum, diye seslendi Gregor ve sözcükleri enikonu bir titizlikle söyleyip, aralarna uzun süreli bo³luklar yerle³tirerek sesindeki tuha§ örtbas etmeye çal³t. Bunun üzerine gerçekten kahvaltsnn ba³na döndü babas; ama kzkarde³i fsltyla konu³masn sürdürdü: Gregor! Aç kapy, ne olursun, Gregor! Ancak, kapy açmay aklnn ucundan geçirdi§i yoktu Gregor'un; tersine, bunca gezilerde al³t§ tedbirli davran³ndan, evde bulundu§u zaman bile geceleyin bütün kaplar kilitlemeksizin rahat etmeyi³inden ötürü kutlad kendini. Niyeti ilkin hiç istini bozmadan serinkanllkla yataktan kalkp giyinmek, kahvalt yapmak, ancak ondan sonra ilerisini dü³ünmekti; yatakta dü³ünüp durmalarn kendisini makul bir sonuca ula³trmayaca§n ku³kusuz biliyordu. “imdiye dek yatakta yatarken sk sk vücudunda herhangi bir nedenin, belki de yat³ndaki bir anormalli§in yol açt§ haf bir sz hissetti§ini, ama bu sznn yataktan kalkt§nda kuruntudan 8


ba³ka ³ey olmad§nn aç§a çkt§n anmsad. Acaba bugünkü kuruntusu nasl yava³ yava³ silinip gidecekti, merakla beklemeye koyuldu. Sesindeki de§i³ikli§e fena bir ü³ütmenin, yani pazarlamaclarda görülen bir meslek hastal§nn ön belirtisinden ba³ka gözle baklamayaca§ndan en ufak ku³kusu yoktu. Yorgan üzerinden syrp atmakta hiç güçtük çekmedi; ci§erlerini biraz havayla ³i³irmek bunun için elvermi³, yorgan kendili§inden yere dü³mü³tü. Ama sonras kolay de§ildi, geni³ bedenli biri olu³u i³i daha da zorla³tryordu. Do§rulup kalkabilmesi için eller ve kollar gerekliydi; oysa Gregor'da bir sürü bacakçk vard yalnz ve bu bacakçklar durmadan birbirinden de§i³ik devinimlerde bulunuyor, bir türlü denetim altnda tutulamyordu. Gregor içlerinden birini bükeyim dese, hemen bu bacak yine kurtulup gergin durum alyor, sözkonusu baca§a istedi§i devinimi yaptrsa, ötekilerin hepsi a§r veren alabildi§ine bir tela³la adeta ba³bo³ çal³maya koyuluyordu. Kendi kendine: Bir kez ³u yatakta gereksiz yere yatp kalmaktan kurtarmalym kendimi! diye söylendi. lkin vücudunun alt bölümüyle yataktan çkmay dü³ündü; ama kendisinin henüz gözüyle görüp, en ufak bir bilgi edinemedi§i bu alt bölümün fazla hantal oldu§unu anlad; i³te öylesine yava³t devinimleri. Sonunda, nerdeyse çlgna dönmü³, bütün gücünü toparlayp hiçbir ³eye aldrmayarak kendini ileriye itti; ancak yönünü do§ru dürüst belirleyemedi§inden, karyolann ayakla9


rna ³iddetle çarpt gövdesi; duydu§u müthi³ acyla o anda özellikle bu alt bölümün belki de bedeninin en nazik yeri oldu§unu anlad. Bu yüzden, ilkin vücudunun üst bölümüyle yataktan çkmay denemek istedi, kollayp gözeterek ba³n yata§n kenarna do§ru döndürdü, kolayca da ba³ard bunu; geni³lik ve a§rl§na kar³n, vücudu sonunda ba³n dönü³ünü izledi. Ama ba³n yata§n d³na alp bo³lukta tutar tutmaz, böyle bir yol izleyerek ilerlemekten korktu; çünkü kendisini nihayet bu durumda yere brakt m, kafasnn yaralanmamas için adeta bir mucize gerekliydi. Oysa ³imdi her zamankinden çok aklnn ba³nda bulunaca§ zamand; dolaysyla, en iyisi yine yatakta kalmakt. Ama onca zahmetten sonra eskisi gibi yine ahlayp oayarak yatakta yatp bacakçklarnn belki eskisinden de fena birbirleriyle bo§u³tu§unu görünce ve bu keyfî davran³lar düzene sokmak için aklna bir çare de gelmeyince, yatakta asla kalamayaca§n, yataktan kurtulmak için en ufak bir umut bile bulunsa, bu umut u§runda her ³eyi feda etmesinin en uygun davran³ olaca§n geçirdi içinden. Beri yandan, elden geldi§i kadar serinkanl dü³ünüp ta³nmalar, umutsuzlukla verilecek kararlara ye§lemek gerekti§ini zaman zaman aklna getirmeyi unutmuyordu. Böylesi anlar pek büyük bir dikkatle pencereye dikiyordu gözlerini; ancak, dar soka§n kar³ yakasn da bürüyen sisin görünümü, insana pek 10


güven ve ne³e sa§layacak gibi de§ildi. Saatin yeniden vurmas üzerine: `Yedi oldu!' diye söylendi kendi kendine. Saat yedi oldu, hâlâ bu yo§un sis kalkmad. Sanki tam bir sessizlik ba³gösterirse gerçek ve normal durum yeniden dönüp gelecekmi³ gibi bir umuda kaplarak, ksa bir süre nefes almasn yava³latp kmldamadan yatt. Ama sonra: `Saat yediyi çeyrek geçeyi vurmadan, her ne pahasna olursa olsun yataktan çkmalym tamamen', diye dü³ündü. `Zaten o zamana kadar beni sormak üzere rmadan biri gelecektir, çünkü yediden önce açlr ma§aza.' Bunun üzerine vücudunu boylu boyunca ve vücudunun her bir yerini ayn ölçüde yataktan a³a§ sarktmaya çal³t. Kendini yataktan a³a§ brakt m, yere dü³erken iyice havaya kaldraca§ ba³ belki bundan hiç zarar görmeyecekti; srt sertle³mi³e benziyordu; dü³meden dolay herhalde incinmezdi. Onu en çok kayglandran, sözkonusu davran³n ister istemez yol açaca§ büyük gürültüydü ve gürültü bakarsn bütün kaplarn ardnda korku de§ilse bile tasa uyandracakt. Ama böyle bir ³eyin de göze alnmas gerekiyordu. Gregor, vücudunun bir yarsn yataktan d³ar sarktm³t ki ba³vurdu§u yeni çare kendini zora ko³an bir giri³imden çok bir oyundu, bütün yaplmas gereken, hamleler halinde yataktan a³a§ sarkmakt, yardmna bir ko³an olsa bu i³in ne kadar kolayla³aca§n 11


dü³ündü. Güçlü kuvvetli iki ki³i babasyla hizmetçi geldi aklna tamamen yeterdi; bunlarn bütün yapaca§, kollarn bombeli srtnn altna sokarak kendisini yataktan syrp almak, sonra sözkonusu yükle yere e§ilerek onun dö³eme üzerinde yüzüstü dönmesini dikkat ve sabrla beklemekti. Dö³eme üzerinde in³allah bir anlam kazanrd bacakçklar. Kaplar kilitli olmasa bile, gerçekten ba§rp yardm istemesi do§ru muydu? Bunu dü³ünür dü³ünmez, tüm çaresizli§ine kar³n gülümsemeden duramad. O anda yataktan sarkmasn gittikçe artrm³, dengesini güç koruyabilecek duruma gelmi³ti, artk hiç vakit geçirmeden kesinlikle karar vermesi gerekiyordu; çünkü daire kapsnn zili çald§nda, yediyi on geçeyi gösteriyordu saat. Gregor: `Ma§azadan biri geldi muhakkak!' diye söylendi kendi kendine ve adeta donup kald; ama bacakçklar bo³lukta inadna daha hzl devinmeye ba³lam³t. Bir an için her ³ey sessizli§e gömüldü. Naslsa saçma bir umuda kaplarak: `Açmayacaklardr kapy', diye geçirdi içinden. Ama derken, tabii her zamanki gibi, hizmetçi sert admlarla yürüyüp kapy açt. Gregor daha Günaydn! sözcü§ünü i³itir i³itmez, gelenin kim oldu§unu anlad. Müdür Bey'in kendisiydi. Ne diye sanki i³e en ufak bir gecikmede insann hakknda hemen en kötü ku³kularn beslendi§i bir rmada çal³maya mahkûm edilmi³ti! Firmada çal³anlarn hepsinin de hiç ayrcasz kalpazan ki³iler mi olmas gerekiyordu? Bunlarn arasnda ³öyle birkaç sabah saatini bile rma yararna geçirmese vic12


dan azabndan deliye dönüp, adeta bir daha yataktan çkamayacak duruma dü³en sadk ve i³ine ba§l kimseler yok muydu? Aslnda böyle bir ³ey gereksizdi ya, diyelim bir soru³turmada bulunulacakt, çraklardan biri yollanp bu i³ ona yaptrlamaz myd sanki? lle Müdür Bey'in kendisi mi çkp gelmeli, hiçbir günah olmayan aile bireylerine ku³ku uyandrc bu geç kalma i³iyle ilgili soru³turmann ancak Müdür Bey'in zekâsna havale edilebilecek kadar önemli oldu§u mu gösterilmeliydi? Gregor, do§ru dürüst bir karara varmaktan çok, ilgili dü³üncelerin yol açt§ tela³la bütün gücünü toparlayp yataktan d³ar att kendini. Yüksek perdeden pat diye bir ses duyuldu. Ama buna gerçek anlamda bir gürültü denemezdi. Dü³menin yol açt§ sesi, hal biraz yumu³atm³t; sonra, srtnn da sand§ndan esnek oldu§unu gördü Gregor, bu yüzden dü³ü³ü pek dikkati çekmeyen bir ses çkarm³t. Ne var ki, yeteri kadar kollayamad§ ba³ yere vurmu³tu, öfke ve acyla kafasn çevirip halya sürtmeye ba³lad. Müdür Beyin'in soldaki yan odadan: çerde bir ³ey dü³tü, dedi§ini i³itti; günün birinde Müdür Bey'in ba³na da, bugün kendisininkine benzer bir olay gelemez mi sanki, diye geçirdi içinden. Do§rusu böyle bir ³eyin olabilece§ini kabul etmek gerekiyordu. Ama Gregor'un içinden geçirdi§i soruya kabaca cevap verir gibi, o anda biti³ik odada Müdür Bey birkaç sert adm atarak rugan çizmelerini gcrdatt. Sa§daki biti³ik odadan ise kzkarde³inin fsldad§ duyuldu: Gre13


gor! Müdür Bey geldi. Biliyorum, diye cevaplad Gregor; ancak, kzkarde³inin i³itebilece§i kadar da sesini yükseltmeyi göze alamam³t. O anda: Gregor! diye babas seslendi soldaki biti³ik odadan. Müdür Bey geldi, Gregor! Senin sabah treniyle neden yola çkmad§n soruyor. Ne cevap verece§imizi bilemiyoruz. Hem Müdür Bey bizzat seninle konu³mak istiyor. Aç kapy lütfen! Müdür Bey, odadaki da§nkl§ ho³ göreceklerdir sanrm. Bu konu³ma arasnda: Hayrl sabahlar, Bay Samsa! diye nazik seslendi Müdür Bey. Annesi: Gregor rahatsz galiba, dedi. Babas, hâlâ kapda konu³up duruyordu. Rahatsz Gregor, diye ekledi annesi, inann bana Müdür Bey. Yoksa hiç treni kaçrr myd! Akl hep i³inde çünkü. Ak³amlar asla soka§a çkmyor, bu yüzden nerdeyse kzd§m bile oluyor kendisine. “imdi ise sekiz gündür burada; ama her ak³am evde kalp hiçbir yere gitmedi. Masann ba³nda bizimle oturup sessiz sedasz gazetesini okuyor ya da tren tarifelerini inceliyor. Biraz oyalanmak istedi mi kl testereyi alyor eline, çal³maya koyuluyor. Örne§in, iki, üç gecelik bir çal³mayla küçük bir resimlik oyup çkard tahtadan. Ho³ bir ³ey hani, görseniz ³a³arsnz, içerde asl duruyor. Kapy açsn, hemen görürsünüz. “unu da söyleyeyim ki, sizin burada bulunmanzdan mutluluk duyuyorum, Müdür Bey. Biz yalnz olsak, Gregor'a açtramazdk kapy. Öyle inatçdr ki! Sabahleyin kendisi hayr falan dedi ama, yine de rahatsz oldu§u belli. 14


Bu anda Gregor, usulcack ve dü³ünceli: “imdi geliyorum! diye seslendi odadan; ama d³ardaki konu³mann tek kelimesini bile kaçrmamak için yerinden kmldamad. Müdür Bey'in annesine: O§lunuzun bu davran³n açklayacak ba³ka neden de bulamyorum zaten hanmefendi! dedi§ini i³itti. Öyle ciddi bir ³ey olmasa bari. Öte yandan, biz i³ adamlar, maalesef mi diyeceksiniz artk, Allaha ³ükür mü, haf rahatszlklar çok vakit i³imizi dü³ünerek düpedüz yadsmak zorundayz. Babas sabrszlanm³t, yeniden kapya vurarak: Ne diyorsun, Gregor? Müdür Bey içeri girebilir mi artk? diye sordu. Ama Gregor: Hayr! diye cevaplad. Soldaki biti³ik odada tatsz bir sessizlik ba³göstermi³ti, sa§daki biti³ik odada ise kzkarde³i hçkrarak a§lyordu. Ne diye kzkarde³i ötekilerin yanna gitmiyordu sanki? Galiba uykudan yeni kalkm³, giyinmeye hemen hiç vakit bulamam³t. Peki, ne diye a§lyordu acaba? Kendisi yataktan kalkarak, Müdür Bey'in odaya girmesine izin vermedi§inden mi? Yoksa rmadaki i³ini kaybetme tehlikesiyle kar³ kar³ya bulunuyordu da, i³ini kaybedince, patronun eski alacak hesaplaryla anne ve babasnn yakasna yeniden yap³aca§ndan korkuyordu, onun için mi? Ama bunlar ³imdilik yersiz tasalardan öte bir ³ey de§ildi; Gregor henüz buradayd ve ailesini brakp gitmeyi aklnn ucundan geçirdi§i yoktu. “u anda halnn üzerinde yatyordu gerçi ve ne durumda oldu§unu bilen biri, kendisinden Mü15


dür Bey'i odaya koyvermesini gerçekten istemeye kalkmazd. Sonradan uygun bir mazeretle kolay açklanabilecek böyle bir kabalktan ötürü de çal³t§ yerden hemen kapd³ar edilemezdi. Gregor'a öyle geliyordu ki, onu a§layp szlamalar ve ikna yollu sözlerle rahatsz edeceklerine, kendi haline brakmalar çok daha uygundu. Ama i³te ne durumda bulundu§una ili³kin kesin bir ³ey bilmemeleri, evdekileri böyle davranmaya zorluyor ve davran³larn ba§³latyordu. Bu anda: Bay Samsa! diye ba§rd Müdür Bey sesini yükselterek. Ne oldu, ne var? Odanza kapanm³snz, evet veya hayrdan ba³ka bir cevap çkmyor a§znzdan. Anne ve babanz yok yere büyük üzüntülere sokuyor, ayrca, hani söz arasnda söylüyorum, i³inizi do§rusu görülmedik biçimde savsaklyorsunuz. “u an, anne ve babanzla patronunuz adna konu³uyor ve sizden hemen bana kesin bir açklamada bulunmanz önemle rica ediyorum. Hayret do§rusu, hayret! Ben sizi sakin, akl ba³nda biri bilirdim; oysa ³imdi kendinizi durup dururken acayip kaprislere kaptrm³ görünüyorsunuz. Patron bu sabah bana, i³inize böyle geç kalmanzn nedeni saylabilecek kimi ³eyler çtlatmad de§il; bu yaknda size verilmi³ alacaklar tahsil yetkisiyle ilgili ³eyler hani. Ama ben Allah için böyle bir nedenin sözü edilemeyece§i konusunda nerdeyse ³erem üzerine temin ettim kendisini. Ancak, ³imdi bu akl almaz inatçl§nz görünce, sizi en ufak ³ekilde savunmak için hiçbir istek duymuyorum. Hem rma16


daki yeriniz de öyle pek sa§lam saylmaz. Ba³langçta niyetim sizinle yalnz konu³mak, bunlar ba³ka kimse i³itmeden size söylemekti. Ne var ki, burada bana bo³ yere zaman harcatt§nz görünce, neden söyleyeceklerimi sayn anne ve babanz da i³itmesin, anlamyorum. Diyece§im, son zamanlardaki çal³manz hiç de memnunluk verici de§ildi. Do§ru; pek verimli çal³malar için elveri³li denebilmekten uzak bir sezondu; ancak hiç i³ yaplamayacak kadar da kötü bir sezon yoktur Bay Samsa ve olamaz. Gregor, akl ba³ndan giderek ve tela³ndan her ³eyi unutarak: Ama Müdür Bey! diye cevaplad içerden. “imdi açyorum kapy. Haf bir rahatszlk, o kadar; bir ba³ dönmesi yataktan kalkmam engelledi. “u an henüz yataktaym, ama eski zindeli§ime büsbütün yine kavu³mu³ hissediyorum kendimi. ³te çkyorum yataktan. Birazck daha sabrediverseniz! Dü³ündü§üm kadar kolay gerçekle³meyecek yataktan çkmam. Ama artk kendimi iyile³mi³ hissediyorum. Nasl da öyle durup dururken insann üzerine çullanyor ³u hastalk! Dün ak³am hiçbir ³eyim yoktu; annem ve babam da biliyor ya; ama hayr, dün ak³am da üzerimde haf bir krklk hissetmi³tim. Halimden de anla³lyordu. Ne diye durumu rmaya haber vermedim bilmem. Ama insan hastal§n evde kalmakszn da atlatabilece§ine inanyor hep. Müdür Bey, anne ve babam üzmeyin ne olur? Bana yöneltti§iniz suçlamalar için bir neden yok çünkü; sonra, bu konuda ³imdiye dek kimse bana bir ³ey söylemedi. Sanrm, 17


yollad§m son sipari³ listelerini görmemi³ olacaksnz. Hem saat sekiz treniyle de yola çkaca§m; birkaç saatlik dinlenme iyi geldi. Burada bo³una vaktinizi kaybetmeyin, Müdür Bey. Birazdan kendim ma§azaya gelece§im. Lütfen bunu patrona bildirip, sayglarm iletin kendisine. Gregor bütün bunlar çabuk çabuk, ne konu³tu§unu pek bilmeksizin söylerken, herhalde daha önce yatakta edindi§i beceri sayesinde güçlük çekmeden sand§a yakla³m³ ve ona tutunarak do§rulmu³tu. Gerçekten kapy açacak, gerçekten ortada gözüküp Müdür Bey'le konu³acakt. “imdi odadan çkmasn isteyip duranlarn, kendisini görünce ne diyeceklerini çok merak ediyordu. Bakt ki korkudan donakaldlar, o zaman artk sorumluluk diye bir ³ey tanmayacak ve içi rahatlayacakt. Ama her ³eyi serinkanl kar³ladlar m, kendisi de tela³a kaplmak için bundan böyle ortada bir neden görmeyecek ve elini çabuk tuttu mu saat sekiz trenine yeti³ebilecekti. lkin birkaç kez sand§n cilal pürüzsüz yüzeyinden gerisin geri kayd a³a§, ama son bir davran³nda dimdik do§ruldu. Ne denli kvrandrc olursa olsun, karnndaki a§rlar artk umursad§ yoktu. Derken oracktaki bir sandalyenin arkal§na att kendini, bacaklaryla sandalyenin kenarlarna smsk yap³t. Bu yoldan, vücudu üzerindeki denetimi de ele geçirmi³ti; hiç sesini çkarmadan bekledi, çünkü Müdür Bey'in sözlerini bundan böyle i³itebiliyordu. 18


Anne ve babasna: Bir tek kelime anladnz m konu³tuklarndan? diye sordu§unu i³itti Müdür Bey'in. Bizi aptal yerine koymuyordur sanrm? Daha neler! diye cevaplad annesi yüksek sesle; a§lamaya ba³lam³t. Belki de a§r hasta yatyor, Gregor, biz de ona eziyet edip duruyoruz. Sonra: Grete! Grete! diye seslendi annesi. Kar³dan: Efendim anne! dedi§i duyuldu kzkarde³inin. Gregor'un odasnn aracl§yla birbirleriyle haberle³iyorlard. Hemen doktora ko³ Grete! Gregor hasta! Çabuk bir doktor alp gel! Az önce nasl konu³tu§unu duymadn m? Annesinin ba§rarak konu³masyla kyaslanrsa dikkati çekecek kadar alçak perdeden; Bir hayvan sesinden kalr yeri yoktu, dedi Müdür Bey. Derken babas, ellerini çrparak holden mutfa§a do§ru: Anna! Anna! diye ba§rd. Durma ko³, bir çilingir getir! Hemen iki kz, etekliklerini h³rdatarak holden se§irtip geçtiler kzkarde³i nasl da giyinebilmi³ti o kadar çabuk ve hzla kapy açp çktlar. Kapnn arkalarndan kapand§n bildiren bir ses i³itilmedi; galiba kap, büyük bir felâkete u§ram³ evlerdeki gibi açk braklm³t. Ama Gregor hayli yat³m³t. Hani sesi, belki kula§ al³t§ndan, kendisine yeterince açk seçik, hatta eskisinden de açk seçik gelmesine kar³n, yine de anla³lamyordu konu³tuklar. Ancak, ³imdi, d³ardakiler kendisinde anormal bir durumun varl§na inanyor, ona yardma hazr bulunuyorlard. Bu yolda ilk önlemler alnrken aç§a vurulan umut ve güven rahatlatt 19


Gregor'u. Kendini yine insan toplumu içerisine kabul edilmi³ görüyordu ve do§rusu aralarnda ayrm yapmakszn gerek doktor, gerek çilingirden ola§anüstü ve ³a³rtc ba³arlar beklemeye ba³lad. Kesin önem ta³yan konu³malarda bulunmasnn zaman yakla³yordu. Bu konu³malar için sesine elden geldi§i kadar netlik kazandrmak üzere bir iki öksürdü, ama bunu pek ksk sesle yapmaya çal³t; çünkü bakarsn öksürü§ünün sesi de insan öksürü§ünden ba³ka türlü çkabilirdi. Ancak, bu konuda kendisi artk bir yargya varmaktan çekiniyordu. Biti³ik oday tam bir sessizlik kaplam³t. Belki de anne ve babas Müdür Bey'le masada oturmu³, fslda³p duruyor, belki de hepsi birden kapya yaslanm³, içeriye kulak kabartyorlard. Gregor, sandalyeyle kendini yava³ yava³ ileriye do§ru itti; derken sandalyeden elini çekerek kapya do§ru atld, kapya tutunup do§ruldu bacakçklarnn tabanlarnda bir yap³kanlk vard, bir an dinlendi burada. Sonra kilit içinde sokulu anahtar a§zyla çevirmeye u§ra³t. Ne yazk ki do§ru dürüst di³leri yoktu anla³lan, anahtar neyle tutacakt? Ama çeneleri pek güçlüydü ve çenelerinin yardmyla anahtar gerçekten yerinden oynatt; bu arada bir yeri incinmi³ti mutlaka, çünkü a§zndan kahverengi bir sv anahtar üzerine akp oradan da yere damlamaya ba³lad. Biti³ik odadan: ³itiyor musunuz? Anahtar çevirmeye u§ra³yor, dedi Müdür Bey. Bu söz, Gregor'u enikonu yüreklendirdi. 20


Ama hepsi ba§rmalyd ona. Anne ve babas, hepsi: Ha gayret, Gregor! diye ba§rmalyd: Sakn koyverme! Yüklen kilide, Gregor! Gösterdi§i çabalar evdekilerin merakla izledi§i dü³üncesiyle bütün gücünü toplayarak çlgn gibi anahtar srd. Anahtar döndükçe, o da kilidin çevresinde dolanp duruyordu. Artk kendisini ayakta tutan a§zyd yalnz, gerekti§inde anahtara aslyor ya da vücudunun tüm a§rl§yla onu a³a§ bastryordu. Nihayet çat diye açlan kilidin tiz sesine uykusundan uyand adeta, rahat bir nefes ald. Çilingirsiz ba³ardm i³te! diye söylendi kendi kendine ve kapy iyice açmak için ba³n kola dayad. Kapy bu tarzda açmak zorunda kal³, kapnn iyice açlmasna kar³n Gregor'un henüz ortada görünmemesine yol açm³t. Tam salona ayak atacakken pat diye srtüstü yklmamak istiyorsa, kap kanatlarndan birinin çevresini pek büyük bir dikkatle usulcack dolanmas gerekiyordu. Kendisi henüz bu zor i³le u§ra³p, ba³ka ³eye aldracak vakit bulamazken, Müdür Bey'in birden yüksek sesle: Oh! diye bir ses çkard§n i³itti; ses, tpk bir rüzgâr u§ultusunu andryordu. Az sonra da Müdür Bey'in kendisini gördü Gregor. Kapya oradakilerin hepsinden yakn bulunan Müdür Bey elini açk a§zna bastrm³, sanki görünmeyen, ama habire üzerine gelen bir güç kar³snda yava³ yava³ gerilere çekiliyordu. Müdür Bey'in odada bulunmasna aldrmayan an21


nesi, geceden kalma da§nk ve dimdik saçlarla orackta dikiliyordu; Gregor'u görünce, ilkin ellerini kenetleyerek babasna bakt, sonra Gregor'a do§ru iki adm atarak, giysisinin çepçevre açlp yaylan etekleriyle yere ykld; yüzü gö§süne dü³mü³, adeta bütünüyle ortadan silinip kaybolmu³tu. Babas, halinde dü³manca bir ifade, yumru§unu skt; Gregor'u gerisin geri sürüp odasndan içeri tkmak ister gibiydi; bir ara güvensiz gözlerle çevresine baknd, ardndan elleriyle gözlerini kapayp güçlü gö§sü sarsla sarsla a§lamaya koyuldu. Bu durumda, salona girmeye kalkmad Gregor, kap kanatlarndan smsk sürmelenmi³ olanna içerden yasland; öyle ki ancak yar vücudu görülebiliyor, bu vücut üzerinde seçilen yana e§ik ba³yla odadakilere çldr çldr bakyordu. Bu arada ortalk iyiden iyiye aydnlanm³, yolun kar³ yakasnda uzayp giden ba³ sonu bellisiz gri siyah binann bir bölümü bir hastaneydi buras, cephe ksmn kat bir biçimde oyup geçen düzenli pencereleriyle aç§a çkm³t. Hâlâ dinmemi³ti ya§mur, ama tek tek görülebilen ve adeta tek tek yukardan a³a§ frlatlan iri damlalar halinde ya§yordu ³imdi. Masann üzerini tabak ncan gibi ³eyler doldurmu³tu; çünkü babas için kahvalt günün en önemli yeme§iydi ve bu yeme§i bir yandan çe³itli gazeteleri okuyarak saatlerce sürdürürdü. Tam kar³ duvarda, Gregor'un askerlik döneminden kalma bir resim aslyd ve resimde Gregor eli meçinde, tasa ve kayg22


lardan uzak gülümseyen, duru³u ve üniformasna kar³ herkesi saygya davet eden bir te§men olarak görülüyordu. Holün kaps açlm³t; daire kaps da açk bulundu§undan, a³a§ inen merdivenin ba³ taraf seçilebilmekteydi. Evet! dedi Gregor; evde serinkanll§n yitirmeyen tek ki³i ku³kusuz kendisiydi, bunu biliyordu. “imdi giyiniyorum. Koleksiyonu toparlayp yola çkaca§m hemen. Yola çkmama izin, izin verecek misiniz? Evet, Müdür Bey! Görüyorsunuz dikkafal de§ilim; çal³maktan zevk duyarm. “u geziler zahmetli bir i³, ama onlarsz da ya³ayamam do§rusu. Peki ama, nereye gidiyorsunuz Müdür Bey? Firmaya m? Firmaya, öyle mi? Burada geçenleri oldu§u gibi rapor edecek misiniz? Hani bir an oluyor, insan çal³acak gücü bulamyor kendinde. Ama böylesi anlar, geçmi³te yaplan i³leri anmsamak ve ileride, engel ortadan kalktktan sonra daha büyük bir ³evk ve gayretle i³e sarlmay dü³ünmek için biçilmi³ kaftandr. Nihayet Sayn Patron'a çok ³ey borçluyum, siz de pek iyi biliyorsunuz bunu. Öte yandan, anne ve babamla kzkarde³imin geçim yükü de benim omuzlarmda. “u anda durumum nazik, ama bu durumdan yine kendimi syrp kurtaraca§m. Güç bir i³, bari siz daha da güçle³tirmeyin. Ma§azada benim tarafm tutun. Pazarlamaclar sevmezler, biliyorum. Tonla para kazanr, gel keym gel ya³arlar diye dü³ünürler. Bu önyargy daha bir dikkatle gözden geçirmek için, öyle zorlayc bir neden 23


de çkmaz insann kar³sna. Ama siz Müdür Bey, siz öbür personelden daha derli toplu görebilirsiniz durumu. Hani tamamen söz aramzda, Sayn Patron'un kendisinden bile daha derli toplu görebilirsiniz. Çünkü Patron bir i³ adam oldu§undan, verece§i yarglarda kolay etki altnda kalp hizmetinde çal³trd§ bir memurun aleyhinde bir tavr taknabilir örne§in. Siz de çok iyi biliyorsunuz ki, yln hemen bütününü ma§aza d³nda geçiren bir pazarlamac dedikodulara, raslantlara ve nedensiz ³ikâyetlere kolayca kurban gidebilir, bunlara kar³ asla savunamaz kendini, çünkü çokluk bunlardan haberi olmaz; olsa da, ancak bir geziyi bitkin sona erdirip rmaya döndü§ü ve nedenleri artk bir türlü kestirilemeyen kötü sonuçlarn etkilerini öz varl§ üzerinde hissetti§i zaman olur. Müdür Bey, gitmeyin böyle rica ederim. Bana birazck hak verdi§inizi gösteren bir tek söz söyleyin hiç de§ilse. Ama Müdür Bey daha Gregor'un ilk sözleri üzerine arkasna dönmü³tü, yalnzca titreyen omuzlar üzerinden dudaklarn iyice aralayarak Gregor'a bakyordu; Gregor konu³urken bir an bile bo³ durmam³, ondan gözünü ayrmakszn kapya do§ru sokulmu³, ama salondan çkmasn önleyen gizli bir yasak varm³ gibi bunu pek a§rdan yapm³t. Derken hole geldi; aya§n birden salondan çekip al³na baklrsa, öyle sanlabilirdi ki, sanki ate³ üzerine basm³t. Ama holde sa§ elini uzatabildi§i kadar ileriye, merdivene do§ru uzatt; orada kendisini tanrsal bir kurtulu³ bekliyordu adeta. 24


Gregor, ma§azadaki konumunun iyice sarslmasn istemiyorsa, Müdür Bey'in böyle bir ruh durumu içinde çekip gitmesine asla izin vermemesi gerekti§ini seziyordu. Anne ve babas bu gibi ³eyleri do§ru dürüst kavrayabilecek yetenekten yoksundu; bunca yl içinde rmadaki i³ini Gregor'un ömür boyu elinde tutaca§ kansn edinmi³ ve ³u anda kendilerini üzüntüye öylesine kaptrm³lard ki, birazck olsun ileriyi görecek durumda de§illerdi. Müdür Bey'in alkonulmas, yat³trlmas, ikna edilmesi ve nihayet gönlünün kazanlmas gerekiyor, Gregor'la ailesinin gelece§i buna bakyordu. Ke³ke kzkarde³i ³imdi salonda bulunsayd! Zeki bir kzd hani; daha Gregor srtüstü rahat rahat yatarken o a§lam³t. Ve Müdür Bey'in, bu kadnlara dü³kün adamn kzkarde³ine kar³ dayanamayp onun dedi§ini yapaca§ ku³kusuzdu. “imdi kzkarde³i olsa dairenin kapsn kapar ve holde konu³aca§ sözlerle Müdür Bey'i korkularndan kurtarrd. Gelgelelim kzkarde³i evde de§ildi, dolaysyla Gregor'un kendisi harekete geçmek zorundayd. “u anda üstesinden gelebilece§i devinimlerin neler oldu§unu henüz bilmiyordu; bunu umursamakszn, ayrca demin konu³tuklarnn yine yanl³ anla³labilece§ini, belki de yanl³ anla³ld§n dü³ünmeksizin kap kanadndan ayrld; aradaki bo³luktan vücudunu ite kaka geçirmeye çal³t. O srada sofann korkulu§una iki eliyle gülünç denecek biçimde yap³an Müdür Bey'in yanna gidecekti. Ama hemen tutuna25


cak bir yer arayarak, ufak bir ç§lkla bir sürü bacakç§n üzerine y§lp kald. O saat, bu sabah ilk kez vücudunda bir rahatlk duydu; bacakçklar sa§lam bir zemine kavu³mu³tu. Bacakçklarna tamamen söz geçirebildi§ini görerek sevindi; hatta istedi§i yere kendisini ta³yp götürmek için çaba bile harcyorlard. Artk tüm rahatszl§nn sona ermek üzere oldu§una inanmaya ba³lad, Gregor. Ba³ka türlü hareket edemedi§inden sa§a sola sallanyor, annesine hiç de uzak bulunmayan bir yerde, tam onun kar³snda dö³eme üzerinde yatyordu ki, tamamen kendi içine gömülmü³e benzeyen annesi birden frlayp kalkt aya§a, kollarn iyice ileriye uzatp parmaklarn gererek: mdat! Aman Yarabbi! mdat! diye ba§rmaya koyuldu. Gregor'u daha iyi görmek ister gibi ba³n yana e§mi³ti; ama derken, buna kar³t bir davran³la geri geri se§irtmek gibi bir saçmal§a kalk³t; arkasnda kurulu kahvalt masasnn bulundu§unu unutmu³tu; masann yanna gelir gelmez, adeta dalgnl§ndan hemen üzerine oturuverdi; yanba³nda devrilen kocaman kahvedenlikten kahvenin sel gibi akt§n farketmemi³e benziyordu. Gregor, annesine bakarak: Anne! Anne! diye seslendi usulca, Müdür Bey bir an için tamamen aklndan çkm³t; ama akan kahveyi görünce çeneleriyle birkaç kez bo³lu§a do§ru hamle yapmadan duramad. Bunun üzerine yeniden ba§rmaya ba³lad annesi; masay brakp kaçt, kar³dan se§irtip gelen babasnn kollarna brakt kendini. Ama Gregor'un o anda anne ve babas26


na ayracak vakti yoktu; merdivenden inmeye koyulan Müdür Bey, çenesini korkulu§un üzerine dayayarak son bir kez dönüp arkasna bakt. Müdür Bey'e yeti³mek isteyen Gregor, ileriye atld hemen. Müdür Bey anla³lan bir ³eyler sezinlemi³ olacakt, birkaç basama§ birden inmeye ba³lad. Vay canna! diye haykrd evden çkp gitmek üzereyken ve ses bütün merdivenlerde çnlad. Ne yazk ki, Müdür Bey'in gidi³i ³imdiye dek serinkanll§n pek yitirmemi³ babasn da hayli ³a³rtm³a benziyordu; çünkü Müdür Bey'in arkasndan ko³mas ya da hiç de§ilse Gregor'u onun pe³ine dü³mekten alkoymamas gerekirken, sa§ eliyle Müdür Bey'in ³apka ve pardösüsüyle bir sandalyenin üzerinde brakt§ bastonunu kapp sol eliyle masadan büyük bir gazete ald, ayaklarn yere vurup baston ve gazeteyi havada sallayarak Gregor'u odasndan içeri tkmaya çal³t. Gregor'un yalvarp yakarmalarnn hiçbiri para etmedi ve hiçbiri de anla³lmad. Gregor ba³n istedi§i kadar süklüm püklüm döndürsün, babas ayaklaryla giderek daha hoyrat yeri dövüyordu. Kar³da annesi serin havaya aldrmayarak bir pencere açp d³ar sarkt, pencereden hayli ilerde tuttu§u yüzünü ellerine gömdü. Bunun sonucu olarak sokakla merdiven arasnda güçlü bir hava akm ba³gösterdi, perdeler uçu³maya ba³lad, masann üzerindeki gazeteler h³rdayp gazete yapraklarndan kimisi esintiyle yerde sürüklenmeye koyuldu. Babas aman vermeksizin Gregor'u sk³tryor, bu arada vah³i bir insan gibi sesler çkar27


yordu. Ne var ki, geri geri gitme konusunda Gregor'un hiç egzersizi yoktu ve gerçekten pek yava³ yürüyordu bu i³. Gregor bir arkasna dönebilse, o saat odasnda alabilirdi solu§u; ama fazla zaman isteyen dönme giri³imiyle babasn sabrszlandrmadan çekiniyordu; üstelik her an babasnn elindeki bastondan srtna ya da ba³na öldürücü bir darbenin inmesi i³ten de§ildi. Ancak, sonunda Gregor için ba³ka yapacak ³ey kalmad; çünkü geri geri giderken gidi³ yönünü bile koruyamad§n deh³etle farketmi³ti. Dolaysyla, bir yandan göz ucuyla sürekli babasna bakarak elden geldi§ince hzl, ama gerçekte pek yava³, dönme eylemine giri³ti. Herhalde babas iyi niyetini sezmi³ti ki, dönü³ srasnda Gregor'a ili³medi, tersine bastonunun ucuyla uzaktan onun bu giri³imini yönetmeye çal³t. Ne olurdu sanki, babas a§zndan o katlanlmaz slkl sesleri çkarmasayd! Bu sesler, Gregor'un akln ba³ndan alyordu. Nerdeyse tamamen arkasna dönmü³tü ki, kulaklar boyuna slk seslerinde, ³a³rarak yine biraz gerisin geri çarketti. Ama sonunda çok ³ükür ba³yla kapnn önüne geldi, gövdesinin kapdan kolay geçemeyecek kadar geni³ oldu§unu gördü. çinde bulundu§u ruh durumundan ötürü, kapnn öbür kanadn da açp Gregor'a geçebilece§i gibi bir yer sa§lamay hiç dü³ünmedi babas; aklna takt§ tek ³ey varsa, Gregor'u bir an önce odasna tkmakt. Gregor'un do§rulup kalkarak, kapdan geçmek için gerekli uzun boylu hazrlklara giri³mesine de asla izin verecek gibi görünmüyor, kendine özgü 28


bir takm sesler çkararak, sanki önünde hiçbir engel yokmu³çasna onu ileri do§ru sürüp götürmeye u§ra³yordu; Gregor'un pe³inden gelen ses, bundan böyle hiç de bir tek babann sesi gibi çkmamaktayd. Ve gerçekten, i³in ³akaya gelir yan kalmam³t artk. Gregor, ne olursa olsun, kna skna kapdan geçmeye çal³t, yere sürtünmekten bö§ürlerinden biri ba³tan a³a§ yara bere içinde kalm³t, beyaz kapda i§renç lekeler brakyordu. Oldu§u yere çivilenip kalan Gregor bazen tek ba³na kprdayacak gücü bulamyor, bir tarafndaki bacakçklar bo³lukta habire çrpnrken, yere bastrlm³ öbür taraftakiler szlayp duruyordu. Anszn babas arkadan, Gregor'u gerçekten esenli§e kavu³turan bir tekme savurdu. Bunun üzerine havada uçtu Gregor, oras buras ³iddetle kanayarak solu§u odann hayli içerlerinde ald. Derken bastonla itilerek kapatld kap ve sonunda ortalk yat³t.

29


II

Ancak ak³amn alacakaranl§nda baygnl§a benzer derin uykusundan uyand, Gregor. Ku³kusuz d³ardan gelen gürültü olmadan da az sonra uyanacakt, çünkü kendisini yeterince dinlenmi³ ve uykusunu alm³ hissediyordu; ama öyle sanyordu ki, hemen belirip kaybolan bir ayak sesi ve hole açlan kapnn saknarak kapatlmas onu uyandrm³t. Sokaktaki elektrik fenerlerinin ³§ yer yer odann tavanna ve mobilyalarn üst ksmlarna vurmu³tu; ama a³a§s, Gregor'un bulundu§u yer karanlkt. Gregor, ancak ³imdi de§erini anlad§ duyargalaryla, henüz beceriksiz ve sa§ solu yoklayarak, a§r a§r kapya do§ru sürüklendi; kapnn ardnda neler olup bitti§ini görmek istiyordu. Sol taraf tatsz bir gerilim içinde bulunan bir tek uzun yaradan olu³uyordu sanki; iki dizi bacak üzerinde, hayli topallayarak yürümesi gerekiyordu. Üstelik bacakçklanndan biri, ö§leden önceki olaylarda a§r bir yara alm³t  hani bir tek baca§nn yaralanmas mucizeydi ve bu bacakçk cansz sürüklenip arkadan geliyordu. Gregor ancak kapya varnca, kendisini oraya çeken ³eyin ne oldu§unu anlad; bir yiyecek kokusuydu bu; küçük kapnn e³i§inde süt dolu bir kâse duruyor, sütün içinde ufak ufak do§ranm³ francala parçalar yüzüyordu. Nerdeyse sevincinden kahkaha atacakt Gregor, çünkü sabahkine kyasla açl§ daha da büyümü³tü; hemen ba³n kâseye daldrd, ba³ nere30


deyse gözlerinin üstüne kadar sütün içerisine gömüldü. Ama çok geçmeden, dü³ krkl§na u§ram³, kendini geriye çekti; hani yalnzca o incinmi³ sol bö§ründen ötürü bir ³ey yemekte güçlük çekti§i için yapmam³t bunu ancak bütün vücuduyla sesli sesli soluyarak yemek yiyebiliyordu, genellikle en sevdi§i yiyecek saylp kzkarde³inin ku³kusuz bu yüzden odasna getirip koydu§u sütün hiç tadna varamam³t; hatta nerdeyse tiksinerek kâseden çevirdi yüzünü, geri dönüp sürüne sürüne odann ortasna geldi. Gregor'un kap aral§ndan gördü§üne göre, salonda gaz lambas yaklm³t; ama her vakit günün bu saatinde babas, ikindi üzeri çkan gazeteyi annesine ve bazen de kzkarde³ine yüksek sesle okurken, ³imdi ses seda i³itilmiyordu. Belki kzkarde³inin her vakit anlatt§ ve kendisine yazd§ mektuplarda sözünü etti§i bu gazete okumalarn arkas kesilmi³ti. Ama ev ku³kusuz bo³ de§ildi, öyleyken enikonu bir sessizli§e gömülmü³tü. “u bizim aile ne sakin bir hayat ya³yor, diye söylendi Gregor kendi kendine, gözlerini dikip önü sra karanl§a bakp dururken, anne ve babasyla kzkarde³ine, böyle güzelim bir evde böyle bir hayat ya³ama olana§n sa§layabildi§inden ötürü büyük bir gurur duydu. Ama ya ³imdi bütün bu huzur, bu rahatlk, bu memnun ya³ayp gitmeler fecî bir ³ekilde sona ererse? Derken böylesi dü³üncelerle oyalanmay brakarak biraz hareket etmeyi uygun gördü, odada a³a§ yukar gezinmeye ba³lad. Uzun ak³am sü31


resince bir kez yan kaplardan biri, bir kez de öbürü hafçe aralanp, sonra hemen kapatld; herhalde biri içeri girmek gereksinimini duymu³, ancak bundan enikonu saknm³t. Gregor, salon kapsnn hemen yanna gelip durdu; odaya girmekten çekinen ziyaretçinin ne yapp yapp içeri girmesini sa§lamak ya da hiç de§ilse kim oldu§unu ö§renmek istiyordu. Ne var ki, kap bir daha açlmad ve Gregor da bo³ yere bekledi. Sabahleyin kaplar kilitliyken yanna gelmek istemi³ti herkes; oysa ³imdi kendisi bir kapy açm³, öbür kaplar da galiba gündüz açlm³ken hiç kimse yanna u§ramyordu; üstelik anahtarlar da ³imdi d³ardan kilitte sokulu durmaktayd. Ancak gece geç vakit salondaki ³k söndürüldü, anne ve babasyla kzkarde³inin bu vakte kadar uyank beklediklerini anlamak güç de§ildi; çünkü Gregor'un çok iyi i³itti§ine göre, her üçü de parmak uçlarna basarak salondan uzakla³yordu. Artk sabaha kadar kimse Gregor'un yanna u§ramayacak demekti, yani ³imdi bol zaman vard Gregor'un, bundan sonraki ya³amna nasl bir çeki düzen vermesi gerekti§ini kimse tarafndan rahatsz edilmeksizin dü³ünüp kararla³trabilirdi. Ama zemini üzerinde yamyass bir durumda yatt§ yüksek tavanl geni³ oda onu ürkütüyor, bu ürküntünün nedenini de bir türlü kestiremiyordu; çünkü be³ yldan beri yatp kalkt§ kendi odasyd buras. Yar bilinçli bir dönü³le, beri yandan haf bir utanç duygusuyla se§irtip kanepenin altna girdi; srtnn biraz sk³masna ve ba³n yukar kaldramamasna kar32


³n, o saat kendini pek rahat hissetti burada; üzüldü§ü bir ³ey varsa, fazla geni³ bedenini tümüyle kanepe altna yerle³tirememesiydi. Bütün gece kanepenin altnda kald; biraz yar uykuda geçirdi zaman, açl§n etkisiyle ikide bir korkuyla sçrayp uyand; biraz da kayg ve tasalarla belirsiz umutlara kaptrd kendini; ama bütün bunlar ³imdilik serinkanl davranmas, sabretmesi ve ailesini alabildi§ine kollayp, içerisinde bulundu§u durumda istemeyerek yol açt§ üzüntüleri onlar için katlanlr hale sokmas gerekti§ini gösteriyordu. Daha sabahn erken saatinde, ald§ yeni kararlarn gücünü snama frsatn buldu; çünkü hol tarafndan gelen kzkarde³i, nerdeyse tamamen giyinik, kapy açp bir göz att içeri. lk anda Gregor'u bulamad, ama derken onu kanepenin altnda ele geçirince Hay Allah, bir yerde olacakt ³u Gregor, odadan uçup gitmemi³ti ya öylesine korktu ki, kendini toparlamaya frsat bulamadan, d³ardan vurup kapad kapy. Ama sonra böyle yapt§na pi³manlk duymu³ gibi kapy yine açt hemen. Sanki odada bir a§r hasta, hatta yabanc biri varm³ gibi parmak uçlarna basarak içeri girdi. Gregor ba³n ancak kanepenin kenarna kadar uzatm³, kzkarde³ini izliyordu. Acaba kz-karde³i süte el sürmedi§ini ve bunu da asla aç olmad§ için yapmad§n anlayacak myd? Kendisine daha uygun bir ba³ka yiyecek getirecek miydi sonra? Do§rusu kanepenin altndan frlayp çkarak kzkarde³inin ayaklarna kapanmak ve ondan yiyebilece§i iyi 33


³eyler getirmesini rica etmek için alabildi§ine güçlü bir istek duyuyordu; ancak kzkarde³i kendili§inden böyle davranmad m, onun dikkatini bu nokta üzerine çekmektense açlktan ölürdü, daha iyi. Ama kzkarde³i bîr anda süt kâsesini görerek hayrete kaplm³t; dolu duruyordu kâse, yalnzca birazck süt dört bir yanndan yere dökülmü³tü. Kzkarde³i elleriyle de§il de, bir bezle tutarak kâseyi yerden kaldrd ve alp d³ar çkard. Gregor süt yerine kzkarde³inin ne getirece§ini enikonu merak ediyor, kafasndan bununla ilgili çe³itli dü³ünceler geçiriyordu. Ama kzkarde³inin o iyi yüreklili§iyle yapt§ ³eyi dünyada önceden sezinleyemezdi; kendisinin neden ho³land§n anlamak üzere bir sürü yiyece§i eski bir gazetenin üzerine yayarak alp gelmi³ti kzkarde³i; pi³eli hayli zaman olup yar koku³mu³ sebze, donmu³ beyaz bir salçann ortasnda ak³am yeme§inden kalm³ kemikler, biraz çekirdeksiz üzüm ve badem, Gregor'un iki gün önce yenilecek gibi olmad§n söyledi§i bir peynir, bir parça yavan ekmek, üzerine ya§ sürülmü³ bir dilim ekmek, sonra yine ya§ sürülüp tuz ekilmi³ ikinci bir dilim ekmek. Hepsinin yanna da, galiba bundan böyle kesinlikle Gregor'a ayrlm³ su dolu bir çanak konmu³tu. Kendisi varken yeme§e el sürmeyece§ini bilen kzkarde³i incelik göstererek hemen odadan çkp gitmi³, hatta diledi§i gibi rahat hareket edebilece§ini Gregor'a sezdirmek üzere anahtar çevirip kapy kilitlemi³ti. Yemek sözkonusu olunca, titremeye ba³lam³t Gregor'un bacakçklar. Hem vücudundaki 34


yaralar da tamamen iyile³mi³e benziyordu. Dö³emenin üzerinde hareket etmesini engelleyen bir ³ey hissetmiyordu artk; buna hayret etti ve bir aydan fazla zaman önce parma§n birazck kesmesine kar³n, bu yarann önceki gün kendisine yeteri kadar ac çektirdi§ini dü³ündü. Yoksa kabala³p duygusuzla³tm m eskisine göre? diye geçirdi içinden. Bütün yiyecekler arasnda peynire kar³ o saat ³iddetli bir istek duydu, hrsla peyniri emmeye ba³lad. Çabuk çabuk, keynden gözleri ya³ararak peyniri, sebzeyi ve salçay birbiri ardndan yiyip yuttu. Gelgelelim, taze yiyeceklerin tadn alamad pek, kokularna bile katlanamad; hatta yiyece§i ³eyleri seçip seçip biraz uza§a ta³d bunlardan. Kzkarde³i tekrar saklanp gizlenmesi için bir i³aret olarak usulca anahtar çevirdi§inde, Gregor çoktan yiyece§ini yemi³, tembel tembel oldu§u yerde yatyordu. Anahtar sesi üzerine, nerdeyse uyuklar durumuna kar³n korkuyla frlad ve se§irterek yine kanepenin altna girdi. Ama yalnzca kzkarde³inin odada bulundu§u ksa süre için bile kanepenin altnda kalmak büyük bir çabay gerektiriyordu, çünkü çok yemekten karn biraz ³i³mi³ti, kanepenin altndaki darack yerde güç bela soluk alyordu. Küçük çapta bo§ulma nöbetleri geçirerek, biraz d³ar frlam³ gözlerle kzkarde³ini izledi; kzkarde³i, hiçbir ³eyden habersiz, yalnz kalntlar de§il, Gregor'un asla elini sürmedi§i yiyecekleri de, sanki bundan böyle bir i³e yaramayacaklarm³ gibi, süpürgeyle bir araya toplad ilkin, sonra hepsini acele 35


bir kovann içerisine bo³altt, bir tahta kapakla a§zn kapad§ kovay alp d³ar götürdü. Kzkarde³i arkasna döner dönmez, Gregor kanepenin altndan çkt, uzanp gerindi ve yellendi. Bundan böyle her gün bu ³ekilde yeme§ini yedi Gregor; bir ö§ün sabahleyin, anne ve babasyla hizmetçi henüz uyurken; ikinci ö§ün genel ö§le yeme§inden sonra; çünkü ö§le yeme§i yenir yenmez anne ve babas ksa bir süre kestiriyor, hizmetçi ise kzkarde³i tarafndan bir ³ey alp gelmesi için çar³ya yollanyordu. Onlarn da Gregor'un açlktan ölmesini istedikleri yoktu elbet: Ama belki Gregor'un yemek sorununa ili³kin kulaktan i³ittiklerinden öte bilgi sahibi olmalar kazanamayacaklar bir ³eydi; ama belki kzkarde³i küçük de olsa bir üzüntüden esirgemek istiyordu kendilerini; çünkü Allah biliyor ya, zaten yeterince ac çekiyorlard. O ilk günün ö§le öncesi, doktorla çilingirin ne gibi bir bahaneye ba³vurulup evden yine uzakla³trld§n Gregor bir türlü ö§renemedi; çünkü kendini anlayamadklarndan, onun da ba³kalarn anlayabilece§ini, kzkarde³i de aralarnda olmak üzere hiç kimse dü³ünmüyordu. Dolaysyla, kzkarde³i odasndayken, onun yer yer gö§üs geçirip ermi³lere yakar³larn i³itmekle yetinmesi gerekiyordu Gregor'un. Ancak ilerde, kzkarde³i duruma biraz al³nca tam bir al³ma tabii asla sözkonusu olamazd arada bir tatl bir söz çalnmaya ba³lad Gregor'un kula§na. Örne§in, getirilen yemekler arasnda ³öyle adamakll bir temizli§e gir36


i³ti mi: Yeme§i be§enmi³ bugün anla³lan, diyordu kzkarde³i. Giderek seyrekle³ti§i görülen kar³t durumlarda ise, adeta üzülmü³ ³öyle söylüyordu: Gene hiç el sürmeden brakm³ hepsini. Gregor, olup biten yeni olaylar do§rudan haber alamyorsa da, biti³ik odalara kulak kabartarak kimi ³eyler ö§renebiliyordu. Biti³ik odalarn birinde bir ses i³itmesin, hemen se§irtip kapya yap³tryordu bütün vücudunu. Özellikle ilk zamanlar evde üstü kapal da olsa, kendisini ilgilendirmeyen hiçbir konu³ma yaplmyordu. lk gün boyunca bütün yemeklerde, bundan böyle ailenin nasl davranmas gerekti§i konusu görü³ülmü³tü; ama yemek d³ndaki zamanlarda yine ayn ³ey üzerinde konu³uyorlard, çünkü anla³lan kimse Gregor'la yalnz kalmaya yana³mad§ndan ve ev de asla bo³ braklmak istenmedi§inden, her vakit aile bireylerinden en az ikisi evde bulunuyordu. Ayrca, hizmetçi daha ilk gün olup bitenlerden neyi ve ne kadarn bildi§i pek belli de§ildi hemen i³i brakmasna müsaade etmesini ayaklarna kapanarak annesinden rica etmi³ ve bir çeyrek saat sonra veda edip giderken, kendisine kar³ alabildi§ine büyük bir lütuf gösterilmi³ gibi sözkonusu müsaadeye gözünde ya³lar akarak te³ekkürde bulunmu³, kimseye olay konusunda bir ³ey çtlatmayaca§na kendili§inden yemini bulan etmi³ti. [Bu cümlede bir sorun var. (düzelten)] Bu durumda kzkarde³i annesiyle beraber yeme§i pi³irme ödevini de üstlenmi³ti; ancak pek zahmetli bir i³ de§ildi bu; 37


çünkü evde hemen hiçbir ³ey yendi§i yoktu. Boyuna Gregor evdekilerin birbirlerini bo³ yere yeme§e buyur etti§ini i³itiyor, ama kimsenin de kar³dakinden Te³ekkür ederim, yedim yiyece§im kadar, ya da benzeri sözlerden ba³ka bir cevap alamad§n görüyordu. Hatta belki bir ³ey içildi§i de yoktu evde. kide bir kzkarde³i babasna bira isteyip istemedi§ini soruyor, biray kendisi alp gelmek için can atyor, ama babasnn sustu§unu görünce, onun bu konudaki duraksamasn gidermek için kapcnn karsn da bira almaya yollayabilece§ini söylüyordu. Ama derken babasnn a§zndan kesin bir hayr sözcü§ü çknca, artk birann laf edilmez oluyordu. Daha ilk gün babas, ailenin elindeki maddî olanaklar hem annesi, hem de kzkarde³ine bir bir açklam³t. Babas sk sk masadan kalkyor, be³ yl önceki i³inde u§rad§ iastan kurtarlm³ Wertheim marka kasay açarak bir belgeyi ya da bir not defterini alp geliyordu. Babasnn ³ifreli kilidi aç³n ve arad§n içinden alp kasay yeniden kapay³n i³itiyordu, Gregor. Babasnn yapt§ açklamalar, odadaki tutukluluk ya³amnn ba³lamasndan bu yana i³itti§i ilk sevindirici sözlerdi. “imdiye dek babasnn eski i³inden geriye be³ para bile kalmad§n dü³ünmü³tü hep, hiç de§ilse babas kendisine bunun tersini kantlayan bir söz söylememi³ti. Ancak, Gregor da babasna bu konuya ili³kin bir ³ey sormam³, tek dü³üncesi, hepsini katksz bir umutsuzlu§a sürükleyen ias felâketini ailenin el38


den geldi§ince çabuk unutmasn sa§lamak olmu³tu. Dolaysyla, ola§anüstü bir çal³maya koyulmu³, göz açp kapayacak kadar ksa sürede rmadaki yardmclk görevinden pazarlamacl§a yükselmi³ti. Para kazanma bakmndan bir pazarlamacnn ku³kusuz bamba³ka olanaklar vard elinde; i³ konusunda gösterilen ba³arlar hemen prim üzerinden hesaplanarak nakit paraya çevrilip eve getirilebiliyor, ³a³rm³ mutlu ailenin gözü önünde masann üzerine konabiliyordu. Ne güzel günlerdi bunlar! Ve sözkonusu günler, hiç de§ilse ayn parlaklkla bir daha yinelenmemi³ti sonradan; oysa Gregor öylesine çok para kazanm³t ki, bütün ailenin geçim yükünü ta³yabilecek duruma gelmi³ ve ta³m³t. Ne var ki günün birinde gerek aile bireyleri, gerek Gregor al³m³t duruma; Gregor'un verdi§i para evden ³ükranla alnp kabul ediliyor, Gregor da seve seve bu paray veriyordu. Ama evdeki içtenlik dolu o pek scak hava zamanla kaybolmu³tu. Hani Gregor'a yaknl§n hep korumu³ bir ki³i varsa, o da kzkarde³iydi; kendisinin tersine müzi§e baylan ve harikulade keman çalan kzkarde³ini gelecek yl, bunun do§uraca§ büyük masrafa aldrmakszn konservatuara göndermek, Gregor'un gizlice kafasnda ya³att§ bir pland. Sözkonusu masraf, çal³p bir ba³ka yoldan çkaracakt. ³ gezilerine çkmad§ tasa [? (düzelten)] sürelerde kzkarde³iyle söyle³ilerinde sk sk konservatuarn sözü ediliyor, ama her vakit buna gerçekle³mesi dü³ünülemeyecek bir dü³ gözüyle baklyordu. Anne ve 39


babas bu konuya ili³kin masum konu³malar bile asla ho³ kar³lamyorlard; ancak, Gregor böyle bir ³eyi kesin olarak kafasnda ya³atyor ve Noel gecesi bunu resmen ailesine açklamaya niyetleniyordu. ³te Gregor dimdik kapya yap³m³ d³arya kulak kabartrken, bulundu§u durumda hiç i³ine yaramayacak böylesi dü³ünceler geçiriyordu kafasndan. Bazan vücudunda genel bir yorgunluk duyarak d³arya kulak vermekten vazgeçiyor, kendi haline koyverilmi³ ba³ kapya vuruyor, her seferinde ba³n yine smsk yakalyordu hemen; çünkü en küçük bir gürültü biti³ik salondan i³itilip, oradakilerin susmasna yol açyordu. Bir süre sonra babas, herhalde yüzü kapya dönük: Gene ne yapyor Gregor öyle? diye söyleniyor ve salondaki yarda kesilmi³ konu³ma ancak bunun üzerine yava³ yava³ yeniden sürdürülmeye ba³lanyordu. Derken Gregor, vaktiyle geçirilen bütün felakete kar³n, pek küçük olmakla beraber bir servetin hâlâ ailenin elinde bulundu§unu, ³imdiye dek dokunulmayan faizlerinse aradan geçen zaman içinde biraz kabard§n yeterince açk seçik ö§renmi³ti; çünkü babas, biraz kendisi çoktandr bu gibi ³eylerle u§ra³mad§ndan, biraz da annesi söylenilenleri hemen ilk seferinde kavrayamad§ndan, açklamalarnda sk sk tekrarlara kaçm³t. Beri yandan, Gregor'un her ay eve getirdi§i parann da hani Gregor maa³ndan yalnzca birkaç gulden ayryordu kendisine hepsi harcanmaya40


rak biraz biriktirilmi³ ve zamanla bu para ufak bir yekûn olu³turmu³tu. Kapnn arkasnda dikilen Gregor hzl hzl ba³n sallyor, bu beklenmedik ileri görü³lülük ve tutumluluktan dolay sevincini aç§a vuruyordu. Gerçi biriktirilen parayla ³imdiye kadar babasnn patrona borcundan birazn daha ödeyebilir ve rmadaki i³i üzerinden syrp atabilece§i gün daha da yakla³rd; ama babasnn böyle davranmas daha iyi olmu³tu ku³kusuz. Gelgelelim, eldeki para ailenin örne§in faizlerle ya³amasna hiç de yetecek gibi de§ildi; belki bir, bilemedin iki yl ailenin ayakta kalmasn sa§lard ancak. Yani gerçekte ili³ilmemesi, darda kalnca kullanlmak üzere bir kenara kaldrlmas gereken bir servetti bu ve ailenin geçimini sa§layacak parann aslnda çal³larak kazanlmas gerekiyordu. Ne var ki, babas sa§lkl olmakla beraber ya³l bir adamd, be³ yl asla bir i³ yapmam³t, en azndan kendisinden fazla bir ³ey beklenecek gibi de§ildi. Onca zahmetlere kar³lk semeresiz kalm³ bir ömrün ilk tatili olan bu son be³ ylda fazla ya§ ba§layp ³i³manlam³, pek hantalla³m³t. Peki ama, kim kazanacakt paray? Evde bile bir yerden bir yere güçlükle kmldanabilen, her iki günden birini nefes darl§ dolaysyla kanepe üzerinde, açk pencerenin önünde geçiren annesi mi? Yoksa henüz on yedi ya³ndaki bir çocuk olup güzel giyinmek, bol bol uyumak, ev i³lerine yardm etmek; küçük çapta kimi e§lencelere katlmak ve en ba³ta keman çalmaktan olu³an ya³am kendisine hiç de çok görülmeyecek kzkar41


de³i mi? Söz dönüp dola³p para kazanma zorunlu§una üzerine [zorunlu§u üzerine, ya da zorunlu§una olacak. (düzelten)] geldi mi, ilkin Gregor kapy brakp çekiliyor ve kendini oracktaki serin deri kanepenin üzerine atyor, çünkü utanç ve üzüntüden vücudunu ate³ basyordu. Çokluk bütün gece sabaha kadar burada kalyor, bir an gözüne uyku girmiyor, saatlerce kanepenin üzerinde dönüp duruyordu. Ya da, ne kadar zahmetli bir i³ olursa olsun, bir sandalyeyi ite kaka pencereye yakla³tryor, sonra trmanp pervaza çkyor, sandalyeye dayanarak pencereye ula³yor, eskiden bu davran³nn üzerindeki ferahlatc etkisini naslsa anmsayarak pencereden d³ar bakyordu; çünkü az ilerdeki nesneleri bile günden güne daha bulank görmeye ba³lam³t. Eskiden sk sk dikkatine çarpan ve çirkin görünümünden ötürü lanetler savurdu§u hastaneyi asla seçemiyordu artk. Sessiz, ama tamamen kent havas esen Charlotte Soka§'nda oturdu§unu çok iyi bilmese, pencereden gördü§ü yerin, gri renkteki gökle gri topra§n ayrt edilmeyecek gibi birbiriyle kavu³tu§u bir çöl parças oldu§una inanabilecekti. Gözünden hiçbir ³ey kaçmayan kzkarde³i, yalnz iki kez Gregor'un sandalyesinin pencere önünde durdu§unu görmü³, bundan böyle oday her derleyip toplay³nda sandalyeyi itip yine penceredeki eski yerine yerle³tirmeye, hatta pencerenin iç kanadn açk brakmaya ba³lam³t. 42


Gregor kzkarde³iyle konu³up kendisi için katland§ zahmetlerden ötürü te³ekkür edebilse, onun kendisi için yaptklarna daha kolay katlanabilirdi; ama ³imdiki durumda eza duyuyordu bunlardan. Gerçi kzkarde³i durumun skcl§n elden geldi§ince gidermeye u§ra³yor ve zaman geçtikçe i³in daha iyi üstesinden geliyordu; ancak, Gregor da zamanla her ³eyin içyüzünü daha bir eksiksiz görmeye ba³lam³t. Bir kez odasna kzkarde³inin ayak atmas Gregor için korkunç bir ³eydi; genellikle Gregor'un odasnn manzarasyla kar³la³maktan evde herkesi esirgemeye pek dikkat etmesine kar³n, kzkarde³i odasna girer girmez kapy kapayaym demeksizin do§ru pencereye se§irtiyor, nerdeyse bo§ulacakm³ gibi aceleci ellerle pencereyi açyor, hava istedi§i kadar so§uk olsun, ksa süre pencerenin önünde dikilip derin derin solumadan yapamyordu. Bu ko³u³ma ve gürültülerle her gün iki kez ürkütüyordu Gregor'u. Gregor bütün zaman kanepenin altnda titreyip duruyor, pencere kapalyken kendisiyle bir odada kalmaya katlanabilse, kzkarde³inin ku³kusuz onu bu gürültü ve patrty i³itmekten esirgeyece§ini çok iyi biliyordu. Birinde Gregor'un dönü³ümünden bu yana bir ay geçmi³, kzkarde³i için Gregor'un görünü³ünün pek ³a³rtc yan kalmam³t her zamankinden biraz önce çkageldi kzkarde³i, Gregor'u hareketsiz ve korkutucu biçimde pencerenin önünde dikilmi³ d³ar bakarken buldu. Hani kzkarde³inin odaya girmekten vazgeçmesi, Gregor için beklenmedik bir ³ey saylmazd, 43


çünkü sözkonusu durumda kzkarde³inin hemen pencereyi açmas olanakszd. Ama kzkarde³i içeri girmedi§i gibi, gerisin geri frlayp kapy kapam³t. Yabanc biri görse, Gregor kzkarde³ini pusuda beklemi³ de, üzerine saldrp srmaya yeltenmi³ diye dü³ünebilirdi pekâlâ. Gregor, tabii hemen kanepenin altna girip sakland; ama ancak ö§leye kadar bekledikten sonra kzkarde³i çkp geldi yeniden, her zamankinden çok tedirgin bir hali vard. Gregor, kzkarde³inin kendisini görmeye hâlâ katlanamad§n ve ileride de katlanamayaca§n, vücudunun kanepenin altndan d³ar frlayacak ufak bir parçasn bile görüp solu§u kaçmakta almamak için kzkarde³inin kendini enikonu zorlamas gerekti§ini anlyordu. Dolaysyla, vücudunun bu bir parçasn bile görmekten kzkarde³ini esirgemek için, günün birinde yatak çar³afn srtlanarak kanepeye ta³d, dört saat harcad bu i³ için, çar³af tüm vücudunu örtecek gibi kanepenin üzerine yerle³tirdi; kzkarde³i kanepenin altna e§ilip baksa bile kendisini artk göremezdi. Kzkarde³i gerekli bulmuyor mu, yine uzakla³trabilirdi çar³af; çünkü Gregor'un, keynden böyle büsbütün saklanp gizlenmedi§i açkt; ama kzkarde³i çar³afa dokunmad, hatta Gregor birinde yeni düzeni nasl kar³lad§n görmek için ba³yla çar³af biraz aralad§ zaman, kzkarde³inin bak³larnda bir ³ükran ifadesi sezer gibi oldu. lk ondört gün anne ve babas Gregor'un odasna girmeyi bir türlü göze alamad. “imdiye dek kendisine 44


biraz miskin bir kz gözüyle bakarak ikide bir içerleyip durduklar kzkarde³inin gördü§ü i³i, anne ve babasnn bundan böyle nasl takdirle kar³lad§nn farkndayd, Gregor. Bundan böyle kzkarde³i odasn derleyip toplarken annesiyle babas kapnn önünde bekliyor ve kzkarde³i daha odadan çkar çkmaz, içerisinin ne durumda bulundu§unu, Gregor'un ne yiyip içti§ini, bu kez nasl davrand§n, az da olsa halinde bir iyile³menin sezilip sezilmedi§ini kendisinden bir bir anlatmasn istiyorlard. Beri yandan annesi, bir an önce Gregor'u görüp onunla konu³mak istedi§ini söylüyor, ama babasyla kzkarde³i, Gregor'un içerden can kula§yla dinleyip tümüyle onaylad§ akla uygun nedenler öne sürerek ³imdilik kendisini bundan alkoyuyorlard. Ancak sonralar, annesine engel olabilmek için her seferinde çaresiz zora ba³vurdular. Annesi: N'olur, brakn beni, Gregor'a gideyim! Baht kara o§lum Gregor'a! Onu görmem gerekiyor, anlamyor musunuz ha, anlamyor musunuz? diye ba§rdkça, Gregor, belki annesini içeri koyvermekle iyi edeceklerini, her gün de§il ku³kusuz, haftada bir gün bunu pekâlâ yapabileceklerini geçiriyordu içinden. Annesi, bütün cesaretine kar³n ne de olsa bir çocuk gözüyle baklmas gereken, belki Gregor'a hizmet gibi çetin bir ödevi aslnda çocuksu bir dü³üncesizlikten üstlenen kzkarde³ine kyasla, her ³eyi çok daha iyi anlard ku³kusuz. Gregor'un, annesini görme iste§i çok geçmeden gerçekle³ti. En ba³ta annesi ve babasn kollamak isteyen 45


Gregor, gündüzün pencereye yakla³maktan çekiniyor, ayrca birkaç metre karelik dö³eme üzerinde sa§a sola pek sürünemiyor, kmldamadan öylece yatp kalmaya gece vakti bile zor katlanyordu. Çok sürmemi³, yemek yemekten de en ufak bir zevk almamaya ba³lam³t. Oyalanmak için duvarlarla tavan üzerinde ordan oraya trmanp gezinmek gibi bir al³kanlk edinmi³ti. Özellikle tavandan sarkmak çok ho³una gidiyordu; dö³eme üzerinde yatmaktan bamba³ka bir ³eydi bu; tavanda daha bir özgür soluyabiliyor, haf bir titreme vücudunu saryordu. Tavandaki bu nerdeyse kendisini mutlu klan oyalanmalar srasnda bazan öyle oluyordu ki, Gregor kendini koy-verip pat diye yere dü³üyor, buna kendisi de ³a³yordu. Ama vücudunu ku³kusuz eskisiyle kyaslanamayacak ölçüde denetim altnda tutabiliyor, sert bir dü³ü³te bile hiçbir yeri örselenip zedelenmiyordu. Kzkarde³ine gelince, Gregor'un oyalanmak için ba³vurdu§u bu yeni u§ra³ hemen farketmi³ti, çünkü Gregor sa§da solda sürünüp dururken de vücudundaki yap³kan madde yer yer izler brakyordu; sürünme i³ini Gregor için elden geldi§ince kolayla³trmak isteyen kzkarde³i, bunu engelleyen e³yalar, yani en ba³ka sandkla yaz masasn ortadan kaldrmay kafasna koymu³tu. Ama bunu tek ba³na yapabilecek durumda de§ildi; babasndan yardm istemeyi de göze alamyordu; hizmetçininse yardma gelmeyece§i ku³kusuzdu; çünkü evden ayrlp gitmi³ eski hizmetçinin yerini alan ve ylmadan i³ini gören yakla³k 46


onalt ya³ndaki bu kz mutfak kapsn sürekli kilitli tutup, onu ancak özel ça§rlar üzerine açmak için aileden izin koparm³t. Böylece bir gün, babas evde yokken, kzkarde³i annesinden yardm ister istemez, annesi duydu§u ta³kn sevinçten ç§lklar atarak çkp geldi hemen, ama Gregor'un kapsnn önünde birden sustu, ilkin ku³kusuz kzkarde³i odaya girip her ³eyin yerli yerinde olup olmad§na bakt, ancak daha sonra annesinin içeri girmesine izin verdi. Gregor, yatak çar³afn apar topar daha a³a§lara çekmi³, onun daha çok katlar ve kvrmlar yapmasn sa§lam³t; do§rusu ³imdi çar³af bütünüyle geli³igüzel kanepe üzerine atlm³ izlenimini uyandryordu. Ama Gregor, bu kez çar³afn altndan çevreyi kolaçan etmeye kalkmad; annesini henüz bu ilk defasnda görmekten alkoydu kendini, sonunda onun gelmi³ olmasna sevinmekle yetindi. Gel, gel! Ortalarda yoktur o! dedi§ini i³itti kzkarde³inin; kzkarde³i, herhalde annesini elinden tutmu³ odadan içeri sokuyordu. Derken Gregor iki güçsüz kadnn, ne de olsa a§r eski sand§ yerinden oynattklarn, kendisini fazla zorlamasndan korkan annesinin uyarlarna aldrmayan kzkarde³inin hep i³in en zor bölümüne sahip çkmak istedi§ini duydu. Pek uzun sürdü çal³ma. Yakla³k bir çeyrek saat süren u§ra³madan sonra annesi en iyisi sand§ odada brakmak oldu§unu söyledi, çünkü bir kez babas eve gelmeden i³i bitiremeyecekler ve sand§ odann ortasnda brakrlarsa Gregor'un gelip geçece§i bütün yolu tkayacaklard; ikin47


cisi: Ad geçen e³yalar odadan uzakla³trmakla Gregor'un ho³una gidecek bir ³ey yapacaklar hiç de kesin de§ildi. Hatta tersi sözkonusuydu bunun; bo³ duvarn manzaras insann adeta yüre§ini szlatyordu; ayn duyguyu neden Gregor da duymasnd içinde, nihayet odadaki e³yalara hanidir al³m³t, bo³ odada kendini öksüz hissedecekti. Öyle olmayacak m yani? diye sordu annesi, konu³masna son vererek, usulcack; nerede bulundu§unu kestiremedi§i Gregor'un sesinin tonunu bile i³itmesini önlemek ister gibi nerdeyse fsltyla konu³uyordu, çünkü Gregor'un konu³ulan sözleri anlamad§ndan emindi. Öyle de§il mi hani? E³yalar odadan uzakla³trmakla adeta iyile³mesinden büsbütün umudu kesti§imizi ve hoyrat davranp onu kendi ba³na brakt§mz Gregor'a göstermi³ olmayacak myz? Sanrm en iyisi odaya hiç dokunmayp naslsa öyle brakmak, ilerde yine aramza döndü§ünde Gregor'un hiçbir ³eyi de§i³memi³ bulmasn ve arada geçen zaman daha kolay unutmasn sa§lamaktr. Annesinin bu sözlerini i³iten Gregor, insanlarla eskisi gibi dolaysz konu³amamasnn, aile içinde sürdürdü§ü tekdüze ya³ay³la birle³erek son iki ay içerisinde akln ba³ndan ald§n anlad, çünkü odasnn bo³altlmasn do§rusu ciddi olarak isteyebilmesini ba³ka türlü açklayamyordu. Atadan kalma e³yalarla rahatçack dö³enmi³ oday, ku³kusuz içerisinde sa§a sola sürünebilece§i, ama beri yandan insan geçmi³ini çarçabuk ve büsbütün unutaca§ bir ine çevirmek hevesine 48


mi kaplm³t gerçekten? Çünkü daha ³imdiden bu geçmi³i unutmak üzereydi ve hanidir i³itmedi§i annesinin sesi onu silkip sarsarak uyandrm³t. Hayr, hiçbir ³ey odadan uzakla³trlmamal, her ³ey eski yerinde kalmalyd. E³yalarn olumlu etkileri vard durumu üzerinde, bu etkilerden yoksun kalamazd. E³yalar o saçma sa§a sola sürünmelerini engellerse, bu kendisi için bir saknca de§il, büyük bir nimetti. Ama ne yazk ki kzkarde³i bu konuda ba³ka türlü dü³ünüyordu; Gregor'la ilgili sorunlar üzerinde konu³ulurken anne ve babasnn kar³sna büyük bir otorite gibi çkmaya al³m³t ve bunda pek de haksz saylmazd. Dolaysyla, ³imdi de annesinin sözü kzkarde³inin, ilkin planlad§ gibi yalnz sandkla yaz masasnn de§il, kalmas zorunlu kanepe d³nda bütün e³yalarn odadan çkarlmas üzerinde diretmesi için yeterli neden olu³turdu. Kzkarde³ini böyle bir istekte bulunmaya götüren, elbet yalnz o çocuksu inad, son zamanlar hiç beklenmezken ve güçlükle edindi§i özgüven duygusu de§ildi; hani gerçekten kzkarde³i sürünme i³i için çok yer gerekti§ini, oysa bu konuda, görüldü§üne göre, odadaki e³yalardan Gregor'un hiç de yararlanmad§n saptam³t. Ama belki ya³t kzlarda rastlanp her frsatta kendisine doyum sa§lamaya çal³an bir romantizm de bu bakmdan bir rol oynuyor ve Grete sözkonusu romantizmin ayartsna kaplarak Gregor'un durumunu gerçektekinden daha korkunç göstermek, böylece kendisine ³imdiye kadarkin49


den daha çok hizmet etme olana§na kavu³mak istiyordu. Çünkü Gregor'la bo³ duvarlardan ba³ka hiçbir ³eyin bulunmayaca§ bir odaya Grete d³nda kimse ayak atmay ku³kusuz göze alamayacakt. Böylece annesinin sözünü dinleyip de kararndan dönmedi Grete; odada alabildi§ine tedirginlik içinde dikilen ve kararsz görünen annesi de sonunda sustu, sand§n d³ar çkarlmasnda kzkarde³ine gücü yetti§i kadar yardma koyuldu. Eh, gerekirse sandktan vazgeçebilirdi Gregor, ama masa odada braklmalyd. Annesi ve kzkarde³i ahlaya poaya sürükleyip götürdükleri sandkla d³ar çkar çkmaz, hemen kanepenin altndan ba³n uzatt; dikkatle ve elden geldi§ince saygl, nasl yapp da masay odada braktrabilece§ini anlamak istedi. Ama, kötü bir ³ans eseri, odaya annesi dönüp geldi ilkin; biti³ik odada sand§ kucaklam³ tutan kzkarde³i Grete, tek ba³na onu sa§a sola sallyor, ama bir türlü yerinden kmldatamyordu. Ancak, Gregor'u görmeye al³k de§ildi annesi. Gregor'un manzaras onu hasta yapabilirdi; dolaysyla, Gregor korkup geri se§irterek kanepenin ta arka ucuna kadar çekildi; ama çar³afn önde biraz oynamasn önleyecek vakit bulamam³, bu kadar da annesinin dikkatini çekmeye yetmi³ti. Annesi bocalad anszn, bir an sessiz durdu, sonra dönüp Grete'nin yanna gitti. Her ne kadar Gregor ortada ola§anüstü bir ³ey olmad§n, yalnz birkaç e³yann yerinin de§i³tirildi§ini ikide bir içinden geçiriyorsa da, az sonra kendi kendine itiraf etti§i 50


gibi, annesiyle kzkarde³inin gidip gelmeleri, birbirlerine küçük çapta sesleni³leri, e³yalarn dö³eme üzerinde çkard§ czrtlar, dört bir yandan katklarla güçlenen bir büyük karma³a etkisi yapyordu üzerinde. Ba³n ve ayaklarn istedi§i kadar vücuduna yap³trsn, karnn istedi§i kadar dö³emeye bastrsn, bu duruma uzun süre katlanamayaca§n kendi kendine söylemeden duramyordu. Derken odasn bo³altmaya ba³ladlar. Sevip ho³land§ ne varsa alp götürüyorlard; kl testereyle di§er aletlerin bulundu§u sand§ d³ar çkarm³lard; ³imdi yere smsk gömülmü³ duran ve ticaret akademisi ö§rencisi, ortaokul ö§rencisi, hatta ilkokul ö§rencisiyken ba³nda oturup ödevler yapt§ masay yerinden oynatmaya u§ra³yorlard. Annesiyle kzkarde³inin ne ölçüde iyi niyet sahibi olduklarn ara³trmaya gerçekten vakit yoktu artk; zaten onlarn odada bulunduklarn nerdeyse unutmu³tu; çünkü bitkin dü³mü³ler, bundan böyle suskun çal³maya koyulmu³lard, yalnzca dö³eme üzerine basan ayaklarnn a§r ve hantal sesi i³itiliyordu. Bu yüzden, Gregor, hemen frlayp çkt ortaya; tam o anda annesiyle kzkarde³i biraz soluk almak için biti³ik odada yaz masasna yaslanm³ duruyordu. lkin neyi kurtarmas gerekti§ini gerçekten bildi§i yoktu Gregor'un; anszn gözü çplak duvarda asl kürklere bürünmü³ kadn resmine ili³ti; hemen trmanp duvara çkt, vücudunu çerçevenin camna bastrd; cam smsk yap³t vücuduna ve scak karnna iyi geldi. “imdi vücudunu bütünüyle örten bu resmi hiç 51


de§ilse kimse elinden alamayacakt. Kadnlarn odaya dönü³lerini izlemek için ba³n salonun kapsna döndürdü. Kadnlar fazla bir dinlenmeyi kendilerine çok görmü³, az sonra yine çkp gelmi³lerdi; Grete kolunu annesinin beline dolam³, nerdeyse onu ta³yp götürür gibiydi. Peki ³imdi ne alalm odadan? diyerek çevresinde dola³trd bak³larn. Anszn, duvarda e§le³en Gregor'la göz göze geldi. Annesinin odada bulundu§unu dü³ünerek serinkanll§n korumaya çal³t, yüzünü annesine do§ru e§di, onu böylelikle çevresine bakmaktan alkoymak istedi, sesi ku³kusuz titreyerek ve pek dü³ünmeden: Gel seninle gidip biraz daha oturalm salonda, ha? dedi. Kzkarde³inin Gregor için besledi§i niyet açkt; önce annesinin güvenli§ini sa§layacak, sonra dönüp gelerek onu kovalayp duvardan indirecekti. Eh, denesindi bakalm! Gregor, resmin üzerinde oturuyordu; onu vermeyecekti asla; onu vermektense, sçrayp Grete'nin suratna atlayacakt. Ama annesini asl tedirginli§e sürükleyen de Grete'nin sözleri olmu³tu; birden annesi kenara çekildi, çiçekli duvar kâ§dnn üzerindeki devcileyin kahverengi lekeye ili³ti gözü, gördü§ü ³eyin Gregor oldu§unun gerçekte bilincine varmakszn ç§rtkan ve hoyrat: Aman Allahm! Aman Allahm! diye ba§rd, tüm umudunu yitirmi³ gibi kollarn açarak kanepenin üzerine y§ld ve öylece kmldamadan kald. Kzkarde³i: 52


Görürsün sen, Gregor! diye seslendi bunun üzerine; yumru§unu havaya kaldrarak dik dik Gregor'a bakt. Dönü³üm olayndan beri kzkarde³inin do§rudan Gregor'a yöneltti§i ilk sözlerdi bunlar. Sonra kzkarde³i, annesinin baygnl§na kar³ bir esans alp gelmek için biti³ik odaya se§irtti. Gregor da annesine yardm etmek istiyordu, resmin kurtarlmasna nasl olsa daha vakit vard; gelgelelim smsk yap³t§ camdan ancak zorla kendini koparp alabildi. Kzkarde³ine eskisi gibi akl verip yardmda bulunabilirmi³cesine salona se§irtti; ama kzkarde³i çe³itli ³i³ecikleri ara³trp gereken esans bulmaya çal³rken, ister istemez eli bö§ründe, arkasnda dikilip bekledi. Kzkarde³i arkasna dönüp Gregor'u görünce korktu; ³i³elerden biri yere dü³üp parçaland; bir cam kr§ gelip Gregor'un yüzünü çizdi, da§layc bir sv Gregor'un üzerinden yere akt. Derken kzkarde³i Grete, daha fazla oyalanmakszn, ta³yabildi§i kadar çok ³i³eci§i alp annesinin yanna se§irtti; kapy aya§yla itip arkasndan kapad. Bu durumda Gregor, belki kendisinin yüzünden ölümle yüz yüze gelen annesinden ayrlm³t. Annesinin yannda kalmas gereken kzkarde³ini ürkütüp odadan kaçrmay istemiyorsa, kapy açamazd; beklemekten ba³ka yapaca§ bir ³ey yoktu. Kendi kendine yöneltti§i suçlamalar ve yüre§ini dolduran tasalarla içi bulanarak sürünme eylemine koyuldu; sürünmedi§i yer kalmad, duvarlar, mobilyalar ve tavan üzerinde dola³t sürünerek ve sonunda bütün odann çevresinde döndü§ünü 53


hisseder hissetmez, umutsuzlukla büyük masann üzerine y§lp kald. Bir süre geçti aradan; Gregor bitkin uzanm³ yatyor, dört bir yanda sessizlik hüküm sürüyordu; belki hayra alamet de§ildi bu sessizlik. Derken kapnn zili çald. Hizmetçi kendini mutfa§a kilitlemi³ bulundu§undan, çaresiz kzkarde³i Grete gidip açt kapy. Gelen babasyd. Ne oldu, ne var? dedi hemen. Grete'nin durumu anla³lan her ³eyi aç§a vurmu³tu. Kzkarde³i bo§uk bir sesle cevap verdi, herhalde yüzünü babasnn gö§süne bastrm³t. Annem bayld, ama yine iyile³ti biraz; Gregor odasndan kaçt da. Beklemi³tim zaten, dedi babas. Size de söyleyip durdum hep, ama kadnlara laf anlatmak zor. Açkça görüldü§ü gibi, Grete'nin pek ksa haberini babas kötüye yormu³, Gregor'un hoyrat davranmak gibi bir suçu i³ledi§i sansna kaplm³t. “imdi babasn yat³trmaya çal³mas gerekiyordu Gregor'un; çünkü durum üzerinde onu aydnlatacak ne vakti, ne gücü vard. Bu yüzden, ko³arak odasnn kapsna s§nd, vücudunu bastrd kapya; babas holden salona ayak atar atmaz, odasna dönme konusunda alabildi§ine içten bir niyet besledi§ini, kendisini itip sürerek odasna tkmann gereksiz oldu§unu, bu i³in yalnzca kapnn açlmasna bakt§n, kap açlmaya görsün, ortadan kaybolaca§n hemen anlasn istiyordu. Ancak babas, böylesi incelikleri alglayacak bir ruh durumu içinde de§ildi. Daha salona girer girmez, bir yandan tepesi atm³, bir yandan ³en bir edayla: Bak 54


sen! diye ba§rd. Gregor, ba³n kapdan çekip babasna do§ru kaldrm³t. Babasn ³imdi orada dikilmi³ haliyle gerçekten hiç tasarlamam³t kafasnda; do§ru, son zamanlar sa§da solda sürünüp dola³malarndan ötürü vakit bulup eskisi gibi evde olup bitenlerle ilgilenememi³ti; dolaysyla, de§i³ik durumlarla kar³la³maya aslnda kendisini hazrlam³ olmas gerekiyordu. Ama yine de, yine de bu babas myd? Eskiden Gregor bir i³ gezisinden eve döndü§ü ak³amlar kendisini üzerinde robdö³ambrla koltukta oturuyor buldu§u, do§rulup kalkmaya asla gücü yetmeyip yalnzca kollarn havaya kaldrarak döndü§üne sevindi§ini belli eden, yln birkaç pazaryla büyük bayramlarda hep beraber yaptklar gezilerde zaten yava³ yürüyen Gregor'la annesinin arasnda onlardan daha yava³ bir tempoyla, eski paltosuna sarlm³, bastonunu hep saknarak yere bastrp ilerlemeye çal³an ve bir ³ey söylemek istedi mi, nerdeyse oldu§u yerde durup yanndakileri çevresine toplayan adam myd bu? Oysa ³imdi dimdik kar³snda duruyordu bu adam; tpk bankalarda çal³an müstahdemlerden biri gibi, vücudunu smsk saran dü§meleri yaldzl lacivert bir üniforma giymi³ti. Ceketinin kaba dik yakasnn üstünden kocaman katmerli çenesi sarkyor, frça gibi ka³larn altnda kara gözleri zinde ve uyank bakp duruyordu. Ba³ka vakit hep da§nk ak saçlar tepede alabildi§ine özenle iki yana ayrlm³, yukardan a³a§ taranm³t. Yaldzl harerle belki bir bankann isminin ba³ hareri i³lenmi³ kaske55


tini, bütün oday dola³an bir yay çizdirerek kanepenin üzerine att ve üniformasnn etekleri arkada uçu³arak, elleri pantolonunun ceplerinde, ka³larn çatp Gregor'un üzerine yürüdü. Galiba ne yapaca§n kendisi de bilmiyor, ama ayaklarn alabildi§ine havaya kaldrarak admlarn atyordu. Çizmelerinin pençelerinin o devcileyin büyüklü§ü Gregor'u ³a³rttysa da, Gregor bu ³a³knlktan yine syrp ald kendini; çünkü yeni ya³amnn daha ilk gününden beri babasnn, kendisine kar³ enikonu sert davranlmas gerekti§i görü³ünü savundu§unu biliyordu. Dolaysyla, babasnn önünden gerilere kaçt; babas durunca kendisi de duruyor, babas kmldar kmldamaz kendisi de se§irtmeye ba³lyordu. Böylece birçok kez oday fr döndüler, ama öyle fazla önem ta³yan bir olay ba³göstermedi; hatta tempodaki yava³lktan ötürü yaplan ³ey bir kovalamaca izlenimini uyandrmaktan uzakt. Bu yüzden, Gregor da ³imdilik dö³emenin üzerinden ayrlmad; ayrca kaçp duvarlar üzerine ya da tavana s§nmasn, babasnn hiç de iyi kar³lamayaca§ndan çekiniyordu. Ancak, böylesi bir ko³u³maya bile uzun süre katlanamayaca§n kendi kendine itiraf etmeden duramad; çünkü babasnn att§ bir adma kar³lk onun saylamayacak kadar çok devinimde bulunmas gerekiyordu. Nefes darl§ ³imdiden kendini belli etmeye ba³lam³t, zaten eskiden de ci§erleri için öyle pek güvenilir ve sa§lkl denemezdi. Bütün gücünü sözkonusu ko³u için toparlamaya çal³arak rasgele yalpalayp gidiyor, gözlerini pek 56


açk tutmaya çal³myor, aptall§ndan ko³ma d³nda bir kurtulu³ umuduna asla kafasnda yer vermiyor, titiz bir oymacl§n eseri olan mobilyalarn kö³eleriyle sivri uçlar bir engel olu³turmasna kar³n duvarlara s§nabilece§ini adeta unutmu³ bulunuyordu. O anda hafçe frlatlan bir ³ey havada uçarak hemen yanba³na dü³tü ve önü sra yuvarlanmaya ba³lad. Bu bir elmayd; hemen bunu bir ikincisi izledi; Gregor korkudan oldu§u yerde durdu, bundan böyle ko³mak yararszd, çünkü babas onu elmayla bombardman etmeyi kafasna koymu³tu. Büfenin üzerindeki meyvelikten kapt§ elmalarla ceplerini doldurmu³, ³imdilik pek ni³an almakszn onu elma ya§muruna tutuyordu. Al al küçük elmalar sanki elektriklenmi³ gibi dö³emenin üzerinde sa§a sola yuvarlanyor ve birbirlerine tosluyordu. Yava³ça atlm³ bir elma Gregor'un srtn syrp geçti, srtta herhangi bir yara bereye yol açmakszn kayp yere dü³tü. Ancak hemen onun ardndan frlatlan bir ikinci elma adeta içine i³ledi Gregor'un; hiç beklemedi§i inanlmaz a§r sanki yer de§i³tirirse kaybolup gidecekmi³ gibi, ileriye do§ru sürüklenmek istedi; ama kendini adeta yere çivilenmi³ hissederek, duyular tam bir karma³a içinde, dö³emenin üzerine serildi. Ancak son bir kez baknca, oda kapsnn anszn açld§n ve haykrp duran kzkarde³inin önü sra annesinin se§irtip geldi§ini annesinin üzerinde gömlek vard, çünkü kzkarde³i baygn durumda nefes almasn kolayla³trmak için giysilerini soymu³tu, annesinin daha sonra 57


babasna do§ru ko³tu§unu, ku³aklar çözülmü³ etekliklerin yolda belinden pe³ pe³e kayp yere dü³tü§ünü, annesinin eteklikler üzerinden sendeleyerek babasnn kollarna atld§n, onu kucaklayp onunla tam birlik ve beraberlik olu³turdu§unu ne var ki, Gregor'un gözleri olup bitenleri bundan böyle pek seçemez oldu , ellerini babasnn boynuna dolayarak, Gregor'un hayatn ba§³lamas için yalvarp yakard§n gördü.

58


III

Bir ay a³kn süredir vücudunda ta³d§ a§r yara kimse yerinden uzakla³trmay göze alamad§ndan, elma gözle görünür bir hatra gibi etin içine gömülüp kalm³t tiksinti veren o feci görünümüne kar³n, babasna bile Gregor'un nihayet ailenin bir üyesi oldu§unu anmsatm³t; kendisini dü³man gözüyle görmemek, Gregor'a kar³ duyulan nefreti içe atp ona ho³görüyle, yalnzca ho³görüyle davranmak gerekiyordu. Gerçi Gregor, ald§ yara dolaysyla devinim yetene§ini belki de sürekli yitirmi³ti ve ³imdi odasnn bir ba³ndan öbür ba³na gidebilmek için ya³l bir malul gazi gibi dakikalar ve dakikalarca uzun bîr zaman gereksiniyordu yükseklerde sa§a sola trmanmak diye bir ³ey sözkonusu olamazd artk, ama durumundaki bu kötüle³meye kar³lk kazand§ bir ³ey vard, kaybetti§inin yerini haydi haydi tutuyordu: Her vakit ak³am üzeri, kendisinin daha önceden hep bir iki saat dikkatle gözetledi§i salonun kaps açlyor, salondan baklnca seçilemeyecek gibi karanlkta yatan Gregor, bütün aileyi aydnlk masann ba³nda otururken görebiliyor ve konu³malar bir bakma herkesin izniyle, yani eskisinden bamba³ka türlü dinleyebiliyordu. Ku³kusuz artk bu konu³malar, Gregor'un otellerin darack odalarnda kendini rutubetli yatak yorganlar içerisine att§ geceler hep bir özlemle aklndan geçirdi§i eski günlerin canl söyle³ilerine benzemiyordu. 59


“imdi çokluk pek sessiz geçip gidiyordu zaman. Babas ak³am yeme§inden az sonra koltu§unda uyuyakalyor, annesiyle kzkarde³i ses etmemesi için birbirlerini uyaryorlar, annesi lambann iyice altna sokularak bir konfeksiyon ma§azas için güzel güzel çama³rlar dikiyor, tezgâhtar olarak bir yerde kendine i³ bulan kzkarde³i, ilerde belki daha iyi bir i³e geçebilmek umuduyla ak³amlar stenogra ve Franszca ö§reniyordu. Arada bir babas uyanyor, uyudu§undan sanki hiç habersiz, annesine: Bugün yine ne vakte kadar dikip duracaksn bakalm? diyor, annesiyle birbirlerine yorgun gülümsüyorlar, derken babas yine hemen uykuya dalyordu. Babas bir çe³it inatçlk gösterip evde bile müstahdem üniformasn üzerinden çkarmaya yana³myor, robdö³ambr bo³una askda asl dururken, o sanki her vakit hizmete hazrm³ ve evde bile amirlerinin direktierini bekliyormu³ gibi uyukluyordu. Bu yüzden, hemen daha ba³langçta, zaten yeni saylmayacak üniforma, annesiyle kz-karde³inin onca üzerine titremesine kar³n temizli§ini kaybetti. Gregor çokluk bütün gece, ya³l babasnn içinde alabildi§ine rahatsz durumda, öyleyken m³l m³l uyudu§u lekelerden geçilmeyen ve yaldzl dü§meleri hep ³l ³l parlayan giysiden gözlerini ayramyordu. Saat onu vurur vurmaz, annesi usulca seslenerek babasn uyandrmaya, sonra onu ikna edip yata§a yatrmaya, u§ra³yordu; çünkü babasnn durumunda do§ru dürüst bir uykunun sözü edilemezdi; oysa sabah 60


saat altda görevine ba³layaca§ için bu uyku kendisine son derece gerekliydi. Ama, bankada müstahdem göreviyle çal³maya ba³lad§ndan beri davran³larnda aç§a vurdu§u bir dikba³llkla, babas biraz daha masa ba³nda kalmak için diretiyor, ancak bu arada hep de uyuyakalyor ve o zaman sandalyesini yatakla de§i³tirmeye kendisini raz etmek için evdekiler akla karay seçiyordu. Annesi ve kzkarde³i küçük çapta uyarlarla ne kadar üzerine dü³erlerse dü³sün, babas nerdeyse bir çeyrek saat hep hayr anlamnda usulcack ba³n sallyor, gözlerini kapal tutup yerinden kalkmyordu. Annesi kolundan çekip çeki³tiriyor, kula§na ho³una gidecek sözler söylüyor, kzkarde³i de i³ini brakp annesine yardma geliyor, ama babasna bu da kâr etmeyerek, sözkonusu çabalar onun koltu§una daha çok gömülmesine yol açyordu. Ancak kadnlar kollarna girince babas gözlerini açyor, srayla bir annesine, bir kzkarde³ine bakyor ve hep ³öyle söylüyordu: Bu da ya³amak sözde! Ya³l günlerimde görece§im rahat bu ha? Derken iki kadna yaslanp, sanki kendi kendisi için alabildi§ine büyük bir yükmü³ gibi a§rdan alarak, onlar tarafndan kapya kadar götürülmesine rza gösteriyor, kapda annesiyle kzkarde³ini bir el i³aretiyle uzakla³trp bundan böyle yalnz ba³na ilerlemeye çal³yor, ama az sonra annesi elindeki diki³i, kzkarde³i elindeki kalemi çarçabuk bir kenara brakarak yine babasna yardm için arkasndan ko³uyorlard. Çal³maktan ypranm³ ve a³r yorgun dü³mü³ bu 61


ailede kimin Gregor'la öyle fazla ilgilenmeye vakti vard. Eve harcanan para gittikçe kslyordu; hizmetçiye çaresiz yol verilmi³ti. Ak saçlar ba³nn çevresinde uçu³an iri yar bir kadn, pek a§r i³leri görmek için sabah ve ak³am eve u§ruyor geri kalan i³leri ise, o bir sürü diki³lerinin yan sra annesi yapyordu. Hatta Gregor'un bir ak³am sat³ yatlar üzerinde konu³ulurken ö§rendi§ine göre, eskiden annesi ve kzkarde³inin bayram ve seyranlarda takp tak³trd§ çe³itli aile mücevherleri de elden çkarlm³t. Ama en büyük yaknma nedeni, ³imdiki durumda kendilerine pek büyük gelen evden çkamay³laryd; çünkü Gregor'un bir ba³ka yere nasl ta³naca§ konusunda kimsenin aklna bir çare gelmiyordu. Ama evdekileri bir ba³ka yere ta³nmaktan alkoymad§n pekâlâ seziyordu Gregor; çünkü birkaç hava deli§i braklm³ uygun bir sand§n içine koyup onu, bir yerden bir yere kolaylkla götürebilirlerdi; ailesini ev de§i³tirmekten en ba³ta alkoyan, daha çok, kendilerini kaptrdklar tam bir umutsuzlukla bütün akraba ve e³ dost çevresinde kimsenin ba³na gelmeyen bir felakete u§radklar dü³üncesiydi. Elâlemin yoksul ki³ilerden bekledi§i ne varsa, hepsini eksiksiz yerine getiriyorlard; babas bankadaki küçük memurlara kahvalt için d³ardan yiyecek alp geliyor, annesi yabanc insanlara çama³r dikece§im diye kendini helak ediyor, kzkarde³i ise mü³terilerin isteklerini yapmak için tezgâhn arkasnda sa§a sola ko³turuyor, daha fazlasna da ailenin gücü elvermiyordu. Beri 62


yandan annesiyle kzkarde³i, babasn yata§a yatrdktan sonra dönüp gelerek ellerindeki i³leri brakyor, birbirlerine sokulup yanak yana§a oturuyorlar, derken annesi Gregor'un odasn göstererek: “u kapy kapar msn, Grete! diyor, bunun üzerine Gregor yine karanlkta kalyordu; biti³ikte ise annesiyle kzkarde³i gözya³larn birbirine katarak a§la³yor ya da donuk bak³larla önlerindeki masaya bakp duruyorlar, bu da Gregor'un srtndaki yarann sanki yeni açlm³ gibi szlamasna yol açyordu. Geceleri ve gündüzleri adeta gözlerini krpmadan geçiriyordu, Gregor. Bazan, kapnn bir dahaki açl³nda i³leri tpk eskisi gibi kendi eline almay dü³ünüyordu; uzun zaman sonra yine patronla müdür, yardmclar, çraklar, aklndan biraz zoru olan odac, ba³ka ma§azalarda çal³an iki üç dost, bir ta³ra otelindeki oda hizmetçisi, bir anlk tatl bir anmsama, bir ³apkac dükkânnda çal³p kendisine içtenlikle, ama pek nazlanarak kur yapt§ kasadar kz, bütün bunlar yabanc ya da artk unutulup gitmi³ kimselerin görüntüleriyle kar³arak hayalinde beliriyordu; ama kendisine ve ailesine yardm edebilmekten uzak, hepsi de yanna yakla³lmaz kimselerdi; dolaysyla, bunlarn sonradan yine zihninde kaybolup gitmesine seviniyordu. Ama bir an da geliyor, ailesiyle ilgilenmek için hiçbir istek duymuyordu; kendisine gereken bakm göstermediklerinden ötürü bir hnç yüre§ini dolduruyor, hangi yiyece§i can çekti§ini hiç bilmemesine kar³n, yiyecek63


lerin sakland§ yere nasl bir yolunu bulup ula³aca§na ili³kin olarak kafasnda planlar kuruyordu; açlk falan hissetmese de, payna dü³enleri toparlayp alacakt buradan. Artk onun pek ho³lanp ho³lanmayaca§n dü³ünmeyen kzkarde³i, sabahlar i³e giderken aya§yla rasgele bir yiyece§i çarçabuk odasndan içeri itiyor, ak³am da sadece ³öyle bir tadna m baklm³, yoksa, çok vakit oldu§u gibi, el sürülmeden braklm³ m, hiç aldr³ etmeden süpürgenin ucuyla çekip d³ar alyordu. Oday derleyip toplamak için artk hep ak³amlar u§ruyor ve bu i³i öylesine çabuk yapp çkaryordu ki, daha çabu§u can sa§l§yd. Pislik duvarlar boyunca yol yol uzanyor, sa§da solda yumak yumak toz ve çkart görülüyordu, ilk zamanlar kzkarde³i geldi§inde, Gregor odann en pis kö³e buca§na gidip beklemi³, böylece kzkarde³ine adeta sitemde bulunmak istemi³ti. Ama öyle anla³lyordu ki, haftalarca oldu§u yerde kalabilir, yine de kzkarde³i bildi§inden ³a³mazd; ortadaki pisli§i kzkarde³i de Gregor gibi görüyordu, ama bu pisli§e el sürmemeyi anla³lan kafasna koymu³tu. Beri yandan, aslnda bütün aileyi sarm³ yepyeni bir duyarlkla, Gregor'un odasnn derlenip toplanmasnn kendisine braklmasna çal³yordu kzkarde³i. Birinde annesi Gregor'un odasnda büyük bir temizli§e giri³mi³, ancak birkaç kova su harcadktan sonra bu i³i ba³arabilmi³ti. Ama a³r rutubetin hasta yapt§ Gregor sonradan kanepe üzerine serilip kzgn ve kmldamadan yatm³, bunun da cezasn yine an64


nesi çekmi³ti; çünkü ak³am olup kzkarde³i Gregor'un odasndaki de§i³ikli§i farkeder farketmez, son derece alnm³ bir tavrla oturma odasna se§irtmi³, annesinin yakaran bir edayla ellerini havaya kaldrmasna aldrmayarak, anszn bir a§lama nöbetine kaplm³t. Anne ve babas babas ku³kusuz korkuyla frlam³t koltu§undan ilkin ³a³kn ve çaresiz bakakalm³lar, ama sonunda harekete geçmi³lerdi; sa§da babas Gregor'un odasnn temizlenmesini kzkarde³ine brakmad§ için annesine atp tutmu³, solda Gregor'un odasn bundan böyle asla temizlemeyece§im! diye kzkarde³inin ba§rd§ duyulmu³tu. Beri yandan, annesi, sinirinden gözü hiçbir ³ey görmeyen babasn adeta çekip sürükleyerek yatak odasndan içeri sokmaya çal³m³, kzkarde³i, hçkrklarla sarslarak, küçük yumruklaryla masay dövmü³tü. Gregor'a gelince, kimse kapy kapayp onu bu manzaradan ve gürültü patrtdan esirgemedi§ine öfkelenerek yüksek perdeden slks sesler çkarmaya ba³lam³t. Ama d³arda çal³maktan bitkin dü³en kzkarde³i usanp eskisi gibi Gregor'la ilgilenmeye yana³masa bile, yerini hiç de annesinin almas gerekmez, Gregor ihmal edilmi³ saylmazd; çünkü artk bir hizmetçi bulunuyordu evde. Uzun yllar iri kemikli sa§lam vücudu sayesinde pek çok varta atlatp ayakta kalabildi§i anla³lan bu ya³l dul kadnn Gregor'dan pek tiksindi§i yoktu. Öyle merak etti§i için de§il, rasgele bir gün odasnn kapsn açm³, Gregor'un düpedüz ³a³rd§n ve kendisini bir kovalayan bulunmazken 65


sa§a sola ko³maya ba³lad§n görünce, ellerini kuca§nda kavu³turup hayretle oldu§u yerde kala kalm³t. O gün bu gün de sabah ve ak³am kapy ³öyle bir aralayp Gregor'a bakmaktan kendini alamyordu. Hatta ba³langçta, belki kendisinin sevimli buldu§u: Gelsene bakaym buraya, koca bokböce§i seni! ya da “u koca bokböce§ine de bak! sözleriyle yanna bile ça§rd§ olmu³tu Gregor'u. Sözkonusu ça§rlar Gregor düpedüz cevapsz brakyor, sanki kap hiç açlmam³ gibi yerinden kmldamyordu. Bu hizmetçi olacak kadna, can istedikçe kendisini rahatsz edece§ine, odasn her gün temizlemesini tembih etselerdi ya! Birinde sabahn erken vakti belki de yakla³an bahar müjdeleyen fena bir ya§mur camlar dövüp durmaktayd hizmetçi yine bu türlü sözler söylemeye kalknca, Gregor'un tepesi öyle att ki, adeta üzerine saldrmak ister gibi, ama yava³ ve güçsüz, kadna do§ru döndü. Ama korkuya kaplmayan kadn, yalnzca kapnn yanba³ndaki bir sandalyeyi tutup havaya kaldrm³t ve iyice açlm³ a§zyla orackta dikilirken niyeti açkça belliydi: Elindeki sandalye Gregor'un srtna indi§i zaman a§zn kapayacakt. Gregor yine arkasna dönerken: Demek hepsi bu kadard? dedi ve sandalyeyi serinkanllkla kö³edeki yerine brakt. Bundan böyle Gregor hiçbir ³ey yememeye ba³lam³t. Kendisi için hazrlanm³ yeme§in önünden tesadüfen geçtikçe, sanki oyun olsun diye bir lokma alp a§zna atyor, lokmay saatlerce a§znda tutup çok66


luk geri tükürüyordu. lkin odasnn durumundan duydu§u üzüntünün, kendisini yemek yemekten alkoydu§unu dü³ündü, ama odasndaki de§i³ikli§e pek çabuk al³m³t. Ba³ka yere yerle³tirilemeyen e³yalar habire kendi odasna tk³tryorlard ve evin bir odas üç bay'a kiraland§ için de böylesi e³yalar hayli çoktu. A§rba³l baylar Gregor'un bir yol kap aral§ndan gördü§üne göre, üçünün de top sakal vard yalnz kendi odalarnda de§il, bir kez kirac bulunduklarndan bütün evde, ama en çok mutfakta her ³eyin düzen içinde ve yerli yerinde olmasna alabildi§ine dikkat ediyorlar, i³e yaramaz, her ³eyden önce pis öte beriler görmeye asla katlanamyorlard. Üstelik odalarndaki mobilyalarn ço§unu beraberlerinde getirmi³ler, bu yüzden evdeki eski e³yalardan kimisi gereklili§ini yitirmi³ti; satlabilecek gibi de§ilse de, soka§a atlmak da istenmeyen ³eylerdi bunlar; dolaysyla, hepsi de Gregor'un odasn boyluyordu. Kül sand§yla mutfaktaki çöp bidonu da bunlarn arasndayd. Kullanlmayacak gibi ne varsa, hep de pek aceleci hizmetçi tarafndan Gregor'un odasna atlp geçiliyordu. Allaha ³ükür Gregor, çokluk sözkonusu e³yayla onu tutan eli görüyordu yalnz. Belki de hizmetçinin niyeti, uygun bir zaman ve frsatta e³yalar yine Gregor'un odasndan almak ya da tümünü birden kaldrp soka§a atmakt. Ama ilk getirilip brakldklar yerde kalyordu hepsi; Gregor pl prt arasnda kna skna dola³yor, bunlar yerlerinden sa§a sola oynatyordu; ortada 67


sürünecek ba³ka yer olmad§ndan, ilkin ister istemez yapt bunu; ancak zamanla bundan giderek artan bir haz duymaya ba³lad; oysa sözkonusu gezinmelerden sonra, ölesiye yorgun ve üzgün, yine saatlerce yerinden kmldamakszn duruyordu. Kirac baylar bazan ak³am yemeklerini ortakla³a kullanlan salonda yediklerinden, kap kimi ak³amlar kapal tutuluyordu; Gregor, kapnn açk kalmasndan pek kolay vazgeçebilmi³ti; nihayet kap açk oldu§u baz ak³amlar da bundan yararlanmam³, ailesi tarafndan farkna varlmakszn, odann en karanlk bir kö³esinde uzanp yatm³t. Ama bir defasnda salonun kapsn azck aralk brakm³t hizmetçi; kirac baylar, ak³amleyin içeri girip ³§ yaktklarnda da yine kap açkt. Baylar, eskiden babas, annesi ve Gregor'un hep birlikte yemek yedi§i masann ba³ kö³esine kurulmu³, peçetelerini açp çatal ve bçaklarn ellerine alm³lard. Derken bir tabak etle annesi, hemen arkadan elinde patates dolu büyük bir çanakla kzkarde³i göründü. Yemekten yo§un bir dumana benzer bir bu§u yükseliyordu. Kirac baylar, sanki önce bir denemek ister gibi, önlerine getirilip konan tabaklar üzerine e§ilmi³ler ve gerçekten, duruma baklrsa öbür ikisinin bir otorite sayd§ üçüncüleri servis taba§ üzerinde etten bir parça kesmi³, anla³lan etin yeterince pi³ip pi³medi§ini, mutfa§a geri yollanmasnn gerekip gerekmedi§ini anlamak istemi³ti. Ama memnun kalm³t sonuçtan; merakla olay izleyen Gregor'un annesiyle kzkar68


de³i, bunun üzerine rahat bir nefes alarak gülümsemi³lerdi. Asl aile üyeleri ise yeme§i mutfakta yiyordu; ama babas mutfa§a yollanmadan salona girip, ba³nda bere, önlerinde e§ilerek oradakilerin hepsini birden selamlyor, masann çevresini ³öyle bir dolanyordu. Kirac baylarn her üçü de do§rulup kalkarak top sakallarndan içeri bir ³eyler mrldanyor, sonra yalnz kalp tam bir sessizlik içinde yemeklerini yemeye koyuluyorlard. Gregor'un yadrgad§ ³ey, çe³itli gürültüler ortasnda hep onlarn yeme§i ö§üten di³lerinin sesini i³itmekti; bununla Gregor'a yemek yemek için di³lerin gerekti§i, di³ler olmadan en sa§lam çenelerin bile i³e yaramayaca§ anlatlmak isteniyordu adeta. Gregor, mahzun: ³tahm var ama, böyle yiyecekler için de§il! diye söyleniyordu kendi kendine. Bu baylar nasl da karnlarn doyuruyor! Oysa ben açlktan ölüyorum. Tam da o ak³am Gregor'un kula§na hanidir evde keman çalnd§n anmsamyordu mutfaktan do§ru bir keman sesi geldi. Yemeklerini yiyip bitiren baylardan orta boylusu bir gazete çkarm³, öbür ikisine gazetenin bir yapra§n uzatm³t; hep birden arkalarna yaslanm³, gazete okuyup pipolarn tüttürüyorlard. Keman sesini i³itince kulak kabarttlar; aya§a kalkp parmak uçlarna basarak holün kapsna geldiler, burada birbirlerine iyice sokularak durdular. Her69


halde baylarn geli³i mutfaktan i³itilmi³ti, çünkü babasnn sesini duydu Gregor: Yoksa baylar ho³lanmadlar m kemandan? Hani isterlerse hemen susabilir yine. Hayr! Tam tersi! diye cevaplad baylardan orta boylusu. Acaba küçük hanm bizim buraya gelip çalamaz m? Ne de olsa çok daha rahat ve iyi buras. Sanki keman çalan kendisiymi³ gibi: A tabii, dedi babas. Baylar, yeniden salona dönüp beklediler. Çok geçmeden nota sehpasyla annesi, notalarla babas ve kemanla kzkarde³i mutfaktan çkp geldi. Kzkarde³i, acele etmeksizin gerekli hazrlklar yapmaya koyuldu; daha önce hiç de oda kiraya vermemi³, dolaysyla kirac baylara kar³ nezaketi a³rl§a vardran anne ve babas sandalyelere oturmay bir türlü göze alamam³t, babas sa§ elini üniformasnn iki dü§mesi arasndaki bo³lu§a sokarak kapya yaslanm³t; ancak annesi, baylardan birinin buyur etti§i sandalyeye çöktü; sandalyeyi bayn o anda rasgele koydu§u yerde brakm³, dolaysyla salonun bir kö³esinde kalm³t. Derken kzkarde³i çalmaya ba³lad; anne ve babas, her biri kendi bulundu§u yerden, kzkarde³inin ellerinin devinimlerini dikkatle izliyordu. Çalan kemann cazibesine kaplan Gregor, her zamankinden biraz daha ileri çkmay göze alm³t; bir ara ba³n salonun kapsndan içeri soktu. Evdekilere kar³ besledi§i ilgi eskiden hep gö§sünü kabartm³t; son zamanlar ise onlar 70


umursad§ yoktu ve buna da ³a³myordu pek. Oysa asl ³imdi saklanp gizlenmesi için daha çok neden vard; çünkü odasnn dört bir yan toz toprak içindeydi, en ufak bir kmldan³ta sa§a sola tozlar uçu³tu§undan, kendisi de ba³tan a³a§ toza bulanm³t; iplikmi³, kllarm³, yemek artklarym³, ne varsa hepsini srtnda ve bö§ürlerinde kendisiyle gitti§i yere ta³yp götürüyordu; her ³eye kar³ taknd§ umursamazlk alabildi§ine büyüktü; dolaysyla, eskisi gibi günde pek çok kez srt üstü yatp halya sürtünerek temizlenmeyi artk brakm³t. Ama yine de salonun tertemiz dö³emesinin üzerinde biraz daha sürünerek ilerlemekten çekinmemi³ti. Ancak, kendisine dikkat eden de olmam³t hani. Bütün aile, çalan kemana dalm³t; baylara, ilkin elleri pantolonlarnn ceplerinde, nota sehpasnn pek yaknna, notalar görebilecekleri ve kzkarde³inin ku³kusuz rahatsz olaca§ yere kadar sokulan baylara gelince, çok geçmeden yar i³itilir bir sesle konu³arak ba³larn önlerine e§ip pencereden yana çekilmi³ler, bundan böyle de pencere kenarnda kalarak, Gregor'un babas tarafndan kaygl gözlerle izlenmeye ba³lanm³lard. Do§rusu apaçk görülüyordu ki, ³öyle nes ya da e§lendirici bir keman müzi§i dinleyecekleri sansna kaplmakla dü³ krkl§na u§ram³lard; sanki bütün bu gösteriden bkm³lard da, ancak nezaket gere§i rahatsz edilmelerine göz yumuyorlard. Özellikle sigaralarnn dumann havaya üeyi³lerinden enikonu sinirli olduklar çka71


rlabilirdi. Oysa kzkarde³i bir güzel çalyordu ki! Ba³ yana e§ilmi³, gözleri, yoklayarak ve mahzun, nota çizgilerini izliyordu. Gregor sürünerek biraz daha ilerledi, belki kzkarde³iyle göz göze gelece§ini umarak ba³n yere yakn tutuyordu. Müzik onu bu kadar duygulandrd§na göre, kendisine bir hayvan gözüyle baklabilir miydi? Sanki özlemini çekti§i bilinmedik besine götüren yol sonunda ortada gözükmü³çesine bir sanya kaplm³t. Kzkarde³inin yanna kadar ilerleyerek kolundan çekip çeki³tirmeye ve böylece ona, kemann alp kendi odasna gelmesini dolayl yoldan anlatmaya karar vermi³ti; çünkü oradakilerin hiçbiri, kendisinin yapmay dü³ündü§ü gibi, kzkarde³inin keman çal³n takdir edecek durumda de§ildi. Kendisi, hiç de§ilse hayatta oldu§u süre kzkarde³ini bir daha odasndan salmayacakt; görünümündeki korkunçluk ilk kez bu konuda i³ine yarayacakt; odasnn bütün kaplarna ayn anda yeti³ecek ve olas saldrlar tslayarak nefesiyle geri püskürtecekti. Ama kzkarde³i zorla de§il de, kendi gönlüyle onun yannda kalacakt; yanba³nda kanepede oturacak, kula§n kendisine do§ru e§ecek, o da kzkarde³ine, kendisini konservatuara yollamay kafasna koydu§unu ve bunu ba³na gelen ³u felâket araya girmese daha geçen Noel'de Noel geçmi³ti herhalde yaplacak itirazlara falan kulak asmakszn anne ve babasna açklamay dü³ündü§ünü bir sr gibi emanet edecekti. Bütün bunlar açklaynca duygulanan kzkarde³inin gözünden ya³lar bo³a72


nacak, Gregor da kzkarde³inin omuzlarnn hizasna kadar do§rulup kalkarak, onun bir ma§azada çal³maya ba³layal beri e³arp ya da yakalk takmad§ boynuna bir öpücük konduracakt. Kirac baylardan orta boylusu: Bay Samsa! diye seslendi babasna ve bundan ba³ka bir söz söylemeyi gereksiz bularak yalnzca i³aret parma§yla, ilerden a§r a§r yakla³an Gregor'u gösterdi. Keman sesi sustu birden; baylardan orta boylusu ilkin ba³n sallayarak arkada³larna gülümsedi, sonra yeniden Gregor'a bakt. Babas Gregor'u odadan çkarmay brakp, ilkin kirac baylar yat³trmay zorunlu görmü³tü, oysa baylar hiç de sinirlenmi³ de§ildi ve Gregor kendilerini çalan kemandan daha çok e§lendirmi³ti adeta. Babas baylara do§ru se§irtmi³, kollarn açarak onlar odalarndan içeri sokmaya, bir yandan da vücudunu siper ederek Gregor'u onlarn gözünden saklamaya çal³yordu. Ne var ki, baylar bunun üzerine gerçekten biraz kzar gibi oldular, babasnn davran³na m, yoksa Gregor gibi bir oda kom³ular bulundu§unu ³imdiye dek farketmeyip, ³imdi anszn anladklarna m içerledikleri belli de§ildi. Babasndan bir açklama bekleyerek onlar da ellerini ve kollarn oynattlar, tedirgin ve tela³l, sakallarn çeki³tirdiler, ancak yava³ yava³ uzakla³p odalarna girdiler. Bu arada kzkarde³i, anszn keman çalmasna ara vermenin kendisini içine sürükledi§i yitikli§i yenmi³, gev³ecik sarkan ellerinde bir süre kemanla yay tuttuktan ve hâlâ çalyormu³ gibi 73


notalara baktktan sonra birden kendini toparlam³, keman güçlükle soluyan ve hzl hzl çal³an ci§erlerle hâlâ sandalyesinde oturan annesinin kuca§na brakm³, babasnn sk³trmas kar³snda baylarn ³imdi daha bir çabuk yakla³tklar biti³ik odaya se§irtmi³ti. Kzkarde³inin becerikli ellerinin altnda yastk ve yorganlarn nasl havada uçar gibi sa§a sola gidip gelerek bir çeki düzene kavu³tu§u görülüyordu. Daha baylar odaya varmadan, kzkarde³i yataklar yapp hazrlam³, odadan d³ar süzülmü³tü. Babasnn da öyle bir inad tutmu³tu ki, kiraclarna kar³ göstermekle yükümlü bulundu§u saygy unutmu³tu büsbütün; baylar habire gerilere do§ru itip sürüyordu. Sonunda baylardan orta boylusu odann kapsnda aya§n güm diye yere vurarak babasn oldu§u yerde durdurdu, elini kaldrp gözlerini annesiyle kzkarde³ine çevirerek: “urasn açklamak isterim ki, diye söze ba³lad, bu evde ve bu aile içindeki çirkin durumlar dikkate alarak... sözün burasnda ksaca karar vermi³, yere tükürdü odadan hemen çkaca§m. Ku³kusuz, burada kald§m günler için de bir kuru³ ödeyecek de§ilim. Hatta tersine; nedenler bulmakta hiç zorluk çekmeyece§im bir tazminat talebiyle kar³nza dikilip dikilmeyece§imi de ayrca dü³ünece§im. Adam sustu ve bir ³ey bekliyormu³ gibi önü sra bakmaya ba³lad. Gerçekten de çok sürmedi, iki arkada³ atld oradan: Biz de hemen çkyoruz! Bunun üzerine, baylardan orta boylusu, kolu yakalayarak çat diye vurup kapy kapad. 74


Babas yalpalayarak, elleriyle sa§a sola tutunup koltu§una yürüdü ve koltu§un üzerine y§lp kald; normal ak³am uykucu§unu uyuyormu³ görünüyor, ama sanki gerekli destekten yoksunmu³ gibi ba³nn hzl hzl sallanmasna baklrsa hiç de uyumad§ anla³lyordu. Gregor, bütün zaman, kirac baylarn kendisini ke³fettikleri yerde kmldamadan kalm³t. Plann ba³arszl§a u§ramasndan duydu§u dü³ krkl§, öte yandan belki uzun süren bir açl§n do§urdu§u dermanszlk, onu hareket etme yetene§inden yoksun brakm³t. Bir an sonra her ³eyin ba³na yklaca§ndan adeta kesinlikle korkuyor ve bunu bekliyordu. Hatta annesinin titreyen parmaklar arasndan kayarak kuca§ndan yere dü³en ve sesi bir süre yanklanan keman bile Gregor'u ürkütüp yerinden oynatamad. Konu³masna bir giri³ olarak eliyle masann üzerine vuran kzkarde³i: Sevgili anneci§im, sevgili babac§m! diye sesini yükseltti. Bu böyle yürümeyecek. Belki siz de§ilsiniz ama, ben farkndaym. Bu canavar kar³snda karde³imin adn a§zma almak istemedi§im için, ³öyle söyleyece§im; bu belay ba³mzdan atmadan olmayacak. Gücümüz yetti§i kadar kendisine bakp etmeye, kendisine katlanmaya çal³tk. Sanyorum, bu konuda kimse bize kar³ en ufak bir suçlama yöneltemez. Yerden gö§e hakk var kzn, diye söylendi babas kendi kendine. Hâlâ nefes almakta güçlük çeken annesi, elini a§znn önüne tutarak, gözleri adeta yuvalarndan frlam³, bo§uk bo§uk öksürmeye ba³lad. 75


Kzkarde³i, annesinin yanna se§irtip alnn tuttu. Kzkarde³inin sözleri, babasnn kafasnda daha kesin kimi dü³ünceler uyandrm³a benziyordu; babas do§rulup dimdik oturmu³, kirac baylarn ak³am yemeklerinden hâlâ masa üzerinde duran tabaklar arasndaki müstahdem kasketiyle oynuyor, arada bir sesi sedas çkmayan Gregor'a bakyordu. Öksürmekten annesinin kula§ hiçbir ³ey i³itmedi§inden, bu kez yalnzca babasna dönüp: Ba³mzdan atmaya bakmalyz onu! dedi kzkarde³i. Sizin ikinizi de mezara yollayacak, hiç ku³kunuz olmasn. Hepimiz böyle cann di³ine takp çal³tktan sonra, evde bu bitip tükenmez i³kenceye katlanlamaz do§rusu. Ben de katlanamayaca§n artk. Bunun üzerine hüngür hüngür a§lamaya ba³lad kzkarde³i; gözya³lar annesinin yüzüne damlyor ve kzkarde³i bilinçsiz el hareketleriyle onlar buradan silip uzakla³tryordu. Acmakl bir ses ve belirgin bir anlay³ ifadesiyle: Peki ama, elimizden ne gelir yavrucu§um? dedi babas. Kzkarde³i, omuzlarn silkerek çaresizli§ini belirtti; daha önce a§larken güven dolu bir eda vard halinde, oysa ³imdi kendisini bir çaresizli§e kaptrm³t. Babas yar sorar gibi: Konu³tuklarmz anlayabilse bari, dedi. Kzkarde³i böyle bir ³eyin dü³ünülemeyece§ini belirtmek üzere, a§lamasnn arasnda hzl hzl elini sallad. Konu³tuklarmz anlayabilse bari! diye yineledi babas ve gözlerini yumarak, böyle bir 76


³eyin olamayaca§n söyleyen kzkarde³inin görü³ünü benimsedi§ini belirtti. Belki o zaman kendisiyle bir anla³maya varlabilirdi. Ama bu durumda... Gidecek bu evden mutlaka! diye ba§rd kzkarde³i. Ba³ka çare yok, baba! Sen onun Gregor oldu§u dü³üncesini kafandan söküp atmaya çal³, yeter! Zaten bizim asl mutsuzlu§umuz, bunca zaman onun Gregor oldu§una inanmamz de§il mi? Nasl Gregor olabilir dü³ünsenize! Gregor olsa, insanlarn kendisi gibi bir hayvanla bir arada ya³ayamayacaklarn görür ve çekip giderdi. Böyle yapsayd, bir karde³ten yoksun kalrdk, ama ya³amamz sürdürebilir ve onun ansn da içimizde tertemiz korurduk. Oysa ³imdi pe³imizi bir an bile brakmyor, kiraclarmz kaçryor; galiba bütün eve kendisi el koyup bizi soka§a atacak. Baksana ³una baba! diye haykrd kzkarde³i birden: Gene ba³lad i³te! Hatta kzkarde³i Gregor'un düpedüz anlayamad§ bir korkuya kaplarak annesini brakt, Gregor'un yaknnda bulunmaktansa annesini gözden çkarmaya razym³ gibi, onun sandalyesini adeta itip uzakla³trd kendisinden ve ko³up babasnn arkasna s§nd. Kzkarde³inin davran³ babasn da tela³landrm³t; do§rulup kalkt babas, kollarn kzkarde³ini korumak ister gibi yan havaya kaldrd. Ama herhangi bir kimseyi, hele kzkarde³ini ürkütmeyi asla aklndan geçirdi§i yoktu Gregor'un. Yalnzca gerisin geri odasna yollanmak için arkasna dönmeye 77


koyulmu³, durumundaki nezaket dolaysyla çetin dönü³lerde ba³n yardma ça§rmas gerekti§inden ve bu arada kafasn pek çok kez kaldrp yere vurdu§undan, dönü³ü ku³kusuz tuhaf bir izlenim uyandrm³t. Gregor, durup çevresine baknd. Kötü bir niyet ta³mad§ anla³lm³a benziyordu; ailesini saran korku bir an sonra kaybolmu³tu. Hepsi suskun ve üzgün, Gregor'a bakyordu ³imdi. Annesi, bacaklarn uzatp birbirine bastrarak sandalyeye serilmi³ yatyor, bitkinlikten nerdeyse gözleri kapanyordu; kzkarde³i, elini babasnn boynuna dolam³t. Belki artk dönebilirim, diye dü³ündü Gregor ve yeniden u§ra³maya koyuldu. Kendini zorlamaktan ileri gelen o sesli soluyu³un önüne geçemiyor, yer yer çaresiz dinlenmesi gerekiyordu. Beri yandan, kendisinden odasna dönmesini kimsenin istedi§i yoktu ³imdi, her ³ey ona braklm³t. Dönme i³ini tamamlar tamamlamaz, do§ru odasnn yolunu tuttu. Odasyla arasndaki uzakl§n büyüklü§üne ³a³t ve ayn yolu nasl biraz önce o dermansz haliyle, adeta farkna varmakszn geride brakabildi§ini bir türlü akl almad. Hzl hzl sürünüp ilerlemekten ba³ka ³ey dü³ünmedi§i için, ailesinden kendisini rahatsz edecek bir söz, bir sesleni³ duyulmad§na pek dikkat etmiyordu. Ancak kapya vard§nda ba³n geriye döndürdü; hani boynunda hissetti§i sertle³me dolaysyla tam bir döndürü³ saylamazd bu, ama yine de arkasnda hiçbir ³eyin de§i³medi§ini gördü; yalnzca kzkarde³i aya§a kalkm³t ³imdi. Gregor'un son bak³, 78


o anda büsbütün uyuyakalm³ annesini syrp geçti. Gregor daha odadan içeri aya§n atar atmaz, bir anda itilip sürmelenerek kilitlenivermi³ti kap. Arkasnda ba³gösteren gürültüden Gregor öylesine korktu ki, bacaklar bükülü bükülüverdi. Bu kadar acele davranan kzkarde³iydi; dimdik orackta beklemi³, sonra hafçe sçrayp ileri atlm³t. Kzkarde³inin arkadan yakla³t§n hiç de i³itememi³ti Gregor; kzkarde³i, kilidin içinde anahtar çevirirken, anne ve babasna do§ru; Hele ³ükür! diye seslenmi³ti. Gregor: Peki ³imdi ne olacak? diye sordu kendi kendine. Çok geçmeden hiç kmldayamad§n gördü. Buna ³a³mad; tersine, ³imdiye dek do§rusu bu bacaklarla devinebilmesini tuhaf buldu. Ama ba³ka bakmdan oldukça rahat hissediyordu kendini. Gerçi bütün vücudunda a§r ve szlar vard; ama öyle sanyordu ki, bunlar yava³ yava³ gücünü yitirecek ve sonunda büsbütün silinip gidecekti. Srtndaki çürümü³ elmay ve onun iltihaplanp üzeri ba³tan a³a§ yumu³ak tozla örtülmü³ çevresini pek alglad§ yoktu artk. Ailesini dü³ündükçe duygulanyor, içinde sevgi hisleri uyanyordu. Hani kendisi de, belki kzkarde³inden daha bir kesinlikle ortadan kaybolmas gerekti§ine inanyordu. Kulenin saati sabahn üçünü vurana dek, bu bo³ dü³ünceleri sessiz sakin kafasndan geçirdi. Derken d³arda, pencerenin önünde günün yava³ yava³ a§ard§n gördü. Ba³, elinde olmakszn gö§sü üze79


rine dü³tü ve burun kanatlarndan o güçsüz son nefesi çkp gitti. Sabah erkenden hizmetçi gelip güçlü kuvvetli ve aceleci bir kadn oldu§undan kaplar öylesine sert vurup kapyordu ki, o geldikten sonra evde rahat bir uyku uyunamyordu; oysa böyle davranmamas kendisine tekrar tekrar tembih edilmi³ti her günkü ziyaretini yapt, Gregor'da pek dikkati çekecek bir taraf göremedi. Onun kasten kmldamadan yatt§n ve kendisine krlp gücenmi³ bir süs verdi§ini dü³ündü; çünkü hizmetçiye göre, zeki Gregor'dan beklenmeyecek ³ey yoktu. O srada tesadüfen elinde bulunan süpürgeyle Gregor'u gdklayp kapdan uzakla³trmak istedi. Ba³aramaynca kzd, biraz dürttükleri Gregor'u, bir direni³le kar³la³makszn onu yerinden itebildi§ini görünce anlad birden. ³in gerçek yüzünü ö§renerek hayretle gözleri açld, kendi kendine bir slk tutturdu; ama fazla da oyalanmayarak gidip yatak odasnn kapsn birden açt ve yüksek sesle karanlktan içeri seslendi: Gelin bakn ³una ayol! Gebermi³! Gebermi³ sahi, yatyor! Samsa ailesinin üyeleri do§rulup yataklarnda oturdu; hizmetçinin halinden duyduklar korkuyu yenebilmeleri kolay olmad, ancak neden sonra onun verdi§i haberi kavrayabildiler. Her biri kendi yatt§ taraftan çarçabuk terketti yata§. Bay Samsa, yorgan omuzlarna alm³t; Bayan Samsa'nn üzerinde yalnz 80


gecelik vard. Böylece Gregor'un odasna girdiler. Eve kirac baylarn gelmesinden bu yana Grete'nin yatt§ oturma odasnn da kaps açld derken; Grete ba³tan a³a§ giyinikti, sanki yatmam³t hiç, solgun yüzü de bunu do§rular, gibiydi Ölmü³ mü? dedi. lkin annesine, sonra ba³n kaldrp soran gözlerle hizmetçinin yüzüne bakt; oysa kendisi durumu ara³trabilir, hatta bir ara³trmada bulunmadan olup biteni anlayabilirdi. Galiba öyle, diye cevaplad hizmetçi ve sözlerinin do§rulu§unu göstermek için süpürgeyle Gregor'un ölüsünü itip bir kenara ald. Bayan Samsa hizmetçiyi alkoymak ister gibi bir hareket yapt, ama alkoymad. Eh, dedi Bay Samsa, artk Tanr'ya ³ükredebiliriz. Ardndan istavroz çkard ve odadaki üç kadn da kendisi gibi yaptlar. Gözlerini bir an bile ölü Gregor'dan ayrmayan Grete: Görüyor musunuz, ne kadar sskala³m³. Tabii bunca zaman bir ³ey koymad a§zna. Odasna ta³d§mz yemekleri yine oldu§u gibi d³ar çkaryorduk. Gerçekten de Gregor'un vücudu yamyass ve kupkuru bir hal alm³t, bunun da ancak ³imdi farkna varlabiliyordu; çünkü Gregor'u havada ta³yan bacakçklar yoktu artk, ba³kaca dikkati üzerine çeken bir ³ey de bulunmuyordu. Biraz bizim odaya gelir misin, Grete! dedi Bayan Samsa ve mahzun gülümsedi. Grete, arada bir ba³n çevirip ölü Gregor'a bakarak anne ve babasnn ardndan yürüdü, onlarla yatak odasna girdi. Hizmetçi, Gregor'un kapsn kapayp pencereyi ardna ka81


dar açt. Sabahn henüz bu erken saatinde serin havaya bir lklk kar³m³t; mart aynn sonlaryd artk. Bu srada odalarndan çkan üç kirac bay, ³a³rm³ gözlerle sa§a sola baknp kahvaltlarn arand. Baylar dü³ünen olmam³t. Orta boylular suratn ek³iterek hizmetçiye: Kahvaltmz nerde? diye sordu. Ama hizmetçi parma§n dudaklarna götürüp, acele ve suskun, Gregor'un odasna gelmelerini i³aret etti. Gregor'un odasna giren baylar, elleri biraz hav dökülmü³ ceketciklerinin ceplerinde, artk iyice aydnlanm³ odada ölü Gregor'un çevresinde dikilmeye ba³ladlar. Birden yatak odasnn kapsnda üzerinde resmî üniformasyla Bay Samsa göründü; bir koluna kars, öbür koluna kz girmi³ti. Hepsinin de gözlerinde a§lam³ bir ifade vard; Grete, yüzünü arada bir babasnn koluna bastryordu. Bay Samsa, kzyla karsndan ayrlmaksnz, eliyle kapy göstererek: Hemen evimi bo³altnz! diye ba§rd kirac baylara. Baylardan orta boylusu: Bununla ne demek istedi§inizi anlayamadm? dedi afallam³ ve tatl tatl gülümsedi. Öbür iki bay, arkalarnda tuttuklar ellerini, sanki lehlerinde sonuçlanacak büyük bir kavgann ba³göstermesini sevinçle bekleyerek birbirine sürtüyordu. Bay Samsa: Ne demek istedi§imi söyledim apaçk diye cevaplad, yannda kz ve karsyla bir saf olu³turarak baylardan orta boylusunun üzerine yürüdü. Kafasndaki dü³ünceler yeni bir düzen içinde 82


yerlerini alyormu³ gibi, baylardan orta boylusu ilkin kmldamadan durdu ve yere bakt. Sonra: Öyleyse biz de gideriz, diye cevaplad, hatta anszn ruhunda beliren bir alçakgönüllülükle, bu kararlarn uygulamak için kendisinden izin ister gibi ba³n kaldrp Bay Samsa'ya bakt. Bay Samsa, iri gözleriyle buyrun gidin der gibi birçok kez ba³n sallamakla yetindi. Bunun üzerine baylardan orta boylusu, gerçekten uzun uzun admlar atarak hemen yürüyüp hole girdi. Bir süredir ellerini oynatmay brakarak konu³ulanlara kulak kabartan iki arkada³ ise, sanki Bay Samsa kendilerinden önce hole gelebilir ve önderleriyle aralarndaki ba§lanty koparp atabilirmi³ gibi bir korkuyla onun ardndan se§irttiler. Holde her üçü ³apkalarn askdan, bastonlarn bastonluktan çekip ald; Samsa ailesini suskun bir reveransla selamlayp evden çktlar. Sonradan anla³ld§na göre, büsbütün yersiz bir ku³kuya kaplan Bay Samsa, yannda iki bayanla kapnn önüne çkt; hepsi birden korkulu§a yaslanarak, üç kirac bayn, yava³ olmakla beraber mola vermeksizin yüksek merdivenden ini³ini, merdivenin her kattaki dönemeç yerinde gözden kaybolup az sonra yeniden ortaya çk³n izlediler. Baylar a³a§ya indikçe, Samsa ailesinin onlara kar³ duydu§u ilgi de yava³ yava³ silindi; derken ba³nda et sepetiyle kaslarak merdivenleri çkan bir kasap çra§nn kirac baylarla kar³la³mas, sonra onlar geride brakp basamaklar trmanmaya devam etmesi üzerine, Bay Samsa yanndaki bayanlarla korkuluktan 83


ayrld; her biri rahatlam³, kendi odasna döndü. O günü dinlenme ve gezintiye ayrmaya karar vermi³lerdi; böyle bir dinlenmeyi haketmekle kalmayp, ayrca buna tam bir gereksinim duyuyorlard. Dolaysyla, masann ba³na geçtiler; Bay Samsa çal³t§ bankann müdürlü§üne, Bayan Samsa kendi patronuna, Grete de kendi ³ene olmak üzere üç mazeret mektubu yazmaya koyuldular. Mektuplar yazlrken, gidece§ini haber vermek üzere hizmetçi girdi odaya, çünkü sabah i³ini bitirmi³ti. Mektup yazmakta olan Samsa ailesinin üç üyesi ilkin gözlerini kaldrmakszn peki anlamnda ba³larn sallad; ama sonra, hizmetçinin bir türlü uzakla³mad§n görerek öfkeyle ba³larn kaldrdlar. Daha ne bekliyorsun? diye sordu Bay Samsa. Hizmetçi sanki bir felaket haberi verecekmi³ de, bunu ancak inceden inceye sorguya çekildi§inde yapmak istiyormu³ gibi gülümseyerek kapda dikiliyordu, evde çal³t§ bütün süre Bay Samsa'nn sinirine dokunup durmu³ ³apkasndaki o nerdeyse dimdik deveku³u tüyü hafçe dört bir yana sallanyordu. Hizmetçinin en çok sayg duydu§u Bayan Samsa: Evet, nedir istedi§in bakalm? diye sordu. “ey, dedi hizmetçi; içtenlikle gülümsemesi hemen sözlerine devam etmesini engellemi³ti, diyece§im, biti³ik odadaki o ³eyin nasl ortadan kaldrlaca§n siz hiç merak etmeyin, bu i³i hallettim ben. Bayan Samsa ile Grete, i³lerine devam etmek ister gibi, ba³larn; yazmakta olduklar mektuplarn üzerine e§diler. O anda hizmetçinin olup biteni ayrn84


tl biçimde anlatmak istedi§ini farkeden Bay Samsa, kalsn, kalsn! der gibi kesin bir edayla elini uzatt. Konu³masna izin verilmeyi³i, bir an önce gitmesi gerekti§ini hatrlatm³t hizmetçiye, besbelli krgn bir tonla sesini yükselterek: Eh, cümleten ho³çakaln! dedi ve biraz hoyrat bir tavrla arkasna dönerek, kaplar sert sert vurup evden çkt. Ak³am olsun, yol verece§im kendisine, dedi Bay Samsa; ama ne karsndan, ne de kzndan bir cevap alabildi; çünkü hizmetçi yeni kavu³tuklar huzur havasn bulandrm³t. Anne ve kz do§rulup pencereye yürüdüler, kollarn birbirlerinin bellerine dolayarak pencerenin önünde dikildiler. Bay Samsa, ba³n döndürüp bir süre onlar izledi. Sonra: Haydi gelsenize! diye seslendi. Brakn ³u geçmi³ bayat ³eyleri artk! Hem biraz da beni dü³ünün! Hemen kadnlar onun sözünü dinleyerek Bay Samsa'ya do§ru se§irttiler; onu sevip ok³adlar ve bir solukta yazp bitirdiler mektuplarn. Sonra her üçü birden evden çkp, aylardr yapmadklar bir ³eyi yaparak tramvaya atladlar; kentin önündeki açkl§a geldiler. Kendilerinden ba³ka kimsenin bulunmad§ tramvay ba³tan ba³a güne³in scack ³nlar aydnlatm³t. Oturduklar kanepelere rahatça yaslandlar ve ilerisi için eldeki olanaklar üzerinde konu³tular; hani daha bir yalandan baknca, sözkonusu olanaklarn hiç de pek azmsanamayaca§n gördüler; çünkü, bu konuda birbirlerine bir ³ey çtlatmamalarna kar³n, her üçünün de i³ine diyecek yoktu ve özel85


likle gelecek için pek umut vericiydi. Durumlarnda en büyük ve en çabuk düzelmeyi sa§layacak davran³, ku³kusuz bir ba³ka eve ta³nmalaryd; niyetleri, Gregor'un arayp buldu§u ³imdiki evden daha küçük, daha ucuz, ama konumu daha güzel ve elden geldi§ince kullan³l bir ba³ka eve çkmakt. Böylece söyle³ip durdular; bir ara Bay ve Bayan Samsa'nn gözleri, üzerine yava³ yava³ bir canllk gelmi³ kzlarna takld; son zamanlar yanaklarn sararp soldurtan tüm mihnet ve eziyetlere kar³n, onun serpilip açlarak güzel bir kza dönü³tü§ünü hemen ayn anda içlerinden geçirdiler. Biraz susar gibi olup adeta bilinçsiz bak³larla biri ötekine bakarak, kzlar için artk yava³ yava³ ³öyle efendiden bir koca arama zamannn geldi§ini dü³ündüler. Gidecekleri yere varp, kendilerinden önce aya§a kalkan kzlarnn gencecik vücuduyla kar³larnda dikildi§ini görünce, bunu yeni dü³lerinin ve güzel beklentilerinin onaylan³ saydlar.

86

Dönüşüm- Franz Kafka  

Dönüşüm- Franz Kafka

Dönüşüm- Franz Kafka  

Dönüşüm- Franz Kafka

Advertisement