Page 1

o

^: i f^i^

:«r

>t'

^0 i-\*-

"iT:

Ai

yt

'rt i>

.


w

m

DUKE UNIVERSITY LIBRARY

Treasure "R^om

^

*

V


i

>fe


[

^


1

^


T^. 3>.ret9r. [ei^is inpcfti^att SsSÂť''

T^

r^

^

'3 rt I/('aiHllllllllilulllil,lli,l|lluili,iai.l.ll.l

n '^fi^.

Fin to:

l^

f

V

LAi^MiMG


v:p

/

LUM MUNDI

C ORIENTIS iE PRISCI

ET

T RIApE

Exercttationum Llterartarum Repracfentatum,

CURISQVE

THOMiE BangI

D. et. Pr.

J{egii HauJiienfis i?iVefliganinu

Cum S.

R. M.

FRIDERICI

III

S^tciali Trivilegio.

H AU N

I

i£

Petei MopsingI, Reg. & Acad. Typogr. Sumptibus vcro PnXRi Haubolli Bibliop.. M. DC. LVIL

Typis

/J


-4-,l

I


" Apof?r,

ET mm^

l',%: ii ,5»

PRINCIPIO. ET. FINI.

CHRO. JESU. JUSTITI^. NOSTR^. E H J QVI. EST. QVI.

OVA

H.

ERAT. ET. QVI. VEN-

TURUS. EST.

S

C H

I

L

O

Apo?*

Jer.

^^" Apoc. 1,4.8-

H.

4-8.

11,7. Gen.

CHRISTO. JESU. FILIO. DEI. UNIGEN^.

]c^-h

REGI.REGUM.ET.DNODNANTIUM.

Ipoc.

49,10

PANTOCRATORI.

lllt

LEONI. DE. TRIBU. JUDA.

^^^''

RADICI. DAVIDIS. ITA. VINCENTI. UT.

Apoc.

APERIAT. LIBRUM. SEPTEM.

SIGILLIS.

OBSIGNATUM.

5,5,1.

DNO. AC. DEO. NOSTRO.

JESU. CHRISTO. (a) 3

4291G1

IMA-


D E D 1,14Hebr.

Ri.

Nu'm.

ulcJ

ijoh.

W

C A

T

I

O.

IMAGTNI. INVISIBILIS. DEI. ET. SPLENDORI. GLORIiE. EJUS. ET. CHARACTE^

Cot

'

I

HYPOSTASIS. EJUS^

STELLA. ]ACOB. ORIENTL EX. A L T O.

CHRISTO. JESU.VERBO. VIT.E.

ijoh. 5,20.

48?i5

VERO. DEO. ET. VITiE. ^TERNiE.

H A G G O E L L D I C O. D E D I C O. PRIMA. H^C. ANTEDILUVINAD

O.

RUM. LITERARUM. ORSA. coi.

1,17»

TENUIA. QVIDEM. ET. INDIGNA. TANTO. RERUM. CUNCTARUM. STATORL TUA. tANTUM. jESU. CHRISTE. GRATIA. ACCEPTA, E T E N I M.

JESU. CHRISTO. STim. ''^'

GRATIA. NOBIS. DATA. EST. ANTE. TEMPORA. S.ECULARIA. IN.


D

E

D

I

C A T

I

O.

CHRISTO. JESU. D

I

L E C

CARITAS, DEI. RI.

T

O. NOBIS. SEPARANEQJAIT. A.

Komo 8,39»

IN. TE.

SERVATORE.

Eph.

JESU. CHRISTO.

'''•

GRATIFICATUS. EST. DEUS NOBIS.RE-

Ep^-

DEMPTIONEM. PER. SANGVINEM,

i>^>7'

EJUS.

JESU.

CHRISTO

ELEGIT. NOS. DEUS. ANTE.

Eph-

JACTA, FUNDAMENTA. MUNDI.

''4*

CHRISTO JESU QV^. COELIS. ET.QV/E.IN.TERRIS. IN.

OMNIA. CREATA. SUNT. ET.

CONSISTUNT. J

ES

U.

TO. CHRIS PLENITUDINEM.

PLACUIT. OMNEM.

DEITATIS. CORPORALITER. HABITARE.

JESU.

CHRISTO.

OMNIUM.

IN. COELIS. ET. IN. TERRA. FACTA. ANACEPHAjLiEOSIS.

C0I.3, '5-

<^oU, 9*

., i?i;

IN.

42fllifM


DEDICATta;

CHRISTO.

JESU. iCor.

DEUS. RECONCILIABAT.

^>^^^

MUNDUM.

IN. TE.

CHRISTO.

TESU. C0K2,

SIBI.

OkNES. THESAURI. SAPIENTfiE.

ET».

NOTlTIiE. ABSCONDITI.

3.

JESU. CHRISTO, Hebr. 3E^

LOQVUTUS.

EST. NOBIS. DEUS»

JESU. CHRISTO.

Joii,i,

VITA. NOBIS.

EST.

CHRISTO.

TESU.

D O

L U

%h. 5»^.

jPetr

5,1:2^ li. -

12,

Apocjp,

^-

I

O.

U M U

O. CHRIST NOS. DEUS.

VOCAT.

S.

JES

AD.

O. ^TERNAM.

SUAM. GLOR.IAM.

JESU. Apoc.

M N S

X.

IN. TE.

^^10.'

7,'

QV^. LUX.

IN. TE,

4.

CHRISTO. THRONO.

SEDENTI. SUPER. BENE0ICTIO. ET. GL0RIA. ET. SAPIENTIA.. ET. GRATIARUM. ACTIO. ET. HONOR.

ETVIRTUS.

ET.

FORTITUDO. DEO. NOSTRO.. IN.

S/ECULA. S/ECULORUM. AMpN.

A UL

E L

U

J A.


\

Otis complurium erudi-

torum qvibm nojirds ac exterumfoluinclarejcitt

diu ahalienata a proprii ingenl foetu (f 'Ao?o?7iÂŤ

tandem cejfit.

Modo editm in lucem, tuo

con^

^effui,Bcn\gne noftrorumconatuum Interpres, tergeminm

prtmd vtcejiftitur.

Fafciis argU'

menti invoJvitur^^qvod temporum ClO

<vetu-


,

Tantd dignus favore

vetujlate fane obfolevit. igitur

faciliore

quanto anttquiore

^

augufliore

flirpe oriundus.

Parens ejus KEGVMprimuSy Propheta et SACERDOSprimus.

CoNSERVATOR facile princeps

antedilwviani

mundi

verd ejusdem

acprimus^ %ovŠ-

^

poftdiluviani

incola.

CoMES a

laterejam adultiori

dile&us T)eo Mundi hceres.

VBKVEcroKyNomothetarum Cafut acfidus in domo T)omini miniffer.

Restaurator, Jerufoljmo" rtim


rum Secundum

decus atq\ ccekjle

fubfidium.

AvLxJummusfiorentmmdhinarum Malachias Trophetarum pojiremus. His NatalihuSy his Educatori-

LHERARUM

husyhis^Dominisjhis Patronis glo'

riatur alea variorumjudiciorum

Jam nunc exponendafobo/es^prafertim vero horum omnium Con" ditore tore.

^Jurgentis

orhis Reftitu-

Cujus cocIeJiigratice^JingU'

lari virtuti qvicqvid re&um fci-

ttimve ojfendit , fe humiUima de'votione dehere

jatetur

:

minus

perfe&a-jjua agnofcit. Sicii-


SkuMvero cmpiamvifusfuerlt alienior hic joctus

fummorum virtutes

ah opinionihus

ingeniorum,

colit^,

tuehitur

qvorum eumjus

ChriHidivinuy/iM^k ^Kt^B-mic^? ^) vo>ŠT?

t-h&j^i^m

favoris. concejfu-,

plenijjlmus

communis

Cujus particulamji tuo Candide ^nagnofta,me'

rehitur: propediemnovavetuffo-

rum charaBerumjuhfidia-,divina ohftetricantegratia^tOrhififtentur.

Valeat Vbitalethes LeBor^,^ re^ centes hujusperantiqvce propagi-

nis elementarioi cunas faventiore

manuvolvat, H A U N I jE

Danorum An.cIo

DieConcordise, qvi Auftori

Ioc lvm, natalis. i

6


EXERCITATIO PRIMA D E TlinianaLiterarum ^ternitate.^rimis Literarum Litem c(£lejiibt4i, natalibii^^ hibro Henochh Ncredibile di£tii eft , qvam eximium lumen

&

&

humanis rarum columen praeftet rcbus divinis Literarum depofitum providi Numinis munerc hominibus conccllum y ad immortalis Dei gloriam propagandam , adimmortahratemmortalibusconcihandam, f^c admirabilem vitascommunis atqvc coeieftis ac

utihtatem promovendam.

Non fatis

oppido eximium volubilis lingvas organum gulas pariter ac jugulo inferuille ad internofcenda varia faporumgenera, adeffingendam ac emoduiandam blandam fonorum varietatem, niii una manum vcce velut anima(Iet,& dextram lingvas vicariatn fuit divin^e Benignitati

dexterrimo fuccellu conftituiffet. Ne itaqve grande hocce Literarum x«ju^'a<ov evilcfcat, in primis apud viles nihiii animas , qvibus nihil fubiime eft , nifi qvod ambitionis, avaritia; voluptatis idolum humiabjecit: pro virili allaborandum erit , ut prifci ac primi Literarum natales , qvamm rudimentum abecedario pufionum gregi vulgo rclinqvinir , cxcuflo pulvere fituqve, qvemvcri ignaraplebs aftricare folet, magis magifqvc cnirelcant. Tanto cnim Isetius eiiiorcfcet Literarum dccus/jvanto antiqviore illuftriorc ftirpe enatae adoicvcrint , imo muitiplici varietateprope immenfum in crevcrint. Principio igitur difqvirendum erit,

& &

&

An^crnusfit

EXimius

LITE%J%UM

ajemi fentcntiae

ufksf

C.Vlmm Hiftorix naruralis patrocinamr, atemm Literarum

naturiE fcnitator

A

lib.^.cap.

ufum

^^6,

.-iftniens.

Grande


EXERCITATIO

2-

DE

I

PlINIANA

Grande certe o^tzzsv (fi verba prefse urferis , remoto finltoe seternltatls fipario) a qvo abhorrent omnium eorum mentes, qvi Deum folum ^ternum venerantur. Id qvod Philippm Monuus lib. de veritate Religionis Chriftianse cap. 7. pag. 107. edit. Herborn. in Plinio ante nos notavit , citatifq, Plinii

verbis hanc

condudit Plinm

literas

K.ej<nv

unde

addidit

:

Stupor

I

inqvit Mornasus

timn , legum , rerumpubl., de inventione cbmmercii, vi^us , ipfarum yidefl, de

civilis

^ rufiic^ ,rudis ^polit£ vit^

ritiamyqvam auroram, qviCtempore profeccrit

:

an malumus vos in

di-xerim

:

Inventorem Plmtus citminveniret nullum, qvo nonvetufiior

Neqvaqvamideg» Haec Sacchmus. Profanam hanc seternitatem Phnio tanqvam Ethnico &c A-

apparereinde concludit^ternumliterarumufum.

,

qvia nec mundus xternus

,

paganam

qvam pueEan-

& invalucrit, confiteri,&cc,

duriiistundit Francifcus Sacchinus in Protreptico cap. ^.dc

qvidem-his verbis proderetur

mnuts

LIT ERtAR \JM

initio

homine , imo in humanogenere /cternam ignorantiam , aternas tenehras,

demincudem

^

noviC convincuntur. qvodfi vcro confiat de origtm ar-

Literarum

&

efi.

theo indulfir Jacohus Salianus Tom. i Annahum Ecclefiafticorum p. 119: Ita 5 inqvit , licuerit dicere Mundi ortum 6" ejus autorem ignoranti ^ redimdi^uro,fi ateruam literarumfctemiam apudiuernum Deumfuijfe dixijfet , eam^^pofiea ipfius benignitate communicatam mortahhus. Licet vero haec Piiniana aflertio fuapte vanitate iaiat,& indigna exiftimetur, inqva operofius aut ventilanda aut refutanda qvis operam perdat tamen nonnuilorum mollis in Plinium benignitas effecit , qva ipftim defenilim exculatum eunt, ac fi ftatim cum condito mundo , primifqve incolis orbis , qvem tamen Plinius aternum fibi imaginatus eft, ortas literas .

:

&

putaret

larvam

Nec

utcalamum expediremus ,

,

Liter

i

s

& fi<5I:am;Plinianashujus3eternitatis

detraheremus.

qvod qvifqvam profundum dcmlretur , commentitiae huic LiTERARUM a^ternitati patrocinari Phnium cum Ethnicae vanitati deditus mundum xternum fibi finxerit , imo eundem NumenMernum effc" eft

,

,

crediderit. Verbaejushaecfuntlib. 2. fubinitiumc. i. defcripta:

Mm>-

dum & hoc qvodcunijj nomine alio cotlum appellare lihuit, ciijus circumflexu tegunimmenfum neqve t«r cun^a , numcn e(fe credi par efi , 04i TERNV M ,

genitumyneqve imeritmum anqvam, hujus extera indagare, nec

,

interefi

hominum,

mc capit humana conjeSura mcntk. Sacer efi o£ T ERNU S, immenfus, mus in toto , imb veroipfum totum , Scc. Qvod Plinius generatim de mundi ,

«ter-


M

LlTERARUM^TERNITATI, modo proniinciare

-«ternit.ite

•jam Teyrejhibiis

mundi partibus tribuit.

68. tradit ,

^di T ERNO

,

intextu^^ concrctts.

gclnpremt omne

reformidat,

Eodcm lib.

qvtcqvid ejlfubjcdum du.ibus

,

extremis titnmjj circa verttces, hunc quifcptentno vocatur ,

Auflrinus vocatur.

Ccelcjiibus,

T ERNA

lib.2.c.8. atreritOfi

efe ccelejlibus naturam mexcntibus mundiim c.

g

aufuseft; idfigillatimalibijain

f«w^ qvi advcrfus flli 100 aiVererchaut

Perpetua caligo utrobig. &:c. lib. 2. c.

qvod marcfit/ctcrnustcrrx

fudor.

Porro Plinius non abborruit xtcrnitatcm certis mundi incolis aifingere. EtenimdegenteEflenorumdifTerenslib. 5.C. 17. eam xternam pronun-

Jb occidcmc, inqA^it, litora Efemfugitant,ufqveqva nocenf.gensfola

ciat.

teto orbcpriitfr cetera

miraifuie v.Ua famiv.a

,

foctapalmarum. In dicm cx xqvo convcnarum turba renafcttur tantibus

,

qvos vita

felfos

(y in

omni Vcncreabdicata^finepecunia, large freqvcn-

,

admores corum foriunafuclusagitat. Ita perjkculorum

Ly£TE Ri^A

efijn qvanewonafcitur. Idem verbis repetit ^«'/««j cap. 95. pag.65. edit. Salmaf. Uiierioralud^x, qVii occidcmem comuentur , Ejfcni tenent, &:c. KuUa tbijcemina Venerefc peniinillia (jncredibile dtclu^jgens liiis

,

abdicarunty pecuniam ncfcitmt , pahnis viditant

tt)s

:

ISljmo tbi nafcitur , nec ta-

hominum multttudo, dcc. Itapcr immcnfumfpatitimfuulorum, increT A gcns efl ccifantibus puerperiis. Sed Salmaftus in Plinianis Exercitationibus Solino faliitatis dicamfcribit p, 616. Nec Drufto Comment. de tribus Sed-.Jud. p.2p. verum videtur,qvod (cribunt tnen defctt dibtlc diClu

,

L^ ERK

Plinius Sc Solinus. fefta eft.

Utraqi igitur Plinii ac Solini seternitas vanitatis mani-

Nec magis certa iila aeterniras, qvas literis affingitur, qvam qvas

ElVenorum

genti. LongerecliusfentitAf.rcioi^/H.dib. 2.C.10,

inSomnium

non mod6 Aiundum aliqvando coepifte, Ced etiam IttcIta enim ai-gumentaair tmb ante initiuw fuit munSi ab initio

Scipionis, aflerens rarimi tfum.

dus

,

tit

,

:

PhHofophi voUmt, ctirper innumerabiltumftricmfiUuIorum non ftierat

ctil-

qvo minr tit'imur,inventtis ? non literartmi ufus, qvo fo!o memori^fttlcitunctcrvit.is? ctir dcniqve tmiltarnm rertimexperientia ad altqvas gcntes rccenteatate tiis,

pervcmt ? Hxc omnia videnttir ^ternitati reptignarey mtmdiprincipio paulatimftngulaqvxqve

Neqve pari

hili

qvidem

profecerit

& nundinari voluerit

,

ac in

,

dum opinari nosfaciunt

certo

cocpiffe.

qvi

Judseomm

fabulas heic aucu-

corum gratiam fomniare ,

legcm ante con-

mundum fcriptam fuijje hteris igncis nigris in dorfo ignis candidi cujus commenti meminit magmis Th^ologus, Martintts Chmmtius inExamine dttiim

;

A

z

Con-


,

:

:

EXER.CITATI0

^

I.

DE PrIMIS

Concilii Trident. de facra Scriptura. Fcediflimiim Judaeorum cammen-. tumeit, utimonet beat« memoriae Allacus SS.Theol. qvondam D.&:

Prof. in Haunienii Danorum AcademLi, qvi in Chrifiiana Phyfua notatad verf. ^. c. I . Genefeos , qvod Rabbini fabulentur feptem aiite mundum

Paradtfum , Legem

creata, videlicet

,

Sujios

,

Ifraelem

,

SolmmgloYM ,

HierU'-

& Mejftam.

R. Eliefer in "^pnt) capitulis ex Hebr. in Lat. tranflatis a Vbrflio y feptem qvidem nominat , fed qvtnqve tantum enumerat,{c; Legem , Gehennam Paraitfum Thronumgloriic , Refipifcemiam. Decem ve-

fakm

,

,

ro res crcatas Futeumpetrtc »/y

,

,

fingunt in vefperaSabbati inter luces, fc. IrJdemyManna^ Columnamnubis &ignis , Scripturam , Tabalus , Baculum .Aharo-

efTe

tefte MMfz/fero in

, qvod in Talmud finLibrum abAdamo fcriptum ftiif-

Genef. Ejufflem coloris eft

gitur, &a Rabbi Abraham

refingitur,

item Abelis qvoddam fcriptum fuifte. Confer^J3oil(7drin Trismegifto , Ambrofii Thcfei Introdu(5tionem in Lingv. Orient. Schikardi Bechinath Haperufch. Libri Rabbinici , qvi in dodiflimo ") ii D boc eft , Uber Creatioms , infcribitur rn *T* y Uafu Comment. injofiiam citatur , au(9:orem Adamum fuiiTe nugantur

ie

de Divinitate

^

dum de Divinat.

&

"^

nJ^D>

Judaei: in qvem tati fimt R. ^braham

Deuterofinfcripferunt,

& R, Jofeph

hoceft,commen-

Sed variat Synagoga in Video enim, tefte Rittangeexprimendo. Audore hujus libri nominatim literarum peritiflimo , ab aliis Rabbinicarum Ito Hebraicarum. Viro hunc Libnim afcribi Abrahamo Patriarchjc. Solent Judaei homines ad fingendum nati iibris fuis hederam illuftrium &; Patriarchalium Nominum iiifpendere, ut ex iis decus ac robur vanis fcriptis accedat, licet in eis nonnunqvam plus vapp^ , qvam vini propinetur. Haec titulorum figmenta male feriata fiios produntauAores, cujusfintingeniiacindolis. Etenim dum qvidam eorum mentiuntur , fingunt , refingimt , non annus tantum eft, fed in hujufcemodi nugis totum vitoe tempus confumitur. Qyai'e haut immerito injudaeorum nugamenta eonomine inve6tuseft Megalander Lutherusm Tra<5tatu, qvi infcribitur Q3on t>cn ^ntm unb j^vm in<^m/ ,

bcn VzieL

&

,

:

& paflim ahbi.

In hos qvadratillud Mart. Turpe eji dtfficiies habere nugas Etjlultus laboY

eji

iib. 2.

Epigr. 8(5

ineptiarum..

Explosa Miniana Lit^erarum «ternitate > Tanitatc ; jam porro inveftigandum erit.

& huic affini Judajorum


LlTER ARUM

N AT ALIBUS»

QV^ST.

^

II,

%U

LIT

MnataleS)& q^^ihns hiVenQmnamfint E \A toribm primamfui origimm ipf^ Liter^ adfcribajit ? fenientiarum divortia mox in ipfo Qya?flionis propofitse vefti-

TOt bulo comparent

qvot numeranmr lineamenta. Qyippe tam nobilc conditos homines 6«: per orbem diNaialium five Inventorum multinidinc ita dubia ditos participirunt veriiis onerarunt , qvam ornarunt. Primordia Literanim, qv« rebus humanis lucem aiFerunt, Literatorum variae opiniones obicurarunt. Johaiicujus libellum de Renmi Inventoribus Auttes Matthaus Lumnfis Etrufcus

tamqve

,

utiie inventLHn,ut multi poft :

,

gujlmusjuflimamis Nehienfis Eptfcopus edidit Paraflis i^iOyduodeci»}

L i t i-

R A R u M Inventores numerat. Huac numerum Laurcvtius ^chriidevus duplicans, vfgiKi//jvaitwi- recenfct j^^Jcq. qvarmn charatOieres ipfe «\>T:-7?>;f luex odo columnis qvadiatis , qvic Romae ia illuftri Vaticana Bibliotheca vifunnir , redux^^ in Germaniam Helmftadii publicis typis icuJpcndos cudendos curavit ; an tanto ubiqve fucceifiT, qvanto conam , judicent alii. Nam Schraderianus chara^fvter tanqvam niin Monimientis Italiae p.

ftravit

,

&: exlcripfit

&

Literarum

forma, qviE ipe(5tardior&: impohtior longius abita tur in feptuaginta Alphabetis nitide editis Romae 1616, a JacohoBonavemuraHephurno, &in Tabellis Alphabetariis variorumCharatfteruma variis gentibus uluqxitonim Francofurti i^p^eleganti forma osri inci&Johanr]e Ifraelcde Bry. Confer Gah. Balis a Johafine Tbeodoro de Bry rium Francicamm lib. 3. de Lingva Latinap. 214. feq. edit. Roman.i 554. Qyod jH vero onines L i t e r a r u m Inventores velut in numerato ,

habere difcupias , qvos Schraderus

prompm funt hi feqventes

:

&

Matthxus Lmicnfis

AdamusjAdamifilii,

annotamnt ,

Scthtis, Scthifiln,

ChaJdici^ Ajfyrii, Syri, PhaemceSji^^f.gyptiij^J^thiopes, Mofcs ctniusy

Memn, ffis, EjdvitSj

Cadmits,

Ahraham, Mer-

Lmis Thchams, Phcenix^Cecrops

Evandn, 7^coliraia,Sam-niis, Pythagoras licusj

,

iii

Hcnochus, Drphyesy

Epichai-mus Siculus

,

SimonidesMc-

PaiamedeSj CJaudins fmperaior, Hieronymtts, CJnyfoJJdmus

,

Viphilas, Scc»

,

Atqvehincnataexiftiraaripoflimt Alphabetonim varia genera, lineamenta& nomina , qvae Hepburmis Romse , ante emn qva?dam eorum

&

A

3

Tl}eo-


ExERCTTATIO

6 Theodorus

I

DE PrIMIS

& Jfrael de Bry Francofurti publicariinr,nempe, AdamaumyHem'

chxum, Cbaldaicum, Jjfyrnm

Mercuriarum, Ifiacum^ &c.

,

antiqvitate, aii6toritate Scveritate qvid judicandum

ExERCiTATioNE

Secundi.

Non

rai-6

De qvornm vera

lit ,

diclun fumus

curiola ingenia fingendi li-

iis rebus, qvas a noflris temporibus longiiis remotas umbra antiqvitatis obfcuravit, ac fingentibus iiduciani fecit. Tutum fciiicet putatur apud credulos de ignotis impune mentiri. Nifi itaqve validioribus rerum pedamentis fuffulta fuerint di(5ta Alphabeta, credulis qvidem admirationi erant, fed librantibus rerum

centise plusjuflo indulgent

,

in primis in

iponderanonaliterseftimabuntur, qvamvulgo folentpyxides forisqvidem aureis &; dodrantalibus literis infcriptse , intiis vero rerumvacuaf,

craim titulonmi tantum ac lineamentorum cortices vilantur, dempt6 nucleop udi

& ortu vero.

Qyicqvid iit, cum grano falis hsec acclpienda veniunt, qvae de L i t eK AR u M inventoribus allata funt. Nam nec omnium , nec primarum Literarum fingulirepertores dici merentur fed aliis primorum, aliis fuccedentium Charaderum , aliis certs genti proprioi-um, nonnulUs :

&

paucorumqvorundam Charaderum inventio aflignatur. certorum Ne vero variarum opinionum nebulis incuriofius difcudis veritatis fol obicuretiir , monetoptatse <^^^Ic(a &: 4)iAaA>;6.wÂŤ(r ftudium, utantiab ovo , qvod auguftum L i t e r a r u m ftemma luftrare , q\imi dicitur , accerfere allaboremus. Initium autem faduri ab eo , qvi hominum primus fuit, expendemus,

&

&

Qj^ST. "KHmMdmmprlnms

III,

LIT E\AS

irivenerit^

"AgninominisViri nonpauci hicajunt, primi hominis dignltatem

M;

& ^eftimantes.

Qvein tnim alium pu^

ait Bibliander lib.

de communi Ratione

.atqve excellentiam admirantes

temus Deum aut

Dmnumhominem j

Lingvarump.43.

qvi literas primus invenerit? aut cui

&

Pythagora vifum

ptim

tribuamus illum

qvi tot vocum difcrimina re-

divinum antmum, ut Ciceroni efi, vocaret ad certas leges , ^v/^vf elmcntafernmis humaniaptis notk mfignareu

qvam


LiterarumNataltbus. qvam ilU ipfi Jdamo

mmina

qvi^ Dei(s

,

,

7

qvi tefitmoniofacrx hiforiit omnibus rehns imbopjit apiffima

qvoqveprohavit ? Etenim qviim

vjs rationii

aptijfmafit

,

edqve

fe piofcrat,&veniaifi'.hfeijf{(s tum verbis, tum operibus, miin ntiUum apparct opus pntflantius hutnanx rationis , qvam qvod mtis i^fi^nis fer-

LITERARVM

monem

qvo forasfeprofert

y

ciiamfeipfamdeptngit acdeponit inhbrorumvclat

,

, ac traf^fponhfe in aiios aninios, qvorum corpora tum focorum, tum ctiam temporum imervaUis maxtmis diremptafunt. Reperitqve mens organum

arcas conferrandam

fttx

natuui convenicns, qva divina

& humana

,

corporata

&

coi-poris

cxpertia,

^ut

femel dicam, qv.uunqvc homopotejl mentc comprchenderc , injlrumemo comprehendat, aliifqve adpercipiclidum ^judicavdtimproponat, Haec ille. Svidas

myocQ Adamante

Bihliandrum conlimile elogium

Adamo tri-

^

ad imaginem acfmibuit : Jdam, , inqvit yprimus homo Dci manuformatus , conditus,jure appcllaripoteji, 6^ ut pnmusfaptens atqve Creatoris litudinemopificis

pimo conditumfimtdacrnm^imago a Deo dcUneata,ut omnftmi CharifmatumpleEt

uus.

mox

:

Hic cnim

efl

,

qvi invcnitfmgida

& omnihus car.ones 6* regulis

,

accuratas, ac tcrminosprtxfcyibcns, qres noniranfncnt, adaptavit. Hiijusfunt artcs

&

liierx, htijtisfciemitc

j

ationaks^

& von ajliicl^

lcgihtis rationis , hujus

tiAyfacri ritiis,ptirgationes, legcsfcriptx pariter O' non fcript^i

omniainvcnta

i;-

djciplinx

& qviicunqve ad vitam

,

Propl^e-

Imjus deniqvefunt

atqve convidum utiliafuntd'

,

In eandem fententiamcitarjrab HermuinnoHugone inenidito de re literaria pag. 45. Joannes Annius initiolibri primiNot.Beroli:

vecejjaria. lib.

Qyod,

inq vit , ah -Adamo ccspcrint

literiC

ijifftft, non cjl exfde tanChaldxorum , qvife Ajlronomiam

?^ difcipJinA

tfim ,fed etiamhiHoriagcntilittm&traditione litcrits hahtiiffe

ante AlcxandriMonarchtam

trihtts millibus

&

&DCXXXIV,

annis

ajfertintidcc.

Latircnt.Sihraderus in Mcnumentis Ital. p. 197. annotat, qvodinColumna Literariim 0(5lava qvse in Bibliotheca Vaticana Romoe viiitur , ad ,

effigiem Adami {lipra ejus caput extent

literae

antiqva?

>

& ad ejufdem pe-

des infcriptioLatina Icgamr in hanc verborum formam:^^^?;Âť divinitus edoflusfcientiarum j^ inventor. Angelus Roccha a Camerino

LITERARVM

Comm.in Bibl. Vaticanam idem patronis fiium

obfervavit,

qvoqve calculum adjecir

mum Charaderes aliis demonjiraf^e.

:

Ratio

& his Adamiticae (cripturÂť ,

inqvit , ipfaperfvadct Ada^

Q\^o fa6lum eft , ut Eonaventura HepburtJtis Scotus inter feptuaginta Alphabeta Romana , etiam numeret Ada-maum, qvod charadere Sc externo lineamentorura habituareliqvisdiflidet yds qvoinfra. Haec


EXERC ITATIO

S

Hiecfunt fondamcnra Scprimaorfa telam texunt antiqvitatis

&

DE PrIMXS

I. ,

ex q\abus Adamitici Alphabeti

iiterariae fcrutatores

:

qyae ii qvis prefTiiis paul6

incudem veritatis revocaverit j tanta cjus vis erit, qvantam vix flillinebunt, vei levi,qvod dicitur,brachio ta6ta. Etenim Biblian' dri ratiopetitapartimedignitate&excellentiaprimihominis, partimi nominibus bruto animantium generi impofitis , tanti momenti non eft, ut valide aftruere fufficiat Adamaeum Charaderem, Nam ambabus , qvod dicitur, ulnis largiri poteris, primum humani generis progenitorem Adaamiflum eminentium donorum primum,.ante commiiTum peccatum , fapientiae faftigium evevilegium , ad tantum dignitatis , exccUentiae , fLiiffe , qvantum in hom inem in his terris cadere potuit. Qvia vero Adamo non facile fuit «qva tantacommoda mente pati , Apoftatafadtus a Deo Kj rS ©i^dop^ra eiKovi, relicfla ilii iplius tanqvam rS^oiK^e^Kovi, qvam participamus , femetipHim ac univerfum genus humanum a fummo inexaifferit,

fiib

&

&

^m

comparabilis glori^s

,

eminentise, fcientiae

& perfe6bionis culminevelut ignorantiae & imperfe<5tio-

humi prsecipitaAdt in abjediidimum infamiae,

niscoenum, Qyarenoneft,utqvisfelici ovo^«9^(n«,cujusperfe6tafcienfacultate claruit ante lapfum Adamus, imperfetSbiorem <^7n^£cv

tia

&

d^^iUiiyjV

^^ciuy.arwv dCvxixtv

Adami

^

Eqvidempoft

poft lapfiim metiatur.

&

lapium , Dei foi ufqve adeo ignarus fuit Adam , ut ficulnea prsefidia &C umbraculaqvseliveritcontraaciemdivinonim oculorum, qvibus omnia funt 7i^oe.^i^At<rij,i\'oi Hebr. 4. 1 3, ^nnon , inqvit , Lutberus in Gen. cap. 3, p. 39^. extremajiuhnta efl, pimim temare impojibtlia , dum conantur Deum fu^ gere ,Adam 6^ Eva , qvem non poftintfugerc» Sectindb tentarejugam tamjiulto

modo,

ut inter arboresfe tutos

mn poteramfalvare.

credam , qvos ferrei mari^ montium ingentes moles

Adkunc modum

amifsafapientia

& inteWigentia

,

pulcherri'

ink dotibusyfeqvitur extremajiultitia.

Ncqve Svidas

Svidx audioritate

LiTERARUM

tanqvam

infallibili fteteris

inventores exprefliirus parum

Jihrahamum , nunc Sethum , nnnc vero Jidamum

,

in primis

fibi conftet,

Literarum

cum nunc

au<5to-

rem declarans. Minor longe cAnnio debetur fides, qvem nos ctim Voffto lib, i. artls Gram. cap.^. p. 39. totum pene ex mendaciis & fraudibus confiitum exxftimamus.

Colmna yqxo Vatkana AdamincosCharaderescxhibenstumdemum plenam


,

Xl^ltlARUM KaT AL

I

BUSo

p

plenam fidem merebitnr, ubi eam impetraverit ab infallibili antiqvitatis

teftimonio Sc veritatis arbitris fallere nefciis,

Ceteriim noibam c Mofe

,

Jofepho

Qyamvis necdum

Adamo Alphabetum Schraderianum vel Hepburnasum, numero modulo , & chara(5lere , qvem nunc reprae-

innotuerit, ab

eodem

adiiciamus fymbolam, haechabe.

iit

aliifvc fcriptoribus fpe^latce fidei exploratius

,

fer\^ito

,

inventum fuifle, fartumq; tedium ad noftraufqve tempora propagatum tamen primum humani generis progenitorem forfentat, primitus

:

mandorum chara6lenim prordis rudem extitiile, aut nihii plane ad rem

LiTERARiAM

felici

aufpicio

inchoandam

menti contulilib \ix dum dixeris.

mur

:

qvis

eft

,

& propagandam adju-

Nam, ut ab ultimo primum ordia-

qvi longam transadtx vita? uliiram , q^^am Deus benigne , multijugem diutiniee5(perientiaeu{lun intuitusamr-

Adamo indullit mare aufit,

Adamum novem icecula emenlum li.iille

,

ac nongentis tri-

ginca annis vixiile tanqvnm otiofum rcnim fpecfbatorem

qvondam univerlx in terris iamilioe pater fuit Rex ,

,

qvippe qvi

& Saccrdos

,

tefte

non OEconomia?, Politia?, primaevse fipientia? di vinae pariter & humanse primus auAor fummus moderator & myfta. Qvin potiiis pie fentiendum cft qvod Adamus animadver-

Lutbcrd in Genefin pag.^S. nec ,

,

,

tens

fe

admillo peccato amiliire incomparabiles animi , ingenii ,

memo-

& fipientia^dotcs,

arqveintencbricoliimignorantia?, ruditatisac oblivionis ergnftulum fuiHeconjeetum, reli<51:is libi tantuni riaj, fagacitatis

parietinisqvibufdam naturalis cognitionis , inidmagno molimineineubuerit, qvomodo reliduas phyfici luminis lcintillas jugi mentis agitatione , laboriofi ienfiium ope lcrurinio exiiifcitaret imo neceflitate

&

:

monftrante viam, primam artibus &; do(5trinis facem pr^Kluceret, prima chara<!:l:erum rudimenta juvanda3memoria:causapra;formaret, qvoidamqf, literarum fcetus velut amatreetiamnum rubentes fuperftiti foboli ac pofteritati obftetricanti lambendos daret. Nam nihil fimul atqve natum eft, perfedium cxtitir. iGtatejufu Sc experientia opus erit, fiqvid abruta lentamortalitate proficifcetur, qvod perfediionis no-

^

tam merebitur. Vere enim qvondam cecinit Poeta Lucretiw fub finem libriqvinti:

Navigia, atqve agri cuJturas, mceniay

tArmayvUs,

vejlcs^

leges,

6* cct^ra Aegenere horum


,

ExERCITATIolDEPRrMIS

XÂŤ

Pumiay delicias qvoqve viufmditus omnU^

& Dti^dalafignapolire, ^ impigrx ftmul experiemia mentU

CarminaypduYiis, \3fu5

PauUatim docuttpedetemimprogredienth.

Eandem fententiam tuentur Poliellus, Sacchinus, duc Pariftniis

Alfledius

d>C

Jacohns Bout-'

hancno-

veluti obfervavimus aliqvot annis poft editam

,

ftram fententiam. Qvw, inqvit , Poflellus Prsf. lib. de PhcKnicum literis, tam dcmens fuerit , utputet homtnes illos fanctijfiwos , eorum , qvi tantum non mihe annos in fumma rerumindagtne vivehant , filios alumnos &fnperfiites,pofi

&

millefexcentorum

& qvinqvaginta annorum

decurfum

caruiffe literU

&fuum

,

aureumfaculumfine literU injiituiffe ? USljiUa plane earum.rerum, qviC vttam 6* exornare beatioremredderefolent,five in Religione, five 7norihus,five in arti-

&

hus

,

dodrink

(ive

mundi

& difcipUnUft pofita

infiauratori,

qvem Janum

,

futt facrofanho

Francifcus Sacchinus in Protreptico edit. Diling. eejfitas

,

Patriarcha

j6i6:

eoq^

amphits annornm

iCtas,

illo

dehu/JJet,

vere mundi

,

,

ipfa

ÂŤe-

non-

perqvamexercitus, eruditus,conftimmatus,

denigy jnaximus veterator effedus efi

torpidum excitare

T^acho ait,

Ipfa

m tentaret (Adam) aliqvid & inchoaret ,fuggerere potuijfet

gentorum

cula in

itii

vocant, incognita.

,

qvemvis hehetem exacuere ,

& qvemvrs

Qvid enim ? an exifiimahimus cum pev novemftX'

ea^vivacitate ^cfivcunditate integri fangvinU

,

dum

gentes uhiqve populatimgerminarent,jamci^profeminatas aje nationes, refertaf-

qve natU natorum,feqve in univerfis &fwgulU nonfolitm tanqvam vivU imagivihm exprejfum, fed etiampropaginihtts multiplicatum cerneret, non ipfam natura vim

& dulciffmum ergafoholem & ingeniofijjimum impetum exjiimulafe pa-

rentem

,

qvo carafibi pignora

, fe^j^

tUis identidemfifieret.

Et poftea

:

^dam

igitar pojiqvamfagaciter vocisfonos abfonos &infinitos certis terminarat modis,

&fuanominarehus impofuerat ,

infuper rationem adlnvenijfe cenferipoteJi,qva

qvadam &vincula injiceret, per qva&ocuhstantiimnon&manibustenerentur, miraciddfane , qvanth magis admirere,tanto mdgis mirahili^ HxcSacchinus. Aljiedius Chronolog. 28. Originum variarum p. 253. edit. Herbon. 1557. fcribit Adamrnvenit nomina rerumfuitqveprimtts agricola. Gen. z.&:^.&c. Idem invenit Literas Hebraorum , qvas Sethpofiea incidit dtiahuscolumnis , Ahraham, Mofes, Efdras excoluerunt. De pundis HehrMrumidemJiatuendum ejfecenfeo. Jac.Boulduc

fugacibus ac iitajpedahilibus vocihus indumenta

:

lib, I, cap. I.

de Ecclef.ante Mofen , docet Adamum a Deo accepijfe

idio^

ma


:

Ll TER ARUM

N AT A L

I

BU

S,

II

"

wa Hehrxum^ qvo colloqvebatur^ & literas,qvibuifcribi & legipojfet , unde Sethi flii nepotihus

duarumqvidem columnariim

,

/;;

qvibus wventafua infcripferunt,

ere^to trthuitur a 'Jofepho: minime vero Literanm autfcriptionisinventio. Sic ilie.

Confer

'Joan.

de Rep. Hebraeorum necnon pincdam de Athanafn Kircheri Pamphihum Ohe-

Stephanum Menochinm

lib. 7.

cap. I. p. 619. edit. Parif. Anton. Bertier 1548.

Rebus Salomon.

lib. 9. c.

27. n. i.

lifcum lib. i. c. i. p. 5. feq. Edit. ctfci

Rom. M. DC.

L. Ludovictim

Fran-

S.

Globo Can. S. Lingvae 1. i. c. i. qvis evicerit Adamiticam fobolem etiam Adamo etiam-

Lufitanum in

Deinde ,

li

num fuperftite, artem ducendi ch;u-a<5leres calluifle & ullirpafle rationiconlentaneuni crit, patrem Adamum longo experientiae ufuvcne:

randum ejufdemlitcratura" non fuillaignarum^qvin potiuspie exiftiniandum , libcros ac nepotcs non tam infcio dc inconfulto parente in LiTERARUM invcitigatione operam ac ftudium pofuille , qvam paternae ^eir^-yuj^x^ opcra adjutos ad tam grandia& utiliacoepta mo,

Sed vero Sacra Chronologia locuples teflis eu

lienda acceffifle.

,

Seth,

Enofch, Kenan, Mahalalcely 'Jered, Henochfivc Chanoch, Mcthufelach, Lemech

cum tAdamo vixiiTc. Qvod fi itaqve bcatae ift^e & illuftres primi faeculi animae formandorum characterum gnarae fuerint, qvo dejam defpiciemus, rationi congruenter affirmaris , harum progenitorem , moderatorem do<ftorem , ^etate , au'5toritate atqve longo renun udi venerabilem , a fcribendi arte &: conlilio non tam alienum tuiire, qvam nafcenQyia vero hoc ulterioris difqviiltis rei literariae puppim 8c proram.

&

tionis indiget

^

nos aprimahumani generis ftirpe ad fobolem defcen-

dentes qvaerimus

Qv^ST.

IV,

j4n Ailami lihcm aut pofleris ante diluVnim yiventh bus cognita literatura gloria tribuendafit ? antlqvitatumjudaicarumconditor

S\mnino

antediluvianae

Adami

R A R u M rationem exploraum

Jofephtis

pofteritati

&

ufurpatam

B

z

fidem mereatiir, 0L i t e-

formandarum

fuifle arbitrari licet.

Etenim


Ex-ERCITATIO

Sf^,

Etenlm

DE P R I M

T

c^.

FlavUis Jofephus lib. i. jud^ant.

alteram lateritiam

tradit

I S^

geminamcolumnam,.

alteram lapideam ab Adae pofteris ere(5bam

,

fuifle,.

qvibus fua inventa infcripferanr. Sed ipfum locum emendatum publi'Lo<plcu> , inqvit , tIxx) ts^ tk ^^via ifjj^ cis oculis judiciis fubjiciemus

&

:

cw

dv^^uTrag tk oj^ "^^ y-^' ^^^^P^yeiv 5 "^'^ ^^ yvcicnv ih^Hv (^^x^ryc^ , '3rt9?<p>7'<5T^ ol<^civic^ov'At$oifJ,ii T (ilotM (c 7tky,^(^ i^a'^ y <^,Ko(A: cKwv icn£l^ , T jU^C Koc^r iyvv Twolg , t i-n^ov 3 tIlu r'rcov S^KSCfjty^aiv i^i'0t:a«v.\jzo)^

fy/uivoi) Uii

^

S-JO 7nir,cziy.ivoi

,

rlw jj^

i^oiv Tct d^^yjyAvot,

votcx

(t;^^.«/v',

'ivoti

lAX^m

iL

ov.

vrKnS^, tiu) 3

C4t A/Owi>, dy.<poTip^i';

i^ TrAJv^Jv»^? d^poiviS-eiai^?

ToT? civ^ooo7n>i<;

civroov dvoiTiJyvon' juivi J[' olypi

Rfifinns ita vertit

Iti^v

m

xsmv l^

,

cvi^oi-

iTisixC^.ou;,)^ KiBivy; (/.h-

ip^^oi,ufJt.ivot. ^y,A~em, ii TThivBivy^v J[' vi^cr*

rS S^^o

)(^ tIlv

Hv^oiSoc.

Vetiis interpres

&

ornatum earumypriDifdplinam verb rerum coeleflium Et ne dilaberentur ab honnnihus j qvt^ab eis inventa vide^

:

miminvenerunu hantur , manteqvam ad noticiam vcnirem ,peyirent, cumprind/xiffct Adam exterminationem rernm omnium , unam igms virtute , alteram vero aqvarum vi ac diUis factentes coUmmas , altam qvidem ex lateri^ mtdtftudine fore vemuram :

has

,

aliam verb ex

lapidibtts

,

in

ambabus , qVii invenerant,

infcrtpfcrunt , ut ^'j

conjlru^a lateribus exterminaretur ab imbribus laptdea permancns pvtiberei fi qvia h]teralemaliampofmjjent qVi^i tahominibusfcripta cogmfcere fimul ,

&

:

men lapidea permanet ha^enus li

:

in Syrirf.Vivaces

& fagaces

animae divinae particulam aurse participantes ,

illse

primi (necu-

JOSEPHO Judice

,

in

rerum inveftigatione occupatae,plurima indies in coelo oculis obvia obfervaverant^obfervataqve jugi qvodam ftudio auxerant, Ne vero edax ^tas , focors pofteritas ,aut formidandum cundis viventibus diluvium pulcherrima inventa &obfervata opinione citius e memoria homi-

num deleret

,

faxa folertis

(liae

induftrioe

monumenta

elegerant.

Huc

referunt antiqvitatis indagator^s ilIud,qvod olim Epigenes gravis aucStor judicio

^linii lib, 7.

cap. 56. memoriasprodidit ,fcilicet

,

apud Babylonios

feptingentorum viginti annorum obfervationes fiderum codiltbus laterculis in^ fcriptas extitijfe

,

vel exfupputatione Berofi

& Critodemi qvadringentorum

0^0-

Qvicqvid fit , qvamdiu memorabile illud ftelarum par fundamento fufFultum perftiterit, ac oppugnantium impe-

ginta annorum. veritatis

tum

fuftinuerit,

flia

antediluvianae Literaturae conftabit integritas

,

lar-

tiqvc te<5ta manebit. Taiito durabiliorem rerum a iegeftarummemoriam fore arHtrati liint


.

Lr TER ARU M fijnt pri{ci

,

qvanto duriora

Qvod fi

menta.

eamad cap.

MdgicA, qvi

fcripfit ,feptem xneis

in

fidendum putes

videfis

Th

acia^ ut alti volwv-^ (^ vocabatur Zoroaftcr, invcn-

& hitnc ^fepte?n liberaJes artes in qvatmrdecimCohmnis ,

o^feptem ,

la:eritiis

,

comra duplex

alteriimper igncm

21

Cajfianus Collat. 8. cap.

ante

.

crbis cxcidiuw,

Kinus vero hbros

:

dthmum fihos Seth

qvod tt-

cjus cowbujjit.

Caini nePotibus permix-

maleficorum arfcs ypr^fiigiasac ynagtcasfuperjlitiones

Chamum

,

f^

monu-

u^im, inqvit, vicit Cbam ,qvi adhucvivehat ;^rf-

mebatur, unumper aqvas

tos curiofts

~

confignandis dcftinari qvlta funt

Au<5i:ori hiftoria; icholaftica;

39. Genef.

gnabat in Bahi ia,fen tor artis

iis

N AT AL IBUS.

inflititijfefcri-

metaUorum laminis qv,^ aqvarum non corruinpeientitr injuria , duriffimis lapidihiiSfqvi vim ignis nonfentirent , infcuJp^Jfe. Confer Jul. difarem Bulcngcrum de Hcita Sc vetita Magia hb. i .c. i hit

:

eas artes diverforum

,

&

Ceterum,fidosantiqvanmi renmi cuftodes fuifle charad:eres duriflimis f;ixis, lapideis cohminis , cippis , colofTis , fteHs ,pvramidibus, obelilcis incilos , teftanturhaut pauca compiurium gentium monumcnta, jyiodorus Sicuhts hb. i .Bibl. p. 2 3. ed. Rhodom. 1604. memorat , in honorcm mcmoriam Ifidis cohimnamfcpulchralcm eretlam fuijjc, inqva hxc hterarttmfacrarum infcriptio cxtabat 'I.yu \'(ng eifxi ^xrihKisx 7m<n',: ^^"'^^0 hoc eft, Ego Ifisfum Regina totiiis rcgionis. Herodutus in Euterpe. Ub. 2 de Sefoftre Rege iEgyptiaco teftatur, qvod, qvafcunqvegcntesftrcnuas &pro hbertate acytter pugnantes viccrat y in harum regtonibus Jfchts Japidcasflatacrit insfcriptas fuo nomini t^ patrix. Harumuna facris hisi^Egyptiorum htcris

&

:

y,

.

ccelata extabat

Cty I S I V

I

:

HANC EGO REGIONEM MEIS

HUMER

cas oftentantium pafTim

faub.p.8

1

8.

mcntioncm

I

S.

Pyramidum Regiarum

literas

meminit Hcrodotus citato hbro.

facit

variarum infcripticnum

nonium infcuJptarum, qvx Rpgwii

A C-

ALgyptia-

Strabo edit.

cclfs obcJifcisfupra

Ca-

Mem-

fittpendas opcs il^potentiatn monftrabatit.

Vi-

de ejufdem pag. 790. ejufd. edit. deftehs. Qyamvisnon ncminiaugurariiicuerit antediluvianam illam literaturam five fcribendi vel fculpendi rationem primo 8c prifco illo Cxculo non ufqve adeo fuifle freqventatam , nec adillud v.afhA-jPOL^t.iou; Sc perfedionis faftigium perdu6lam fuifle , qvam repraefentat hodierna ,

fcribendicudcndiqvears folerrifrmiorum hcminnmindagine, curd&: Tamen exinde omnem iis,, qvi ante fatale diluvium vixerant,fcribendi ufum adimere vclle , fas 6c

induftria elaborata, Scjugi ufu adau(fta:

B

5:

a^q^imi'


:

:

ExEE. citatioIdePrimis

14

seq-vaim haut fiierit.

Sunt fua rcbus qvsedam primordiaj qvce ufiis alit Sc

ItaapudRomanos initio literarum qvcedam velut infantia fuit rudimentum Livio tefte, fub initium lib. 7. Rant &^arv,iper ea tem-

auget.

&

,

pora litencfuerc

,•

una

cuflod:afidelis

Hicronymus Epift. 42. ad Niceam)

rerum gejlarum memoria. Rudes (inqvit

Ennius apvi^nm qvArehant , ante chartx ify mejhhranarum ufam, aat in dedolatis e ligno CGdkillii , autm cortkihus arhorwn mvtua epifiolarum alloqvia mijfitahant. Vnde i^portitores earum Ta-

felUt

y

avifihi

bellarios

,

ut in Rbetoricis

,

tlli

Italiitpopiili,

ait Cicero

,

qvos Cafcos

riiu ferino

& Scriptores a libris arhorum, Librarios vocavere.

hodie aUatiHfujJt taheUt^ ad eam^ a Stratippode,

Plautus

:

Qvm

enm argentmnfumfilfe apud Tbe-

modo Adamum qvidem ortu primum & renmi ufli maximum, long»v»ac operolae foboli diu liiperftitem,artiumj has ah Danifiafccnore. Pari

do(5i:rinarum

,& Lite^arum

rudia quoedam femina fparfifle ra-

tioni confentaneumeft, qvaepoftea folertis pofteritatis

exculta

,

qvanmminpofterumadoleverint, rint.

opefubad-aSc

experientiae rebus maturandis aptse rore irrigata

&

laetas

,

immane

propagines profeminave-

EtenimManilioauctore, '

longa dies acuit mortalia corda,

Et lahor ingenium miferis dedity

O^fM qvemqvt

^dvigilarefihijujfitfortunapremendo.

Seduda in

varias certaruntpedora curas

Etqvodcunqvefagaxtentandorepperitufus

In commune honum commcntum Uta dedere, Etalibi:

Per varios ufus artem experientiafecit Exemplo monfranteviam

Qyo

noftrum Hexametrum , qvod olim exlmlis laboribus vlri in noftra patria emditi edentis Profodiam noftratis gentis , dicatum voluimus fpedlat

Cum veterum variiCgyrarant peflora cura, Scabraperita dies acuitprMordia lentm

Cote rotA, 6* inentes tornans induflria crevit.

tArma, Domosy Vrhesy Vtjles ac mcenia, Legesy Turritas moles, Aras, Carpenta, Triremes,

Templaj Scbohis,Pi^uraSi Gratmnata, Vaft Cormhi


LlTERARUM NaTALIBUS. \Jfus

&

I^

impigrx dcdit experiemia mcvtU.

Prima rudes Cbariium foetus enititur dtas : Mox ruditer natum docilisfolertia carmen Expoliitfenfimi non unius cdidit omnes SMldrumdotesanmms.fuccejJibusaudi^ Succrevere Artes, qvas vaflus tcrminat orhis.

Mercerus

Comment. in c.

5.

Gen.

v. 5.

tia

multa dtfcere iy cognofcere potuerunt

tur

illa

qvoqve non

communicarent

y

levis

,

fic fcribit

,

Longa rcrum experkn-

Acfane videcum illis

caufa , ut primi Parentes viva voce traderent

qviC ah initio foli viderant

mnum afepervenit

:

qv£pojleros docucrunt.

prope ufj^ ad

Noe

,

ut

Adam

qvi ad

&

Lamcchum ufqve

& diluvium nepotcsfuos

de rehus magnis

3 qvamftradidijfct ipf Scth , qvQdpofiea Seth &pofi cum Enosreliqvispofieris traderent. ^dam vixit cum omnthusfuhfe-

docere potuit multo ejjicaciusvivavocc

qventihusprtaerqva

cum Nce^ qvi qvidem natns cjlpof ejus mortem ann.z6.&:c.

Longitudo itaqvevitae Adamiticae pofteris veluti non exiftimari debet

&

paterni conviiSbiis

cum novem

caruilfc variis inventis

,

ita

neqve

cenfenda eft plane fterilis fcripturoe vel lculptura; literaria; , aut literapofcebat vit» rum primigeniaiaim , qvales prima admittebataetas , ratio, inqA^^a majorproculdubioufus vivsevocis, qvam fcriptionis. Qyot enim vivebant Patriarcha? , tot viva exftabant volumina. Poft-

&

anobisicripta fuerant & edita Anno i6;8 commodumad manus hoc anno pervenit Diflcrtatio Don Jojcphi ^ntonii Gonza-

qvamh^c noftras

:

lez de Salds EqvitisHi(j>ani de duplici terra, incujus Mantiftae Seftio-

ne 4.^.159. noftram fententiam

his verbistueri

nonnullis aJterius vitula arafle vifus etiamego

,

fit

:

deprehenditur,

7S[jbilominusj

licct

licet

Mofcn, adfcram

primumfuijfeftpientem, qvi Lihros inpuhlicum ediderit

,•

Litterarum

tamcn ^Audorcm jure baheri non putem,fed Viudicem. ^Altiiis cqvidem autumoy revocari oportere Littcraruminvcn'ioncm , d^cuniD, AugufinoLih, xyi 11. de civitat. Dei , Cap. xxxix. putandum , Hchutas Litteras a Legc non capijfe, qu.'cdataenperMofen: fcdpotitisy per iilam fucceJftonemPatrum , mcmoratam

Lingvam a.mfuis

Littcris cufloditam.

Mofen autcm ipfum

,

cttmaccingeretfe

tondendiiScripturA SacrXjYudes &inconditos cbara^eiesantiqvos,pcJldiluvtim fatifcentes, inaptioyem

formam&nftim concinnafe

,

'nofrrafcntcntia eji

,

i&jure

Idem fentit MalUnckrot de Nat.Lit.c.2. Porroj antediluvianas fcripturae patroni haut contenti uno probatio-

qvafipojlliminii vindica(fe.

nis


8

EXERC IT AT

iS

O

I

Dl

I

nisgenere, novum proefidium qvaefitum euntcx Hemchiy feptlmiab ^damo Prophetce Libro , qvem ante diluvium tradunt Uterarum monumentis fuille confignnrum. Difqvirendum igitur erit

CXj

V,

JE S T,

^n ex Henochi Libro certb conflare qpeat Lita'M ante dilnvtum viguiffe ?

DE

Henockti Codicisveritatemulti incerti certant : aliis ajentibus, aliis negantibusjaliis diibitantibuSjremq-, in medio relinqventibus,

de civitate Dei cap.23. pag.i 83. edit. Antv.Planr. ailenfum praebere liaut dubitavit , hisufiis fcntentiÂť affirmanti 1575. verbis : Scripfife mnnuUa divina Henoch illumfeptiimim ab Adamo^negare nen Augtiliiniis lib. 1 5.

cum

pojfumus^

boc in Epiftola

Canomca Judas

Apojiolus dicat.

Et

xap. ^8.

lib, 1

Qvid Henoch fipimns ab Adamo ? nonne etiam In Canonica Epiftola f^Z* 255: Apoftoli Judd prophetajfe prddkatur ? qvorum ISljachi & Henochi fcrtpta ut Apud Juddos '

& apud nos in auSlorit^Je non efent

,

nimiafecit antiqvitas , propler

qvam videbantur hahcnda ejfefijpecla neproferrentur falfapro veris. Sed ea caftitits

canonii non rectpit, non qvod eorum homimm

tur aucloritasjcd qvod

tfta effe

phetarum antediluvianorum , du<5ti

3

qvi Deo placucrunt, reprobe-

non credanturipforum ?{j)achi

:

nempe verorum Pro-_

& Enochi, de qvibus loqvitur, qvi

aSpiritu Dei fcribebant, liveutipleAuguftinus ibidem

qvibusSpiritiisSandus eafcriptarcvebbat.

Qysevera

ratio eft

fcribit,

excludendi

dida fcripta a Canone,non autem altera,petita a nimia antiqvitate.Hsec enim fi valeret, neqve Mofaicis icriptis fides haberetur, qvibus omnium antiqviflima rerum conditarum origo continetur. Qyam attexit Auguftiv.us

5

caufa verior

eft: ,

verisfci iptisproferrcmur.

ideo canone indignajudicata

efle

,

ne falfapro

Veriflima autem ultima illa,qvam fub finem ca-

ideo fidemnon efi^e talibus fcriptis adhibitam , qvia qvxdam in contrafidem camnicorumfcriptorum legebamuY ypropter qvod (inqvit) verorum PropKtarumfcrtpta non effe apparebat. Tertuliianus Libro de habitu mulierum cap. ^.pag. 177. edit. PariC

pitis fubdit

,

iis

1650 etiam hujus fcriptur^ meminit j.udoritarem uHit, his vcrbis ufus

:

,

atqve paulo vehementius ejus

Scio Scripturam Hcnoch, qv<ÂŤ

hunc ordi-

mm


LiBRo Henoc

h

17

t.

fiem Angelh dedit, non recjpi a qvthtifdam, qvia nec in

armaritm Jiidaicum ad^

Opinor,nouputavertim.illam ante cataclyfmum editam,poJ} eiim cafum orbis omnitim abolitorem ,faham ejfc potutffe. Si ifta ratio ejl rccordcnttir pro' mittituY.

:

tjepotem

Henocb

ipfiits

fuijfe

fuperflitem catacJyfmiNoe

y

qvi utiqvc domejlico

nomine 6* Imeditaria traditiove attdierat, c> meminerat de proavi ftit apud ejusy cumHcnochjiliofiwMathiifala nihil alttid mandaverit, qvam ut notitiam corttm pojlcriifuis traderet. Jgtturfme du-

Deumgratia &deoinnibihpricdicatis

vcl qvia&alias nontatam de Dei confervatorisfut diJJ-ofttione , qvam de ipfa domusfuxgloria. Hocfi non tam expedne habcrct, illud qvoqve affertionemfcripttira tUius ttieretur.

hiopotuitNoe inpr^dicatioNis delegationc fuccfffife

:

cuijfet

Proinde potuit abolefadam eamviolentia cataclyfmi injpiritururfusinformare

qvemadmodum

& Hierofolymis Bahylonica

expugnatione dcktls

,

:

Qmneinjlrti-

mentumjudaicit literatur^ per Efdram confat reflauratum. Scd cum Henoch eadcmfciiptura ettam dc Domivo prxdicarit a nohis qvidcm nihil omninb rejiciendum cfl qvod pcrtinet ad nos. Et legimus omnemfcripturam tcdifcatiovi ha,

,

Vilcm

,

divinitiis i?!j]'irari:

Jjtidxis poteftjamvidcripropterea a rejeda

,ficut

Nec titiqve mirumhoc ffcripturas alt~ qvas non rcceperunt dc eo locutas , qvem O^ipftim coram loqventem non eravt recepturi. Eb accedit qvod Hevoch apudjudam Apojloltim tejiimoniumpojjidet. Conrer Tcrtulliani Apolog. cap. 22. libro de Idoloktria cap. 4. de cultii Fa?min. qvi Libri Enothsi aiidlroritate aliqvoties uti haut reformidavit, vcluti&aliiPatres ejufdem libri teftimoniaadpartesvocarenondubitant. Ratio autemqvamaddit Tertullianus , eam HenoO^ceteraferl

,

qv<eChriJlumfonant.

,

,

&

chi Scripturam antedikivianam merfaperiiiret

,

(1

,

vcl

maxime

cataclyfmi aqvis liib-

tn Spiyitururfiis ivformari potitiife injlar injirumenttjudaic/e

literattirx, reJlattratA

per Ffdram

fundamento deftituta.

Nam

tiam vera tradit Philofophia.

i

mera

,

,

ab

2

.

con)e(5h.ira eft, folido venitatis

ad pofle non valere confeqvendeletis Hierufo^ adeoqvc ab Efdra reftaurari opus

eile

Totam Scripruram

lymis periiire ,necdum probanim eft nonerat, inprimis, lidc integro foret reftauranda. potius ftatuendum vitatis

,

fervatasfuiire Ubrosficros, etiam

3. Contrarium inmcdio capti-

Babylonicas defcriminc Dan. 9. 2.11. juxta promifllmi BQdos 1 Petr. i. vcrf 2 <;. Luc. 2 1. v. ; 5. de verbi divini du-

cap. 40. verf 6.

ratione

& juxta mandatum Dei de legis praefentis conftantiufii Deut.5.

V. 7. fpeciali

Regis circa legem aira Deut. 1 7. v. 1 8. facerdotali ejufdeni

C

cufto-


:

EXERCTTATIO

l8 cuftodia, atqve ex

illa juris

I

DE

dicundi munere Malach.

l. vtrf.7.

4.

Con-

fervatas fuifle Scripturas rerripore ^ntiochi volentis exemplaria legi^

comburere i Mach. i. v. 4;, '^^. Sed fruftrajut lib. i. Maccab. 3. v.48. &Iib. 12. V. 9. docetur. Fruftraneum igimr eft TertuUiam acumenin Emcbxi libri nova fcriptione &c audiorimte probanda. His velut nubem teftium adjecit Jocohm Boulducus de Eccleiia ante Mofen, qvi funt Irenxus, Jufitnusj Clemens ^lexandrmusy Athenagoras^Methodtns) MartyYi Cyprianus, Ladantiusy Severus Sulpkius Vroclus deniqve PfelUts, Philofophi Chriftiani, qvos videapud eundem lib.i.c. 14.^.1 25.

&

,

127.

edit.

Landr.

Parif.

1626.

Verum enimvero non tantum antiqviorum dodorum

Ecclefiae te-

&

novitia noftrorum temponmi au6toritas ftimonia hic fuppetunt , fed eopropendet, aliqvidab HenochoLiterarum monumentis fuifl^econfig-

natum. Salomon Gefnerns Comment. in Genef dkjp-obahilioremeorumfententiam vidert

Literarum ufiim

,

ed

,

c. 5. qvseft. ^.p.

138. tra-

qvi ajfnmant tempore Henochifuijfe

qvod nec annortimferies adeo

e-xqvifite

ad

totficcula obfei'-

variy neqve Henochi verba retineri abfqve litcrarum admmcuhpGtmJfefentiatit^

obviam ieris , ubi ad extraordinariam Tim. 3. v. 16. Hebr. i. v. i. & antediluvianorum extentum sevum Genef 5. defcriptum oculos converteris. Gfof^irtf i^o/?m5inEp.Jud.p.i3;.edit, Roftoch.i62 7.memoratLibrum

Qvibus tamen

difficultatibus

^cmidjs^cu/, divina oracula 2

Poftcllo fuifle inventum , ejufqve rei ipdim Gefnerum teftem cicit. Job. Dvufius in Ebraica antiqvitate verfatiitimus,Tra6tatu de Patriarcha Henocho , affirmat librum Henoch^Eum etiamnum penes Judaeos delitefcere. Verba ejus excerpta e cap. 22. p. 27. allegabimus Librttm hunc hodie adhuc extare apud Judtxos dubitare me nonpatitur Manache-

Henochi a Guilielmo

mus Ricinenfn, qvi

&: 2. Vartimfa, ut fol. 3 o. Col. i Cabbaliftarum) pofierionimfcripferuntfe invenijfe in Libro Henochflii Jared, qvum abfiulijfet eum Deus , arcanum boc una cum reliqvis arcanis mirabilibus. Cxferum mentio illius libri a Doiloribus nofiris in etim ahqvotics latidat

pientum CabbaU (hoc

Zohar, ^j^^fecundum verba die

,

.

eft

illius

Librifcito paradifum inferioremparatum fuijfe

qvo creatifuntfpiritusjtfiorum ad commorandum

qvoqve Manachemi opera fe ufum efle

illtc

injigurafua.

a

Hujus

Patavii affirmat Gnilielmus

Sttt-

chius in Praefat. Libri de Antiq. Con vival. Rofiius in Epift. Judoe , narrat Capnionem a Mirandulano grandi pecunia hunclibrum emifle. Nosin-

fra

\


,

LibroHenochi.

*

19

fra voluminis Henochaei fragmentum producemus. BibHafiilcr Comment. decommuni ratione Lingvarum Druiio qvoqve fuum calculum

adjicit , fcriptumq;, Propheta'

Commcnt.

Henochi ante dihiviutn

extitilTe affirmat.

Ep.Jud.docet Prophetiam hancanti&: antc dihivium editam. Idem afhrmat Bottlduc lib. i.

CorneltusaLapidc

in

qviflimam efle , de Ecclefiaante Mofen cap. 14. pag. audacia pronunciar fuerit in arca tcmpo,e

,

1 16. edit. cit. qvi pag. 1 54. magna Kocfcripta Hcv.och dtligcmcr coiijervarito^rcpo-

(jvod

dduvn non

minorcfolicitudinc^ qviimpatris

Yum qvorundam Patriarcharum ojja .fervarcntur hahcrc nonpoljct

,

:

fci ipta

,

qvem Deus

confpciltii pri(fcntanda moveyctiir:

ac dcpoft-

qvibusjtfie

Hocnamqvepado

PatriarchaT^e profert Ecclefiajltcus

qvicfc defandiffmo

,

,

lc^ione vcl etiamfolo intuitu ad tanti

iratiNfuninis tnmortalcs mifcricordiamfacthits tmpetraret. intcljf^cndaccnfco

Adami c^ alio, ojfa, qvx

rapuerat

tanqvamfacratijfimumpignus

Qrorum

tumfihi ^poficritati cu(lodiret.

Au^oris merita dtvino jugiter

m qvi cjus

cap. 44, V. 19. Tcfamcntajccidt pofitafunt apud illum , ne deleftpojft dtluvid omuiscaro, WxcBoidduc, Veriim Grascus textus coUatus cum verdi 11.

cap. 44. in primis cum verf. 8. c. 4. &: 19. ejufd. cap. docet, qvod Sirach loqvatur de Kterno toederc,qvod Dcus pepigitcum eo, qvo cautum eft,

humanum

confumptum iri. Sed VuJg, Hucfpediant alphabeta, qvasHenocho afcribuntur, partimab Hcpburno Bonavcntura partima Jo.in. Auguflim Panthco Vcncto Saco dote qvi anno 1 5 30 ^ in Libro , qvem miro titulojuniverfum genus

dihivio haut

Interpres decepit Bouldttcum,

,

,

V O A R C H A D U xMI A M {as

exprelht. Ccdrcnus de

3wiV

^

Si^ii<Tx.i

yjpi

9-t/wv

infcrip{ir,Charaa:eres

Henocho fcribit

confcatur Enoch

non Ltidovictis Parif.

primum omnium

Ballcfier in

Henocho concef^duua.^ uuv-

ovJ(^ '7v^wt@-

d^i?'^ qvibus & Zonaras & Profana p. 6. dicit qvod mc-

f.:v<p'ipjcijv ^5OTrK<3fA'.'4,£«c

aftipulatur. Andrcas Hojus in Hift. Sacra ritb

:

,'

,

aliqvid librisftve

litcris

mandajfe.

Nec

Onomatographia ad vocem Enoch p. 3 55.edic.

1617: Omuittm primus vidctiir libros

turo jiidicio adverfus HiCrcfm Cainitarum

,

confcripjijfe.

Scripftt atitcm dejii-

qvx tum pritfertim vidctur invahilfe.

lib. de Idololat, & lib. de Habttu muautem rigorem in defendendo hoc antediluviano Hc^ nochi Libro imitatur ac exaggerat Jacobus Pamelius Notis ad locum ejus dc Habitu multebri fupra allegatum , Jacobus Gordonus in Geneiin hunc Prophetam fcripflfle aftirmat, licet Comment. in Epiftolam Juda; notet,

Scripfit

etiam alia- qviC rcfert TertuUianns

liebri»

Tertulltani

&

C

2

Apo-


,

EXERCITATIO

tO

I

DE

Apoftolum JudamaccQpiiTQ hanc Prophetiam vel ex libro, qvi tempore Judds extabatjvcl certa traditione. Scrarius in Epift.Jud.limiliimum vero fieri,non modo fuilTe aliqvem ab ipfoEnochoLibrucon(criptum,ade6qj Canonicumjfed eundem poft depravationem fadtum efle Apocryphum. Petrus Martyr Comment. in Genef. conqveritur Scripta Enochi periiflTe. Horum pulpita ahi deferuerunt , Scin negantium caftra traniicrunt. Hieronymm Zancbms Tom.8. Operum Theol. de Sacra Scriptura p.^ 5 ^Âť negat ab Henocho aliqvid itterarum monumemis fm(fe confignatum , nec Epijiolam Judx adverfa partis patronisfavere affertt. Jof. Scaliger Not. in Eufeb.

&

a Judxi6 conficlum^ multapag. 245. libriimplane efe commentitium cenfet, qve ex eodem cicat , fed nonftne tixdio odio. Andreas Rivetus Exercit. 49,

&

jn Genef. pag. 251. librum hunc fuppofitium

&a qvibufdam Judm con-

e(fe ,

fcriptumfibi omnino perfvadet,qvodin Ecclefta Dei ante Babylonicam captivita^

temin nuUis Prophetarumlibrisfiat mentio tam rari thefauri, qvem non credibile ejl yfi in rerum natura effet , Mofen latuijfe , qvi etiam fcriptorum Henochi meminijfet in hac hifiorta^fi tunc extitifem. Michael Medina de reda in Deum fide 1. 6, p. verf. 221. 220. hancprophetiamfola tradittonefuilfe contemam credit, nulla^ ratione convinci dicit, ludam citajfe apocryphum librum ^fed ea qvaftterant aprioribus paremibus qvaft verijjima

& certtffma traditionefufcepta.

tionemaddit, qvlaGelafmsinconfdio Romano reccnfet apocrypbos

libros

,

Rahujus

Emchi libri non meminitÂť loannesMarius Scribonius Sermone xvi i , in Epift.Judcep. 259. editParif. i534,arbitratur ProphetiambancperTra-

tradudam &non exaliqvo librofuijfe citaComment. in Genefin lunius Tom. i. operum 1 298. Comment. in Epift.Judae. Qvifmpus Not. in eandem. De-

ditionem.ab Enoch adpofterosjuijfe

,

tam. His accedit ParAus

pag.

niqve alii {imt, qvi neutri parti vel (uffraganair, vel adverfantur. LutheYus in Genefin pag. 78. recitatis verbis Apoftoh Judas , citantis Prophetiam Henochaeam , mox flibdit \Jnde hitc habuerit ludas igmro ,fed vert:

fmile ejl,manfife inhominummemoYia,ceupertraditionemPatriarcbarum fan{le tum di^a , tum fa^a,fortaJfefcripferunt qvoqve. Chrijlophorus Pelargus in

Genefin propoflta utriufqve fiiamq;^

non interponit KeJ<nv.

remin mediorehnqvit, Comment. in Epift. Judas

partis fententia,

Georgius Rojiius

pag. 155. edit. cit. {cribit , parum referrejive ludas ex aliqvofcripto veteri habuerit traditione,

nihil certi dcfiniens.

, five ex In horum caftra tranfiit Beza Annot. in N. T. Joh, Prideaux Exonienfis Collegii Re<9:or,

&

S.Th.


LiBRO Henochi. S.

Th.

concione i.pag. 4-edit. Oxon. i^^S.lcribit: Stmt j^hetiam ante dtluvium cenfc) iptain O' a

runt

qvam qvtdem vidtjfe & lcgijfe

3

T^acho

mn ulterius immdrandum.

dmtts

,

Ttrinus

,

enam

qvi Enochi

Pro-

in arca cofifervatam fiu(fe ajfe^

Tertulliamts&alit Patres confi^cmttr , ut-

ctm^j in cenfti Jpocryphorum a Gclafto DjJ}, hii

21

Prof. Reglus> in Oiatione inaugiirali de fapientia jEg^^priorum

1 5.

Lucas Ofander

,

Can. S. Rom/ina habcatur. Sed Cornelms a Lapide Jac, Gor,

Menochius dubitant , an Judas e traditione acceperit hanc

Prophctiarn,an v.ex Libro. Bcnedtclus Jujlitiiamts Genucnfis etiam in aliorum fcntentiis afferendis totus occupatus nihii definit , qvod M^tlletยง

&

in

Hexap.

accidit.

Nodum hunc daturi tanto

tergcmino varias auAorit.itis nodo conftri6l:um enomajorem adhibebimus induftriam , qvanto parciores ^c in-

conftantiores in hoc conftat.

difficili

argimicnto pertraftando complures

Noftram vcro fententiam paucis

fuiftc

Jjferttomtm canccllis inclii-

demus.

ASSERTIO PrIMA. EXtra omnem dubitationis aleam pofitum cft

,

extitiftc

aliqvando aliqvod fcnptum Henochaium. Etenim nili extitilFet , neutiqvam illud ad partes vocaflent tot Patres Graeci pariter ac Latini , Origenes ,LAttguJiinus , TcrtuUianus HieYonymus , Clemeus Alexandrinus c^ t- U^vd^vfliKoiv Eclogis , qv;e Stroma,

tum

libroS. anned:untur,

Lugdun. Batavonim i6i5,

&

qvidem pag.

Graeci texnis 578. edit. In primis autem fa-

aliiqve conplures.

miliari Henocktt voluminisau6toritate{liperbitLiberille vulgaris, qvi

Anno i5oi t}'pis WaldkircTejlamemum duodccim Patriarcharnm lacobi fihortan. Hoc Procopius GazAus citent , tamen nec Jacobi nec duodelicet Origenes cim filiorum ejus opus cft, fed Rahbin cu]\\^A^m foetus,Hebraeo primum idiomate coiKcptus. Vertit autem Robcrttts Grofaejfus , Lincolnienfis Epifcopus,Sc Ath^nienli civitate donatum edidit Anno 1 242. Hujus Scripti Inventor citatLibrum Henocht in Teftamentu Stweonis Levi, Zebtdonis, j>(jphtali^ Daniy dcc. Sed veri Teftamenti nulla volaaut veftigium npparet in hoc Teftamento,qvod duodecim Patriarcharum nomen oftenvernacula Lingva apud nos Danos editus kianis infcribitur

&

i

,

C

5

tat.


EXERCITATIO

11 tat.

I

DE

Nam Teftamentorum

gor. Aix^iiK j^ SVi

viy.co7c

poft iiltimaTeftatonim fatamaxiraiisvl^ ^iiMoi Hcbr. 9. 19. In hoc autem Patriarcha-

Teftamento nihil firmi , nihii rati. Rimariun nugacium plenum eft, hac atqve illac perfluit mendaciis. Horum unum &; altenim modo indigitafle fufteceritj exinde de reliqvisfacileconftabit, eavix titivillitio redimenda. Gaddus inter alia fuos filios ita alloqvitur l^tiis ego 40 an-

li

:

nos o^inmoiue oliveti conjiitutus oculos converti inoriemem verfus lerufalem,

acLunam cmfum fiitife. Diyitautem mhk

&ibi4ein vidi Solem Ifaacus Sol

:

Fejiinate

,

pro virili qvifqve vcflvum vifa apprehendai.

&Luna prehendi

& teneripojunt.

Solem Lcvi , ludas autem

Qvantb oausfieripotuit

avusnofier

Manihus enim ,

accurrimusy

Lunam apprcbendens tenuiti eorumqve alisfubve^i in

Levi adinJiarSoiis fpiendenfi 12 oleagineos ramosjuvenk Judns vero candorem Lunsimitatus d-iiodecimfiellitspediiHis' (jabuitfuhjedas. Concurrcntes ludns acLevi, mutud corporis iihrammefe

fuhlv.ncferehantiir.

qvidamdonavit. fiiis

fmentarant.

Mox

hes e terra afcendit

Hunc cum

alis aqvilinis tergora tecius,

Jirafuimus.

,

prxgrandibus cornihus formidabiiis,

curfi afeqvi_& tenere tentarcm::s

Sed lofeph nos antevertit , iilum cepit

,

& aera unh cum

illo

,

fru-

petiit,

Et mox fiibdit novam fabulam: Exatio 7 menfium fpacw /idi patremm^ Jirum Idcohum in mari lamnefiantem , prxfemibusfiius. Ecce autem navisgubernacuio maio defiituta acficcatis carnibus onerata pienis veiis ferebatur. In hac taie extabat epigramma 2\[^A VI S J ACOBI. Confcenfa nave^ una Parens euriif/j^ notuf^^ ruunt , tmidiftij^ proceiiis montcs voivmtur aqvarumÂť

&

:

autem

nofier

gubernacuium qvoddam manu tcnens fugafibi

confuiuit

,

nos vcro

tempefiuofisundarum voiuminihusfirfumdeorfuma^i tandemtn mareprMipi^

iamur

y

navejamfubmersa aqvis&in

defcendenslojepbinfoiafuga

vitic

partesdiffdiente.

Ceteriimin fcapijam

prttfdium ccHocavit. Nosvero decemtabuiis

toto dividmur mariyfoiis in tanto defcrimine confeciatis luda&Levi. Sed ohe! nugarum faturi fumus,qvibus fcatet confi(ftum hoc Teftamentum, ad qvod confirmandum EJiochi Liberm.agnasviresopefqveconfert. Sed vero hoc 1 2 filiorum r(7f oJ>i Teftamentumhautmajoremmeretur audioritatem, qvam ejufdem Patriarchx Scaia. Ita enim inlcribitur Voiumen lacobi nomine fucatum , fed familiare qvondam Ebionitis , in qvo lacohus fingitur expofuifle infomnium Scai^f: a Cq ViCx , atqve detorfifiein Judaeos, Templum,&Judaicafacrificia,tefte EpipljanioUh.i. Panar. in refutatione Ebionitatum, Hoc Scriptum non dignum literis aut

fuperinjedi

char-


LiSRo Henochi.

.

25

chartls,nediim facro Canone.Jure etiam seqvKrmio Gelafius Diftintb.i 5. TeJianicmumyacohiP.itriarcJM',Scvipu\in ejufHem farina?Apocryphis adjuSic uni Patriarchae non unus fop.tus fupponitur , fed tergeminus, dignus qvo piper amiciatur, aut qvi blattis &c tineis efca fiat.

dicat.

ASSERTIO SeCUNDA. HEnochiScriptiim Canonica

aiiftoritatem

neutiqvam

mereturjdignum qvod non tantum adApocryphorum Librorum ima fubfelHadctrudaturj ied etiam inter commentitiarum & mendacium fabularum qvisqvihas humi abjedlumjaceat.

Qyoniam ha:c Sccuuda Affeniohxms membris conftat,binis etiam probationum generibus confirmanda erir. Utraq;, pars Augujlimim propugnatorem nad:a eft. Hic enim 1. 1 5.C.2 5. p. 1 8 3. ed.cit.de Civitate Dci ad MarceUinum

:

Oimttamiis igitur

,

inqvir , e.trum Scripturariim fabulas

,

qvx

Apocryphse unvcupanturyeo qvbd earu occuha origo non clarutt patrihus, a qvihus

tis^j

ad nos auHoritas veracium Scripturarum

ccrtijjima

^ notijJimafuccejfiO'

Apocryphis etfi itjvenitur aiiqva vcritas tamcnpropter multa falfa nulla eft Canonica aucfloritas. Scripfifle qvidem nonnulladivina Enocb ilhimfeptimumah Adam, ncgarenon poffmnus , cumhoc m Epijlola Canonica Judas ,Apofiolus dicat. Sed non fi-ujfra nonfunt m eo Criiione Scrivepei venit, In his autem

,

ptitrartim, qvifervahaturin templo Hehrtci populi fuccedentittm ddigentia Sacerdotttm.

Cttr

utrum h^c

autcm hoc, nifi qvia oh amiqvitatem j^e^atx fidei ludkata funt , nec

effentj

qvÂŁ

tlIefcnpfiJfet,poteratinveniri, non talihusproferentihus, qvi

ea per fericm fucceffionis rcpcrirentur

nochi) nomineproferumtir , hahuerint homincspatres ficitt

,

ritc

& continent

rcCle a

fervafi.

Vnde illa, qViH fith

iflas dc Gigantihus

prudcntihusjudicantur non

nmhafuh nomtnihus &aliorum Prophetarum

fabulas ipfius cjfe

& recentiora

Jtih

ejus ,

(He-

qvbd non

crcdcnda^

nominihus

, qViZomniafuh nomine Apocryphorum ah attdoritate Canonica ddigenti examinatione rcmotafunt. Dtto in primis

Apoflolorttmah Hxretictsprofertintur

apprime commoda. Ahertim Scripta non efle in Camnc Scripturarum , fed Apocryphorum clafli afcribendA non miniis qvam multa alia , qvas lub nominibus aliorum Pro-

tradit ,AuguJlinus noftro inftituto

,

Hcnochi

,

phe-


ExercitatioIdi

J4

phetamm & Apoftolorum ab Hareticis proferuntur, inftltiito diligenti examine,a Canonica audtoritate elTe remota. tAlterum, Scripturas^qvae fubejus nomineproferuntur, fabulofas efle ^ &multafalfacontinere.

Utrumqve

^jfertiont noftrae roburconciliat, cujus (copus eft oftendere

modo Aj^ocryphuw fed Qtnmfabulofum efle. Comment. inEpift. adTimmc. i. pag. verfaeiii. ed. Troben. 1515. primam noftrse ^ljertionis partem fic ftatuminat Qvi

Scriptum Henocb.mn non

,

Hieronymus

:

autemputant lotum Lihrum (Poetae profani^ Epmenidis, Arati, Menandri, aut Callimacbi , parte ufusfit

qvos :

diverfis locis

videntur mihi

nominat Paulus)

& Apocryphum Enoch

deberefeqvi ,

Epijielafaa tejlimoniumpofuit, inter Ecclefne Scripturtis rccipere. eft, ut Origencs Apocryphorum

Libellonim

eum

,

qvi Libri

de qvo ^pojlolus Judas in

nomen

Qv^ fadiim

Henochi oftentantium

utnomina ftellarumexeispromcre haut auius fuerit. De qva re ipium Onginem audiamus loqventem Homil. 28. in lib. Numer. p. 178. edit. Parif. 1519: Qvifecit muhitudi'

aucloritate ufurus , adeofibi timuerit,

nemjlellarum

,

mimbusplurima

ut ait Propheta

iuLibellis

,

,

omnibus iis nomina vocat

qvi Enochfecreta continent

,

:

de qvibus qvidem

m-

&arcana appellantur,

fed qvia Libelli ipfi non videmur apud Hebnws in au^oritate baberi,interim nunc ea, qvA ibi nominamur , in exemplum vocare dtfferamus. Viden', Origenis re-

ftimonium deprehenditur cauti plenum timoris animo ejus incufti a venerandaaudioritate Canonis Scripturarum apud Hebrseos , qvem conftituebantVolumina Sacra in templo Jerufolymitano , qvamdiu ftetit, jugiSacer.dotum inLiturgia fibi ordine fuccedentium fideli cuftodia fingulari divinoe Providentias munere confervata in perpetuam pofteritatis fecuritatem. Tanta tamen confidentia Sc ingenuitate hos HeÂŤoc^i Libellos .^/JocJV/^/jo^pronunciarenonaudet, qvanta HieronymusSc Augufdnas. Hi cnim difertis verbis Apocryphum efle Librum Henochi confitentur: Origenesyeroprimo qvidemnonqvid ipfe fentiat , apene edicit , {Qd Hcbrasorum mentem alFert impugnaturus au(5toritatem LibellorumSan^to Henocbi nomine infblefcenthim. Secundb, nonaperto Marte hoc agit , fed velut poft principia latens , ekbendi rimam indefinita vocula (yidentur) fibi aperit. Dilucidius tamen , qvam reliqvi duo, doalia arcana in LibeUis Henochi fuifTe tradit.a, cet, nominaftellarum , qvae calamo cautiore prodere differt Origenes. Qvaenam vero fue-

&

&

rintillaarcana,inprimis ecceliac ftellarum contemplatione cognita, paucis


LiBRo Henochi.

ijr

paucis lineis fubinniiit Cleweiis Alexandrtnus PrKceptor Origems, tefte Hieron. in Ecclef. fcriptor.

Hic enim ex

Eclogis

r U^od^tyJiKm

,

qvae una

cum Epitomis Theodoti 6i dod:rinae di(?tae Orientalis tempore Valentini, appendices limt vi 1 1 Libri Stromatum Clementis Alexandrini haec vcrba habet pag. 5 78. edit. Heinf. Commel. Lugdun. Batavorum 1616: ''H^t] y^ Kj 'Evco^ <prt<riv , onr fs^^^^Coiv^? oif^^ihii? ^iSx^a^ cviT dv^^uTrag oc^evo^

&

ixioA/ H^

geU

fxcupAKlw

,

y^

raV

ofi^oeA

riyjefA

i

NttKC vcrb etiam Enocb

dicity

qvod an-

transgrelfores docuertmbomitics .Ajironomiam, Divinatricem^O' altas anes.

Qyaenam vero & qvales illae fint artes , qvodnam fit uberius argumentum Libri Hcnocbsi, an iTt qvantivis pretii Scriptum,cujus Fragmenaveas , neccllc eft oculo Lintum emifliprimo Hctmbi Lihroftipercjl. Nos auex qvod tem ut curioforum Lec^lorum defideriis (atisfaciamus: eccead vetuftum Fragmmum primi Libri Enocbt eos amandatos cupimus , qvod Scaliger Annotationibus {iiis in £«/cfc. inferuit, &:qvod vaftae eruditionis vir

tiim

nunc circumfcrtur ,

{\

fcirc

tio kiftres i<7n(T7m<jy.oLT\ov,

AtbanafiusKtrcbenis latinitate

donatum

affert in fplendidi operis

,

OEdipi

Ly£gyptiau Gymnvif. Hieroglyph. Ckfl'. 2. Gram.c.2. -^ 4.p.6^. Qyoniam vero Enfehtttm Scahgcri inBibliopoliis multis fruftrajam qvaeflvcris , atqve opus Kircheri , qvod ut maximo labore au(5tori conftitit , ita ingenti finnptu nunc proftat , Romae qvippe tribus tomis editum maj. fol. i552,multorunivotavideturfmftrari, qvi in remotas feptentrionis oras Ronia longius difliti , qvam ut ad eorum manus a Latio ob loci diftantiam commode ac fine magno impendio, cui non eft ferendo non-

nuUorum

oAi^^ve^Lra, poflitdeportari

ac diftantium locorum ratione

,

:

nos babita

majomm fumptuum

publicis ocuUs fubjungemus aliqvam

Codicis Henocha^i partem Latinam tionem in primis feqvuti.

Kircberiani exemplaris interpreta-

FRAGMENTUM EX PRIMO LIBRO ENOCHI,

ET

fa(5bum

filiae

eft,cum muItip]icatifuiflentfiIiihominum,nat2eqiiplTs decorae,ut earum amore flagrarent Egregori (fcilicet w4«-

pulchrse

&

D


25

Ex ERC

,

I

T

AT

O

I

I

I>E

vdngelii) 5c uniis alterum feduceret,inter fe ita loqvuti Eligamus nobls uxores e filiabus hominum terrae. Et dicit Semiexas princeps eorum ad ipfos 5 timeo hoc eas fa6turas , &: ero ego folus reus maximi peccati. Et refpondebant omnes dicentes : Jurabimus omncs, mutuo anathematis jurejurando obiigabimus nos a data fide non receiliiros , donec omnia compleverimus. Timc omnes jurament6 praeftito fe obligarunt. Erant autem 20, qviafcendentesin diebusjared fummitatem montis Hermoniim , qvemajurejurando itaappellarunt, ibifoedcre per juramentum inito > fe invicem obftrinxenint. Nomina a. Principum funt :

&

fcqventia. 1.

Scmixds Princeps eorum,

II. Pharmarus.

2. JtarKuphÂť ^.

IZ. tAmariel.

Anagemas.

JraKtel.

4. Cbabahiel,

14.

Tbaufael.

Samicl.

f.

Orammamc,

I^

6.

Rbamiel.

15. Sarinas. 17. Eumiet, 18. Tyriel.

1. Sapfich.

8. ZaKiet. 9.

BalKieh

19. lamiet.

20.

10. Azalzel.

Saviel.

omnes anno iiyoMundi, acceperuntfibiiplismulicres, incoeperunt contaminari in ipfis ufqj ad diluvium , pepereruntq^ ipiis tria genera (hominum). Primu genus erant Gigantes mR^nv, Gigames autem generabant IS^apbilim ror? Naphilim natifunt Elind-jd^ multipli-

Sic&creliqvi fic

&

&

foerninas eocabantur juxta magnitudinem eorum,& docebantipfos, incantationes , five artem praeftigiatricem. Primus rum magiam, Exael decimus Principum docuit facere machseras, 8c thoraces,five lori-

&

cas

& omnis generis arma bellica,.& metalla, id eft,metallicam artcm,8c

ufiim auri Scargenti,

qvana ratione videlicet in varios luxus ufus adhi-

& fecenint varia ornamcnta mulieribus. Docuerunt qvofucos & varium ufiim in condeqve eas Cofmeticam artem, id

beri poflent-,

eft,

ftibii

corando vultu , lapides qvoq^pretiofos fceminis,

& fihabus-ipiarum fimilia

bant ipfos fandios

,

&

j

& faciebantfibi

filii

hominum,

&

qvibus praevaricari, errare facieextitit impietas multa fuper terra j corrupta: j

&

funt


LiBRo Hfnochi. funt imiverrce yix

momlium. Antelignanus

-27

qvoq-, di(ftorum Princi-

pum Semiaxas docuit cfl'e * iras animi &; radices herbarum terrae. Undecimus autcm Pharmarus nomine docuit Magiam , & artcm incan' NonuÂŤ autem docuit artcm dcdu, priijligiaruwij, cspiatoria Sacra.

tatricem

cendi Steilas, qvarnis Ajhologiam djvinatriccmy Od:a\iis docuit artcm divi-

nandiper aerem ,

T zrxiuhfigna lerr/c

,

Septimus docuit figna Luitx.

Omnes

eanmi di(fla revelare myfteria. Poft haec incceperunt Gigames vefci carnibus humanis , repereruntcjf,impio hoc exterminiohomines decrelcerc (iiper terra. Reliqvi vero ob dehi incceperunt uxoribus ruis,&:

fiiiis

teftabilem Gigamiim nialitiam clamabant in coelum dicentes pctentcsqj

coram eo fufcjpi memoriam corum.

Audientcs autem qvatuor e majo-

ribus Archangeli.s Micbael vidclicet,&

/J.tp/Mc/,

oC Gabyie! Sc Uriel,e fu-

prcmo ccelorum habitaculo terram inlpiciebant , contemplantcsqjfangvinem multum efliifum fuper terram,& omnem impietatem Sc iniqvitatem, qvae fiebat luper ea, egredientes ad invicem dixcrunt ritus,

,

ecce Spi-

& animae hominum aliiictionc, opprcilioncq^ fufpirantes clamant

adnos Ut petitiones perditi6nemq;iplarumadaltiilimithronumdeferamus proccdentesqj hi qvatuor Archangeli dixerunt Domino. Tu 6 Deus Deorum &: Dominus dominantium, & Rex regnantum Deiisq^ hominum, Throniisqj gloriae tuoein omnes iaeculorum generationcs, & nomen tuum S.incStum & benedi<5h.im in omnia fa^cula. Tu enim omnia creaili,in omnibus poteilatem poHidensjCujusconfpe(51:ui omnia nuda funt, & aperta, omma videns, nec eft,qvi fe a te ab;

,

poilit. Vides qvanta mala faciat Exacl qvanta introducat , 6c qvod nil nili qvanta doceat peccata atqj iniqvitates Hipcr terra , manifeftavit faeculo ea dolus iliper arida. Docuit enim m} ftcria , qV3s iimt in caelo , conanturq;, omnibus modis ejus inftiuita&: myfteria cognoicere. Fihi hominum Semix^c potcftatem dederunt eorum , qvi cum ipib fimul erant , ibant ad iilias hominum terrae , dormiebant cuiplis,& polluebanmrin virgiiiibuspueUis,&: iis manifeftabant omnia docebant ipias facere inftrumenta fornicationis. Et nunc vipeccata, de, filiae hominum gignunt ex iis fiHos Gigantes. Adulterinum, fuppofitiumqj genus hominum fupcr tcrram difRifum totum univerilim iniqvitate replevit. Et nunc ecce Spiritus anim.arum defun^Slorum hominum interpellant, ufqve ad ccelos afcendit gemitus eonim^neqi poteft: venire 2

fcondere

,

&

&

&

&

&

,

&

D


ExercitatioIde

iS

venire Sc pertingere ob enormes qvae in terraaccidunt iniqvltates. Et tu hosc fcis ab iphs fieri ^ vides ipfos , 6c linis paterifqj ipfos , neq- dicis qvid oporteat facerej>aut qvod remedium tantorum malorum.Tunc altiflimus dixit , &: Sand:us magnus locutiis eft , &c mifit Viiel ad filium Lamech dicens Abi ad Noe dic ipfi meo nomine : Abfconde teipfum , manifefta ipli finem rerura omnium inftantem, &: qvod tota terra perdatur. Et dices ipfi, qvod diluvium univerfae terrce futurum

&

&

:

&

omnia qvÂť fuper facies aridse funt , difperdat. Inftrue juftum qvid faEt anima ipfius in vitam confervabimr, effugiet mortem per 3eternum,atqve ex illo plantabitur planta, qvie confiftet in omnes generationes faeculorum. Et Raphaeli dixit: Vade Rapha'el & Exaelem manibus & pedibus vindium projice in tenebras 5. ,

cere oporteat filium Lamech.

&

,

aperies jice

qvoq^ Ercmum exiftentem in Eremo Dodoel

eum

,

fiippofitis ipfi faxis acutis

& alperis

habitet ibi in perpetiuim. Et a{pe6lui

illius

,

& illuc vadens proeum tenebris &

operies

>

oppones operculum, ne lu-

& &

men unqvam appareat , in die judicis revocatus in judicium , incendio ignis deftinabitur fanabitur terra, qvam corruperant , labefad:averant Egregori ^ medelamautem terras manifefta , ut curetur terra a plaga fua , non pereant omnes filii hominum , qvae di6ta fint in my:

&

&

fterio

qvod dicebant Egregori ,

& docebant

filios

hominum j & defolata

&

univerfa terra in operibus inftru<5tionis Exael , ex ipfa exarata funt omnia peccata. Ad Gahridem vero dixit Vide Gabriel ad Gigatitesy ad adulterinos , &: falfarios filios fornicationis , perdes4ihos "E^j^viyi^uv eft

:

&

hominum, committes

&

ad invicem inbellum^ ultimam perditionem, exterminium j longitudo dienmi neqvaqvara attingat dies patrum ipforum > qvi fperabant vivere vitas fempiternam , qvod unufqvisqve eorum non ampliiis , qvam centum annis vi6turus fit,. Et ad Michaelem dixit vade Michael^ alliga Semixan Sc omnes afleclas ejus,qvotqvot eommifti filiabus hominum polluerunt,contaminaveruntqj eas inimmunditia eorum ^ cum jugulati fuerintfihi eorum^ cognoverint perditionera dilecStorum fiiorura , alligabis eos in 70 generationes in abdita terrseloca ufq^ad diemipfis injudicium producendis deftinatum,diem confumraationis rerura omnium,diera qvo terminabitur judicium f^eculi fseculorum. Tunc prsecipitabitur in Chaos ignis , in tormentum in carcerem conclufionis setern^ Sc cum conafiliis

ipfos

&

&

&

,

:

&

&

&

,,

&

-,


LibroHekochi,

2p

condemnati fuerint, una cum ipiis projicientur ufqve ad confummationem generationis eorura. Gigautes autcm nati , a Spiritibus & carne, Spiritusmaligniinterravocabuntur, utlit habitatio eonmi fuperter-

&

carne ipforum, ra. Spiritus maligni erunt , Spiritus egrefli a corpore partim ab hominibus, partim ab Egregortcii geniti. Principium creationiseorum &;initium tundamcnti iliorum Spiritus malignieruntfuper terra. Spiritus autem Gigantum diftributi , injufli , deftrucntes , invadentes , colludlantes , jaculantes fuper terram , &: curfus facientes neqj variis phantafmatis iltamen comedunt fedciboabftinentes funt, ludentes , fitientcs Sc impingentes "Bc Spirirus redirgent cum filiis hominum, mulierum,qvi proceflerunt ab eis. A die vero Ccxdis perditionis, mortifq;; Gigantum ^ Naphilm fortes &: robufti fiiper terram, magni famofi , Spiritus egrcflli ab anima eorum, vekit ex carne, erunt corrumpentes ufqve ad judicium magnum. In qvo iEon five fasculum magnum fimul torminabitur. Circa montem vero in qvo juranmt, etiam iuramento&: invicem obftrinxenmt ut in perpetuum nonclefiftacabeofrigus, nix, pruina,& ros,neqve defcendatinipfimi nifi in in maledi(5bionemde{cenderit inipfum,u(qvead diemjudicii magni^ illo tempore comburemr, contabefcet liqvcfterra; ada^qvabitur , cetq^ ficut ceraa facie ignis, ita confimimabitur deftrueturq-, cum omnibus operibiii eorum. Vobis vero fihis hominum dico , magna ira excandefco in vos in filios veftros ^ morte moriennir chari veperdentur diled:i veftri, ftri a facie univerliE rerra?. Et omnes dies vit.-e ipfonim abhinc uiqj in futurum noneruntpluresqvam iio.anni j neqve vobis perfvadeatis ultra vivere^ nunc verononerit ipfisvia evadendi iram , qviinvos :

&

â&#x20AC;˘,

\,

&

&

&

,

&

&

&

&

&

&

exarfit

Rex omnium f^eculonim ne putetis qvod effugietis ea.

EXPLICIT

:

FRAGMENTUM HENOCHiEUM.

Hoc Tragmmtum fragilius eft, qvam ut aut veritnris aut pietatis grave pondus fuftineat. Etenim non tantiim leviflimanmi nugarum, putidonim mendaciorum plenum eft ,fed nocentiflimo magicce impietatis ve~ nen^ penitiis imbunuTi. Sitigiair

D

?

ASSER-


ExERCITATIO

50

I

DE

ASSERTIO TerTIA. An.oaDcLiTiJxtnov hoc e Libro primo Henochi adhuc re-

fiduum 5 neutiqvam divini Prophet^ Henochi genmnum &anti^.vum opuseftj nedum Noachiani extemporalis Spiritus adoptivus foetus tur, fed

hominis cujufdam audacis

,

ut Tertullianus opina-

& mendacis vel plurium

polldikivianus abortus. Qj^madmodum ex ungve tanqvam paiticula totum Leonem cogno~s'cris, ita e particulari hoc l-ragniemo de toto Henocbi Lffero judicare h~ cilepoteris, optimeLed:or,cujus lit veritatis &: qvantas audloritatis, adeoqve qvodiiam robur ad confirmandam Antediluvianorum Scripturam e tali Scripto coljatum iri , hautdiflicultercognofces, modo

membra .ad vivum refecueris. Nos in fpem tu;^ gratioe, benigne noftrorum laborum interpres,paucu]a qv^dam vitiahujus monftri pra;monftrabimus, qvoadliceatper officii

iionnuliamonftroli hujuspartus vitioia

publici curas &C operarum typographicarum feftinationem,{lib prselo

nunc hasc

infaufta fobolesgemit

:

qvarum

cetera tacito ac prudentituo

lcrutinio reli6hiri.

UM &

R

facile princeps vitium hujus (lippoiTtitii foetus eft, P I jM <lY6d Egregon [Qu^ngeliYcl Priwapw , in Gr^eco exemplari 'E;>e^'j/o^oi >i ol^X^v-ng di(fti,non modo effli(5lim deperire cceperint venuftashominum filias,

fe

fedetiam foUemnijuramenti, im^o mutui anathcmatis religione

obftrinxerint tempore Jarcd ad exercendas foedas libidines

,

Scalia fa-

Etenim, fitaleqvid commifllim fuiflet ab ange!is, neutiqvam id tanqvam memorabile Scriptura tacuiifet. Mofes autem diiertis verbis hoc tribuit non EgregorisfQii ^«ge/«,fed Q"*!!?^!! -— ''J3

cinoraperpetranda.

filiis

Dei

,

qvi veri Dei cultores habiti funt tempore primi mundi Gen.

6. V. 2. SimpHciter, inqvit Luth. Comment. Genef p. 8 5. verf. Filios Det vocatPatriarcharumjilios , ^vihus daia erat promijjiofemitiis benedidi&e^^ant.

vera Ecclefia.

Genef cap. 6 eo

Id :

qvod clarius

Dictinturfilii

Envs nati,qvoruminitio

ac fufius exponit David Rungius

Dei

religiofa

hc loco cives

vera

Com. in

EcclefiiC

ex pojleritate Seth

ittDmmpistas,fmplicitas

& integritasfuit. Deinde


LiBR

Henochi.

o

51

Delnde vero du8i admhatiom rerum mnndanarum , qvihus excetlebant Catnttxt commercia exercuerunt , donec tandcm con~ cum eii familiaritatem

patilatim

tradii mairimothii

^ & confufis familiis cx duplici Ecclefa

,

hypocritica

& veray

fa^la eji una , unuf^^ccetus , fedmoribuscorruptijjimis ^ qviprojcilo timorcDei impune Itbidinibns O' Tyrannide grajfatuffiut. Sed, inqvis, lxxii interpre-

tum Codices nonnulli legiint, af-^iAoi tx 9^^, uti notat Procopius. Sed pernon paucamm & recflarum mentium depravata huju5 loci lciftio obvium cxtititdecipulum. Eqvidcm Jugttjiinus lib. i ^.de CivDei cap. 2 3, hac prava le(ftionc aut primiim deceptus aut valde confirperain, Narti

matus hybridos iUos foetiis j Gigantes

fc.

ex Angelis malis &: mulieribus

procreatos dccuit , atqve fic praviErententioe &c erroris fe etiam participem reddidit ^ qvi complures Patres effafcinavit. Verba ejus did:6 loco fic

fbnant : Veriim movet qvofdam, qvbd cx

illii,

musefenatos.

Etpoftsa: Ci:m ennn pr,mi\fim

DeifiHas hominiun

,

qvia honxfunt ,fttmpferunt

lihi

v.oflri

cjjet

,

,fcd

qvod videmcs Jngcli

uxorcs ex omntbjis

,

qvas ele-

Et Septuagtnta qvidcm Jnterpretes <^ angelos Dei dixernnt

gerant.

&

ex GigantcsJm-

qvi dicl:ifunt angeh Dei,

mulieribas, qv.is amaveriini, non qvaji kotntnis:cncyis

tfios

,

6*

Dei qvod qvidetn non omnes Codices habent nam qvidam nifi, filios Dei, non habcm. QviB vera led:io eft , &: primigenio Hebrasorum voluminuni textuiconveniens. Vitiatam autem Scimpuram Tuille lxxii VerfToncm Gra?cam Hicrony lu Jngnfiini x\dj ipfe Hieronymus Prajfat. filios

:

:

&

in Paralip. ad Chromatium teftatur his vcrbis

Septuaginta Interpretum

,

:

S/,

inqvit, pura efet Editio

qvalis ab tUis in lucem editafuit jfuperfiue

me ro-

Latinam tramferrem, Extabant etiamillo faeculodiverforum emendatorum biblicorum Graeca exemplaria, puta , Origcnis Luciani Martyris Hefychii ipfius Hieronymi , int qvibus dercribendis facile error incuria exfcribentis jx)tuit accidere. Ceterum mentem ^//^-'//?/wJ inhoc Gcnefeos lccoqvodipedlat, hanc cfte exiftimamus ,qA'6d qvidam Codicesutramqj lediionem habuerint, ot/yiAoi y^ Co\ rS Ši5 ; cujus tamcn prima dicStio nonnullis Codicibus intorta eft , una cum particula copulativa , uti opinari licct , ab audaci cu-

gares

,

ut

Hcbraica volumina

,

tibi in

lingvam.

,

jufdamcalamo,qvihuncerrorem,denefaria

cum feqviore fexu

.

&

Egregororttm feu angelorum

corruptje xtatis antediluvianÂť confvetudine atqve

indenatahybridafobole, partimangelica, partim humana , vanasjudKorumfabulasfeqvunis, irabibit. Eqvidem Judsei primiim qvideni heic


;

EXERCITATIO

52

I

DE

heic csecutiverunt, in periculofi erroris foveam praecipitati , fed non foli j Chriftianos mox Dod-ores tanqvam fui feqvaces errones in mutuum

difcrimen adduxerunt. Rabbinicae autem Synagogae hanc

fuiffe

opi-

nionem , adeoqve Scriptum , qvod fplendidum Sandi Patriarchae Hemcbt nomenmentitur, hypoboiimaeum foetum efte Rabbini ahcujusvel plurium de facili iiis

ejus

ci

conftabit , qvi intrajudaicas Synagogae adytaadmif-

monumenta &c

Perufchica Scripta diligenter evolverit.

Grande robur huic fententise accedit e loco , qvem invenimus in Commentario Rahhi Schelomoh larchi/mcap. i^.Num.^. 94. cujushaec funt verba

Hannephilim (Gigantes) funt Jnachim de iisdecidertmt tempore Enofcht.

fiiiis

Samchafai

& Vftd

,

qri e cce-

Huicjungatur lonathan ParaphajiesChal-

inverf. 4. Gen.(5i.qvi,referente Drufio, Gigantes angelos fuiflTc opinatur , qvos a cadendo T^ephilim dicStos putat, qvod vidshcct e ccelo desiderint. Samohafai 3 inqvit, Azael ceciderum ca^isc^erant interraitt deiis

&

diebtis iHis.

Ecce duo in primis JngeJi numerantur , qvos Jud^i fabulantur conefle prima atate ante dikivium, qvando genus hominum coeptum eft mukiplicari. Qyo facStum eft, ut uD^^T^JH hoc eftj Gigantes ifti primi faecuH homines,qvi non minus inufitatacorporis vaftitate , qvam virium indomito robore formidandi extiterant^ judici6 qvorundam Magiftrorum Judaicorum,hos Angelos Patres habuerint. Hebrijeorumaliimemorant, ut tradit R. ,Aqvila in Hahdala , Sc in Medras Ruth, Aza Azael e coeio delapfos cum filiabus perditi ac nufvetudine feminei fexfis ufos

^

merofi faeculi confveviflfe, indeq^ Gigantes natos placuit Com. cap. 6.

effe,

qva Ie(5lio

Uercero

Gen. v. 2 Drnftus Not. ad Sulpicium tertium Angelum e libr. lochafin addit, nempe, Uachafaehm, qvi narratur rem habuiffe cum uxore Chami fub diluvii tempus: unde natus fit ^ihon. Et relamm accepimus in Libro pervetufto Hazoar , diAos Angelos , qvos filiQS Dei au<5lor libri vocat , confvetudine ufos Naamae {broris TubalCain , ex ca genuille daemones , qvos Sedim appellant,& fpiritus malos , qvi nunc in mundo. R. Eliezer in Pirke cap. 22. ^.49.50. edit. Vorft. idem confirmat his verbis

:

.

,

Rabhidicit; VidcrumAngeli,qvicxciderttnt(ccelo, loco fito


LiBRo Henochi. fuofan^o

,fil'tas

Caini ambulantes iu nuditate carnif

Jiarfcortorum , atqve vagatifunt

poft iUas

,

5J

&fucdntes ocules fuos tnat^^fuwpferunt ex iHii uxores ,prout ,

VideruntfiliiDeifiliashominum. R.JofvaJilmKarchaait-.An' gehftmt ignisfiamniarum ,juxta illud Qyifacit tninifirosfuos ignemfiammantem^ Venit autem ex coitu ignis in carnem (yfangvinem , neqve combujfit cor^ dicitur:

:

piis.

Sed tempore illo, qvo cectderunt

ra eorumfada ris

,

efi

ficut dicitur

inftar

bominum

Induit caro

:

,

e coelo

kcofandttatisfud, robur atqvefiatu-

& vcfitmentum cornmfuit ramentum pulve^

mea vermes

,

& ramentapulveris.

Hac

Eliezer.

Qvamvis autem adeo inficeta fint hajc Rabbinicarum opinionum potuerint 6c commenta, ut fand:iores mentes ab iis merito abhorrere dcbuerint finiftro veritatis fato contigit , ut complurcs San(5toRim Patrum philtro rccutitae hujus Fabulae fint efFafcinati. Veluti vero unius

&

:

Palaeftinasfinibus contineri hautpotuit luxurians error , fcdinGrasciam, Latinm ahasq; regiones , noxias fuaspropagineslatiiisdifFudit: ita non uni tantiim Patiaim faeculo nocuit, verum pluribus eruditorum aetatibus fiae

:

cum labentibus annis crevit eundo a primis

nafcenris Eccle-

temporum ecclefiafticos ipforum teftimoniis promptum erit doce-

Chriflianx antiftitibus ad fubfeqAxntium

DoAores. Id qvod propriis re , ubi prius geminamjudasorum, qvi Grsecc fcripferunt,au6l:oritatem attulerimusj qvae haut exiguam propagando monftrofo errori anfam

qvondam fiibminiftraverat. de Gigantibus fic fcribit Viderunt Angeli Dei filias homimimy Qyodalii fibi exommbus, qvas elegerant, Philofopbi Genios , Mo(ksfo!et vocare Angclos. Hifunt anim^ volttantcsper Philo lib.

:

qvodelfcntpulcbrx, &accepcrunt

aerem.

T^cefl

Antiq. c. 4

:

,

qvod qvisqvvm hoc fabuloftim exifiimet,

Multi Angeli

ram infolentem

,

Dei cum mulieribm

(rfdiicta rohoris omvcjus acfas

cinora non abfimilia his

,

qvÂŁ de Gigantibus

Jofephus lihToi,

covgrejjiprogeniemprocreavc'

Gr/eci

contemncmem ^ qvortimfamemorant , pofieritati fiint

tradita,

Oftcndimusprimos fontes hujusFabuIae demixta generatione , Ju-r non illimes ,nec limpidis aqvis nitcntes nunc turbidos cx iis in Patrum Scripta dedudos rivos , atqve exinde in noftri faeculi monumcnta lutulentos derivatos vanitatum canales , Dco juvante , oftenfuri. Ceterum, veluti in multis aliis male geftis JudÂŤi daeos fuiftc, fed

:

E

DT^


EXERCTTATIO

34

ni«3 an^

annt:;j ninj^n

I

ni*n^

DE a^^n n^» nipD nt«

Dereliqverunt fontcm aqvarmn viventitiw

3

foderumfibi cijiernas

qvx non cominent aqvas Jerem. 2,

V. 1 3

:

pari conatu

, j

ci(}crnas confradus

,

i^

TO'' t^i? yi/i^

','Cy^'n

fcd valde infelici heic miflis Fontibus Ifraelis vivis,

qvos primigenius facrorum A^oluminum textus oftendit , ciftcrnas clarae fabularum plenas elegerunt imbiberunt , aliifqve vacuas imbibendas propinarunt. Neqve primoribus tantiim labris pitiilando id egerunt, fed plen6 , imo mutu6 qvafi gutture hunc coecutientis Synagogse errorem haufifTe videntur Chriftianas Ecclefiae Do6tores. Qyos adi Pamelitnn TertuUlani Interpretem, fi in numerato habere difcupias qvi recitatunis Paradoxa ejufdem cum fiio antidoto , fic eos recenfet , ut TertuUiano flio primum in ifta clafle locum aflignet. Utconfirmet primum Paradoxon TertiiUiam de Angelis defertoribus, qvi duxerunt filias hominum , ex eo citat hos Tomos, Libros, ha?c Capita. Tom. 2. lib.de Idolol. c. 2. n.47. Libr. de Habitu muliebri c. 2.n. 17. Ub.de CultuFemin.c. 10. n. 56.&:lib. deVelandis Virgin. c. 7. n. 52. Tom. 3.1ib. ^.adverf Marc.c.18. n.291. Hunctamenexcufat, qvod nec fit primus, nec poftremus hujus Paradoxi Aud:or. Nam ante eum hoc erroneum dogma profeminarunt 'JofephuSj Jujlinus Martyr Apol. utraqve , Athenagorus in Apol. Clemens Alexandrinus libro 3;. f,

&

veritatis

&

:

&

Stromat.'' Poft

eum Ladantihs lib. 2. Inilit. divin.c. 1 5

.

S.

Cypianm lib.de

&

&

Habitu Virg. num. 54. Eufebius libro 5. Evang. Praspar. Method. Serm. de Refurre<9:. Omifit a. Pamehusy cetera induftrius , Ireiimm, Ambrof. Arnoh^SulpiciumiScc. Nobis fiiflPecerit bina faitem utriufq^

Difcipl.

nationis teftimonia allegare

,

8>c

a Latinis ad Graecos gradatim afcen-

dere.

i.Hift.Sacraepag. 8. Franek. 1607. opera

Sulpicius Severus lib.

editae ha:c narrat

:

qvibus coelumfedes erat

,

Jpeciofarumforma virginum capti

appetierum : ac naturafuiC originif^ degeneres,

coh eranty ferentes

,

Drtt/?i

Qv£tempe(iate ciimjam humanumgenus abundarety angeli, ,

iHicitas cupiditates

relid:is Superioribus,

qvorumin-

matrimoniisfe mortahbus mifcuerunt, Hipaulatim mores noxios con^

humanam corrupereprogeniem , ex qvorum coitu

Gigantes

cumuYyCumdiverftt inierfenaturxpermixtio monjiragigneret,

editi

efe di-

La^miusdQ ori-


LiBRo Henochi.

3J Lugdun. i^^i.hancCamerinam ceterisoperofiusmovet: Cumnumerus homimim coÂŁpi(fct imnfcere ^proviorlgine erroris dens Detis

,

cap. 15. edit.

lib. 2.

nejraudtbusfitis diabolus

ab

3 ciii

initio

tcrnt dederatpotejlatcm

,

vel

conumpcret, vel dijpergcret homincs, qvos in exordwfecerat, mifitangelos ad tutclamcultnmj^generisbumdm qvibiis qvialiberum arbitrium eratdatum jprx:

ccpit

ante omma^nc

nitatcm

terr.t

contagione maculati,fubflantix

ifcilicet id cos faccrcprohibuit

rarenonpoffent.

,

coclcfits

amitterent dig-

qvodfciebat ejfefa^luros ^ ut veniamjpe-

Itaqve tlloscum hominibus commorawcs dominator tUe tCrrx

fallactfftmusy confvcttidine ipsapaulaiim

ad

vitiapellexiti

^ muherum congreffi-

bus inqvinavit. Ttim inca:lum ob peccata qvtbusfe immerferant, iion reccptiiCecideriwt in terram

:

ftc cos diabolns

ex angelis Dcifuos

fecit fatellites ac

mini-

Jhos\ QvJ autcmfnnt ex his procrcaii, qvia neqve angcli neqve hominesfuerunt, fedmediam qvandam naturamgerentes , nonftint ad inferos recepti,ficut in cce-

lumparentes corum. Ita duogenera dmontimfa^aftim, unum ccelejle,alterum autores qvorum , malortim , qvxgeruntur Haec Litinomm Patnim eximiumpar: nunc

terrcmtm. Hifunt immtindijjirittis idemDiaboUiseliprinceps.

,

:

pari fide ac induftria binos c Gra'cis Parribus teftesatUlucemus. Clemens

McxandrinusStrom. lib. v.cdit. Hcinr. Lugd. 161 5. p.401 Oflendimus autem inprtmo Strouuuc, GriUortim Phihjo^lm dici fttrcs , qvt a Mofe h' Prophc' tis prxcipua dogmata nongvate acccperuvt, (^vbus illitd qvoqve adjecimus , qvbd :

Angeliilli qvibusfupernafoisohigevat, delapfi advoluptates

enunciarunt

,

arcana mulieribus f^j^qvxcanqve ad corum vencrunt cognitioncm, cum alti celarent angcli, velpotiiis rcfervarcnt in advcmtiw Domini. lllinc profluxit do^rinaprovidentiie

,

^fublimium

culum magnd&excelsd animo contemnei c vincere.

Jam verb Angeli

Idem Strom. lib.

rcrtim revclatio.

Contineniia cfipecumam dcjftce)

ejufd. ed.

,

e

os

,

5.

pag.

3

29.

voltiptatemypojJc(!Jonem,Jpcda-

comincre

,

ratione

qvxfunt mala

qvoqve qvidam cum fuijfem incontmentes , vidi cu-

pidttate huc e coclo defcendernnt.

Libri Henochiei fama tam late olim patuit pervenerit^ qvi veritati coelefti

qvondam

,

fe

,

oppofuenmt.

contra qvem o(5to Libros

ut ad paganos

Qyo fa(Stum

ixiTl^Gz Origcncs

,

qvoqve

ut Celfus qvi religionem ,

Chriftianam oppugnandam fufccpit , cjus teftimonio fua mendacia tueri allaborarit, ad Angelorum delicla 3c pcenas provocans. Hunc di-

^

vinceveritatishoftem italoqventem introducit Origenes

euiidem pag. 448

,

edit.

Genebr.

Parif. 1 61 9,

E

X

lib. 5.

contra

Ceterum verba Celft , fic fe


ExercitatioIde

^6 fc

habent

videri vere

Angclum.

dicem yinpromptu

venijfe

Ajunt

ria.

Omittamus ea, qvlhus Maglficr eorumpotejl coarguiffinamuf^ eum Ispriimfj^^ venit &foluSy an etiam alnpriores. Stfolum

:

emm o'

efl

qvb arguantur mendacii loqvcntes fjbiipfis contra-

,

aliosfape venife, interdum fexaginta fimul

ta, eofqve malitia corruptos,

obid muI6tatos

aiit

feptuagin-

efle vinculis fubterra-

unde promanare fontes calidos , videlicet ex Worum lacrymis.

Celfum reOrigems, his verbis utitur di<5lo loco : Qyi Juddiorum literas pro fabulishabet (Appelles Hsereticus) docens , qvodfolusjefus ad homines miffus fn i multo minhs admitteret qvtc Celfus adduiit ex Libro Enochi mn intelneis

:

fiitatiirus

Nos igitur nemo mendacii coarguet, ut docentcs interfe pugnantiaj qvodfo'

le^o.

lus venerit Servator

mjler

& qvod

,

bk valdc confuse calumniator

'

alti

multifxpe venerint mmcii.

Qvanqvam

de Angelis miflis ad honjines ,«? qvi obfcure inaudivit mfcio qvid e literis Enochi , qvas nec legife viditur , necfcire, qvbd non magnafit earum au(ftoritas in Ecclefiis : unde fortaffts illudfumptum efl fexagenos -^ feptuagenos defcendillej eofqj malos redditos. HiCc Origems alter Graecorum teflis , qvem fimul ad partes vocatum iri nos recepimus. Vis6 hoc Ioc6, commodum nobis in mentem venit illius injuriae > qva nonnulli Origenem afficiunt, dum hanc erroneam opinionem Origeni afcribunt, qvi adverfario ejus dcbetur. Etenim Origenes non angelos (edfiUos Dei nominat , neqve depravato Mofis loco, qvod ex Auguftino monitum efl:, fuum calculum apponit, fubjungens: Sed interpretemur ejus di^um candidms , qvtppe qvividemusy qvodtlie loqvitur in hac difqvijitione

,

,

von

vidit fcriptum in Genefi:

qvbd

ejfent

pulchra

,

deinde rurfus comminifcens

tunqve

legtt, ftve tnter

qvi fexageni

Viderimt

filii

Dei filiashominum, Et mox

acceperuntqve fihi uxoresfeledas ex omnihus»

& confundens

,

qv.-e

iindecunqve audivit

:

Scripturasfacrasa Chriflianis recepta ,five non

feptuageniq^defcendebant punire vinculis

aut ibi"

, ,

ait

ths

fiibterraneis:<?^-

ex Enochi au(5toritate, non tamen eum nominans. Hoec Origenes, Nuncporro exoccafione hujusMofaici Iocire6te ac fontibus con-

ditifj ttt

&

venienter expofiti ab Origene , fic fcaevo glofTematiJudaizantium Intcrpretum oppofiti , etiam ad aliorum Patrum finceras mentes purafqve

manusin confervandaveri fenfus

integritate ac puritate fontis melle

S)C

favis dulcius Qvijfuit illimisy nitidis argenteus

Ut

illud Ovidii Nafonis

Poet«

undh.

elegantiflimi e libro

Metamorphofl lim-


LiBRo Henochi. limpido fto

fontiaccommodemus, qviefonte

illi

57 falutis

pnmiim fcaturiensin vrtam ceternam {aLit,Joh. 4.

Servatore Chri-

14,

divina veritatis ftudi6 invero interpretamento niveumadjecit calculum, fed

Chryfoflomus Judaicas fabulas perofus ac

cenfus

non modo

pravo nigrum

prsefigit theta his verbis ufus

pag.247.

Ducaeanae Parif. 162 1

edit.

T' a,vu^u7ruv

,

8X(3i$rv A:^(v

r

r-oi

(ix^

tmSw,

K, oivX7ii4^oti

,

iKa^ov

TKf fjLv^^KoyloL^ 'wKfiuc-t

r ocKvi^vouu

xscs^iX^v TDcV xKsoigmTi (p^ctAijf rvKfA.cofft

^

,

txiP.oTi

"ywJcuKooi

\7n

Si^ow^g twj

^

,

71

Tmcm

r,y.Si/;

t

i^iiwav

T Lp 7rci>)-

twc^' oIvtuv Ajj/O-

xyic7Ty,v ^aj^

,

» 'rB%* dv^^eoTiwv t^ib ^^vi^

K«(

V

ttocv^ C^^fyifjtiym. K«< Trtw-

Mx^euf r y,fxin^v

r^T^iY.yi^^JC^.

m i^iAi^ouTr^

r^^i^S^flv,

TroKriV

oiTBTnoc*

^Kaff<^)^fxxcAtelvx i^^fyifiivoi^;

ttx,

©£»

t- oin^£/c-x.i7?.ug (c

T^ y^xiprig

Kiyeiv. ^xtrj ijouV

,

Genef.c.v.

i. in

t» ©evTctV '^yx.ii^g

i/o;

Kcn y^ xvayKcucv TBvrn t^ ^co^cv

«ot^ Kiyeiv

ovTb)

A&)v. TjVTBUf

«V/v

Homil.xxi

'Uovng 3

ei^y^fxivaiv ffK^poig KOiJc^T^C^^cufxtv , 'i'volfxr,^lv

iiit:^^'fXfXivct)v.

7BK jLt^ eiTreiv fA,ivcov

ctt kxXo(J{

:

,

wfE f**;

x^ ,

-^

oll^x

Trf WTBv ^u^o cr«|<:i£'Tft)OTev

,

otTrKcog

louirm X6-

<n^ ;r«

«Tj*-

«,^Ao»

©e?'3rO^>*^<^'3'^^''' xv^^coTTOi fv{o j^iynKyjJyaztv vol QiS ap)iKoi 5 ^ixfJLcag l ViAemesYAii Deiflushoniinum, qvbdptikhrx epntjuwpferumfibi tixores ex omjibusy qvus elegerant. Singulas didorum didiones diligemer confideremtts, ne qvidinprofundo latens nos prMcreat. '?{rcefum enim efiprobl hunc locttmfcrU" tari ut evertamus fabuUs cornm^qvi omnia tnconfiderate expmunt. Etprinmm qvidem dicenda ea, qvx dicere audem monflrata eorumy qvx ab illis dtcuntur, ;/o(

,

,

,

^

abfureUtate,rer«5 qvoqve Scripturxfenfns ve(lrx ca) pliciter&factre auresprxbcatis.

Blafphema

itati

apertendus

loqvcntibus

,

e(l, nefim0'adverfimcapifa

Dicunt cnim , qvod non de hominibus hoc di^umfu ,fcd dc Angelis hos enim Filios Dei appellavit. Scd vcrb , primum ojlendant , ubi Angeli ftnt appellati Filii Dei f fedhoc monjlrare ncutiqvam pojfunt. Homines qvidem Fiiii Dei didifunt Angeli autem neqvaqvatn. Ecce qvam gravi

ftia loqvi audentibus. :

,

oratione

magnus

Ecclefiae Conftantinopolitanae Do<5tor Chryfdjtomus

fedu^Vorum Interpretum opiniones longo ufu inveteratas de Angelo-

rum e coelis lapdi ac ineptis cum feqviore fexu hymenseis refutandas qvondam fu{ceperat,dum Fabidas eas yocatjabfurda., imo blajphema continentes, dum fingulanim di<3:ionum follerti feratinio viam fibi aperire ftudet ad veri"

fenfiis

Hoc tamen ftudiofum

inveftigationem ac necellariam defenfionem,

Chrvfojiomi fcrutinium tantiim abeft,

|)un6batulerit, utpotius

ditisfitvocatum*

utonmium

tanqvam male tornatum fub incudem ab eruCelcE j


:

EXERCITATIO

38 Celeberrimus

ad lib.

ille

I

DE

Hebraicarum Literarum Hermes Drttfms , Not. 2 4. Clnyfojlommn^ ejufqy e f ludium fic oppugna-

I . Sulpicii p. 2 3 ,

Angeli qvibus ccelum fedes

re aggreditur.

erat, Scc. qvasfupra

allegavimus. Hitjtis,m(i\ityfemevjix i^ienim cx He[;nc/VJorephus {^ Philo:

fx Grxcis]u[imus , Tatianus , Procius, Athanagoras ex Lativis Tertullianus , Lad:antius , /j/c fiofler. Cofitra cain qviiiqve argumemaprofcYumuYy qvn 'riunc , utpotero , rejiuaho ; non qvld itafentiam ,fed ut ojlendam , in talibtts :

Argimentis

,fi ritl

expenddntur ,paruinfoliditatis ejfe. Primian argumentum eft

Chryfoftomi Homil. zz. inGenefin^

Homines

filii

Dei dicuntur,

Hoc perjpiculfalfum esl. "ISljm Angelific dicuntiir Joh 1,6. Cent. i.c iz. Strigilis certe dentata magis, qvam ut a Dru^

angeli nunqvaui.

Vidc Mijcell. fiani

calami crena Homiliis Chryfojlotm ligatur, qvaemollioreflecon-

fVevit.

Conftantinopolitanum Epifcopum benignius tradavit SIXTIdifcipulus genuinus Driifu, noftrorum olim ChaldaiconuTi fidus Mercurfus, qvod graftudiorum Rabbinicorum

"

&

NUS AMAMA,

&

Antibarbari editi Ambft el. 1 61 8, qvse ti agnofcimus. Etenim p. 3 90. Drufius paucis lineis propofuit ac San6to viro oppofliit, ampliori A^erbo-

lum circuitu ait,

diducit , e qvibus hxc adducenda duximus : Chyfojiomus, Utinam qvoqve tam recle ^folidh , 6^ recie negat,

negat hic de Angehs agi

fentemiam illamimpugnajjet ! Et hic vide , qvamam fnijirationem ei atttilerit minus accurata Verfio. Mox recitatis nonnullis verbis e Chryfoftomi Homilia,

qvae a nobis

catus eji

,

ne^^

modo funt allata , fubjungit

filius

Dei.

Sed clarus

Job. 2.1. Etvenenmt CDTt^.^rl

:

Angelus neqvaqvamfilius VO'

& omni exceptione major locus eft '^JB

Fi/ÂťDe?,^c.

Qyidheic fa(ft6 opus erit ? animus ancipiti cogitatione diftraftus, ad premenda Magiftri veftigia invitat , innocentiam itidem Chryfojiomi vix indefenfam , nedum defertam patitur. Malim igitur audire pacis inter utramqve partem feqvefter , qvani magnorum nominum infe<5lator cum utrinqve litetur veritati. Qvod dum oftendo, Le6tores F A V Er

TE ANIMIS!

T

i?

Subtilem illumhallucinantis rationis Epanortheten.>4ny?o^e/eÂť? inflib^ fidium vocemus. hiyoo '^ inqvit , civlAKet^^ tlw rS oamf vi^ rS dxjrS, jx^ jsjuuDic&


LiBRo Henochi. Dico autem opponl

eam

,

tjva efl ejiifdem de

eodem

,

39

mn xqvkoc)

modt, qviidefinivhnus adverfitsfophijiicas molejlias

& cefcra ejuf^

,

de Interp. Tra(5l:. 5. Qvis autem, civoefo, ell,

lib.

cap.(j. pag. 59. edit. Parif. Gutliel. Dti

VaK\6i 9

cui vel unciola rationis luppetit, qvi

non animadvertit eile

.

ANTIKEIMENA

~%

ol AfytXoi iiJccjj,ui

o'/AfyiAQicAiAy,^r,aKV Uol

oiiKy,%-

CKV VCi 0c?.

©£?.

, cum altenim honun PronunciatonuTi (ita Varro , ita Cicero vocatEnunciationes)affirmet, alterum neget,nemonon concludet, altenun tnntiim vcrum, altenun omnino hilfum d\c , juxta Arijlotelcw in

SEd vero

Hypocategor.fubfinem cap. 10. part. ^.p. 55. funt A'erba ilfi c)^n uoxm tcvtwv «|; a,v ii^>:sG\' , 're ;

vJ.<5C (ftf ftvfltf ,

oppovmitur

ceu wc Kac^(px(nc

y^ ^vTTipotCif

m ajjirnuitio ij^ncgatio

^

a; .'ix«3

propyitim

cH

edit. citatac, cuiusbc-ec '^n^c>\'

oc:'.

ci-'.T(''v

aA>;9-:ir

QvamobrCW hisfoUs

»5

^V.f

,fempcr altcrtwi eorum virtim

Adliibeamus iam Heraclium lapidem , qvem lupra nobis flibminiftravit emendator vagorum difcurfuum Stagirita , binis hisAxiomatibus,qvomodoStoici voc.intEnunciationes:mox clare patebit, nullum horum adulterinum aut falfum ellc. Chryfojlomtis magna contentione docet contra fabularum amafios de ti<5tisAngeIorum&:formofarum feminarumnuptiis.aclibcris, qvod Jngelt Dei inBibliisnon atitfalfim

ejjc.

id qvod verum eft dc Bibliis Graecis Septuaginta Interpretum qvibus ulus fuerat Chryfojhmus fuo aevo , &: qvidem tali excmplari , cujus Verdis fecundus ca]). 6. Genef. nullam labem fenferat. Nam in loco Job. i v. 6, q^^em pro llia fententia citat Drifitis in antiqVis LXXInterp. exemplaribus,qvibus GroecaEcclefia familiarius utebatur,oIim difertis verbisperfcriptum extabat o'/Afyihoi r? 9^?,/^/7ge// Deiy Yocati fint Filii Dci

:

,

.

:

non ol

ucl

r3 S^c?

,

Filii

Dei.

fertaeftBibliis I^//<rW/ redoi'ifo)T?9^«.

,

Sed

regeris;,

Veriio

LXXII

non legit di6t6JobiVerfu

Refpondebit

ipfe Drufius

pro Chryfojlomo exfuisVetedicet G; xca Ec,

iiim Gr^corum Interpretum Fragmentis in '^ohum clefia legtt

:

o\ etf-^Koi

t^^?,

&

Interp. qvae in-

c. i. 0('«.fjfAo/ t»^^?',

&

qvidem cum momto , qvod

:

t?

^^adjedum ftt


ExercitatioIde

46 Jit 24^n.eA<r{c^;

hvia , cum Diabolus ettamfuos avgdos haheat, qvi nufqvam vo-

cantur (inqvit)

Filii

D^

,

,

,

oi uol

rS 9*», admittunt

,

e

qvibus Editores

Hanc le<ftionem Chryfojio^ & inde ortam ejus i^TrB^paa-tv porro confirmavit Druftus Comment. in

Bibliorum mi,

Sed Scholia Grsecorum Interpre-

qvodfciam.

tum jtefte Drufw ledionem

Job. in qvo verbis

bonos.

:

ipfi

(acro textui hsec inferuenmt.

LXX Seniorum antiqvam Le(5tionem allegat,& qvidem his

LXX. ol o!,!ythot t7 ^s^, angeli Dei.

Sic loqA'endo innuuntangelos

Nam etiam Satanas fijos angelos habet

perniciofi. Hic locus,ait^aperte

refellit

,

qvi fiantangeli mali

&

CbryfoJiomum,qvi negat Angelos ufpiam

Sed tantum abeft , ut hic locus refellat Chryfojlomum , ut

rocarifilios Dei.

potius abfolvat eum a culpa

falfitatis

,

cujus infimulatur a Drufo.

Qvod

enim Biblia Grseca non tantiim hoc loco , fed etiam aliis , qvos afFerre facile fuerit, conftanter oftendiflent voces, ol uol t? 9^», herbam Drufio fi

&

tAmamA porre6turus fuifletC/jr^yo^ojnMSjgrande veteris Ecclefia? colume. At ver6,cum Groeca tranflatio, qvam manu diurna ac no6luma versarat B.Pater,qvaeifta aetate familiaris fuerat Ecclefiae, Angelorum Dei apertamfaciat mentionem, tefte ipso Drufio , falfitatis nec reus nec damnas cenfendus erit nihil enim alienum a veritate dixit , qvse ipfi patefa<51:a fuerat in divinis monumentis iftius fseculi. Imo aliter docere non potuit , aut retundere fabularum fabros , qvam popofcerat Auditonim ratio. Qyippe id urfit neceflitas lacri coetus, qvem publica voce informavit, qvemqve penetrante ac percellente fvadi revocare ftuduit ado:

Phtlajirio credendum fit , qvi veritatis tribunali te, fi ftisjamnunc fiftenduserir. Hac enim hserefi qvia multorum auditorum animos aut duduro infecStos dubioprocul noverat, autbreviinficiendos fagaci mente praeviderat vigilantiflimus animarum Afiaticanim Archiepifcopus antidotum nec nitius nec efficacius huic veneno five expellendo five pr^cavendo adhibere potuit alexipharmac6 fancSti Spirinis , qvod divinae Scripturae Gr££canic6 idiomate perfcriptae , auditorum manibus teri confvetae fubminiftrarunt. Qvod fi enim aliud Bibhorum genus ufurpaflet, qvamqvo Ecclefia Grseca (use vigilantias

<5trina hseretica

:

&

commiflTa ufa fuerat , ardorem veritatis in tantoe multitudinis , qva cir-

cumqvaqve cingebatur plusqvam Pythagoras olim densa auditomm caterva, animis accenftim potius exftinxiflet,qvam excitafl^et. Eqvidem populus belua multonuTi capitum facili fuae fpontis mptu abripitur in ,

crro-


:

LibroHenochi.

41

crrorum avia , fine praevia docentis voce qvae fi inaufpicato acceflerit, immane qvantum Ecclefiam turbet. Ne igitur hoc incommodi feqveretur commodam Homiliaftaeoperam , commodiim ad retellendos crrores &c confirmandam veritatem adhibuit iUud Graecum facrarum :

literarum

volumen, inqvo exprefse pcrrcriptum extabat ,

«."j^Acvt?

©??,&: cuijam afibevcrat Graecorum Eccleiia,tefte Drufio in citatis

modo

Fragmentis Vetenim Interprenim Groecorum.Exemplacautioris modi in docendo de non turbanda Ecclefla obvia habuit vir pius in fcriptis Evangeliftarum &; ApoftoIorumallegantiumVeterisT. di<St:a ad confirmandam t^ v-ytouvivrwv hiym xJcz^mvTruxnv. E multis unicum hac vice afFerendum duximus, fed facile princeps ac primum , ne opinione celeriiis in majorcm excrelcat molem noftrum qvam aut Le(5toris patientia, aut emptoriscnmicna fcrat. Sandlus Lucas indivinaStephani Apologiadcfcripta capite^. A(5t. Apoftolicorum tradit>J'.i4./c/'r«<?g//;^rf^r/;z^vcanimasoriundasparentc Jacobo cum eodem venifTe in jtg}'ptum, cum tnmen Exodi i,/\..feptuagmta tantum memorennu'. Sed Lucas feqvutus eft Verlionem Graecam LXXII Intcrpretum , qva: auget numenun , ne nafcentis Ecclcfios fcrvorem in Chriftiana Do(5lrina ampleftenda impedirct. Hoc enim Bibliorum genus fubinitium plantatoe Eccleiias fuit inufu. Veluti autem haec ApoftolicaEcclefTarecens naLa non erat turbanda ita auditorium fuum Chryfoftomus novitatc qvadam infveta lapienter non cenfiiit perturbandam. Verbo dicamus: vere fcripfit dixit Chryfoflmus qvando convenienter fuis &auditorum Bibliis Grarcis fcribere &;loqvi aggreflus eft qva; tamen N. T. 2l.x??i;^y,v non fcmper feqvitur. dixit Druftum vero tA>rawaw qvod f|:)e(Il:at ; uterqve etiam vera

IRENICUM,

:

&

&

:

&

&

&

Nam veluti ambo

Hebraicarum literarum Profeflorcs laudatifTimi in Acadcmia Franeqvcrana qvondam fuerant pari Hebraicae Profeflionis jure aflidui interpretes extiterant Hebraiconun Voluminum , id qvod teftantur Scripta erudita ab utroqve cdita. Qyaproptcr ii Hebraeorum Codices cumipfis evolvamus, vix dubitarc licer, qvin eorum aiTertio fit veritati confona. Eqvidcm vere qvidem a Druj/oaflEirmatur,qv6dJobi i,5. in Hebraico textu extcnt IID^rlTt^n "^-33 fcripiit.

:

FilnDci.

Qyia vcro Graeca antiqva Verfio legebat,

0/ ocfy:}^ci

rS Gi?

hunc locum

Chriftianis Do(floribus occafio fubminiftrata ruit interpretandi

F


:

ExercitatioIde

^a locum

Idem

de fandis AngeUi.

Sixtinus

Amama exjcb.

ii, i.

efto judicium

de illis locis, qvos allegat

& xxxviii, 7. E di6tis igiair efficitur,

utrinqve veritati litatum fuifle, adeoqve litem effe compofitam. Id qvod ad oculum cuivis de perfacili patebit , qvi vel umbellam tantum Oppofitionis , qvae Kar dKy,^ic(A> fic ditta eft , emiflTitid oculo obfervarit. Namut Lydium Ariftotelis lapidem admoveamus probandae adulterimce contrarietati

animadvertimus non

,

veram Oppofitionem

,

elTe

tWtx

fed, ut fpecialius loqvamur

tantum apparentem. Stet ergo fententia non

,

<mr?/ y^ tS oa/n^

Contradi6tionem

elfe

ANTIKEIMENA ,JV.

DRUSII & AMAMi^:

CHRYSOSTOMI Negationem:

Affirmationem tAngdi appeJlatifum

tAngeli neuti^jvam didi funt

Filii

Dei

Filii

in Hehraii Bihliis,

ID QjyOD

in

Dei

GrMk Bihliis,

ERAT DEMONSTRANDUM.

/^Hryfofiomo averfanti illicitas

& plane enormes taedas coeleftium crea-

C^ turarum & terreftrium virginum manus auxiliatriccs porrigit Theodoretus Qyjeft. in Genefin XLVII: Qvosnam Mofes vocavit filios Dei? pag. ^S.edit. Lutet.Anno iiS^i. QvulMnirKiYitj nimhjlupidi& Angelos ejfe , putantesfuxforfan intemperaniittpatrociAngeTos ejnjdem criminis reos tenerent. Oportehat autem

Jiolidi exiflimarunt eos

iiiumfe habituros ,fi

on permanebit SpiritUS meilS in hominibus illis in setcrnum , qvia carnes funt. Erunt autem dies illorum centum viginti anni & inde perlpicere naturam incorpoream carnes non habere , neqve Angelos vitam habere tempore definitam: immortales enim creati funt. Etpoftea pag. 48. ineadem eosaudiiJfeDeumomnium

tta

dicentem:]<^

:

Qvaeftione : Hi qvi ex Sethgenus duxerum

,

olim qvidem ut vlrtutumjiudiofi

vocahantur filiiDei, verknimpurarum mulierumpulchritudine capti confudemntfamiliiis alioqvi dijlin^as

,

^profru^u hmditario commune exitium rece-

feruttt.

Ecce


LibroHenochi.

45

Ecce reAa nos ducit Theodoretus ad Seciwdum Vititim , qvod fpedandiim proponit ociilisacutum cernentibus Scriptum diviniffimi Emchi nomen mentitum > utficcopede pn-etereamus aliorum Patrumvindiciasprohocloco, nimirum, Himuymi L. de Tradit. Hebr. in Gen.

&

Arcacap.4, veneProcopHGaZiCi yAwhrofti Lib. deNoe BedayH. Hrabani Matm, Haymonis &c, cum qvibus tranfigant alii, qvi dogmata tam notorias abfurditatis propofuerunt. Ex hoc Priim Vitio procul dubio patefcit , Juda:os primos tuilTe feminatores hujus inEpiphatiii

,

rabilis

eiufdem porro minuscautosconfitores extitiiTe Patrcs nonnullos Gtc-ecos pariter ac Latinos,qv6 Eccleiiae ager in fe bonus vitiatus eft. Qvoniam vero magno verborimi inanium apparatu faber hujus felicis lolii

,

eundem pronubum iilegitimi conjugii repraefenqvem antiqvijudaiccc Synagogae antiftites dcfonav.t confentaneum vero fuerit ejufdem Schola? dorniitantis alumnum ccecutientem fuifle, adulterinse nionet2e tat,

:

,

qvi Henocha?arum fid:.arum nugarum audaculus Magifter efTe geftiit. vitium,qv6 deformatur fubdititius foems Henochi,ab ipfo auiStore his vi vis coloribus depingiair Kcq vCv t* rt^vm u ^vv>;9^V7ig Ss^ TTvdjiyixTCi))! ii ox^'A£? TTv^^lxa^Tizvi:^ cJ5n '^ p^f JcaAjcsfoiv auTS<V , cn

SECUNDUM

:

»j

zoiTziiKriSig

dvruJv is^v 'Jtp '^ )yc.

'E^y,yi^a}v.

'H d(^i^ t^

yMa^(^

Thtiux^ Tmvr^ cIvtZv

,

(c

inv"^ TKTrv^^y.x^ i^iAy.hv-

tx(^y, ^tjUjAiy

Trv^fxa^ mvy,^

cJth '^

Ta /7V(5CV.c*5 ^ Ti^ctvjcov vi^uc^^x dJ\i{$Uv^, «cpatv/^ov^, ifXTnTpiovTTX, ii (W[X7nx?^ociQy^ y^ fi^z^.rvlqc d^n i^ yii'; , K, ^^cfxag TTCiiv^ ii fAv,^iv ic^-tcv^ Ji^^ccv^, )i -srOs^Vii^THov^, (c i^xvoi^p^,a>i\oc dcmZv^yy^ ::^cc(rf^oc{a. 7ro/vv^gt j^?

{(Trv^.

,

,

,

tfci'5

TTt TTv^y^xiff,

S^ csir ws^V

,

^

t^ olvijocaTtcov

yK,T' yiivouKc^v

,

OTi e^ cIvtjov i^i\y,-

Hcec fiib finem Fragmenti e Codice Henochi refidui totidem verbisinaugufto Ocdipt Kircheriam opere excufa extant. QyorumLatina interpretatione qvam fupra attulimus , tempeftive fuperfedemus , ne a(5tum agere videamur. Qyanqvam inhac fabulofa narratione plura noftro confpe<5lui primum fe ofterant , qvam uthorum multiphci deformitati monftrandae pauxillum temporis flifhciat , qvod muniorum pubUcomm necefhtas praelorii avarus gemims ex ceqvo inter fe dividunt tamen noftro fcopo fatis fore putamus , initio oftendifte ex Secuudi https Vitii de Gigantibus natis a Jpirttibtfs c> carne , five egrefhs e corpore (^ carne 3 partim genitis ab Av^wtTi.

,

&

:

F a

homi'


EXERCITATIO

44 hominihiis

partim ab

placitis

qvod haud alienum a vero

,

DE cum fecretis Jud^eorum

I

Egregoricisy inftituta cwyKeJi(r4

dixerit

qvi ftatuit , hanc adukeri-

,

nam &: mutilatam Henochi fobolem origine qvidem & prim6 ortu Judaicam tificise

a vera

efle.

Deinde monltraire,qv6d nonpauci Patrum,teflibus Pon-

Scholce Dofboribus, corpora Angeiis tribuerint. Sic proh dolor

l

& veriorum dogmatum matre SACRA SCRIPTURA

degeneres hacfti , etiam huic nugivenduli ingenii abortui velut obftetricari coRperunt , fed adeo infaufta Lucina , ut compiures noftri fieculi Scriptores exinde in focietatem infelicis nutricatus ad varia vananim

&

opinionum divortia pelled:i di vcrterint , tantiim non infeliciter imUt autem conftet , fontem hujus vanitatis derivatum efle e

pegerint.

Judaeis ad Chriftianos, prsevia obfervatione Drufii grati utemur.

docet,fermonem non efte Severo hoc eft , angelis qvi ad filiii Dei humanam induere naturam. Vnde in Medras Ruth ,

Joh. Drufim Not.ad. Lib. i Sulpitii .

in Hiftoriafacrade

hM inferiora detrufi

Filiis diaholi

,

(ed de

,

,

Nam mjpecie humanaverfati fimt ctim homimbus, ex qvatmr elementis compofita. Itaqve legimtis in eo-

Faclifum ficut homines. cor^ora terrenagefiantes

dem Libroy

,

Inter eos angelos

qvi '*'vi?\^

,

idefi

,

,

qvi mixti fuerunt hominihus

nonfuerumficut

,

virivocantur, necficutilliqvifilnDeivocantur.

illiy

tiam

pofiqvam aDeo dejedifuerunt, involuti elementishumanis veftieruntfe eis. ReliqviangeU cum defcenderent , parati fuerum adredeundum in locum fuiim, aerea

corpora habentes.

Hoc dogma Apellarum licet fuapte vanitate ruat tamen complures ,

c Patribus /^w^e/os corporeos fuiffe ftatuerunt

,

tefte Fe^s^-ardentto in Ire-

mum adverC haer es. pag. 290. edit. 1 5 96. cap. 2 3 Angelts, inqvit, corporapropria tribuum nonnuUi amiqvorum, utexJufiino,Tatiano,TertulIiano, .

Cypriano, Origine, ^plerifqve aliis apertum

ad Haeref lxiv Epiphan.

efi.

Dionyfim PetaviusAmvasidy,

i522. aifirmatfuifte hanc fententiam vetuftiftimorum Patrum fere omnium Angelos fuiflfe filios Dci , qvifilias hominumadamaffedicunmr plerofqve autem Patrum perfuadim habuifTe, qvod Angeli fuerint corporei. Or/^eKÂŤ de Principiis lib. i. pag. 421. edit. Genebrard. Parif 161^: 2N{j>w ejl tale corpus , qvale hahent dxmones , qvod eft naturahter (libtile , velm aura tenue. TertuUianus Tom. 3. libro 3. adverf. Marc. cap. g, p.

25i.

edit. Parif

:

^

num. 61Âť

cap. 1 1.

num. 72 : Dehim ,

'm(\yit, fcito ,

mc illud concedi tihi , ut


1

,

LiBRO Henochi,

4^

caro , fcd veras ac ibVidx fubftantiie humanae, Fey^-ardentid &C Petavio longe mitior ci\ in optimos Patres, benedi<5tae memoriaeVir, D. Balthafar Meifnerns ^ qvondam in Academ.Wittenb, Profeflbr merito celeberrimus, qvi Philof. Sob.Setl:.^. cap.8. Qvoeft. i. ut

putativa

fiierlt dngelis

1 g.leq.edit. Lubec.i f5i ^. non un6 modo eos excufat. Qyoniam autem hxc Mcifneri excuHitio memorabilis cft , ^ fingul.iris erga Patres affedius documentum eam totidem verbis afferre haud taedebir, qvot ab Autore pcrfcripta invenitur. Patre s/mqyit Meifnerus qvod fpetStat , faciunt fane illi nonnunqvam mentionem corporum tAugelicortim ut Tcytulliaiitis lib. de carnc Chrifti, &contra Praxeam: itemc[^Bf)7W?7^«5in Cant. cant. fer. ^. qvodipftim qvoqve refert de Jtv^ttjlim Ltidovicus Vlves in lib. i ^.de civ.Dei. cap.2 5.

pag.i

:

,

& Ccelius Rhodiginus Excufari vero 1.

lib. i.

illi

Qyod vocabulo

Jiamia verefubfijlctite.

Gen. 54.

Antiqv. Le6t. cap. 20.

facile poflunt. ffu>uoil@r'

Hu^fAoc

& Tob. 10.

6c 36.

fint ufi in fignificatione latlori

,

pro fttb-

enim Grscis fa?pe perfonam fignificat ut 10. qvo fenfii etiam fumitur apud Theog-

nidem. 'r

Ec

r

I

'

'

5TFij*jv oijUOf sfii'

'

.

Sicnonnulli Patres vocabulum naliter.

'

iTsiuoTD^ry:,

a-ufAot,Wco^

Qyandoigitur dixerunt,

Colofl.i. v.p. verteruntp^rya-

Attgelos efle

corpora, intellexerunt

fubfiantias verefubfjlcntes. 2. Qyod fjepe ex alionim locutl fuerlnt fententia , qvod de /ftigufliH» certumeft,qvietiamlib. 8. de Trinit. cap. 16. ^ouuavooc; de^nWkgenere

ammantia,ani}f:opa(Jiva, mente rationalia, corpore aerea, tewfore sterna

riim 3.

non ex fua, fed

^pufeji Madtirenfis

Qyodnonlocutifint

:

Ve-

& Porpbyrii opinione. rfj^ftl/re

rfi'/c///<r£^,fed

c</

croj^x^/W -sro? ©fcV,

Deum. Qyia enim folus ille fimpliciflimus & puriflimusad:us eft ideo omniaad eum collata funt compofita & hoc fenfu Angelos qvoqve dixerunt corporcos hoc eft compofitos & non fimfeu comparatione ad :

,

,

pliciflimos.

Diftin^tionem hanc aperte docet D^w^/c lib.i.cap. 3. qvando ftatuit,

Angelos

efle incorporeos orc^V

m/yK^Dicf^Y^ov

rf^oi^' ,

corporcoi

t!if}<; ^ @iov fjtovov davyKQ/^rtv

,

tamcn refpe(5lu

Tm^r^^Ti. k. v'a<x.;

F

3

^

v

De>.

Uav

"^

^'^CKiJ. Mcvov

^


ExercitatioIde

45 '^ Qvrug d.vKov Tc

corporalis

ejl

,

&; incorporea

B-etcv i^., k. dc-uiJLxrov ,

Omne coUatum ad Deum ,

qvtfolus

in-

crafumi!:^ niMcihlQ comperitttr dtvinittis.

part. i.qvasft. ^o.art. i.

yfoUenimyQth immaterialis Qyem locum ita declarat Thomas de Aqvim Mediumcomparatum adtmum extremum jfcutte-

pidwn comparatum calido , videturfrtgidum: ^hacYationedtcitur, qvbd Angcli Deo comparatifim materiales corporei , non qvbdin eisfn altqvid de na^ /ttjrf corporea. Ecce Confeflionis Auguftanse Theologum , Patrum a clientibus (uis

&

accufatorum fidum patronum , hiantium vibicum a fiiiis refricatorum lenem medicum , errorum manifeftatorum benignum interpretem. Vosmctipfos j qvi foli bene vivere, 'Jefum^propius infeqvt iy comitari vobis videmini , verbis veftri Aiiii Montani , judicesipfaseqvitas appellat,uterne honmivobis videatur proximiiisadSemi &:Japheti reverentiam accelfirre ? Fc^^^-ai dentiufne an vero Meifnerus ? Do6t6rne Pontificiae Schoix Petavius,an vero noftrae EcclefiseTheologus,verecundior paternoru

verendorum te(5tor exiliteritfld qvod velut in nullius contemptum dictum volumus: ita intempeftivos ofores Patrum,qvibus nunc setas temporibus Apoftolorum A'icinior, nunc zelus defenlae coeleftis veritatis COntra ctSV

dTrr.TKoTiii^f^ivovg t^

7ToAiri-'iUi<;

ri 'l<r^y,h

, k^

^ivovg

t 2i^%>icov, i?

nuncdeniqj ftudium vitae fan^tioris &C alienioris a faeculi hujus pravis moribus , ambitione^ invidia, avaritia, &; id genus aliis, eminentiorem prae aliis humi abje(5tis animabus aucStoritatem conciliavit , monitos cupimus , ne qvibusvis Ecclefiafticorur& Scriptorum leviculis nasvis medium oftenderedigitumvolupeducant. Leviculos appofite nominamus. Nam non parcitum eft mutuis erroribus etiam abipfis Patribus. Sic Hieronymus Eufebium, Originem^ Papiam,Teitullianum 6c Ladantium caftigavit,E/>//'/;^i77ur)i\iot^ iKTnSot.fx-^txpv^':, k^

ftius

d^\ig 'ovrio \^s<TyM Ephel.2. 12,

Origenem, ^ugufiinus Tertullianum Sc Cyprianum. Errorcs itaqve non

&

fine fupprimendi , ne aliis fint ofFendiculo , fed moderate culpandi virulentas lingv^ convitiis. Nemo enimnoftrum omne perfe(5tionis pun6lum mlit. Inmultislabimuromnes. Nemo omnibus horis iapit,

nedum omni aetate.

Horum Patrum aetatem ac ftudium

confiderantes, novum,qvod non mdih^m^ recrudefcentibus crebrofricamvulneribus eorum appUcandiim diiximiis. Non memorabimus , qvam obviam

adhibuit Meifnerus

,

erran-


LibroHenocht.

47

crrandl occafionem Patribus fubminiftraverit antlqvorum Grcecorum codicum prava led:io loci Gen.6: nec repetemus,qvam coeca (sepe iponte ac obedientia exoculatos inmultis diices Hebrceos Philojietn ac

Joadeoqve in varia erroiiimpraecipitiaopiUnum nobis in memoriam revocamusj qvod

fephiim Patres fint feqvuti,

nioneceleriusabrepti.

haut exiguam prieienti errori de corporibus Angelorum feu Dsemonum anfam praebuerit. Primis Chriltianifmi foeculis ab incude Philolbphicacalebant complures Patru m, in primis dogmata Platonis feqvuti Hujus placita , ceu umbrcefolidacorpora, antiqvos Scriptorcs feqvebantur etiam tunc , ciim faeculi hujus deteftandis idohs ac profanac fipientia; inftitutis nunciimi remiferant. Nam velut recens fervat tcfta odorem , qv6 femel eft im.

qva^dam reliqvias futilis munidisarum Platonicarum altiftimis contemplationum deiixarum radicibus inmentibus remanferant, qA'arum veftigiaobvia (imtiis, qvibus ledtio Eccleiiafticorum Scriptorum non plane fordet. Nonnunqvam in ipforum monumentis Icgendisplurimum olei ac operae confumebant , malaqve , qvae fubinde bonis funt vicina , tenacius Sc

buta danse

:

pari tenacitate femper fordidae

lcientia?

&

,

apprehendebant& retinebantjfcriptafua iifdem profanantes. Hinc illae illae lemas hceferant oculis eorum, qvi alias acutum cernerc lacrymse ,

&

putabantur , qviqve columinareligionis Chriftianae

& lumina orbisau-

diebant.

Evidenti documento

fit

^puJejus Platonicse Philofophioe fcAator,

qvam Athenis didicerat. P/<rro;;/Vautem opinionem de D^emonum naturaexprefturus fcribit Lib.de DeoSocratis p.ipo.edit.Plant. Antv.i 588: Ceterum inqyk,fimtqv,^damdivinx mQdise potejlates inierfttmmum tcthera infimas terrtts in iflo interfiti aerisjpatio per qvas <^ dcfderia nojlra 6* wc-

&

rita

,

ad Dcos commeant,

Coeliculdfqvcvci^ores

,

Hos GriCco nomine Sou^o\cia nuncupam inter mortales :

hincprecum, indedonorum, qviultrb citrSqveportantj

hincpetiiioncs, indefuppctias, ceu

hos eofdemy

iit

qvidam utrimqve

interpretes ^falutigeri.

Plato in Sympofio autumat, cunfta dentinciata

,

mracula, omncfqveprafagiorumjpecies reguntur. Etpag. 291 ijlafortitioeft, qviin aeris terra plagis conterminis

,

Per

d" Magorum varia :

Mediorum

nec miniis confimbus ccelo

perinde verfantur, utin qvacunqve parte naturA propria //ÂŤfanimalia, o^in atherg volantia/j-in terragradtentia^

H^c animalia in stQXQgignuntur, inqvit, ut

-I-


:

ExercitatioIdi

48

undajima, in terraglebitlenta. P. 193: Qvodji nuheifuomnifqve&exorttt^&termrmts&retro defuxus earum in territs eji qvtd tandcm futiira cenfes Dsemonum corpora , qvxfunt concreta multb tanthfuhtiliora ? Ti^n enimfunt ex hacfticulenta nubecula, twnida ca~ minus Ifgiv.e conglohata , ficut nuhium tenus efi , fed ex illopurijjtmo ains liqvido&Jeut in ignifiammida^ in

hlime volitant

,

:

&

feno elemento coalita : eaqve nemini homimim temere vif.hilia ciemfui oferant Scc. Fila corporis pojfjdent rara adeo, ut radios omnii nojlri tuoris rent, &fubtilitate frajirentur.

cum

Inferts pafjhnem.

uf^^

& rarttate transmittantj &Jplendore rtverbe^

Pag. 294. Sunt inter homines ac Deos,ut loco re-

gio}w,ita ingenio mentis interfm t/ttny

divinitusjpe'

nifi

,

& i^Iendida ^'temiia

:

hahentes

communem cum Superis

immortalita'

1{jtm ,pennde ut nos, patipjfunt omnia animorum

placamentavel incitamenta: utinira incttentur , &inmifcricorrdiaJ{ed:antur, &donisinvitentur, &precihus leniantur rihus mulceantur

,

aliifqve

iufinem comprehendam

:

,

& contumeliis exajherentur, & hono^

omnthus adfimilem nohis

modum varientur.

Qyippe,

D cemonQs ftintgenere animalia^ ingenio rationabilia,

dnimopalfivajCorporQ aeria, temporeMerna. Qyod fi qvis difcipulum Apidejum audire detredtet

,

Pr^ceptorem e-

jusPlatonem adeat ,&;audiatip{iim ficloqventem inEpinomide:

f^fAiveiti/;

uiUov

,

dJy^auq -nuixv ^i'-^v p/ÂŤÂŁ/<v T^ iv<pyfxii ^^TTo^c-iaA

y^^

Voji hos, aity

:

&fubhis deinceps ccnfendi Doemones. Efi autemgcnus aerium, hahenstertium, ac medium locum , interpretationum legationumqve autor eofqve honorare votis valdeoperaprecium e(i , utfaujia fit eorum pro nohis legatto^ Hxc Plato :

locutus fuhjicit prorftts

:

Hortim duorum animalium,a!terum fxastliere, alterum ex aere,

utrumqve non

redehemus:

cerni, adejfe nohis

tamen, etiam non perjpicuum^perfuade^

Ejfe^^ mirahilt fapientiapneditum

cognofcensomnemnojiramcogitationem boni prohig.fnt

,

odto

,

uipotegenus docile acmemor,

,

mirahtliterq^ampietlens

habens incredihilitcr malos

,

,

qviexnohis

ceu qvi fnoerorisfint capaces

Deum enimfuprem.am dignitatis arcem ohtinentem,

extra dolorem

:

& voluptatem

&

nojfe dicendum. Cumqve mundus animantiumftt plenus^ eos ad invicem,& fupremos Deos omnes , omnia perferre , eb qvbd animalia imerja^

ejfe^folumfapere

omnemqve mundum ferantur. Con~ Sympofium, five de Amore pag. 29. edit. Bafil. 1 571 ubiin-

cea7ityqva mira celeritate in coelumac tcrras

fer Platonis

ter alia

Qyam

.

Omne damomum inter Deum & mortalem medium eft inqvam ego , vim habet dmonium ? Interpretatur & transmittit ad Deum

fic fcribit

verh

,

:


'

LiBRo Henochi. Detm res hominum

,

&

ad homines

facrificia,horttm verb prxcepta dioftt

amhortm , tottm ipfum

(jy

49

iUortim qvidemfupplicationcs

:

rctributiovcsprofacrificiis.Qvum aiitem tn

ita complet

ut ipfitmfibi ipftfit connexttm,

,

&

me-

Per hot

& totafaccrdottm ars de qva adfacrtjicia &adpaJ}orufn myflerta ac incantationcs & ad omne vaticinitm ac

etiam omnis vaticinatioprocedtt pertinent

res deortim

his

,

,

,

,

expiationem. Deus autem homini non mifcetur ^fedper hoc omnis converfatio ac

coUoqvttm

diis

ad

homiites contingit, tr vigilantes

& dormentes.

His adde

illa

in Phoedone, pag. 5 7. 5 8. Sic autcm narrant, qvod unumqvemqvc mortuum cujufqve dsemon , qvi viventemforte obttnuit, ad qvendam locum ducere aggreAitur,

Socrates in Platonis

Theage ait:

fxol^x fT^^.yivofJu^uov iaifxoviOv.oYiUHOv t^tzi fA,ifis.(t}v

m^di-rieiv

3

-zy^TfsTnf 3 gVs^TT.

'Esi ÂŤTs

ya^

fxot

cm mti^og d^^xf^w B-hm oV dv yivr^jiS^Q/i tS^tc,

551 (^it)vr,,yi

Contigtt mihi aptiero incipiemi divina

daemonium, cttjusftgntm ejl vox, qvd Cf{mfuerit,moratur,& avocat ab eo, qvodfacere inflitueratn nunqvam incitat , ut agam. Plato lib. 4. de Legibus^tres Dcortm ordines conftituit, Deos, Daemones 6" Heroes. In Epinomide inter Deos qvofdam ftatuit Dsemoniis acriis mtnorcs , hotnimbus majores ,qvos v;|U;9^Vc vocat , eofj^ Heroes ejfe ait. In Cratylo Semtdeos ejfe vult

forte

,

,

,

haut abfimiles ficftis Hcnochi Nephilimis,qvospartim E^Tr^w/j, partim homintbus natos nugatur Libri

gcnitos altero parcnte

Henochxi

au<3:or.

Dco,

altcro mortali,

L:iheo fewidcitm Heroibus antepofuit.

Jugttfintts

Lib. i.cap. 14. deCivit. Platoncm LabcointeiSemidQoscomtncmorandum putavit, ftctu Herctdemficut

ftodus Hcro.ts

Romulum: Scmideos atitem Hcruibus anteponit, Hc-

& Semideos facit eofdem

'Av^^m

y,^ouuJv S^rtov

Hcroutn

divum genns, qvi vocanttir Semidei -

'^(^,

oi

Y.xhiov'j 'Hu<9^o< Âť

Hae {Imt impurnsfcaturigines Platoms, hae Platonicorum paludes,e qvibus Patrcs tantam fordium conflugeminruafcripta traxerant, utalia taccamus ; idqve facili du^u , cum partim a primae setatis florentis annistmbuti Platonicis his fabuUs , partimpoft dataChrifto nomina legentes Platonis libros hunc frudlum cepermt incuriofi monitionis Apoftolicse,

Col

2. v.

8

,

:

ut

fe

&: alios deceperint,

Videte nefit,qvi

vosprHas

faciatper Philofophiam 6* inanem fallaciamjuxta traditionem hominum

elemcnta mtmdi

,

juxta

^ nonjuxta Chrtfltm.

Qyamvis haec Pauli admonitio totius Philofophiie traditae ab hominibus versecognitionis ignaris , dudix a mundi elementis Chrifto op-

&

G

pofitag


,

:

:

ExercitatioId*

yo

neutiqvam tamen aberrablt , qvi dlxerit, Philofophiam figillatim hoc loco cavenPlatonicam qvod Apoftolus modo verf 1 8. hujus cap. 2. cum praefenti Conferatur injunxerit. dam -periocha: mox id, qvod modo monitum eft, manifeftum evadet. Nemo, pofitae

aburum pertlneat

:

inqvit, vosfeducat approbans , humilitatemi^religionem (^'awv c^S-^>j(r>cei04 =r d^ytAccv) angelonm , amhulans (juxtailla) qvx non vidit frtijlra injlatasa aumente carnisfux. Qvoniam Platonica Phiioibphia longe crebriiis Paudaciiis dilTeritde ^ngelis, qvam rehqvoe Philofophorum fe6lae, ,

& &

&

Apoftokis Gentium , varios de Deo , angelis feu tanqvam Do(5tor dsemonibus (qva voce Platonici bonospariter ac malos angelos comopiniones profligaturus , inprimis pledii foleb.mt) eorumdiicurfus

lus

&

cultui D^emonum

cavendum praecipit a tali PhiiofoAngelorum humilem ac religiofum cultum homines docet. Cleinens Alexandrinus lib. 3 Stromatum Nimirum cur^ efl Magii, tit Veoppofiturus ,

fe

phia, qvae

:

.

nere, vind, cfu animantium ahjlineant. gelos

& ditmones colunt» Cole

^oiTi^^a^n

^ dfyiAci?

>y

^ouf^oc-h& an-

Pythagoras

Daemones, qvi in terra verfantur.

HucfpecStat Genii cultus facrificiis aut precibus conftans , cuiLatlum etiam fefe fubmifit.Plaut.Capt. Genio/f/o qvandofacrificat,ad rem divinam qvihusopus eJ},Samiisvafis utitur,ne ipfe "

Gcnius ftirripiat.HoratAQ Arte Poet.

vinoqvediurno

PlacariGQniusfefiisimpunediehns. Virgil. lib. 7. iEneid.

Geniumqve loci^ primdmqve Deorum TeUuremj Nymphafqve, 6* adbuc ignotaprecattff Flumina

€emos etiam in nuptiis contrahendis advocandos cenfuit fuperftitiofa antiqvitas. Amohius lib. 2. adv. Gentespag.^i. edit. Lugd.Bat. 1641 Cum in matrimonia convenitis , togajlernitis le^tdos , maritorum Genios advocatist Cic. pro Cluentio Le^ulmn illum genialem qvemhiennib amefilta

&

:

fux nuhentijlraverat ,

in

eadem domofihi

ornari ^Jierni

,

expulsa

& exturbata

iiUajubet. luvenal. Sat. 10. v. 34. '

TyriufqvepalamGenhMsinhortis ritu decies centena dahuntm

Sternitur,

&

Amiqyb

vem cumfignatorihus auj^cx.

;

Neqve


LibRoHenochi. Ncqve fiia qvondam

familiares Genii

gione canierunt. luven.

51

domus , Larcs & Pcnafcs yana reli-

Sat. 9.

O nojiri farviqve Lares, qvos thiire minuio,

& temufolco exorarc corona.

Jut farre, Horat.

Od.

2^.

\ih. 3.

Si thareplacarif,

& homa

Parvos coronamem marino FloreDeoSyjragiliqve myrto.

Frngc Laresjavidaqveporca: r

tcnihdattinct

Tetuare multa cade bidentium.

Larmm fuperftitiofus cultusindeoriginemapiidethnicosduxit, qvod domi {lios qyiiqve domefticos, in primis proximi fangvinis,fepeliendos curarit. P/rfMfH5 in Mercat. DiiPenatcs meum parentum , familiiS^ Lij: Pater, vobis mando mcumparaitum rem bene ut tutemmi. Ego mihi tQSperfeqvar, alium

Larem.

CumficiiSi «^/«^^vCjPenatibus

Dii

p:xtYiifervate

alios

Pena"

Virgil.

& magnis Diis

domum,fcrvate ncpotcni patriiqve Penates.

Hos omnes &c fingulos. five flierint ex iCthwe five acrc trii

Dii five

five privati

,

,

five publici ac pa-*

five Domejlkt

,

five Penates publici,

Genii live boni dc tutelares , five mali

,

five Fatwi filvanim

prtvati

,

five Lares Vtales

,

quocunqve alio nomineappellati fint, votishominumhonorandoscenfet PUto inEpinomide, utfupra pag.48. monitum ert, Qyi D.monum cultus intra Orientis &: Occidcntis , Pala;ftin« , iEgypti , Graecise ac Latii fines fe qvondam non continuerat , ufqve ad ultimam Thulen ac Septentrionis gentes propagams. Qyo ta<5tum arbitramur, utar6toaeqvondamanicuIasdomeftici5Z.rfn6M5 imPcnattbus litarint tanqvam averruncis five impendcntium malonmi five bononim praefidibus , in primis pecudum felicibus cuftodibus. In angulis & fecretioribus domuum partibus varia efculentomm genera collocabant. Et licet Dxmones fint uciit^mg , uy,Siv kS-iuvlic , ut loqvitur pcrfonatus Hemch nec edant , nec bibant , adeoqve omni efculcntorum ac potionum etiam lautiflimarum apparam abftineant ^ oblams tamen ipfis cibus, ac ft

incolae,five capripedes Saiyri

,

aut

-,

effafcinatis occalio daremr, Reliqvi» h^funt veteris d^monola-

confumpms fuiflet, difpamit, ne cultricibus defiftendi abhacfuperftitione.

G

2-,

triie,


ExERCTTATIO

5"!

Philofophiae

triae, Platonica

Evangelii kix

,

Deo

fit

,

&paganaB

I

Dl

coecitatis, cujus tenebras clara

laus, jam difpulit.

Fruftra

tamen nonferviit

qvondam qvi cun<5borum jad:abundus pofleflbr , liberaUs largitor & fiimmus Dominus audire voluit, Matth. 4. v. 8, 9. Servus in terris ap,

parueratjUtdominasiuas inferno manciparet. Domus cuftodierat , ut heros ac heras domo coelefti extruderet. Cuftodia ejus , aeterna perditio tutela , perpetua tortura. Tanto autem vehementius deteftabimur Platonkam hanc ^ngelorum Dxmoniimqve B-^y,<mA(M/ , diabolicum Pena^ tum averruncorum commercium,qvi nominaSacroian6tae Trinitati de-y

&

dimus , Satanae cun6tifqve ejus machinamentis in Baptifmo renunciavimus, qvanto longius nos aDeocreatore, fervatore, Spiritu Sand:o nos fand:ificante arcet , qvanto certius bonorum Angelonim excubias nobis aufert, atq ve in tartai-a detrudit. Ecce fru6tum Platonicx Philofophice , apoftafiam a Deo caelo ad Satanam infernum, cui praedam invidet ^poflolus Paulus. Sed dolenda cum primis prasda , qva ditatur orcus , triumphat perduellis generis humani. Hujus praedae caufa olim haut exigua extiterat k?v>j ÂŤotktji a Platone ac Platonicis profe(5la de Diis , Dmombus , rebus divinis , qvae aciem mentis humanae luperna luce carentis longe fupergreflT^ funt,de religiofa Ditmonum veneratione , aliifqve fuperftitionibus paganis. Tanto autem vehementius deceptrix illa Platonicorum dodirina ab Apoftolo fuerat diflliadenda , qvanto majus Coloflenfibus novellis Ecclefiae iuccrefccntis plantis periculum pertimefcendum erat a Platonica Seda qvanto majorem ac fublimiorem fcientiam rerum divinarum ac fubtilium prae aliis humi repentibus homuncionibus fibi ifta fadiio arrogSrat , deniqve qvanto ditiorem prasdam faspe fecerat in capiendis imperitis abducendis incautis a Chrifto ad Satanara, a luce ad tenebras, ab angelis ad da2monas,a vita ad mortem. Evidenti exemplo erit Julianus I V in Catalogo Caefarum , qvi Hifto-

&

JESU

&

&

,

&

&

riae Ecclefiafticas Theodoriti

Graeci

<z^.Q,(x>t{w

fubjungitur.

Etenim hic

Afojiata

,

qvem

vocarant,a Maximo Platonico Epirota lamblicln Platonicae

vaniflimam pravarum opinionum dTmThxi edototum poftea ethnicae idolomaniae , fuperftitioni &: Chriftianorum perfecutioni mancipavit. Erat autem hoc totum pofteritatis Platoiiicag agraen iiitradatione rerum divinarum cuidam erudita? vani-

fe6taeaddi<5ti auditore <5tus

,

fe

tati


LiBRo HenochI.

5;

vanseqj impofturae adeo deditum , ut veterumfcripta ohfcuriorade vita 0" mortbus hormntim ad numma Deos referret , bumana ciim divtnis covfandetati

^

retjanimofqve imperitorumfupflitiom implicarct, qyx verb.i {lint ipfius Theo-

&

dorttt. Qvin Augufitmis Platonicis nimiiim addi(Sbus elTe vidctur,dum plurimiim eos laudat , dodirinamqve Platontcam ad Chriftianam qvam proximeaccedere affirmat lib. de vera relig. cap. 4. item contra Academicoslib. ^.cap. 17. &alibi. Certe Confeir. lib. 7. cap. p.dicitfeapud

Platonicosinveniireinitium EvaugeUi

fecundumjohannem, nonqvi-

&

demEvangelill^everbis , fedaeqvipollentibus, plurimaalia Evangelica, qvorum longam telam texit ^tefle Ivaro Stubxo Hebraex lingvas qvondam Profeflbre in hac Regia Haunienli Academia, in Difput. XII. Mart. 1608. inflituta, Thefi 45. Haud mirum Auguflmo hoc veniire in mcntem ,cum noftra «tate inyeniantur , qvi parabolas Evangclicas nonnullas e lcriptis Thalmudicis dcrivent. Inqvibuseft Rtbcrtas Shennghamnts Anglus , qvi Pr^fat. in Codicem Thalmudicum Jo»«<tSacriticiaJudaica tradtante e JultiCovradt Otthonif, baptizatijud^eijtandemqve Profeilbris Hebraei in Academia Altorfina n"^!") "h^i Grf/i/^i^z/rf/j, hoc eft, occultorum Revelatione parabolam de divite epulone paupcre Lazaro,opcrariis in vincam conduClis &: divite apparante nuptias affert , uti narratur Gali Raiiah cap. 1 5. Scd ignoravit Sheringhamius Onhoncm multa confinxiffe , de fuo addidiffcjloca Thalmudis intcrpoIafTe mutilaflc in gratiam Chriflianorum, qvibus ceu profelytus palpum obtrudere conabatur. Hoc teftantur ,

&

,

&

MS'^ipfiusO///j9H/5

,

qvaeapud Altorfinos adhuc

fervari

memorantur.

Definant igitur novi Juliani infultare iandtis Evangeliis , confpeAa hac avyKey^ai, fcu, ut vcriiis dicamus, (wyyfxji. Nullum enim tutimi ccrtiimvc hcic atheis qvseritur prc-efidium , qvo freti lucem veritatis Evangelitenebris paganis fc involvant. Facellat Platonicum cae oblcurent , Thalmudicum Evangelium,&: ad fuos redeat au6lores. Di^ta funto indidba , qvae homo dicit , ut vcrba det. Novitas jufto curiofior antiqvae

&

&

veritatis Scripturis

ac Dei

damnofa

cxfuler.

verbum inconcuflTum

nas artes

& aftus in aeternum.

Licet Patrum

dogma de

Triumphct Chrifli Evangelium, omnes Satanae clandefti-

perftet adverfus

His

miftis

Angeiorum

ad lineam redcamus.

& fceminarum nuptiis,& de iAnge-

loru corporibus, c^yoad d^po^yilwPlatonicam excufari,poftit a

G

3

tanto& tali errore,


ExercitatioIde

5^4

^

neiitiqvam tamen ab omni liberaveris. Certe PhilaflriusEpifcapiis Brienfjs in Catalogo H^x^refium paene omniiim , qve Helmaeftadl editus eft 1 5ii eos haerefeos accufat qri has opiniones fovent. Nam Haerefi , rore

,

.

I o5.

pag. 54.

fic icribit

Angeli mifcuertntfe cum

:

^lia

eji

Haerefis, qv^ de Gigantibus aj}erit,qvhd

^

inde ejfe natos Gigantes , ciim ?{jmbroth non a Spiritu, id cfi, non ab angelo ,fed ab ho-

ftijpicamtir :

fcfeminis ante diltivnim

mine Chus, qvi filmfiiit Cham , iiatus cfipflea, qvi&in Scripturaprimusgigas

efi appellatus ,

qvod

ifie ccepit

laretar in terra inde di^urifunt :

,

ep venater ^fortis homo ,

tit

& Gigas appeU

inqvit , Sicut 1<ljmbroth Gigas ita fortis

efi^

Ji qvi eifimilii infortituditiepojica videretar^

Conclufuri tandem, hanc diftertationem, vocabimus ad partes Commentarium Brochmandi noftri, Viri de Academia noftra, Ecclefiis&: Scholis , imo de vera rehgione optime meriti , in Genefeos V capat qvi qvoniam necdum editus eft , e MS^o fic allegamus. Primafententia (de filiis Dei fiHabus hominum) eji Patrum, Athenagor^,Tatiam, Clementisy :

&

Tertulltani,

Ladamii, Cypriani, Jajiini,&ex Jtidxis, Jofephi

nomine iiYiomm

DEI

intelligentes

Dxmonnm cumfxminis congrejfu,

Angelos

,

& Philonis, qvi

expofaerunt hanc locttm de impuro

Certe de Angelis bonis accipi non poteji /9-

Cas, qvippe qvi legeprinu creationis alienijlimijunt afocia

illa

vita, tejie Chrijio

Matth. zz» V. 50. Nec de mahs angelis explicaripolfnntMofis verba, tum qvia nullibi voc^KW Fihi Dei,^v/Kpo//«5FiIiis Dei contrAdiJiingvtmturJoh. i.

41 tum qvia , cum fint fpirituales fubftantias, connon umntur. Huic fuccedat O A o s o $ I A Chriftiana D.Johannis Conradl Danu^ hayi^eri, Theologi ut magni , ita a magna foecundi ingenii ^vvoifA<l <5Cpg2<;tif, €vyKefliKyi Kf 2^-/.ejliKy: merito commendabilis , Phaenom. 1 11 pag.200, V. 6. Matth.

XXV.

v.

:

jugali iftaconverfatione

.

201,202. cdit. Argentorat. 1649. AngelifmqYit,funt Spiritus P/rfXio^, v.^. Matth.S»v^i6. Hebr.i .v.i/{,qvorumnatura mn eft corporea, Luc.24. V. 5p. confeqvemernon generativa, fiqvidem Scripturafacr^ nm niftunum modumpropagandi genas hiimanum revelartint, nimirum K&c.ij. v.25. ex uno

huma.no femine: modusalter , qvifme miracidum

virili fcmine contingit

efl in conceptione BeatiS Virginis

exhibitum

:

,

non

nift

divinum

nonnutntiva,tametJi

enim inajfumptis corporibus vert mandticent Angeli,iitiofienditAuguJiinus 1. 1 ^, deC.D. cap» 27, Cow/. Rivet. adcap. 18. Gen: tamen non ntitriuntur: non loco, tempori, am corporeae aUctii vi obnoxi;ep ^vo de argunmto copiose di~

j^um


LiBRo Henochi. fiuiat RalnoUus

m

^if

cenfur.Lapocr.praleft.^y .Jeq.ommno kgendus. Igitm\ciim in

corporibusnon raro apparuerint

Angeli , fuerunt illa afllimpta , ac unita, no»

hypoftaticc , cujufnwdi unio efl injeparabilisy non perichoriftice , qvia

mn in-

fed parachoriftice £j^ aftiftitive , qvx afhftentia confijlcbat induobus^ i.inmotu,moventutmotores. 2.;« repraefentatione^Angeli a

formant

co-ipora

corporibus ijlis

,•

qvodammodo reprxfentabantur.^At qvi fic ctiam pingipoffunt

geli, non qvia corporei idco ptngi pojfunt

VI I 'T^cena, vid. Rivet. in Genef.

,

uti volcbat

p.205:.

oltm Tarafius

Sed qvia

in

An-

w Synodo

corporea/or;;w ap-

Confer Brochmanni Epitomen TheoIogio^SeA. 2. num.i. pag, 72. edit. Haun. Mf //;im Sobriae Philofoph, Se6l. IV". pag. iii5. feq. Gerhard. Commtnt. inGen. cap.VI. pag.174.fcq. edit.Jenenfid^y. Et Ifig.Difputat.XII.cap.^.p.^ii.edit. Jenenf 1 545. Dod. VaUheri, magna; emditionis Theologi Qvadragenam Mifcellaneorum T/jco/o^/f 0. 7<;k XXI V. pag. 621. edit. Uhn. 1648. Cujusargumenta fi rccfle expendanmr , facilis erit refponfio ad contrariam opinioftem, qvamtuetur Mart.Dchio DifqvifitionumMagic.l. II. qvaeft. 15. pag. 332. edit. Mogunt. i<5oo. His adde Bodini Confutat. ^oh. fVieri pag. 723 .edit. Francof. 1590. Problemata Jani Matthici Dura^ Jiantis , Philolbphi ac Medici Sancftojuftani D^mones anfmt 6- an morboparuerunt

,

ideo ijla apparitio pingi potejl.

;,

,

rumfint caufi, edit. Venet.

,

ex ofticina Stella? , Jordani

Ziletti 1

5^7. a p.

37.ad4i. Atqve iTc ipecStandum propofuimus Secundum Vititim hypobolima?i foetus , cui fallum Henochi nomefi inditum eft , atqve oftender^tconati fumus prim6 qvidem ortu Judaicum efl'e,nutricaai vero partim ethnicum, panim Chrijiianum. Scdillambenignitatemprimo Platoni acPlatonicis, deinde hanc credulam fomentationemutolim compluribus Patrum, ita virilis aetatis

novum

mus nunc fupereft :

,

{libinde

robur deberi pari conatu monftrare coepi-

ut Tertium Vitium ex priori

natum limili ftudi6 pu-

blicis oculis fubjiciamus.

T RT

M

E I U vitium dcmonftramris occurrit excetra qvondam in Lerna ArgiA^^omm palude con{pe6la , cui cum unum caput eflet refe<^im , mox tria refed:o

{liccreverant.

Error ad inftar excetrae Lernaei»

fcecundus exiftit , ut un6 vitiorum amputato , non tria tantum monftrofi capita, fed complura enafcantur,qvae fpe<5latores in fui admi-

adeo

fui

rationem tam faciii motu rapiunt , ut incautos inficiant.

Non aliter atq; Cum


.

ExercitatioIde

^4

Cuftjjpe^eut Ufos oculij Jiidtmtur

&

'

ipfi>

Vviiqve conjpeda livorem ducit ab uva.

&

TERTIUM

multie priori jam abfciffb enatiim Vitium itaqve plex &;trux cum hydroshujusformidandis monftrishoc viv6 colore Uvivfxx^Tjvvy,^. 'i<rsvJ)'Tu.7rvi\jy,x^ depinxit perfonatus Henoch p. 75 :

OK

T'

^y^Yjyo^m

&C.

Trvivfxx^ -novy,^ 39n '^ ;^f tnv'^

trunt Spiritus, qvi exierunt e corpore carnihtis conjlante, eb

&c.

Spiritus maltgni

qvbdpartim ex hmi'

nibuspartimexEgregorisgenitiftnt&c. Ht Spiritus mali eruntinterra. Spiri" autem Gigantum dtflributi , tnjuriam inferentes, dejiruentes, irruentes, ceUu-

ÂťW5

^antes d' curfus factcntes &c, pingentes,

variis phantafmatis illtidentes

,

fitientes

,

& im^

&c.

His valde affines funt Judaeonim Dmones, qvos Jofephus Hebraeus de incurfibus vexantur homines, , qvorum

belio Judaico Damonia appellat

& fceleratorum hominum animoe putantur, Tn/sy^wa^ appeilata, qvae fefc to ;^ KoiX^i^oe, ^xtfAovioi , inhvivc^oo h^ xJ&ivov^ cTnr/3o-}Qvae etiam JuJiiniMartyrii fuit fententia Apoiog. 1 1

in aliorum corpora infinuare confveverunt

qvit

, 7rcvy,fcov

S^iou;

fA,y,

e*

ifiv

oiv^^MTrm

7i/;.;:^^avov5f

j^ v]/vvalf

.

:

7rvivij.x'^ 'n7i Zoocnv

"^ynjzivovrm hoiuQocvof<X^oi

ii

fmlo^ivoi a.vS^W7ro<

Nec non Platonici

,

ovg ^oufxovtc^

Apulei opinio Apolog. part. i Jt tihi i^miliane,pro iflo mendacio, aut Deus ijle Superum d^ hijeium commeatttr, qvidqvidumbrarum efi ufqvam , qvicqvid Lemurum, qvidqvidManium, qvidqvid Larvarum, oculis titis oggerat , omnia nodium occurfacula, omnia bujlorumformidamina , ommafepukrorum terriculamenta, a >^f,S.ovq Kj

fxouvof^ovg axA^tri ttuvti'. :

qvtbiis

tamen xqvo

iilius

,

& merito haud abes.

Vix dubitare licet , qvin mali Spiritus veftiti parachorifticis corporibus variorum malorum au6lores fint ac formidanda 7roKvy.o(^(pajffi obje(Slorum phantaf Tiatum oculos mortalium fubinde perftrirtgant tamen eofdem dv^uTroScdaovoiA efle, qvod larvatus Enoch fibi imaginatur, omni Nam duo tantum fubftantiarura veritatis coeleftis fundamento caret :

:

genera initio condita fuifle certiflimum eft e Scripturis. Horum alterum corporale &per illud corpus oculos incurrens , alterum autem incorporale ac per (e fugiens aciem humani vifus. Liberandse fidei causa illuftre Sandi Spiritus oraculum producimus, Col.

I. V.

16

I

OI4 CV dvl(^C4l1iS->] TK TTKV^

TTO

hv 1Âť^? i^^VoTi

K.

TK zRli'^)^?, TOi


LiBRo Henochi. 7m\lg(,

«T/

oi/r?/ x^ eif au7ov

tKU<^

,

d «i'7ef

£Si

«syO tbxvMv

Niilla fane heic aiit ullibi in facris

ruvc<p',icu

57 y

iiToi Tiuvla cv dvlui

raonumemis vola aut vefti-

giumcomparet JmhropQdamoniim gemina conftantium natura , humana daemoiuaca , media fcilicet inter Spiritus &: corpora , qvorum ope fe videndosactangendospraebent, nod:umos tumuitus excitant , &iter facientibus terrorem incutiunt. Tales fuerunt olim bini ifti homines a Diabolo obfefti, qvi e monumentis egrefli in viatores adeo fasvierunt, ut nemo illac tranilrc aufiis fuerit Matth. 8. v. 28. Sed -3rfi<rx<au^ corpora tantiim erant, qvibus ad tempus utebantur. Nam jufli Daemones a Chrifto exire,ju(ris adbutum parent,& gregem porconim obfident. Qyocirca miramur fpifliim illud Jarv^ati Hemchi mendacium, qvo perfvadere

&

orbi conatur haec cPmt^ix^ &: praeftigias committi ab geniti funt e matre

homine

iis

Spiritibus

,

qvi

& patre Spirini.

Qyapropter tantiim abeft, ut Mcnafe Ben-Jfracl opinlonem approbemus, ut potiiis Spirinii S. inScripturisaufcultemus. Hic Probiemat.23. de Creatione , docet Dmoruts compofuos es che &c igne, divina volumate fYAmite , hommhm dommari injlar carnrjicum eos fibifubjugatos habere ac pr9 ,

,

,

meritii pledere ,ft qvandopeccando

vocant r^lis^^p pM/rfwiB^ qVitfimt frudus

;

ita dantiir

,

corum

potefiattfc dcdcrim,

Illos

&ajuut, (jvemadmdumdamurnucis

exteriordcfVtidamputamma

funt tanqvam qvtdam mimi aut funiA

,

qvt pro fuo

,

,

inqvit,

interisray

nempe Spirmum ,qvi

nme femper Jidione qvadam

imitanturrcsipftSy&fwnliatliisfaccre vidcrtvohmt. Dehismulta Plato dif-

apprime convcniunt cum do^rina Cabalijlarum. Haec Menajfc. Ceteriim , ncutiqvam mirandiim eft ,qv6d Menaffe ceujudaeus probet talia Platonis dogmata^ciim ex Hebr^eorum fontibus primiim fluxeciim eam ob caufim Ide«e Phmnide non rint, veluti alibi oftenfum cft, longeabeant abhaccocnofi fcaturigine. Majori dignum admiratione,

fertiit, qvii

&

qvod Chriftianorum qvidam qvorumoculos ,

fol veritatis coeleftisin

medii ficrarum literarum luce circumfiifi fingulos diesjimo horas ^tgyptiacas heic refpe6lent. n?*^*^^ plusqvam imo Platonkas^ tenebras Honim cenfui haut immerito accenferi poterit Henricns NoUius Phyferit,

&

Platonici ex aerc iy Hermetic» aucSlor ^ qvi non modo ut Judxi tanqvam puriflimis elementis Dmonum origineinducit,fedetiam cx aqva terxA, imo difertis verbis tradit lib.3. cap.r. Axiom.i. p.i 54»

ficae

tgnc

&

H

edit.


ExERCITATIO

58

cdit.Francof. i6i$'. Spintus

Hos autem cap. riores

2.

e fubtiliorihus

^^{jtUit ars

Pygmicos

inqvit, cap. 6.

Pecunia

tnittit.

io'

efentiis creatos ejfe,

Cceleftcs

ScAereos.

Sube-

funtvel

Inferiores ipfi

Ad illos refert

^qveiYclTerreJlres.

&

Elementorum

pag. 156. diftingvit in Superiores ac Inferiores.

rurflimfubdiftingvitin

merat Sylphas

DK

I

,

NymphasScSirenes. InterhosnuGermanis @c^rccfl<tnot>cr Q^er^manlctlt,

Axiom.

i.ipfos deficitj

qvantim lumcn naturxper-

artibus abundantj omncs tbefauros atiri

metalla infuo imperto b"

domimo hahent^ Addit

l^oUius

& argenti

,

omnidqve

Axiom. I V.

Spiritm

redamant homines, qvi ipfos amantyd)' oderunt eos,qvi ipfos odio habent. Confirmat iioc e Paracelfo , cujus verba ita habent QBcr ftcf) ^U jf^nClT

terrefires

:

vcrbinbct unt»

i)crf(f)rcibcf/

tvif cn aud) unfcrc

t)cmcjcbcn

fic

ilunfl unt) Q5dt^<icmu}.

feinn unt) ©cbancfcn

/

bamif

©ic

mr ftc Mn (cicl^tlic^

ba^ fic 5U un^ f ommcn Qvicunqve fe ipfis fcripto obligave&artibus inftruunt &iifdem pecunias largiuntur. Norunt etiamnoftrafenfa&cogitata, unde facilefuerit eospermovere, utad nosveniant. Scd axiomata e Paracelfo confirmantiaSpirituumterreftrium indolem , nihil aliud funt qvam venena novis venenis cumulata. Qyalis enim Paracelfm fuerit, notavit Johannes T^eander Bremanus in dedicatis SeAntiqvifiimoe Medicinae Natalitiis Bremse editis 1623. reniflimo Regi noftro , Frederico III , cujus imperio Benedi6tus in fecula Deus benedicat. Qyiim, inqvit ISljander pag. 5^4. Bafileae doceexorcifmis morborum magicis agereccepit eam xetyde incantationibus qvoqve rem agre ferentibus viris dodis atqvepits , htic inyerbaprorupit '2Bttt @£)t(

fcCiV>Cv3cn/

:

rint, eos

&

&

:

:

ntcfttf)cfffcn/ fo bclffc Dcr

%cn^ci / imitatione nimirum Maronian^ejunouis :

Flc^eref. 'neqveofuperos, vAcheronta movcbo.

Et poftea:

Infcriptis

tatis injuriamy

mijfum.

Irao

^AyJyie^ot

,

eqvidemfuis pajfim adferit

,•

Chrijltano homini

Dimonis tanqvam latronis ope , opera

Magomedicum ,

pentaculorum

fuiSitAgrippa, Trittenhemio

3

confdio uti

fuilTe Paracelfum docent

,

ac

Suario

ii/.c

,

,

citrapie-

divinitusper"

iTrw^o^ yj^ hcytt

dum ille extrafcopum tela

mittit,

imaginum magicarumjiudiofus cum

alfeclis

qvi apud Paracelftm reperiuntur

charaderumqve

,

,

,

Henningo ,

(^y aliis

ejus curationis adferto-

programmatafydcrum gemmis ac metaltis infculperejubet. Non ignorant doclijfimi Viri , qrumfgnacuhs ac incantamentis euratioperficitur , non inde dimanare vires,fed maxime ex perfvafone.cui mifcet virusfuum mendacii autor ad

rihus

,

(tucupia T

mimarum. Haec ille.

Nam tales charaderes & magica verba five (cripta


LIBR O H E NOC H

r.

^j^

fcrlptafiveprolata, fivimaliqvamhaberent, aut illa proficifceretur ab arte aut naaira aut hyperphylica aliqva virtute. Arti hanc nemo attri-

buerit

,

Neqve naturae

cui unciola rcdlce rationis luppetit.

ra^teres qvatenus qvanti nullius funt efficacice.

:

qvia cha-

Prolata autem verba

mentis tantum funt ordinai'ia indicia , non extraordinaria occultae virtutis vehicula.

Dc

negaverit.

enim

horum

Illa

ludibriis

flipernaturali

bona

vis aut elTet a

virtiite

Deo

idem omnis pius

& prseftigiis peragendis (liam operam locat.

omnem vim aicribi TnAvTi;^!

facile

Sed nemo

aut bonis angelis.

Seqvitur

D^mom, qvi Ephellas qvondam literas cultores fuos docuit qvarum fit mentio apud Athenxum lib. 1 2. ex , igitur

iT>j

AnaxilaPoeta: In confumfytariis (i. e. minutis coriis) literits Ephefuts ferens. carmina (jVi^dam obfctira , qvx (^ Crceftis in rogo reci-

Svidtts {cribit eas fuifle

tavit i

& in Olywpnc pulvere Mdefo & Ephefw certantibus Milefium luclari non

pottiijfej

pertis

propterea qvod alterjnxta talum literas Ephellas haberet, qvihus com-

d" demptis conadijfe Ephcfmmjnwit. Calius

Rhodig.

lib.

16.cap.14,

harum damnatarum literarum monftrofi verba recitat. Sed ut ad aud:ores hai-um literarum &: aliamm vetitarum artium,nec nonad AW/«f/;« Spirituum ex elementisconflatonmi patronum redeamus in ordine Daemonum , qvem concinnavit , inconcinna variorum errorumcongeriesobfervatiir qvibus refutandis &prolixiusmemo-y

,

immorcmur,haut patitur inftituti ratio. Satis fuerit indigitalle fontes mali a Platonicis efle derivatos per longam annorum Sc Scriptorumfericmad NoHiiim Hermeticorum Sc Platoniconam nimium admirandis ut

ratorem. Id modo e PfeMo oftendemus. Pfellus Platonicus fex Daemonum genera ftatuit. Honim primum leluiion , i. e. J<am/pcv igneum vocat , q vod in fuperiori aethere verfetur. Secundiim die^cv, acriuw in aere inferiore, qvi nos ambit. Tcrtiumyn ^^Ockcv,

Qyartnm

&

Hj jvaAiov , aqveum marinum. Qyintum Vltimum t: fMffti^oiig ^ SMtrouS-y^Tiv , lucifugum^ vixqvefenfupriiditum. Confer Eidcngerum de hcita vetita Magia c. 24. In qvatuor prioribus inter T^olhum p.49(5.edit. Lugd. 1 62 1 Pfellum additamentum vero duarum ultimarum^fpecierum in eft confenfus

terreflre.

,

t: CS^ouov ti

Tc u:n77;:^^'v<ii',//<6/f »r»T/;f f<;;;.

&

&

.

:

KoHio non obfervatur.

Qvam altas radices inveteratiis error figat,qvam late & diu luxuriet,

H

2

didu


^

Exe-rcitatioIde

Id qvod fuo exemplo docet Notim,t{Yi eirorem de P/^ffomdj accepit, acceptum fpeciofis dichotomiis incruftavit. Sed vero ciim ipfius de Spirmbm opinio in nuda eorundem contemplatione verfari videatur , Sc {\'adeat cuilibet Chriftiano , utfuis eiementis contentus Spirituam terreftrium conforrio ne deleAetur , imo tutiftimum putet a Deo precibus impetrare puriflimorum Spirittmm praetolerabiUus erraffe cenfendus NoHius , qvam ilfentiam 5c auxilium li , qvi Spiritus comites adfcifcunt , a Aionum praefides , futurorum vates, di6hi incrediblle Spiritibus

eft.

mutimm a

:

ablatorumreftitutores ac familiaresconfiliarios cooptant. Hujus impii ac nefandivitii Cardanum infimulavit Mtomus Rufca Mediolanenfis lib.^.de

lani

Inferno Statu

D^emonum cap.i 5.^.3 y^.edit.Medio-*

16 II, ex CoUegii Ambrofiani typographia.

pater) Cardanus , qvi

rmiltis

(Hieronymi

Facius

anms familiari dxmone ufits ftterat

,

qvamlevrter

hac optnione procttl dubio imhuttts auresprxbuit illi wendaciorum artifici, chnpa^ tronofuo injinuabat

,

nafci

eb dcmentixvcnit Facius ,

ad

ilii,

d.mones humano morCyfenefcere

& interire

?

Qyid ?

m conjeiiajfefefcripferit exjifvenilifui DAmonis afpe^

dticentos atit trecentos

annos Dizmomim (ttatempervenire,

Sed filium Cardanum audiamus fic loqventem

in

Libro de propria vi-

tacap. 47. pag. 25i. feq. edit. Naudaeanae Parif 1643 : Spirittts ajjidev^ tes attt pncftdentes (Grxci Angelos appcflare foliti erant , qvidammnhLatinl Sprrtus) favrffe qvihttsdam viris ,p'o confianti

Fh Jofepho

,

v.t

dixi ,yeceptum

eji.

Socratiy

^ mihi.

Omnes qvidemfelices vixeri me, qvi tit dixi optima tamen conditione frtm At C. Cxfari pncter Socratem, Di^at. Ciceroni, Antonio, Bruto, Caffoqve mali licet tllufires adfuerttnt JinVlotivO) SynefiOj Dioni

,

,fed

&

.

,

:

tonio (^ Ciceroniglorioftjfedpernicioftis uterqve: Jofepbi p-i-xclarus litatisfuit, bellica virtute,gratia tis

hifioriartm, triplicefohole

faturonm qva ,

fervattts

bonus

me

apud Vejpafianum

^ rarx voht-

'o^fHtos^ac opibtts ^monumen-

&pugna cum calamitatefuxgentis,tum provtdentia

ihifiratus ejiin captivitate

,

liberatus ab infaniapropriormn

a marisfluÂŁlibus. Verum Dixmones manifeji^

& mifericors fpiritus.

Mihifuiffe

certiorem redderet de imminentibus

,

,

&

efi fed qva ratione exa^o anno vita lxxiy depre-

diuperfvafum

nonniji

,

fuerunt-^ at nobis, ut credo, :

hendere,dum vitam meam confcribere adortusfum, potui. Et pag. 258. Cognitie incorporeorum immaterialitmmihi totaftut a^rrituper demonjirationemjhn' pliciter. Prohlemata qvoqve linguas tametft loqvi nefciam , ut etiam nec cogi-

&

&

tamiocciirrant.

AmpUficationem verb(^ {^pUndoxQmpanimabexercita'tione,


:

.

LlBRO HeNO C H T.

Cl

mnâ&#x201A;Ź^anim ab eo accepi, nam fplendori inhiCjiplusqvam xt.annisyanteqvam adeptusfim: /Yrfconfcribendiomnemartem

nee a rpiricu

& fjilendore habeo

invidia i ijvam mminis fotius

,

gloYit^

^

profitendiqve extempora-

,

hoc tamcnfaentixgcnns apud

qvam utilitatislntctis^^ '^^^"^'^

;

f^(^

hommcs ^'^

,

plui

voluptatem

mn levem, ne^^ vulgarem,^ vitamproducendam comulii,fo^atio in tot ca-

lamitatihusy auxtUo in adverfts,

Haec

commdo in difficultatihus atqve

lahcrthus.

Cardam de fijo Spiritu familiai-i confefiio totidem verbis edita a Gahriele KaudAo. Hujus revelationi univer{am reruin , qvw a corporis concretione libcre funt, cognitionem fuam afcribit,amplificanefl ipfius

,qvem 40. amios habuit , hujus Dxmonis fadcberc fatetur , huic illuminatÂť mentis fplcndorem, artem libros confcribendi extemporalcm profitendi facultatem ceu audiori attribuit. Tandem voluptatem haut -Nailgarcm &;folatiumin adverfis rebus ex his Scriptis, qxx talis Spititus &: auxit, &; illuminavit, fe percepifle impendio lcetatur. Sed qvodnam qvaefo verum lumenfqvis (plendor ab eo exfpectandus erit, qvi eft y.ccfjLoy.^(xroc^ -r4<mi-ni? ts ou'2\i^ 7o\j%, mundanus indupcrator tenebrarum hujiis foeculi Eph.6. 12. Cujus

di facultatem ac fplendorem miliari afflatui fe

&

proprium non illuminarc, fed fi

vel

maxime fubinde

tamen imaginaria

hsec lux

qvam certum pignus

occiccare

in angcUim ,

qvi

noemata infdeltum 2 Cor.^-V.^. Ec

lucis fe

tmnsformet , 2 Cor.

tenehrarum cxteriorum

manent , qvifuntjine aqva nuhes a

1 1

.

v. 1 4

fuos videtur perfundere nihil aliud eft, ,

Matth. 22. v.

1 5

:

qvae eos

turhine agitatx, c^ qvihus caligo tcnchrarum

Optandum foret , ut cfl 2 Petr. 2. v. 1 7. Jud. v. 1 5 Cardanus hoc Spiritu tenebrarum famihariter uius longe abillis tcnebris abefl^et. Idem fatum praeoptandum Corndio ^grippA, qvi tefte Paulo Bodnw contra Vierum pag. (^95. aluit nigrum cancra, Jovio in Elogiis , nomine Dominum, qvi in Xenodochio Gratianopoli vita dcfun(5tus, co-

in icternum refervata

.

&

ram omnibus fe in fluvium dedit praecipitem , ab eo tempore poftea non vifiis. Hic tamen fatetur fe jam conrenefcentem rcfipuifle ac nuncium remififlTe libris de occulta Philofophia , veluti nos infra E X E R-

CITATIONE

II confirmatum ibimus

,

ipftus

^grippx verbis ad-

du6tis

Huic Magorum eruditorum paii ut non jungeretur novus Jamhrcs, Paracelfus, omnibus bonis in votis erit^modo permiferit motus fubinde abipfo Acheruns, cumcujus larvis jam benepotus

nempe Theophraflus

H

3

ludatus


ExercitatioIdi

5i

Exercitium iis volupe , qvi fpretA omnifclA Sc omnipr^renti adorando Numine,contempt6qve Angelorum prcefidio, fe tartareis palasftritis committimt. Ab eorum ore pendent, aiflatus affolamine deie^lantur. fe(5bant , coniilia fei^lantiu' , artes ampiexantur Sed qvo qv^efo pad:6 Cardamis ab ejus Doemonis familiarifiTggeftu confblationem dl veram voluptatem fibi polliceri potuit , qvi el^ ipfiflimus *1\^, Deut. XXX i-i V. 1 7. hoc eft, perditiftimus vaftator f aut ab iis Dse-

liiAatus mcmoratur.

&

.

monibus,qvi funt ipfiifimi

CD"^^!*^

j

Schedwjy perditiffimi vaftatores Plal.

cvi V. 3 7. qvos Lxx 1 1 Interpretes Souy,ovnx, utrobiqve nominant, qvosqve convenienti idiomate Germanico fc^a&(tcf)C/ ScDanico ffvlSeltcjC dixeris. Judaei Germani obviam fa6ti Chriftianis hoc nomine abufi fic '^^ 9S>\Umi Salus diaboli. Danice 5ciUt»cn£? QBcIf om/pro, falutant .

:

fcif

Q[Bt(t^om /

officiunt

Bene

animabus ,

falutatus venias.

Hi namqve officio hypocritico

& xtQmx hominum faluti fimulato juvandi ftudio

ad orcum perducunt. Jure igitur merito diviniftimus Johannes in Apocalypfi huic atrorum miniftrorum generi verum nomen indidit, qvando 'U^i^is^ 1)12'!:^ & Groece 'AT^Ti^vcov , hoc eft, per-

fui feqvaces latenter

ditorem perditiflimum appellavit.

Qyodne Aiffimum

gratis di(5tum putes

,

adi

&audi

faplentiftimum &perfe-

&

Servatoremjefiim, qvi fingulari emphatico veriverbio hoc iiluftravit Joh. vi 11. V. 44. dicens 'EKeivQ^ (2^Qoh@r') dv^^coTTSKTcvQ^ Iw aT^' 'i^-x/fi iVie (Diabolus) homkidafuit ah tnitio. Hicne ille eft , qvi vero folatio recreatpecSlora, calamitatum , aerumnarum dolorum difflcultatibus prefla? Sit hoc folatium. penes Jannem , Jambrem, Cardanum, Paraceljtim, ^grippam , aliosq talis folaminis vaniffimos aucupes. Nonne Cardanus aut ullus mortalium ab illo genere daemonum confolationem exfpecftare habuit in difficultatibus adveriis , qvos Spiritus veritatis tZJ^^TV t/ Efa.xxxiv. v.14. lxxii ^ouf^ovioi yQixt avvixv'OvQixot^^iiluj,

:

:

^

&

ircr^cn

JflM^ovi<xj££vTOu^c/?)Targumim pit!^ vocat,

Satyros merito interpretamur?

nosvero horrifdames

Haec occurficula,(venia fit Apuleio audaci

verborum fabro) prompta &c parata funt ad horrorem inferendum , qvando ferio agunt, non folatium aut gaudium mortalibus afferunt, nifi fucatum

& mille fsepius doloribus emptimi. Veluti


,

:

LibroHenochi.

(Jj

Veltitl ergojudaei ,in primis Germani qvatuor pnrietibus cubiculi> inqvopuerperadecumbit, cretafuperftitiose in(cribunt: riin Qli^ .

.

ri"'?''/

Lamia

j

rin

j

>Adamj

Eva^fovtts eJloLilith,

hoc

cft

-r -r T Strtx dicmonica, jfive

&

ocqva Juda?i caeci credulitate imbuti infantes rapi primo Adamo i Cor.i 5.V.44. in Baptifmo nomen dedimus , omnefqve Evse forores , li qvando ahqvis daemon fein noftram familiaritatem amicitiam infinuare ftudet, offino^itrna , a

cidi opinantur : Sic nos Chriftiani, qvi

&

ciaoffert,divitiasaut variarnm rerura fcientiam {pondet, religiose dica-

&

mus: Exejio difmon,,autcum Chriftoj Abi 5^w;w,Matt.iv.v.i9. homini diabohcum confortium fvadenti, Abipojlme Satana Matth. xvi. v. 23, Marc. viii.v. 55.LUC. iv.v.8. fol idoe veritatis maEtenim qvam q vsefb tibi ab eo eniditionem

&

nifeftationempolHceberis? qvi operose efticax cft a/ 'Tntffyi ^woi^ij ;^Jj cyiy^iion i iL Ti^(n ^4^^i'og , qv6 mcndacii crimine ab initio foedatus fuit

DEO,

8. v. 44. imo, qvomodo docebit ahos, qvi ipfc de omnium idiotanim poChrifto &: rebus divinis vere nihil novit ,

Johan.

&

ftremus eft, veluti Difputatione publice a nobis habita

demonftratum

Annoi^jo,

eft.

Qvemadmodum v^c^^^ t Aoyiv ou^c iyxia Mundus Kiyov filium Deinon novitjoh.i.v.io.itaa )f3ffy,oxp^ru)e eundem vere non novit.Notitia angelorum & hominum ad canona cognitionis illius qva D E U S ,

,

& Chriftus fuos novit, exigenda v.

1

4. fed ita

,

ut ab

illa

Chriftus novit fuas oves, Joh. 10. notitia nunqvam abfit amor , qvo incenfus haud erit.

recufat protundere vitam pro ovibus, ibid.

Firmum ftat fundamentum

habens lioc ligilium

DEUS. NOVIT. SUOS. 2 Timoth. 2. V. 19.

DEusamando fatur D E I

fi.ios

novit

notitia

,

â&#x20AC;˘,

fed

neqve enim

cum

in fola contemplatlone verpaterno erga fuos amorc aff^ecSlu

&

femper eft conjun(51:a. Satanas autem fi vel maxime (ux lapicntias cun<5ta -n' (ix% Apoc. 2. Y. 14. explicaverit , tamen ejus fcientia ad illud perfeEU <?^ionis faftigium afturgere non poteft, ut cognitum &: Chriftumamet. Ethocmodo DEJ &;C/j/7/?/ignai-us re(5tepronunciatur. Juxta

D

M


ExercitatioIde

<J4

Juxta rz^os rationis di6tamen certum eft-, Igmti nulla eft cupido jat noti lcientiae cuducimur adcognitionis permagna. Omnes traiiiiTiur cogniti Nulla Dei cupidiautem Offic. i. lib. Ckerone piditatem tefte Chrifti,piorumc[ hominum odiA Dei, perpetu6 qvi ducitur is tate vera flagrat. Faccftat ergo omnis ejus fu^geftus de rebus divinis , qvi nihil aliud eftj qv^m mera tentatio. Faceilat omnis Daemonis revelatio. Bene ac pie in hanc fententiam loqvutus eftLfÂŤ^^;i<j,tefte KirchneTQin Thcfauro Explication. Artic. pag. i ii, edit. Francof. 1 556, His delitiify

&

&

,

,

gmnibus oppomtur vox Chrinii

nus ipfc venit , hk

Habent Mofen & Prophetas.

toUanturportiC ut imret.

?{j)n enrm

fesy aut Spiritus minijirantesfunty fed Dominus ipfe^ adpojleros qvoqve propagandafmt HiU tradenda

&

tttr

revelationem novarum dodrinarttm

,

,

eji

Item-^

fervus

utfugiant

& cujiodiant mandatum

Hunc audite, id eji, Evangelijias & .Apojlolos.

,

Domi-

qvalis

Mo-

& detejien-

illud coelejle

Hos legant d' audiant^

:

Item

V. Tejiamentum, qvod fert de ijiis omnthusjidele tejiimonium. Qvodfi prxter ku aliqvid revelatur, oportet ut haheant Analogiam fideiy &ft Alioqvi Diabolica eji. Satan me qvidemfctpe

revelatio intelkiim Scnpturx. tâ&#x201A;Źntavit,fteut 6"

Auguftinum, qvi deprecatur^ ne Angekis jifci

appareat, utpo-

Jiularem (ignum a Deo. Sed abjit a me^ ut buic tentationi afentiar. Martyresjine Angelorum apparitione/0/0 verbo confirmati , mortem oppetierunt pro nomine Chrijii, eji

Curnoneodem&nos acqviefcamusf

Baptifmus , Eucharijiia

,

mnesomnhm Angelorum

Claves

,

Satis evidens&illujiris apparitio

Minijieriumverbi jitqvale imo exfiperans

apparitiones

,

qvorum

collatione

Ahraham guttulas

&

micas habuit. tantum Ego igttur non curo Angelos j &foleo Deum qvotidie precari , ne qvenqvam ad tne mittat qvacunqve de caufa. Qvodft ojferretur aliquis, non audirem, Hac de fucatis Angelorum apparitionibus , qvas fibimet interdixit Lutherus:

nunc paucis

velatione audituri.

ipfius fententiam

Sic

de Daemonum hidificantium re-

enim ipfe memorat

Tom

.

i.

Jenenf

fol.

1

2 6. in

Decalog. Nimiiim credunt , qvi vetulas mutari in catos poffe credunt, ad convivia vehi nocSte. Et ad hoc eft aut qvalcunqve alias formas , exprefius textus. 2 5. q. 6. cap. Nec mirum , ne uUus credat , funt enim iliuiiones Diaboli , non autem res vera. Sicut pukhrepatet ex qvodam cxemplo, qvod Johannes Keiferberg recitat. Qyod qvisdam vetula, ut prasdicatorem argueret mendacii, qvi talia docuit &fle faka, fero ed vo-

&

cat6


LibhoHenochi.

C^

cat6 & In oculos ejus fefe ungens redenfq, in lintre piftorlo jamqj volens vehi, ftatim obdormivit, & qvibusd.im geftibus movebaair, donec caderetde-fcamno, & vulnus capiti infligeret, tandem reverfaadfe, convi(5ba eft de illulione ex vulnere & cafu qvantumlibet vidifle ja,

,

fe

,

Hxc Luthcrtn!,

Qyanti

Anthropod^emones commentitiiHe/;oc:/;/ phantafticis illuilonibus perftringentes ocuJos credulonmi homuncionum , hsec vetulse ludicra , imaginaria irinera naturalium fund-ionum qvali qvsedara deliqvia fomnifera a 7ro?.vTx^~ iiht} Diabolo inje6ta clare doccnt. Nunc ad reliqvam Lutberi narratioiicmpertexendam aggrcdiemur. Idem (inqvit)p<rfcr ex vitis patruw, de virgive a paremihus ad S.Macaiium ^afletmirabiliafiia.

faciendi fint

&

dii^a.

,

qvA ah

eo vifa cji ejfe puella

plures bodie qvoqvejiutit, ut

totum a cerporc rapi tur, qvi

plaufmm

,

ut

ille

,

ciim aliis

vana vidcrctuv,

Et talesprx^igiA

qvi Judxo dehebat, (^ dormienspajfus ejffihi crus

Judmm confunderet.

Idem de Monacbo qvodam

rcfcr^

Exemplum primum de Judan de-

fonu prope confumpfit.

bitoreextatin famofiflimiiftius Magi D. Joh. Yaujii Hiftoria, qvaeedita Hamburgi \6g^. cum admonitionibus Gcorgii Rudolphi JVidmanniy

eft

& q videm cap. 44. pag.

1 66.

&^ ipft infauftilfimo Faujlo afcripta, cui crus

a fe avuhlmi efle imaginabatur Judaeus. Pofterius de Monacho in Colloq, Menf. Luth. Talis qvoqve ludibundus foeni heluo fuifle memoratur ipfe F^f</?Âť5 cap. 45. Ciix Hiftorioe: cui novam narratiunculam adjccit JVidmannus de Jbhatc Fnldcnfi Erlulfo qvi unus omnia hofpitis cujufdam fercula vafi menf^eimpofita viiiis eft comedifle, qxx tamen familiaris Abbatis Genius in aliud conclave domusexpofucrat, ibiq^ novam menfam inftruxerat.Liberifte plenus eft talium prseftigiarumDiabohcanim, ,

&

MnUa,pergit Lutherus, de

iis

nhiqve rcferumitrj potcf} cnim diaholusfe mutare

depcrfona in pcrfotiam , ?^ miris modil liiderefenfum

,

de qvo in lcgenda S.

Mar-

Vhi unus omniumfenfus ihfn , co^lcdi qvadam vefe a Diaholofuh nomine Chrifli donatus. Simde de qvadam momali, qvie infuo cuhiculofedemjvifa efi ab tini.

aliis lacintDso

pailwfemimtdaj i^btdjulojiercore caput velata, qva tamenfefe cre-

dehat, &fulgentiffima vejieac coronCt aurcafedcre^ a Cbrijio decorata.

Item^iUitdinlegcnda S. AndTecejqvomodomformaJpecioftmtdieris tan-

tum vtrum

iUuJit.

vivio interpueilas

Item de eqvcfri illo, qvjferh in hojpitium veniens,jucundo con^ choreas epulasfihi vifus , mane jacuit in profundo luto,

&

&

^qvusejtisadarboremjcjunusligatus.

I

Sd


ExercitatioIde

66

Sedomniam efficacijjimttm ejliqvodin legenda S. Germatii Altliiodorenfis Sanclorum lih. 6. cap. 9.) cum enim aliqvandoho^ , (vide catalogtim

Epilcopi

jpitatusfiujfet

&jam

3

dormiturt adbiic jnenfam pararentfuis (ut reqvifiti ab eo

dicehant) vicints in node fnturis.

cum fuis

Tandem ille venientes adjuravit,excitato

f Illis vero alTerenad vicinos irent videre , an domi eflent. Et inventi (Imt omnes dormientes in leAis fuis. Et fic evidenter illufio Daemonum

patrefamilias tibus

,

patuit

,

percontatus an noiTent iftos

judit ut

&

& difparuit, e6 jubente.

At ut contentiofis qvoqve (atisfaciam. Dicunt enim mulieres in caargumento verum eflTe, qvod qvidam audaculus in vacua domo dormiens , plures vulneraverit tales catos , mane autem fatos fuiflemutatas, eo

ÂŁt6, multse vetulae fint inventae

Dsemones vere cerent,ac

fi

fic

mutilatae.

Vel enini id fi6tum eft,vd mendacifidem fa-

vetulas ipli vulneraverunt , ut rei

vcre vetulas ille vulneraflTet^qvi catos(id eftDaemones)vifus fomno vel ecftafi difcur-

eft vulnerare.Poteft,inqvam,fitri,ut vetulae in

rere, vulnerari fibi A^ideantur, cum

re vulnerentur a Daemonibus

,

tamen in Ied:o jaceant qvietaejSc vc-

ut poftea credant

ab alio vulneratas. Tale eft qvoqve de eqvitando fuper fcopis.

fefe

vere difcurrifTe

S>C

De Herod^i^cle & Laribus

fatismanifeftumeft,fcilicetcfleDasraones.

.

^;-

,

.

'

^^

\-

Delncnhii d^Succiihis tradunt infignes autores , qvod poiTit Satan in rpecie mulieris fuccumbere viro , accepto femine rurfum incumbere foeminae , ita generare , fed monftra , non hominem verum. Sed hoc iemen aliunde acceptum qvia nunc paterni nunc materni feminis vices fubit ,patris aut matris munus in generando obit, Dsemoni incubo vel lliccubo neqvitafcribi ,ade6qve necipfe veregenerare dici poteft. Sed fergit Lutheriis. Sic enim follicitavit qvendam Eremitam ufqve ad obpoftea evanuit , ut recitat S. Johannes primus Eremitalcoenitatem , lumapud Hieronymum. Qvin dicitur qvandoqve Diabolus in fpecie

&

&

,

&

infantis fuiflTe,

& vix qvinqve nutrices

ei fatisfeciflTe.

Gen.

c. 6.

Tom. i.

io5. VlixditvmsLutherus. Sed qvid attinet extera exempla hujus ludionis qvaerere , ciim patrla flippetant. Iter nocStu fiifcipientes duo viri fidei fpedfcatae , ut Sacerdotem periculofiiis aegrotantem vifitarent. Intercurrit no6hirnum ali-

fol.

qvod occurfaculum porci fida

fpecie ufum.

Subverti coepit currus a fub-


:

LlBRO He NOC HI.\

C7

/ubeunte fuccuiTatore, ^^irorum alter6 fedibus fuls excufs6 humiqve proftrato. Altercurru deicendens impetuofum hunc porcum infeqvitur, prehendit , in vicinum amnem projicir. Is enatando in proximum dumetum fe abdidit.tn Da?mona fordidiflimi animaiisfimium.Id qvod ipfc diirimulare nec vokiit, nec forte debuit , ita volente De6. Accidit enim aliqvot annis ab ifta clufione, ut homo qvidam obfelllis ab Epifcopo Soedlandia; Viro ut pictatis itaprotunda? vari^qf,eruditionis laude claro in conclave qvoddam iuum admitteretur , ut fufis precibus malignus daemon cederet. Jntervenit Vir pius prius ab hoc fpediro vexatus. Qyem confpedium efiljlis cachinnis excipit obfelTus , eiqve in memoriam revocat noclurna; ludificationis gefta , feq j ejus au(5lorem fuifle cxfultim proclamat. Nobisanno 1625 iter facientibus Roelkildia Snofdorpium, Scfomno oppreflis eirca Q^ScviIi? pontcm celebrem nomine ftrutfiura; admirandae

Iblis fixis

num iit opus

grandiufculis finecalceita conferruminata;

,

uta:ter-

cqvorum curfus adeo ut nec aurigae flagro nec minaci incitamento poflet promoveri. Excitati e fomno audimus aurigae diras beri.

,

minas

iillebatur

:

qvi caufam rogatus refpondet eqvos ; cumq;,nihil exfecrabili

Diris abftinere jubetur

rigatione proficeret , nos prehenlis habenis

& currum inhi& minaci fua aii-

Deo &: ^i^i jll

noftro con-

fidentes dicimus

ITE. IN. Mox

di(5l6 ociiis

NOMINE. JESU. CHRISTL eqvi proruunt, curfum confvetum accelerant, ac Hac liducia la^ti fanclum hymnum ceu epini-

iter profpere lucccdit.

cium Deo canimus. Longius vero dilfitus nod:urnus ille ludio in effuiimirifumfolvitur, qvem tamcnnos ipfinon audivimus , fed finito

hymno fe audifle retulitauriga. Ecce qvam fortiflima turris fit nomen J E H O V iE &: Servatoris J E S U ad eam feftinabit juftus , & in ,

munito loco collocabitur Prov.18. v.io. Non eft igitur,ut fpedlrorum terriculamenta fubvereamur , qvi fand:orum AngeTonmiexcubiiscingimurin viis noftrisPfil.pi.v.n. 4Reg.6.v.i5,i6. Dudumenimcon-

tritum toV

eft

caput ferpentis Gen.^.v.i 5. ab eo,qvi exfpohavit -raV ^;^*-3'^ triumphans de illis per feipfum Colofl^

i^>ic{ou; i^eiyy.ciTi<n iv Tntffyjaix

ii.v.i<r.

â&#x20AC;˘

I

2

Sed


EXERTGITATIO

â&#x201A;ŹS

I

Dt

Sed vero gratis ifte Alaftor non folet peragere comcsdlas. Hiftrio ifte Comoedias fuas tartarea qvadam tragoedia terminare folet. Qvod fi uni vifusfit proRiifte in iis qvse corpus fpe(5tantj duobus autpluribus eo ipfo bbefte, eorumq-,tam corpora qvam animas in fuam poteftatem redigere ftudet. Ltberandae fidei c.iufa Joannis Georgu Godehnanni JÂť U. Dodoris teftimonio mododicStaconfirmabimus. Nam Tra6tatu de Magis^Veneficis Sc Lamiis lib. i cap. i pag. 9. i o. edit. Francofurt. fic fcribit t Ut Diabolorum fa^vitiam impionmi poenas accuratius confideremusj. in timore Dei vivamtis, qvatuor liiftorias adjiciam diligenter omnibus perpendendas. Joachimo. l. Eledori Brmdehwguo nupta fuit Joanms Ddnix , Suecitc <(y l^orngiit Regis fiUa Elizabetba , cui, ut alimenta fe mortuo , Regina haberetjoppidum Spandaco adSuevi&Haveli confluentem maritus attiibuit , in quo oppido , ipsi adhuc vivente , niiles qvidam per Marchiam iter faciens , cum morb6 impeditus detineretur , decumbens , tradidit crumenam pecunia refertam holpitse aftervandam. Poft aliqvot dies, cum convalefcit , repetit faccum. Mulieravara cum aegre tantam praedam amitteret, deiiberat cum viro, utrum reddere debeat. Ineunt con.

&

filium iila

&

.

&

,

Qvare cum miies fuum repeterety qvidqvam accepiflejfimulat fe mirari impuden-

ut mulier neget dcpofitum.

confidenter negat

fe

ciim nihil dederit adfervandum. Miles Qyare maritus tanqvam defenfurus fuam conjugem , extrudit militem domo, Is ante

tiam militis, qviaulit flagitare

,

indignitate rei motus,ob)icit viciilim hofpita; perfidiam,

fores irritatus fcelere hofpitss ftringit gladium , veluti impetum fad:urus

in virum

& ferit januam.

tur fuas 3edes oppugnari.

Hofpes implorat fidem vicinorum ,

& qveri-

Accurnmt li6lores, &C militem, qvod vim pu-

blicam feciflet, abducunt in carcerem. Poft aliqvot dies Senatus oppidi fententiam perfcribi petit. Conftabat narrationem fa(51:i ,

alio mittit

osdes publice oppugnatas efle.

&

Qvare

fertur fententia , ut miles

ultimd

Cumq^jam inftaret dies judicii , venit diabolus ir^ earcerem ad captivum, indicans ei qvam fententiam judices laturi fint^, & poUicetur fe hoc periculo eum liberaturum eife, hac conditione,ut fe

ftipplicio afficiatiu*.

,

diabolo dedat. Milesconftanterrefpondet, fepotius moriturum effe, Cumvero diabolus multis verbis exaggeraffet

qvanivisfitinnocens.

l^ericulumj nec tameJiinflexiiretmilitisanimum,, tandem pollicetur ei

Ebe-


LibroHenochi.

tf^

liberatlonem fiiieulk conditione. Et cum veneris, inqvit, in judicium, patrono indigere ibi dic te imperitum efle forenfium negociorum ,

&

;,

& ornato pennis.

Pete igitur , ut me jubeant cau(am dicere. Miles qvi hoc fine impietate fa^lurus vidcbatur , ait aftabo coeruleo piJeo te(5tus

fe

hoc couiilio ufurum eire. Poftridie jn |udicium ducitur , adeft etiam

orator tecStus cjerulco pilco:

ibi

cum adior petcret mihtem propter vim

publicam capitali fuppUcio afHci , miles relpondit , fe imperitum forenfium negociorum petcre , ut Uceat ifti fuo advocato pro lc dicere ^ conceduntj udices. Ibi diabokis dc jure eruditc dilputat , non eOc capitali fiipplicio

afticiendum

eum , aqvonon fitommi

rixce

& tumultusini-

tium , ait ab hofpite miUtem vi extrufum &: fpoUatum eHe , jubet qvaeri locum monftrat. Ibi ciim hofpes vehementer negarer,addens faccum etiam diras imprecationcs , ut ipfura abreptum diabokis perderct , fi feciflet. Hancimprecationemcumimprecatione diaboU cumaUqvoties repetiAdflet , ibi caufidicus omifsa jam difputatione forenfi adoritur hofpitem,& comprehenfum per feneftras medium forum,omnibus per-

&

&

horrefcentibus,cumfragore abducit, nec poftea tis

inventum eft. Ecce furti, perfidia?, injuriae,

mx dira exfecratione qvam in baptifmo

unqvam corpus

hofpi-

falfitatis,avaritiae,maU doU;,per)urii,ani-

diabolo devota; , pro qva Chriftus mortuus

tuit,

& verbo fakitari fibi fponfam copulavit,qvam fpe ad-

eunda; Kternae in ccelis ha?reditatis erexit , erettam ab orco ad cotlefte beatonim confortium eveherefpopondit, corporis, qvod Dei domiciUum , pietatis omnium virtumm Chriftianai'um afylum efle deberet, qvippe fan6lorum Angelorum proelidi6 cingendum , tyrannidi avernalis Abaddonis mancipati merccdem a?ternum dolendam. E diverfo,6 militem conftantiflimum Dei cultorem, dati Chrifto in Baptifmo nominis fideliflimum defenforem ac tutorem , 6 triplex circa ped:us militare inexpugnabiUsfiduci^ roburlmaluit langvinem fundere qvam a fingvineChriftivel latum pilum dimoveri , aut aChrifti vexillo adSatanae caftra transfugere. Sed miles ut laudem conftantia? mcretur , ita culpa

&

hautvacatimpatientia&cfuror ejus militarisfub initium litisderepe-

Qyemadmodum huangue pejus odifle oportet pari ftudio fidei con-

tundis pccuniis: cujus calp.-t pccnas luit in carcere. jus ferociam cane &:

:

ftantiam imitari convenit.. I

5

Goid^


ExercitatioIde

^o

Goddmannus geminam narrationem huic fubjungit: alteram dedaeSileiii «dibus cujU5 Satanici conventuscaufapenes ip{lm"i nobilem , qvi abfentibus conVeniant omnes dtcmo' vivis ira perciais prorupit in ha^c defperata verba nes, fi vocati nolint. Vocanti a(5tutum parent, veniunt , comellantur, bacchantur, vociferantur , &fugientibus domefticiscapitaurfonim, ki-

monum convivio ac comeflatione in cujuiclam nobilis :

porum ,

&

hominum

per feneftras exfertantur , pocula ferCundiis abfentibus , unicus domi relinqvitur infans, qvemfervuspro^viaprecum devotione domum ingreflus eripit cuidam da^moni, patriq^, reftituit. Haecfpedlra paucis elapfis diebus evanuerunt. Alteram addit de fponia divite , qvae fidem conjugalem fponfo dedit addita hac conditione,ut fi aiteri nuberet, optaretfollemni nuptiarum die Satanse tradi. Tandem incuriofa tam nefandi voti Silefia felium

,

cula monftranmr.

hascSponfinubitakeri, &nuptialidie aduobus hofpitibus fiibfpecie

duorum eqvitum exceptis qvorum alter binis cum Sponla du6bis cho,

reis,

eam tanqvam fibi devotam

avexit.

Cavete Chriftiani abimpiis exfecrandae lingvaeverbis, qvibusunl faepe hora decies vos Satanse devovetis , atqve lic fidei Deo in Baptifmo dataeimmemores Chrifto renunciatis. Qyamvis autem Satanas oivivfSTOc-uTTojg vobis non adefle videatur , vofq^ ftatim impii voti compotes faciat

:

tamen qvi exfecrabilium horum votorum audior eft, longe a vo-

qvorum lingva malefiea accenfa eft ab igne gehennae Jacob 5. V.6. id qvod trifte obfefli apud nos hominis exemplum docuit, bis abefTe neqvit

,

qvi exfecrando voto Abaddoni aditum patefecit ad fiibeundum fuum corpus, illudq j vexandum. Sed precibus cujufdam Laici feu civis Haunienfis vi6lus ceftit.

Neqve enim folis facri ordinishominibus fubinitium nafcentisEcaDeo concefTa fuit facultas ejiciendi daemonia.fed etiam aliis cre-

clefiae

dentibus. Signa^ inqvit, Chriftus, cos qvi crediderint, hiccfcqventun per mmen meum d^monia ejicient, mvis Itngvis loqventur, Marc.i5. v.17. Cavete

unqvam daemonas adfcifcatis animae liberNocebit iftud fervitium non corpori folum fed tati, qva Chriftus vos donavit. etiam vobis , qvi fervi Chrifti auditis , ne

&

fervos.

Exemplum hujus rei non nis

eft

ut longe arceflamus. Paucis abhinc an-

qvidam Scbed feu Lar ruftic» alicujus familiaritate uti coepit , & credul»


LibroHenocht,

-71'

dul^non nlhil officii brevi prsftitit, donec morbo forma

tanti apparet tiltroneiis hic dcTemon

rtffligeretur.

iÂŁgroex-

fervi adolelcentis afcita ,

cufans fe morbi caufam non efle. Qya fa6la excufatione cvanuit ac in pofterum fervire defiit. Moritur tandem delula. Paftor Ecclelise Krommendorpiae Dn.Janm FridericiSplct rumore hujus mali tunc primum manifelLiti excitatus , &c gloriae divinoe zclo accenfus valde detonuit in prajftigias diabolicas, auditores

ab

iUis

vehementi adhoitatione dehor-

Qyo Legis malleo tufura pe6bus ii]ii,qvi ad eam oetatera accreve-

ratus.

rat, u.t fainam matris tueri polTet, Paftorera e veftigio ad Pr^elidem atcis Andreafilvanse Nobiliilimum Dn.JVenceJlaum liotkuch eqvitemaura-

tum, Qyid

dem

m. devitiata

& corrupta materni

nominis fama prave deferr. ut cauCa apud Prseficognofceretur, cumacStor totus ira excandelcens iter ingredimr, b.

accidit l

Eodem die qvo acciti ambo erant ,

in via fulmine tacfbus concidit, roradveriiis

Deiverbum&:

&

ejus

iic

,

cum exhalato fpiritu exfpira^^it fu-

Miniftrum.Optandum foret,nefucata

brevis temporis ferviti6 ofticiofus genius binas orco animas lucratus fuiiiet.

CHR IS TI

Vos autem fideles {piritualibus

gladio Spiritus

fcrvl in excubiis vigiles ftate armis

conftantis iidei fcuto protedi , {uipiriis precum ad Deum fufanim ceu amuletis prjemuniti , credite vos Chrifti merito ope adverfus Principem tenebrarum vidoriam rcportaturos , atqve ejus inlidiis.ac laqveis1declinatis,de ipfo Draconefuperato , exterminato iedibus fuiscum omni veneficorum fagarum avernaliagminc triumfaanos, licet frcmat orbis malignus orcus, Sc diabolus inftar leonis circumeat ad devorandum mortales i Per. opportune confccr.iri poteft 5. V. 8, 9. Huic pietatis officioreligiose formula precum , qvamm ufus fuit olim in IVIarchia pro obfefTis. H:sc autem defcripta invenitur in devoto Tradatu, qvem concinnavit Adawus Crato NorthufanusSuperinteudem Coalbyenfis , infcripfit Exercitiuni ftip^ati,

inftru(5li,

&

& &

&

devotionis Chriftiana' nico idiomate 1595. ac nova luce publice

5

&Magdeburgi

ediditLatino

ScGerma-

Noslatinam formulam ex eodem excerpfimus,

donandam cenfiiimus.

JESU

redemptor unicc^^

^lvi conterendps viribtis

^raco-


,

ExercitatioIde

>ra

T>raconis,es

DEUS

ac

HOMO,

f^iidipreces qvasftmdimm,

^raco maligm^ Spiritu^s Immanis ceu rugiens leo iras trucesJpirat^feriLj Litesy vomit blajphemias Nunc cafirafaftu turgidus In cor locat mortaliumL^y Tuumqveplafma turpter

^eformat^ occupat^ tenet^. Ah curfiles ? an non vides ? Oculis qvibusve conjpicis ? Certe vides-, qvem nillatet^^ OcuUqve dextro confpicis.

Ergo increpato beftiam^i

Et pellejuffuhoftemtuoy Tuumqve plafma vinculis Exfolvejpiritus trucis.

Tibifacrato corcula^ ^lva dirus expugnat jD raco Sint templa Spiritus 'Dei^ haredestui Sint regni K^rcefagas^ venefcos^

&

.

Citifqve po^nisfubjice^^ carminis culfafiii

Ne

^erdantur atemaliter. Cedat tuÂŁ potentiÂŁ Ho^isferus: nofirisfuasJungant ^recespraconiis Vinclisfbluti averniis.

Hic


LiBRo Henochi. Hac formula ceu ariete cxpugnandi Satanse gmentemtyrannidem&:

,

75 {cuto contra diaboli in-

lacro annilcto adverfusoccultasDoemonisde-

ceptorisimpre/Tioncs pie in vera vivaqifide utere Chriftiane

,

& divinas

tandem manus virtutem praedicabis. Experitor, probatum eft. Huic 'sj€/<a7f'a) junge SS. Trinitatis , nec non matutinum Sc vefperti-

num Ltitheri Sigtllum

:

NOMINE. PATRIS. FILII. SPIRITUS. SANCTI.

IN.

Imo Lutheri oppido commendabile

>J<

ET.

&

^

fakitare Phylj^evmm mane adhibendum &toti hominidevoteapplicandum Ego mpus metim ^animam meam infan^.is &potentcs titas manns commendo: fan~ dijftmns tifus Spiritus,bom tui Atigelt nunqvam a vere tuis^meif, aut me difcedam,

Velperi petbori

:

ve qvidpeccatumy caro.mundus aut Saianin ver}

tuos^ meos aut mepofjint Amen, menteni precantis Lutbcri exphcandam cenfuimus. Qyod li vero fcire aves, pie Chriftiane,qvodnam inter omnia amuletd primas teneat,ea procul omni dubio cft precij tormula conceptis Chrifti Yerbispropolitaatqjdircipulis &primorum temporum &:feqventium

Sic didudtius

setatiim

commendata Matth.6.

€s in Cixlis

rcmt, lctum

,

fancHficctur

v.p. feq. Luc.ii.v.i.feq. Fater mflcr qvi

nomcn tuum

,

vcniat rcgnum tuum

,

iit

in ccelofic

& in

&c. 2^c nns inducas in tcmatihnem ^fcd libera nos a malo. Hoc amiinon modo malorum averrtwcum e^i^iz j fed etiam bonorum phy-

laclcrium.

Sed deTertio vitio HAi Henochi {atis di(5tum eft: nuncftikim promovebimus addeligfuindum qvartttm ejufdem vititim.

Q\f A «o/ti^Oi T^

RT UM V TIUM I

^f

KOtwv , wf

,

01

ojf T^

^iyxKoi cw^KpV

Henoch fic indigitat

:

K<5m

yovo^o(,<p:nzi. ttv (^ u.x(cf, Ttl C/KOTpdLjjui^tix^vTrc T^v|/upk^>7f

'i<rBVj

d^otvl^ov^

^^•'(?yt?

Viden', hujus deceptoris

neJff^oog T^ ^p«'a>j<:.

gantetmi

perfonatus

X^^*^^^

>

'^'^'

oi(pocvl<ri^(n 'ioog

'^

maHgni fpirinis , qvibus Gi-

nomen Ripra ind'\^Ky occidi,pirdt:^ mori fiiftinent? Hautfuff^ece-

rathuicimpoftori Giganteis tfis Spiritibus accerfiiVe genituram efpeciolTs toeminis matribus dehnqventibus aetatejared Angelispatribus, nifi

&

corundum

&

&

morte monftrificam hanc ftirpem , originem coronairet. Veriim enim vero hujus monftrof^e opinionis primos natales a Jucoedc

,

perditione

K

daeis


ExercttatioIde

74

more deducere annitemiir, ut fcopo Ajfenmh

daeis noftro

feqventis

& ferat & metat. teftem & interpolatorem producimus Rahhi-

QyartA nofter labor

Oy A R T I mm tAmJielodamenfem Menafcb Ben-Ifrael hiipis vltii

tione pag.89. cit.edit.fic cap. 2.) varta narrant

:

,

qvi Problemate 22. de Crea-

De hocgenere angelorum antiqvi(Ha.gviga. eos cibis vefci , generare , mori inftar

fcribit:

nimirtim

&

hommum^alispraditosejfej&exunaparte mundivolareinaltam , qvin&fiepus etiam audire qvicfuturafunt. Et alibi ajunt , eos cum apparetit uni tantum damnum mferre cum duobus apparent , innoxios ejfe, tribus fmninhnoxios ejfe autemfimul hominibus nunqvam apparere. In admirahili autem Itbro Zoar varta

&

dicuntuY de

:

& injpecie qvtdein, qvod aliiftnt Spiritus aeris,

illh,

prohant ex PfalmiJIa,

fecit angelosfuGsJpiritiiSj&

aJii

ignis

^

idqve

minijirosfim flammam ignis,

&

Rabbin. in Rad. iVt! Pfalmio^. Confer BÂŤx wf. Lexicon Talm. Utautemhaec melius inteliigantur , obfervandum eft qvodeodem Problemate MenalTe Ben-Ifraehrw Gradus Angehrum cumftiis Tlieologis conftituat qvorum efl primus Intelligentiarum a materia (eparatarum-y qvales ejfejiatuant qvatuor ///o^jMichaelemjGabrielemjRefaelemjC^ Urieiem qvi omnes (verba flint Menajfs) uti in Pirqve a R. EHefer traditm , cir>

:

-y

cumftflunt thronum divin^ majejiatis.

autem, qvifunt ex hoc ordine, nonpof-

lUi

funt comprehendt CQrporei^fenfbus ,fedfolum in prophetica vifione. Sic angelus ^pparuit Ahrahamb^cum filiumvellet immolare: fic apparuit Jacoho pafcenti

ovesLabanis

3

&in

ckunte,& Jezeckieli

vifione fcalarwH

-^

& Zacharia vifus

etiamMoft in ruho

fic efi,

Jehoftuiinjeri-

,

Kullus ijiorum angelorum

unqvam vi-

fcd tamummodb ab iis , qvando in apparitionihus ijiis intelledus torum elevahatur ad (piritualem contemplationem , vox angelorum atiditaejiy ficuti etiam a Mofeingrediente tahernaculumy tamim aiidita voxfuit ex iuteriofus eJiProphctis

:

rihtispartihusfacrarti.

Secundus gradus angelorum fterii. e(i', eos

Hiftint legati

& mmifin

efi

,

rit^n ^D^7D

qvifan^imoniiC &pietati operam dant

gelisfuisprttctpiet de te, ut te cujiodiant in

itunqvam

vifihiles

formas a(fumfere

fuerunt, qvos tAhrahamus

qve vifus

eji

hojpitio

,

Dm

:

idcirco

a Pfalmijia

omni via Pfalm 9

1

.

t^.

& apparuerunt Prophetis.

dicittir

1 1.

,

Id

an-

Talcs non-

Ex hoc ordine illi

ille qvi lufiatus eji cum Jacoho,qvi&famulo Propheta ElifM. Cum Abra-

excepit,&

Agari, Gideoni, Mamacho,

hamus diceretfervofm ,

angelorum mini-

, qvos condidit Deus ad regendum mundum.

emittit

coram te angelumfuum Gcnefi/i^^ v.7.

in-

telle-


:

.

LiBRo ITenochi. ex augelU

iellextt aliijvem

:

Sinnliter etiam

Daniel

,

75^

Deus mcus

emifit

avgelum

fmimy qvi occlufn os Leonis Daiu 2. Ex hoc ordine etumfucvuvt iUi, qvi Jacoho ohmfiehantin viafiveitinere. Hi vcro,qvia babitantfupra orbcSjVocantur exercitmccelorum.

Deniqve tertius gradus txccutores divivx

ir.i;

ipirimum fublunarium > qvifnnt

f /i

Ho<;

'o- jujliti.t.

appcUarunt antiqvi

f^h^n

miwflvi 6*

"DiihD an-

&

gelos damni alio noimne niD ^DN:?Q angelos mortis ; uti etiam CD^p'TDl uD^J!2C*. i.e. tortorcsj &carnifices: namillifuwuvt demalis fuppliciatx^ajjidne wqvirunt in hominumpcccata. Hujus ordmis angclus ille fuity

maxima clade concidit cajira regis cAffYriorum. Ex hac clajfefuit, qvem viDavui tenentemflridum mucronem adverfm Hierofolyma. Ex his fuit ille qvi tanto damno Jobufn affectt , eum^j adebgraviter afflixit uti etiam ilJe qvi viftts qvi

dit

:

fiiit

afinx Bileami,

& illifex vtn armati. qvas vidit lehazqvcl.

Complura occurnmtin Rabbini hujus difcurfu digna feveriore animadverfionej &: indignatam celcbri Legis Do(5tore. Primttm ut ex libro Zoar cudat .ilios tgneos alios aerios lAngelos^ violenta manu ad iliudtrahit dictum Pfahnio^. v. 4, Faciens angelos ,

fuos Spiritus

,

minijlrosfuos

(vn^lt^D) ignemfagrantem.

Qvam improba fit

hcTcprobatiooflendit exeadcmgentc Rahbi Ben-Maimon , qvideFundam. Legis cap.i i. num.4. 5. pag.i ^.edit. Vcrft.1638. re(5le fic fen-

&

(Ivtdam habem formam abfqve vMci omnino matcria, vid. Angcli qvia non funt corpora , fcdforwx difinfix ah invicem. Qvidnam cfl ijlud qvod ProphcfiC tit

:

:

,

&

angelum ignis prxdn.um alis ? Hoc omne (dtcitttr) in vifioneprophetica 6^ modo paraboIic6 ;adfndicandtmi illosnonefe corpora, neqve gra\-es injlar corporum gravium. Eodem modo dicitur: Domimts Deus ignis confumens: Deut. 4. v. 24. ipfc autem non efl ignis , vifi mctaphorice ajunt,fe vidilfc

,

qvoqve dicitur

fecit angclosfuos ventos. PfaJ-m 1 04. r. f Eccejudx-umjudc-ci caftigatorem. Nos huic exegefiduo .addimus: Alteriim, cum texuis Dcuteronomii addat, ><^p H^N ^ctis Zelotes, no-

fic

:

tatnihilaliudinnui ignis confumentis notione , qvamir^e divinacexcandefcentiam crga violatores lcgis (culptilium cultores, veluti prae-

&

&

confeqventmm ozyK^itnc clare evincit. Alterum antiqvi dtertun thionum fammas ignis rotas ejus ignem ardentem

cedentium

&

lat

:

ciini

appel-

Danieli c^ fluvium ignis emanare a Jacieejus docetcap. 7,v.5?>io: z non

K


ExercitatioIde 76 non tam ip(kmjlammiim proprie fic didam aut ignem propric ardentem, qvam clariffimum lumen ab illis refplendens oculis noftroe mentis intuendum proponit. Qyae enim deDeo (X,\^^u7ro7nx^cog &juxtamorem hujus

dicuntur, intelligi debent ©eoTif iTrwc, ut divinam decet Ma-

faeculi

jeftatem.

Sicflamma

& lucidiflimam Angelorum

ignis fulgcntiflimam

indolem denotat. Sccundiim, qvando Mcnafe feqvutns coecutientes duces tertio huic Angelorum generi diftin6tum ordinem tribuit ratione mimjierii illofqve ,

vocat

rmH/n

vehementer

Deo miniftrant fjLivcc Slv.

''D«?5/D

errat ,

angelos minijlerii fedu6tus a fuis Magiftris

cum omnes AngeU

:

divino Paulo

heir>i^yfKoi

fint Spiritus minijierii

TfvdjfAx^ «V 2:^i^vlccv

,

qvia

^^^i^O'

cw ^0kQv'Q.g xA5jpovO|W«i' cwwg/cM' Hebr.i. V.14.

Ne vero videamur folo novi Teftamenti Hebraeum novi

Foederis oforem

:

teftimonio pugnare contra

ecce Davidicam ipfius aeternitatis

<5'c|oAo;^'<jM'angelorum minijlerii tefteni Pfiil. 105.^.18519,20:

ravit in cxlU

tbronumfuum

:

& regmun

ipfius in

Dominuspa-

omnes efi dominatum. Benedi-

verbum ejus ad audiendum Domino omnes exercitus ejus miniftri ejus facientes voluntat-em ejus. Viden' , angeli Domini , omnes exercitus ejus minijiri funt Davidi, qvidem illi Jehovse fervientes,qvi in coelis paravit thronumfuum. Non ergo qvatuor folummodo thronum Dei cingunt , fed omncs exercitus Q]\\s idqvod ut diftin6tius ac uberius dilucidetur, ad Tertium noftrae animadverfionis momentura accedimus. Tertium, qvodnon qvatuortantiimangeli fc. Michael, Gabriel, Rephacl

cite

Domino

angcli cjm, fortes robore facientes

in voce verbi ejus.

:

Benedicite

:

& :

& Vriel circumfijlant thronum divinii Majejiatk

,

uti cum R. Eliefer

m Pirqve

Menafe fed innumerabiles myriades Angelorum fe fiftant Antiqvo dierum ac throno ejus , docetnos illuminatse mentis Propbcta Daniely cap.j. V. 9, 10 Videbam, iuqvit, donec tbroni elatifimt , antiqvus dierum

fentit

,

&

:

&

vejlmentmn ejus ficut nix candidum , pilus capitis ejusficut lana pura, tbrQnus ejus flammoe ignis , rota ejus ignis ardens. Fluvius ignis manabat

fedit

:

atqve exibat afacie ejus ,

,

millia millium miniftrabant

ei

,

^ myrias myria-^

dum coram eo ftabant. Qvajtum, qvod qvatuor angeli modo nominati non fuerint immunes a muniis circa homines alia in terris expediunda ncgotia , aut qvod EUeferi throno Majeftatico qvafi aUigati femper hajferint, uti Menafii

&

&

vifum


LiBRO Henochi.

77

ylCum cft , qvibus throniim Majeftatis adeo fixi ac perpetui circumftare putantur, utnoniiii, fed rn")l>'n "^DX^Dj atJgeli winijlcrii legatione funganturad homines^airertio eft,qvam ipfe Gahyicl Jvgelus ipropvio fu6 cxemplo rcfutar. Nam GAhriel Augelm mittiturad Davielcm ceu interpres vifionis, qvoeVidcntis oculis obverfabatur Dan. 8,v. i^.cap.^j. V.2i,22. Ut nil dicamus de Gahrick ablegato ad Mariam.Luc.i. v.2(5.de Michaele Arcbangclo dimicante cum Diabolo Jud. v. 9. Raphaele Tihix Afmodxi daemonii m.ili domiangelo comite, fenioris Tohix Medico, toreTob.3. V.25. De Ur/c/e Efd. lib. 4. cap. 4. V. i.feq.

&

Qvintum^ qvando Ben-Ifrael feqvutus antiqvos ,tertio huic IgneoiTmi torturam qvandam Sc carnilicinam, qvi tanqvam exfecutores irse divin^e faevire tenenair in homincs hu-

& aeriorum ordini acceptam refert

&

mani corporis dc fortimaebonajufto celeriusjudicat,& iniqviiisangelica munia diftribuit. Nam,qvid qvasfo Mcnajfcs de duobus angelis di(flurus eft qvi benefici Lothi hofpitio excepti hofpitem cum fuis Sodomitlcse TmvcAiTiiu exemenint manibus Sodomitarum violcntis cripuerunt Gen. 19.V. 1 0,1 7j licet Sodomam devaflarint v. 1 3 Ex qvo manifcftum cvadit angelos minifterii non tantum irae divinÂť exfecutores efle , fed etiam beneticos piorum conferv.itores. Sextum, feqvitur e priori qvinto noftroe obfervMtionis momcnto, perpetuum non efte ilhid difcrimen, qvod conftituit inter angclos throni M.i,

,

.

,

Jeftatici, minijleriii

Sc damni fcu mortis.

Scptiwum 1 angelos minifiorii , qvibus fecundus gradus affignatur non voc.iri exercituscceIorum,ex iis qvoeattulimus, patet.

,

folos

Odfvum, neq^ veritaticoslefti confonum eft hos folos r^nCTl "Si^TtD cveAos fupraorbeshabitare; id qvod e prioribus refjionlis hqvido conftat,

fi

penficulatius expend.intin-.

T^num, neminem

iftonmi angelorum, qvi in primo gr.adu collocanapparuifle hominibus dogma Rabbinorum forma veftitum , ÂŤvZi>^<3i^cv, fuperius a nobis demonftratum eft. qvod eft ax'^^'''V Decimum e diverfo , folos eos angelos , qvi in media clafle confiftunt nug.imentum vifibiles form.is aflumfifl^e , exclufis prims fedis .ingelis

tur

vifibih

&

&

,

,

Judaicum eflie modo tradita, fi recSle attendantur , evidenter evincunt. Vndccimum , angelum , qvi lud:arjs eft cum Jacobo in mediis his angclorum fubfelUis fubfiftere , nec adfublimius divinitatis faftigium af,

K

5

fur-


EXERC TATIO

>78

I

I

DE

cuniore Domini pugnar, qvod ita loqviitum Qyod nomen tuum ? Et dixit 'Jahacob, eft Gen. 3 2. v. 27. Et drxit ad eum Et dixit Nonjahacoh dicetur ultra nomentuum qvin imo Ifrael qviaprinceps cum hominibus ^&pritvahiiflit Et interrogavn Jahacoh 6» fuijli cum Deo, dtxit indica nunc mmen tu;m. Et dixit ut qvid hoc interrogiu de nomine meo ? E/ hcnedixit ei ibi. Et vocavit Jahacob nomcn loci Peniel : qvia vidi Deum/rfliherata e(l anima mea. *ie ad faciem, Duodecimum , Cherubimos pofitos adcuftodiendum Paradifi.mi , referendos efle ad fecundam haiic angelorum claflem, qvi antiq vis Hebraeis dicSbifunt r^TDH ""n^^'"?^ angeltdamni,mt ^''JCCIZ/ M^«^j(/j tortores, nobis 2^ffKh^ Satanji, adverfariijhojles-^ item hos vefci, generari mori inftar hominum,merit6 inter confvetasjudseorum nugas refertur.Eqvidem malos Dsemones ad Cherubimorum {iimmum &c gloriofiim ftatum nunqvam evexit fcriptura QeoTrv^^t,©-: vckiti teftimonia ejufdem fallere

{iirgere, adversa fronte

:

:

:

:

:

&

:

:

&

&

nefcia clare evincunt.

Chrift

.

De angelo mortis confer D.Dannha^Peeri Hodofoph.

Phsenom .12. pag. 923.

DecimtmjtertiumjCiYod omnium turpiflimum eft,angelum,qvi

maxima

qvemvidit David tenentem ftriHicrofblyma , qvi tanto damno Jobum afFe-

cladeftravitcaftraregis Aflyriorum,

<5tum

mucronem adverflis

cit,eumqve adeo graviter afflixit,qvi vifiis fuit afinse Bileami,^ illos fex viros armatos , qvos yidkj ehazqvel , nutrimentis indigere , hberis procreandis operam darc , morti inftar hominum obnoxios efte, traditio efl Rabbinica a monumentis Vet. Teftamenti ahena ac fide indigna. Haec aha pkira unum Problema 22 Menaffis paucis hneis cumulat, fcruqvibus temere afTentiendum. non putamus fine prsevio examine tinio ,qv6 ufi fimius tanqvam Lydio lapide ad explorandam eorum veritatem, qvam divinamonumentapatefaciunt. Neqve enim in Menaffis conteraptum qvicqvam hic di^tum volumus, fed optamus, utqvi inftar Pauli Jpofloli A6t. 21. Virjudseus efteruditus adpedes Rabbinorum dKeJi^eic(^ tS 57wt?ws? vo^y , pTliyn /1 rnlin? ^d legem 6-' tejlimomum >(J

&

&

verboqve Dei convenientius in pofterum fcribat , fi expetat , ut aurora illucefcat ,juxta EfamVrophetx, ferium fan6tum mandatum

dicat^ libi

&

cap.8.v.2o.perfcriptum. Hujus oculos clarum aurorae mane

&

tum feriet,

&

ciim pafTus fuerit velamen ocuhs cordi fuo priiis fiibduci ac eidem cordi fuo ac noematibus coecis inveteratam Trw^Maw auferripermiferit

aCor.


LibroHenochi.

79

2 Cor.;, v.14,1 «f.utfic ad Deum toto corde converfus v.i6jbid. reve-

&

facie cum fuis focienis gloriam Domini adeandemimaginem transformatus aglori^ingloriam tanqvam a Dei Spirini v. i S: fic non amplius ambulabit in tenebris cum csBcutiente populo (uo fed videbit H^n J ^^i< Ittccm magnam & fic ha-

lata

ceu fpeculo oppofita

Ipeculetur

,

:

mD^i*

bitantibus in terra

unibra; mortis lux fplendebit Efa.^.v. 2.

qvod vaticinium jam dudum complevit ipfe 1 4, 1 5

.

MefTias. Matth.4.v.i2,i ^,

Aiidicns Jcfus (Meflias) qvoA Johauncs tiadttus

ejfet

,

fccejjit in

Gali^

ham: Et reltnqvensNazarctbyVemcns commigravit in Capharnaum maritimam,

& f^cphthaltm

IJt adtmpleretur pronunctatumper Efaiam Terra Zahilon -jr terra NephthaliyViam marisyultrajordanem, GaliUagcntium ,popiiltisfedcns in tenebris vidit lucem magnam: d^ umhra mortis , hix orta eft eis. Imitetur divinum fedentibui in regionc

infinibus Z^bnlon

Prophetam,diccntcw

:

:

&

exemplum Paiili,qvi

fucritcircumcifus o^fbavo die ex gencrc IfHebraeus ex Hebideis ,fecundum legem Pharifa;us,fecundumZelum pcrfeqvens Ecclefiam , fecundumjuititiam qv^e inlege , faftus irreprehenllbilis: tamen ex eo hominum genere efle noIuit,cu)us cor adeo pingve fa^lum cfl,cujus .lures adeo graves^oculi tam arile occlufi ut ncc videre nec audirc aut corde intelligere fultineant, ut convertantur (anentur Ela. 6. v. 10. Sed tot6 corde ad Deum conlicet

,

rael, tribus Benj.amin,

&

verfuseft, veluti vcritas converfionis Paulin^-c defcripra capitibus

A-

«ftuum Apoftolicorum.p.c. 2 2,25.fufficienterdocet. Legat centies,im6 fiiillies , invocato Deo religiose cxpendat divini Prcphetce EfaiiC c. ^^.

q vod continet claram hypotypofin pallionis Mc(Ti;e , Sc huic firmifiimo Prophetico Acj/w pie animum attendat , tanqvam lucerna;fplendenti in plenum meridiei Chriobfcuro loco,ut pholphorus veritatis cop.lefl^is

&

cahginofo cordie)usillucefcat. HujusPropheticivaticinii feu, ut clarius dicamus , Evangelii Propherici, q vod caput ^ ; exhibet, freqventiffimce le<5lioni ac devotidim:» meditationi fuam olim converfionem .ad Chriftum &:Chriftianamfidem, qvieunice vera ac falutaris exiftit,acceptam reailit,divina proeeunte Sc comitante gratia, Jo/^rfw/zcs Jfaacm Levita Gc> ?;wwiMjSenauis Colonienfis qvondam Hebrae^e Lingvae Publicus ProfeflTor. Ne vero vcAba dai'e cuiqvam Yideamur,ipfius Ifaaci Leyifx verba pro-

ftiani jubar

.

ducQ-


EXERCITATIO I DE 8o ducemus qvas defcripta extant in libro , cujus titulus : ,

Hehraiu facrarum fcripturarum adverfus Lindani

S.

lihros tres

Defenfto veritatis

Reverendi D. IVilheUm

T. DoStoris, qvos dcoptimoScripturas interpretandi genere infcrtpft,

Etenim fic fcribit lib.

i. ejufdem defenfionis pag. 82. edit. Colon.i 555), citamus qvod Prophetiam juxta Sc totam Chrifti pallionem in fe continet. Qyid bic qvttfo in Hchrtco textu defideratur ? num litera mutata velfubtrafta, qv^ myjleyiifenfum violet ? Hoc ego ingenue projiteor, illud Efaii( cap. 5 5.

,

jpRim caput ad fidem Chriftianam me adduxifle H^m plus millies caput illud perlegi , contuli accuratl cum multis translatiomhusy deprebcndi centies plus de Chrifto myfterii tn textu Hehrao contineri , qvam ulla alia converfione reperiatur. His proximis Comitiis Franckfordienfihus cum qvin^ Rah-, :

hinisfum congrejfus, qvos ex eodem capite , in eas angufiias redegi tttraviy

,

of^ illorum ob-

utne verbum qvidcm adverfus argumenta &rationes meas rej^ondert

potucrint.

&

Hujus capitis attentse ac devotoe lediioni, in qva tam efficax lucida , ut Levitam Judaicis dogmatibus innutritum , ejufq^ animum densa obfolefcentis ac pertinacis ignorantise tenebris circumfeptum nova Evangelicaj veritatis luce perfundere valuerit jungat Ben-Jfrael concionem ^pojloli Petri habitam die Pentecoftes , e Ithris Regum , Davide Efaia Sc Joele, HiEC qvondam tam divina ac Cc-elefti Spiritus Sand-i virtute confirmata obfervatur , ut triaferehominummillia coelo fit lucrata Ad:. 2. V. 41. Progrediatur porro , fi qva adhuc fpes fuperfit eftulfurae in iplb lucis , ad Apoftolicam concionem Sandi Stepbani Protomarty^ ris in Synedrio ea fide animofitate habitam coram Presbyteris vis inerat

,

&

&

Scribis c Genefi, Exodo, Deuteronomio, Lihris Regum,Pfalmis,Efaia,Ezechiele,

Amos iScc. uteandem fuso fuo fangvine obfignarit. Hic Protomartyr vitam profundere maluit , qvahi agnitam veritatem defertam pati. A6t. 7. V. ult: Qvod fi non obduraverit cor fuum cum Pharaone, G. adverfus ftimulum non calcitraverit,fi Deo viventi mortalis ipfe fe non oppofuerit^fi

Spiritui Sanfto

non reftiterit. Adi.y.v.^ i: &:

vita seternafe indig-

num reddiderit A(5b. i ^.v.^^.illam confeqvetur felicitatem prÂť caeci & dura fua gente operiet

,

utnonamplius intereosfit numerandus, qvoscaligo

n^^"^ *]*^nn E[a.6.Y.2.

2h ~^^pl n^D ""^pTn

qyoCciYQrigidosfronteScdfiroscorde

fuifleconqveriturcap. 3.V. 7. Seqvaturpia

exem-


LibroHenochi.

8i

exetnpla eruditorum virorum gente fua oriundorum, Antonii M^rgarita, Paiili Burgenfis jHieronymi deSan^aJide ^ Plnlippi IVolffy Chrijiiam GerfoniSj Julii Cuhradi Otthoms, qvi,

renunriato JudaifmojChriftianam fidem

am-

plexi funt.In primis ledlionem ac piam meditationem Epiftolse Paulinse

adHebraeos

qvammaxime libicommendatam habeat, qvaevinculum qvoddam exiftit docflrinos Veteris ac Novi Foede-

ac qvafi conjugium

Ex ea difcat Abelis

Teftamenti fidem, beatam Hcno, Sara fiduciam erga Deum,im6 fidem falutiferam omnium honmi ac confimilium fidefpe promilfionum lium, qvi fidein McJJiain noflruw firma recumbentes de vero Mefiia ac Chrifto Jefu Servatore Gentiumq-, exfpe(5lato ewT}^e/wconfirmativitam clauferunt. Deus tuo cordi,magne Rabbi,Vir erudite,talem indatfidem amorem erga S C I L O dudumq^miflum ad mortales verum Mefliam. Sic in tenebris neutiqvam palpitabis , nec umbras Talmudicas errorum plenas tantopere refpe(5I:abis. Deus , qvi dixitute tenebris lux (plendelceret , benigne efficiat, utilluftratiogloris.

chi f/^^a-iv

Protomartyris V.

& fidem falvificam

,

Noacbi fidem religiolam

&

&

riofoe fcientice,

H

H

qvam ipfe in facie Jefu Chrifti,

interpofito verbi fpeculo,

contemplanda propofuit,illuceat cordi tuo,ne hujus

l^culi

Deus

voKfxx^

tuaulterius valeat excoecare 2Cor.4.v.4.Tibi tuasqj genti di^tum puta:

Eia.do. v.i: nii

T^v

ry^n''

imi

'n'!Âť^

5<3 "^s

^Qip

^""lii^

O Salus, O Arx, Fac nos voti compotes &; te oblatae lalutis O Refugium, O Fortitudo, O Vita Nostra Efa.6o.v. 19. Deus! Sit chv "li>^^ ^^ T ,

^^^

:

:

"r

Inter alias tenebras , qvibus mens hujusjudaei obfcurata deprehenditur , hautimmerito numeratur error de niorte angclormn qvos ille Pro,

blemate Hujus 22. deCreatione daemones vocat , larvatus vero nofter Henochus Gigantes,{eu Spirims egrefibs ab anima Gigantum veluti ex carnc,qA'6fq; pari audacii vefci,generare,wJo)7'jfj pofle nugatur cum antiqvis. Nos ver6 inftituti noftri memores,docebimus histenebrisnonunius

obfcuramm , fed aliarum etiam gentium animos circumfeptos. Janus Matthms Durajiantes Problematis I.I.3.

Palaeftinae coelum fuifle

iifdem

fuiflfe

pag. 5 7. edit. cit. memorabile hujus rei exemplum aflfert e Plutarcho atq; Eujebio Pamphilo , qvod ita fe habet. De morte D.monum , inqvit, atidivi cgo ab (^^miham Rhetore,virop-udcnte fmv.l atqve modeflo-^qvem credo multos ve^

Jlrwn cogmvife

-^qvbd

,

cum

in Italiam^aterfuus navigaret circa infulas

L

,

qvas Echi-


EXERCITATIO

St Echinahs

I

DE

appcJlam.flatu ventovtim deficiente noSlu prope

Paxas devenlfe, Cum-'

qve omnes pene) qviftmul nav!gahant,attentiores vigilarent repente a Paxis in^ fula VQcem magnam auditamfuijfe , qva Thamnus qvidam vocabatur. QviC vox novitate reiomnes magnb perculit miraculo, Thamnus enim ille , qvi vocabatur ;

homo dit.

erat

t^gyptiusy

ejus ipfius navis

Tertib verb vocatus

Gubernator. Qytbus vocatus nihil rejpon-

moremgejfn vocanti, atqve

,

rejpondit, IlUim verb multh

Qyandojuxta Palodes fueris , annuncia tunc , magmortuum ejfe. Qya re audita magno dicebat Epitherfes (fic enim

Tnajori voceftc exclamajfe.

mm PANA

l^yÂŁmilianipater appellabatmjomnes terrore perculfosfuife.Cumqve dubitarent

utrum obtemperandum ejfet

illi

voci

,

an non

?

hoc

Thamni gubernatoris confilium

ab omnibus comprobatumfuijfe. Sifecundi qvidemjpirarent venti nihil ejfe dicendum. Sin verb tranqvillitas maris ejfet , ac ventorumflatus , cum In eo loco ef,â&#x20AC;˘

non efe reticenda , qvii audivere. Cim tgiturjuxta Paqvia nullus eratflatus ventorum: tuncThamnum, inmarepronum

fent , omninb deficerent lodeseffem

,

-^

rejpicientcm,

magna voce dixijfcyqva audiverat. Magnus PAN mortuus eft. Qva

re minciata

magnus muhorum gemitus

,

dam commijfus mvigahant

jfubitb auditusfuerat.

citb

acfacil}

famurbemrepleverunt

,

,

,

imb verb innumerabiUum miraculo qvo-

& qvoniam muhifuerant

,

qvi ea innavi

chn Romam venijfent , hujusmodi rei rumores univer-

& a TiberioCixjare, qvi tuncguhernacula

Reipublic^

Thamnum accerfmmfuife. Cui rei tantamfldem Tiberius prSuit ut Philofophis qvitunc Roma reperti erant , accitis, diligenter , qvifnam ejfet tlle

gerebat

,

,

,

PAN & ctmosefcrutarentur. ,

conjeduris

,

ac dixijfe

,

de

Omnes atitcm illos , qvihusdam in idem convenijfe

illoflbt videri

Hsec ex

nunciatumfuife, qvi a Mercurio

^ Pe-

de Praep.Evrtng. Durafiantes. Porro, vaniifimahreccle morte D^monum opiniononjiidaifmumfolummodo infecit , cui primum embrion debet , non paganorum tantum animis labem affricuit , verum etiam Chriftianorum mentes , inftin(5tu diaboli, efFafcinavit. Qyo fa6lum eft, referente tAntonio Rufca lib. 4. de nelope natusfuerat.

D*mowi&M5, cap.

I. V. 5.

Eufebii I.5. c.i 7.

ut FaciusCardanus aurespraebueritfocieno D.c-

Cuo, cujus familiaritate multis annisufus fuerat, qvi docuit patrointerire. num {lium Cardanim , nafci Di^mones humano more , fenefcere

inoni

&

Qyidf eo dementiae venit Facius jUt conjedaftefefcripferit^ejuvenili fui Dmonis afpe^bu , ad ducentos aut trecentos annos Dimontm setatem pervenire. Daemonas mortales efte docet Plutarch.dQ Def.Orac,&

Qyamvis autem Judaica hoec

& pagana opinio adeo

iit

Pfelhts.

abfurda,ut vel

nomi-


LiBRo Henochi.

Sj

nomlnafTe eam fit refutafle tamen iit de bonis Jngelis certum eft , qvod Qvi digni hcibiti fnermty qvi mori mnpojfwt , tefte Ltica cap. 20. v. 3 5, 36 :

:

Avtim

tlUtd

confeqvantuY 6^ refurreftionem ex mortiiis^ncqve ducunt uxorcs^neqve

nuptumdantur nec enim mori :

enim An^elis funtj 6* ideo llintfimiles angeiis,qvia

poiruntrf;«/)//^y .-pares

filtifunt Dci,cumftntfilii refurreilwnis.Kam

fi

mori neqveunt ^ utiqvenec ipfi cAngeli morti erunt obnoxii 3 cum qvibus utvere aeternis comparanmr. Dediabolovero &:damnatishominibus malis angelis firma lUt ultima tremendi judicis fententia dfccdite d me malcdtdi in ignem xtQrnumyqviparatus eft diaholo O' angclii ejus Matt, :

,'

2 5. V. 41 Qyi ignis ut «c-€ef(g^ pronunciatur a Chrifto Marc. 9. v.43 Matth.j.v.i i: ita cum ajterno fupplicio eft perpetuo conjund:us Matth. .

25. V. 46. Hifcc malis ,Angelis nonpepercit Deusjfedfimul ac qvondampcccain tartara detrufos (to^^^ &'o-^) Jm-

rant, eos vinculis tenehrartim conlhidos,

&

dicio refcrvandos tradidit 1 Petr. 2. v. 4.

Qyemadmodumde Dimontimniorie nunc egimus feqvutl Tragmcmwn Henochiantim: pari

qvoq^ induftria dicendum elfetde eorundem Refurre-

Verum enim vero, qvia hacc fragili nimis nitiuir tibicine

6iionc.

, fi

qvis

verbaexaminaverit ac 'ci£^W/v loci expenderit, noncommittendum putamus,utcum larvispugnare videamur. Textus

jufta dihgentia grseca

graecusSimii Honocbi.mi ita fonat: K«< ij'^?

r

Mv^^uJTrcov

verteris

£

:

,

>i

T

}^\M)(.o}v

£|cc(«f>'<n;i3'

cri t^ cc-jtmv i^y,KCJti<Ti

infurgent Spiritus in fiHos hominttm

Nam primo

ccjferunt.

j

,

is'

ru 7rv(^fxo(,^cJ7ncvv:

qvae

midierum

flru<5luram q vod {pc<5lat

:

,

fic

commode

qvia cxipfispro-

i^x\ l<^,^i

cum particula

motus ad locum indice conftrudlum interpretationem praepofitionis latinae cum vix admittit. Dcmde prsecedentia de invadentibus irrucRn

&

entibus DiCmonibtis agunt. Dcniqvc feqventia effed:um

horum

crudelea

nempe, acdem, perditionem,mortem dcfignant. Qvie jundiim noftro interpretamento robur addunt. H^c cu ita fe h;ibcant,mifsa Giganteoru Spirituum

QJ/

nos ad ^^'''«^«'"^''"«"'propalandii accirgimur. vitium Hcmchxi fragwcnti au<5bor feqventibus ver-

RefurrCilione^iQdia. 1

NTUM

bis includit

:

Kxi

-jrfif

t M<;^«>;A

cIotv.

tiz^^^Sh

\U^^xy^. Skczv

cev

«^iNs??

avv dvlu) cvit avixyniv^? to<c '^yx.T^a.ci

uvT

cv

oiKajK^o-M

cJ9n

Ti-,

oivluv. >L OTscv

'^iviaig eig Tzli vocTnxg i^ y^,^

Ti^ietdcaicos

Koi,(ci.cQ^a.'yci)(Ttv

y-^X^ >/V^^f

nhicfxyf iug avvTi^iS-y, K^y-oi t^

L

i^

r

«v6f aVwv

0( t/Ci

K^cnoog

avTuiv

dvlm

,

liy.t^^av

,

}^

ri utctM^^yaA

oi)

dyazv

xvcw

jWgp^g/

Ky-i^i

y

oum^ r (/.imm» 2

Qyos-


ExercitatioIdi

84

Qyosvls deformioris hujus

nsevos innumerato habe-

foRtiis fubdititii

qvam t oly,fxov (m^hv. In promptu hujus rei documenqvod modo oculis fubje(5tum exqvifitajudicia variorum erro-

re, nihil aliud eft,

tum eft ,

rum, vel nobis tacentibus, faciie convincent. Nobis vero noftroqve inftituto fatis fore

putamus, unum ex iis indigitafte fed ita, ut inftitutae :

&

methodimemores: Vrimo erroris fontes a Judseis ut literarum facranim cuftodibus,ita vanarum opinionum primis fatoribus deducamus.De/Kri^ Platonicorum dogmatura rivos ex his fonha(3:enus obfervatce anobis

tibus fluere oftendamus. Et deniqve Chriftianorum calamos etiam heic fifle

fimios Judaicorum

& Platonicorum fomniorum modefte ob oculos

ftatuamus.

Error hic eft , qvod Semixas cum fociis fuis , qvotqvot foeda filiarum hominum confvetudine fe contaminaverant, dicatur ligatus eigmg vuTru; qvas Interpres nofter ahdtta ierne loca exponit , alii valles nemorofas* non longe abeunt, tefte Menafeh Ben-Ifrael Problem. 19. deCreatione, cujus verba haec funt Qyamvis amejnnonnulli

'f yy,?,

Judaei ab hac opinione

:

imperite

^ inepte ptttaverint infernum nihil aliud ejfeiqvamprivationemgloriic:

veterum tamen longe alia opinio fuity dixeruntqve revera locum

ejfe,

qvi exftet in

"Nam in qvibusdam locis Lihri Talmudici ^Zoar extat ejusjpecialis defcriptio, &inter alia dicuntur ejfe qvatuor portse. Platohih.x. de Republ. pag. 700. edit. Bafil. 1551. memorat Erin^ Armenium genere Pamphylum aliqvando in hello occifum , cum decimo die

centro

terrae.

mortuijamputrefadi toUerentur , fanum

domum autem

revixijfet

,

narrahat ea , qvx

de corpore exceffijfet

ipftus

,

effent

effet

effe

cum

,

multis

^

qvi

Cum

& devcnijfe ipfas adlocum

duo terr2e hiatus inter

duo ex oppofttofuperne in coelo.

ejfe ,

inpyrapojitus revixit.

Dixit autem , pojiqvam anima

iflic vidijfet.

profedam

qvendam mirabilem, in qvo Jfits alti

& integrum corporefuhlatum

delatus , uhi duodecima diefepeliendus

fe

contigui j <^ rur-

Inter hos verbfedere judices

,

qvi poji-

qvam dijudicajfent yjuflos qvidem ad dextram ahirejttberentj&furfum per cxluin

,

alligatisjignis j idicatorum

deorfunii ita ut

^

hi

inanterioreparte: injujlos veruadfinijiramo'

haheant a tergofigna omnium eonim

,

qva perpctravermt..

Cum autem ipfe acceffijfet, dixijfe iUosy oportere ipfum nuncimn fieri hominihus eoYtim

,

retit,

qvx illis ejfem, &jujjijfe Vidijfe itaqve

ut audiret ipfe &J}eÂŁiaret omnia, qvts in eo loci fie-

hac parte, per alterum

qvidem hiatum tum coeli tum terr<e

aheuntes animasjpojiqvam ijihicjudicatafuijfent peraltertm verb ex terra qvi:

dem


:

LiBRo Henoch dem afceudijfe

aliasfqvalore i^pulvere oppletas

,

8^

T.

ex

ccelo

verh dcfcendijje alit«

puras. TerttiUianus Lib. de Anima cap. 5 5 : 'T^ohis, inqvit, von nuia cavofuas, in alto foila terras , mcfubdivalis aliqva mundifentina crcduntur, Sed

&

m

vaftitas

,

&

in ipfis vifceribus

ejiis

Siqvidem Chri-

abftrufaprofunditas.

ftum in corde terne tridmmi mortis lcgimus expunclum, id efi, in receflu imimo, interno , intra ipfam cavato , 6c in inferioin ipfo tcrrae operto,

&

&

&

ribus adhuc abyflis fuperftru(5lo.

Haud mirum aut novum cuiqvam accidere debet Tertullianum heic 'lii(^a.'i^eiv 7tX(£o)vi^ii\ cum Htcronymus Judoeorum Pra?ceptorum fiionim , qvos diverfos habuit fabulis indulgens non modo algoris in,

qvafi

,

ri

,

cendium

fed

&

fugorii

,

rigorem in Gehennae

locis

conftitueritCom-

mentar. in Job. cap. 24. Verba ejus hoec fimt Fo/V^ in ipfj Gehenna talis fenfutm cruciatusfiet illis , qvi in ca torqvebtmtur, ut mmc qvafi ignem ardentcmfentiant nunc nimium algoris inccndium -yd^p^^nalis commutatio nunc :

:

:

fri^usfentientibus.nfi.nc calor fn

Etfortajjlsinde ibi erit

fletus &c ftridor

ris oriattir.

nire

\Jbi

ijy

ait in

:

m

Evangelio: Mittite ettm in tenebras exteriores

dentium. \Jt bic ftridor dentium dc rigore frigoqvandam cx noflris corporibuspojjumtts inve-

ftmiUtttdniem

inqvibusruf abttndantra

,

rabilis tiir

Djminns

qvaft de loco adloctnn tranfuusitfiwcnt.

,

qvodeji calidifftnmm

,

in typicis motibus intole-

n^or pritcedit , ignem febrium ardcntiiWmum fcqvutnrtim

a medicis fuc dtio qvAfbi contraria dignofcitnmr

:

& dictin^

ex unafeHis materia in ho-

,

mine procreari. Simile qvid legitur in Libro antiqviflimo Zohar

m Genefin column. fcilicet & Ignis,

205. ubi ddplex dicitur eflejudicium Gehennae,i/:2^v<c

R. Jofeph, vidit Koah Angelwn mortis adfe vcnientem , tdeoqve ingrejftis arcam, abfcondttfe in ea per duodecim anni menfcs. Qvare pcr duodecitn

Dixit eft in

&

R

Jehuda dtxit , Sex mcnfcs menfcs ? Qyia htijtfmodi efjtidicrum pcccatorum, unde itaqvefex ftint in aqva ^fcx in igne. Atqvt hic tantum aqvK ftterunt .

:

mnfesalteri? Dixitei Rabijoie, Ambobus judicits Gehennxjtt^icati fuerunt,

Aqva & Igne ^ Aqvis //5 videiicct, qvtc defcenderttntfupereos defuper, qvxftieIgne aqvis newpefubtusprodeuniibus,qr<s ferventes erant in(iar ignis. Sic itaqvcjudicio Gehennxjudicati fiicrunt , Igne Aqva , &proinde duodccimfuertint menfes. Dixit enim R. Eliefcr , Judicium peccatorttm in Gehenna durat duodecim menfes. Vnde omncs peccatores mundi riint frigidiflTimjK in(lar nivis

:

•,

&

L

3

diiobus


:

ExercitatioIde

85 dmhiis

:

:

ijlis

HaAenus

jtdiciis judicamtir

Zobar.

Igne^^Aqva,

,

donec exfcindantur emundo,

Ad diiplex hoc judicium GehennÂť videtur refpicere

Paraphraftes Chaldasusjobi 28. V. 5:

i<r}m nD^i ^i^i^nnD

M^ITQ

nr^^jr)

p*i2

riJDT >^ynj<

njyi ojnj n^Q vH^

Terra ex qva pcvenit almemum , ^infra qvam

ejl

Gehenna ,

cujus nivis fri-^

gasconvertimrutjiatfictitignis. Virgilius

Lib. vi. iEneidos Facilis defcenfus

Aveml

T^^es atqve diespatct atrijanuaDitiSy Sed revocare gradum ftiperdfqve evadere ad auras,

Hoc opitSi hic labor

ejl

j

pauci qvos i&qvus amavit

Jnpiterj aut ardens evexit ad iCthera virtus,

Diisgenitipotuere

:

tenent media omniafylva

Cocytufqvefmulaheuscircumfluitatrd.

Huc forte digitum intendit idem Maroy qvi Turni animamj qvem iEneas ccciderat,

indignabundam ad umbras fugifle

fingitj fic claudenslib, 12.

iEneidos Hoc

dicens

:

ferrtim adverfofiihpe^ore condit

Fervidtis. aji iHtfolvunturfrigore

memhra

Vitaqve cumgemitufugitindignatafuh umhras. Antoniits Rufca Mediolanenfis CoUegii Amhrofiani

cavitate cap. 25. au6toritate Tertulhani

Do^or Lib.

motus

ftatuit

i. de Inferni infernum effe

amplam acvaflam qvandamvoraginemmterrxgremio conflitutam ^recipiendis animahus corporihufqve maloriun idoneam. Nos autem Rtifcam opponimus cum eodem fentimus non tam curiose qvoerendum elfe , ubiRufca y nam terrarum tartareus carcer , funeftumq^ damnatorumreceptacukim exiftat, qvam ftudendum eire in primis, ut ea fugiamus,qvantum in nobis eft , qvae trahere nos in gehennam poiTunt. Qyid enim refert ndflc ubinam gehenna fit, fi opera fiant digna gehenna ? Chryfoftomus Homiliade Praemiis Sanctorum Non erit , inqvit, qvo fuerint h^ locofita ,fed magis qvo pado evitaripojftnt , qvarendum. Nihil pro^

&

:

deflj qvd maneantpeccatores tormenta, aut ubi parata fint cognofcere nift ad hoc demus operam , ut pojjimus evadere , ut integro capite probat Gregorius Mag,

ms lib. g,

Moral, cap. ultimo.

Juguftmus lib. io. de Civ. Dei cap.

1

5

Ignis


LiBRo Henochi, Jgnli infcrualis cujufmodi fcire arbitror

&in qva miindi vel rcrum parte fitturusftt , hominm

neminem, nifi fortCy

Eqvidemdogmain

87

cui S^iritus

Dei revelarit.

non revelatiimautdefinitum,

lacris literiscerto

tutius filetur qvam temerari6

calamo proditur. Infcrnum autem,utcum Tertulliam Rufca ftatuit , vaflam qvandam m terrd vifceiibus pofunditatemy inteinum inipfa tcrra opertum&intraipfam cavatum^(y recejfwn intimum

&

tn infcrioribusabyfis fuperfiruilttmyfub:errancum ignis

ra exprefse non definivit

;

^efentirede/wffiwo cum Scripturis > non {cripta funt, nec revelata. Infernum

ejfe

locum tormcnti malis Angelis

abjcd:i

,

&abirata

declarandam divinam juftitiam Diabolo

&

cp^oveiv

atqve re-

fupra ea qvac

di^ol{xy.\sa-i^<p^oviiv

& hominibus, qvi hv Tiiolm^a &

inaIigno{>eccandi fludio vitam clauferunt ajujlojudice

Deibenigna

tbcfaurum c/ZcjScriptu-

qvareoportetheicqvidem

Deo dejlinatum> ut afacie

iAi^^ovpaffld/Jfni mndo.iicrmimcrucicnturad ,

formid.mdus nimis teflis

eft Ignis xternus

<Angclis cjus paratus Matth. 25. Ignis inexflin^m

Matth. 3 v. 1 2. .

Fletus &Jlrtdor dentium in tcmbris exterioribus Matih.ij.v. 12. Vcrmis mori

iiefciusE[a.66.\. 24. Dives epuloLuc. i6.v. 13. P/wwEzech. 31.V. 2. &; 32.V.22. Dathan^Corach ^lbiram.Num.-^6.\.:^l. Scd fubterrancunt Kterm tormenti locum elVe , qvidcm fitum in ccntro terxA , fivc, ut perfonatus He;;of /j loqvitur, ÂŤ; vMvm- 1^ ;j/;7-,neutiqvam audemus ftatuere: qvia

& &

hanc fententiam firmiter non ftatiuuinat Scriptura firmo Prophetarum Apoftolorum fundamento innixa. Ratio hujus aflertionis, qvam piorum Scriptiu-is Sacrofancflis convenienter fentientium judiciis fijbjicimus,haec efto: Coelum terra Dei verbo ad inftar thefauri refervatafunt igni in diem judicii 0'perditionis impiorum homimim iPctr. -^.Y. j cceliqvidem cumjhidore pr^teribunt 3 elementa

&

&

&

:

veyo igiie coiifimptafolventiir

,

& terra

,

ncc non omnia in terra opcra confagra-

Qyocirca, aut nullus Infcrnus erit,poft catholicam coeli &: terrae Sc qv5e eorum complexu continentur TruvcM^eJ^^-' ) qvod adverfa pars non concedit ; aut novus Ignis Infernus , a Deo condendus erit. Sed fic noneft.cfrr/;M.f ignis Inferni qvodScripturanonpermittit, qvse seternum ua-^is^v igncm qvidem jam dudum paratum a Deo diabolo hunt.

& ,

&

&

&

non opus fit eum denuo parari aut condi: aut aliqvis in terra locus inta6bus ab univerfili orbis incendio manebit qvod angelis ejus aflignat, ut

,

hicIocusPetri aliiqve complures neutiqvam concedunt

;

nam

a terra

exuren-


ExERCITATIO

88

I

DE

exurendi Sc cundis ejus operibus,qvod ultimum incendium confumet, fubterraneus Infcrni iocus excipi neqvit , cum inter ejus opera numereqvidem ipRim terrae centrum conftituatur: aut deniqvelonge tur,

&

qvamfiibterraneus & alibi qvamin unum centrum terraeartStatus liT^ Q)cccrx\>i damnatis Spiritibus &: hominibus erit aflignandus. Ut autem fcopum eorum, qvse jam fufiiis allata funt velut in compen-

alius

diofa tabella oculis le^boris contemplandum

proponamus ^ vix commo

dius nos id facfturos arbitramur,qv'am fi novam c

modo

dicStis,

ASSERTIONEM

tanqvam confedarium deducamus.

Sit igitur

ASSERTIO Qj^ARTA. FRagmentum

Henochianum

Judaei unius aut plurium

foetus eft multifariam vitiofusjPlatonicis fafciis involutus,

Chriftianorum impuris manibus fufceptus , atqve vanis

eorundem pennis ceu mammis pafllm & ladatus Nolumus

& alrus.

Assertione

diducenda prolixius verfari, cum fingula ejus membra e Judaeorum, Platonicorum Chriftianorum fcriptis Ajjertione proxima Ter»^ fintilluftrata.Paucis tantum teftimoniis addu(5tis in ejus confirmationem , ad Qvimam JJfermnem re6ta progrediemur. R. Schem Tofm Amunot. Port. cap. 4. Librum producit, cujus Au£torem facit Enochum de coeli fideriimqve motibus magica fcientia diflerentem,tefte Gvilielmd Henrico Vbrflio in Praefat. ad Capit. R.Eliefer. Undeconjicerelicet, Librumhxmc Hebraico idiomate fcriptumapud Judseos integrum aliqvando fiiifle , cujus folummodo Fragmentum nunc refiduum eft , in qvo noftra jam verfaair opera. Julius Cdfar Bulengerus lib. I. delicita&vetitaMagiapag. 500: Rjfum ,'mc[Ykjmiht inovetZozimus Panopolites qvi StxAfjt.6vu)v ^'(^ ^vet^ <^)j(n o^^tj'^ yuvou^l) DAmonum in iiac

&

&

,

•,

genus

qvijosminis ahutantur yUnde Gfgantes nati

, a qvibus x^M''^ > Eos ^ngelos vocant ex^^/^V^' ^'fg^i^Si^p^dCedrQnumpag.y. II. ^z.de qvibus in Lihro apocrypho Enoch, qvt e Gigantihus natos e[fc Naphe-

ejfe ait ,

chemica

<*''*

orta.

Im ait^qvoYumflii Eliud,e qvibus imicoiJtcc;

,

(nx^leK; k^

<poi^fixy^g (i:poisiJ-oi((^)iJi^oi^s (pct^fAUx^x^,

iTmi^w hv\y,^o6. Mera Mapalia. Judseorum figmenta funr.


:

LieroHenochi. funt. Sed de Magicis artibus tW/jfeqvensnoftra

difleruifTe

8^

commentitium noftrum Hem-

ASSERTIO (vyiNTA

prodet.

ASSERTIO QjM N T A. QVi Angelicarum nuptiarum cum

fcxu vc*

ha6tenus

pronubus cfle gelliit: nunc Angelos femineos Klagicarum artium Do6lores ac nutritios pronunciare haut erubefcit. nufl-iore rollcninis pra^co ac

Pariun abeft , qyin

manum

de tabula lieic ftatim tollamus. Ratio in

Qyia non pedum ut Comicus olim dixit fed manuum multarum hic A-ifa eft via. Magia enim ut multiplex exiftit ita multis calamis exprej[fit (lidorem. Qvo igitur phira calamorum veftigia ante no5 prodivi.

,

,

,

cernimus in hoc monftro infeqvendo , detegendo &c fugando eo majus nobis otium faciunt. Ubi trita mulrorum pedum veftigia comparent, retrahimus pcdem ubi vero nulla ac rara veftigia, figimus. Qvid enim attinet cacoethcs fcribendi nonnuUis faeculiScriptoribus famihare imitari, qvibusvolupc eftnonproprioMartefcribere, fedbcnefcriptaab :

:

aliis

exfcribere flne exprelfo audtoris noniine.

Ne a.fucus pclluceat,ve-

teribus ollisnovas affigimt anlaSjftufqve fcriptis

Jum alienis

novum prcefigunt titu-

laboribus intus fupci:bientem,aut veriiis fordefcentem. Sor-

det femper , qvam fucatus labor mentitur , gloria. Intervenit f^epe acutum ccrnens foUerfqvc C A unico oftenfi veri halitu dif,

NDOR &

cum probro nudat nÂŤvum. Qyo fit , ut qvi Scriptorum aqvila antemcrit-, mox ad inftar iElbpicas cornicis alienis,qvibus iniblefccbat , pennis dcnudatus appareat taHs, qvalis eft. Ut igitur fuus cuiqve nom ini , fuus cujufqvc labori dcbitus conftet honor flat

fucum

,

teifliimqve plagii

nos infra candide fignabimus eorum nomina , nantibus obfervata ftmt in

qvÂť

canadenudaire ,ubi prius multipliciaatrashujus lis

nobis qvidem fefti-

Magiam aut calamum ftrinxiffc

,

aut ejus ar-

difciplinae genera

ocu-

fub)ecerimus.

&

Qyi Angelos vencficarum artium Magiftros renunciat, fpeclofas formasadfcifcitdociles difcipulas, ficpartitur operas docendi inter Egregoros, utfuumcuiqve Anthropodasmoni magicum diverfae difci-

M

plinds


EXERCITATIO

po plinae genus cedat, TCii

Sic

enim ipfe

N«cpe<A«|M. iyivvKj^/.auv 'EAi/J*.

v^j^ iJiSoc^iv

iiou;^

iMJWjg

(t

Tug yvvouKo(A

MoX {llbjicit: 'O

k, iTmoiS^^v

AvTK^jx. 'O

^u^iv d^^oKoy.ccv.

'"^

K

3

1«.

TDiTg

o<

icwr

'j

rlyavTig InKvuffKv

t^iSa^iv cii^canCTnou'.

k^ izTg

i(^^

(lege iTmot-

<^oi,^fjia.K'HoiA, i7TU0ii\oiA,<n>^io(Ay

G^S^ > otf^CffTiSTnaM') 3

jT

TiKvotg

j^ (l[

iJi-

ii:So<,^iTc<.ffyifxf.o(,<^ yyig-

Traiti; i^ny^^^x.vn dvuKoir-

oriue^oc. i^ c^Ky.vyig.

yiwca'^\v oivrwv

l<ict<p&tXeifj(, ,

x^ tiw f/,i^\eiCTy,fy. cuiT,

<^oi.^y.ciL'A.i^aA vL iTrocoi^ oLotA ,

5' iJ^iS^ot^iv ols-^OKOTrict^

tS

DE

ccu^xvofxivoi

^oi^fxa^og iJi^oi^i

-^"^ ioiSoo^iv (lege ec^itTxle) KvT^.HV TK fxvipitMi'

:

iL y,<mv

I

dvrm

l

Gigantes autejn

&

genuerunt ISljiphihm 3 e T^jphilim nati funt Eliud , adau6li {iint juxta docebant feipfos &ifeminas fuas magiam magnitudinem fuam ,

&

&

incantamema. Vndecimus autem Pharmarus docuit artes veneficas, artem in^ arccndi incamamenta. Noniis docuit Afirofcopam , (Kircherus, cantandt

&

artem-deducendifiellasy Qvartus Jflrologiam (divinatricem). OClavas

cuit art?m divinandi per aerem.

do-

Tertius figna terra. Septtmusfigna Lumc.

Omnes hi fic coeperuntrevelare myfteria uxoribus Sc liberis fuis. Ceterum veluti ipfe Dosmon eft polymorphus ita polytechnites :

,

totqj malarum artium Magifter ,

qvot numerandis vix fufficit memorise anguftia. Mirabilem Proteum agit5& ut canit Poeta I.4. Georg. cxiftit

,

Tam varix, illudumjpccies atqvc oraferarum Fiet enimfubitofus horridus atra^

Sqvammofuf^ draco,

:

tigris,

^ fulva cervice lexna,

Autacremfiammisfcjiitiimdahit

Omnia transformatfefe in miracula rerum, Igncm^^ hornhilhn,jfferam,fiuviumi]^ Itqventem.

Pari facilitate format multiplices artes , qvibus perftringit occaecatas mentes infideiium , atqve fic fenfim fatuas animas in flii obfeqvium tra<5las tandem ardenti ftagno fecum mancipat. Califthenes in vita AlexandriMagni Ne^lenabo iEgypto profugum apudOIympiademita loqventem introducit , TnKvai^g i?iv n t^ ani^iug ou^iffig , multiplex eft hujus confiderationis fe6ta , 6 Reglna. Alii funt horofcopi , portentonira

ac fignonmi interpretes, extifpices, arioli,ventriloqvi,genethIiaci;,Magi

qvibus vaticinia fiibfternuntur. Nos ex harum ubere fegere pau, fervato ordine Alphabetico , indigitabimus. Inter Magiae fpecies numeratur Aeromantia^ Jileclryomantia, Silfyroman^

did:i,

cas tantum fpicas fele<5tas

ti^yAmhropomantiafArithmantiaiAjiromantia^AxiomantiaiBotanomantiayCap-V

noman-


L

I

B

RO

HENOCH

gi

r.

mmamia, Cato^rowamia, CephaUonowantiay Ceromamia yChiromamiay Cleromantia, Cofcinomantiaj Crithomamiay Cryfiahmantia^ Da^ylmmntta:, GaJlromantia yGeomanttay Hydromantia , lihthyomavtiaj Lecanomantia, Lihano-

mantiaj Lomantiay Logariihmantia, T^cyomaniiaj Onomantiaj Onycomamia,

Pyromaniia, Stkomantia , Sycomantia , Tcphramamia

,

& caetera genera va-

ob multitudinem haut paucis lineis qvita includi. Qyod R nomina qvomndam , qvi hujufmodi vetitis artibus uiT funt, qvisqvamdeiidcret, emultishxc pauca itidemjuxtaferiem Alphabeti recenfenda duximus ^grippa , Alyta jfer , Andrcas Italus Prajii^iator, Antiochus Tiberttis Cxfcnas , Antomas Helio^ahalHS , Afodonius Tyanicus , Apria

:

, Arnuphis MagusL^g}ptiacus , BajiliusMonachus ,Elymas Magus, Empedocles , Facius Cardanus Hicronymi Patcr, Hicron. Cardanus, Johannes FauJins,Jacohus Jodoci de Rofa, Jamhlichus Syrus Philofophus,Jamhres,

pionGrammaticus

Jannes , Michael Sicidites , Maximus Philofophus, Michacl Verdunus, ?^denabo,

T^tma

Pompilius ,Oddo,Othinus,Petriti Bwgottus, Pythagoras, Thcotectnis

Magus^ntiochix ,Sethus Magus ,

Imo tam late patuit

Simitn

poft conditos

Magus Zedechias Judxus, Zoroajires. ,

& diditos per orbem homines impe-

rium KoffiAOK^iv^i^jC^Yi mundo maligno imperat i Joh. rias

nationes , regiones

Babylonios

,

,

ut va-

L^dzgyptios, Pcrfis, Gritcos, Lattnos, non Judaos,non qvod prolixe docet dcfar Bulcngerus lib. i de hcita

Chaldxos

Platomcos tantiim

5. v. ip:

& populos fuis prsefHgiis deditos habuerit, puta,

,

&

.

Magia qvem , fodes, confule. Qyibus atrae Scholse artibus & earum oblcuriflimis Magiftris clariilimamdivini A-^erbi &Iuculenti interdiclilucernamopponimus, qvam Moles nobis in manus tradit Deut. 1 8. v. i o, 11 2\^e tnvcniatur tn te qvi

vetita

:

:

transmjeritfliumfmim autfiltamfiampcr ignem , divinans div/nationcs,prxJ}igiator autaugur, aut malefcus ant

thonem

,

aut magos

,

incamans incantationem, aut intcrrogans PyLev. 20. v. 2 7 Vtrjive mv.lier,

aut interrognns mortuos.

:

jnqvibus fnerit SpiritusPythonicus vel divmationis

^

morte moriatur

:

lapidibus

ohruam eos, fanguis eorum fitfuper illos. Porro contra Magos, Magicas artes, {agas,Diabclica maleficia, Aftrologos judiciarios , Sortes vetitas , Geomanticas , Onomanticas, &:c. lege Syrtema D. Cajpari Erafni Brochmandt , SS. TheologiseinRegia Academia Haunienfi Profefloris fummi , Epilcopi Ssedlandiae qvondam vigikntiflimi,

Tom.i.

Art. de Creat, cap.2. qvaeft.io.

M

2

Tom.2, Art.de Le^ge cap.


E%ERCITAT 10

^i

DE

I

cap. i8. Cafu Confcient. 12,13,14,15,15,17,18,19,10.0. NkolaiHemmingii innoftraqvoq-, Academiaolim Th.Profeirorisiongeceleberrimi

Admonitionem de Superftitionibus Magicis vitandis. His junge , qvae de D^^DD^^nn

&

Q^£)t^k^n erudite &: nervose

fcriplit

Dn.D. Johan-

Svmmgius SS. Theologiae Do Aor , ejusdemq, in Academia Haumulto celeberrimus , Epifcopus Soedlandiae vigilantiftimus, CoUega honoratiftimus Part. i. Commentar. in Danielis cap. i. v. 2. pag. 10. edit. Haun. 1554. Nec non ea , qvas 'O y.oix.oieJT^^' Joannes Diovyfmsjcrjinns D. SS. Th. &Epircopus Ripenfis in Lib. deMiracuHs, fignis apparitionibus Danico idiomate cdidit 163 1 .His accedatChriftiana Admonitio Johanws Matthiii Meyfani, SS. Theologias D. &: qvondam Profeflbris in Acadeinia Erfurtenfi ad Magiftratus fKculares 8c con(cientioibs Verbi Dei Prf cones Germanicatingva publicata Schleufingae 1 55 5. Videatur JVolfgangi Hildebrandi Goetia , five Praeftigiarum magicarum defcriptio , revelatio &: executio , Germanicein lucem cdita Lipfiae 1651. 'Joannis Georgii Godelmanni Tra6tatus de Magis , Veneficis &Lamiisre(5lecognofcendisFrancof. i^oi. Nec pr.-etereantur ea , qvse diiTufae eruditionis Vir Hermannus Conyin<(ius contra ParaceJfum id genus Medicos fcripfit cap. 1 8. Hermet. Medicin. Refponfum Juris in ardua caufa de nocfburnis lagarum conventicuhs , filrationibus a J.C. Gieffenfi impertitum Marpurgi edit. 1551. Nec non Magicoapparitionibus Ipirirum , five Mirabihum hiftoriarum de Iped:ris tuum libri 2. Anonymi ab Henningo Grotio Lipfice 1 597. editi legantur. Dsemonologia Francifci Torrehlancii Vilialpandi Mogunt. i5i8. Petri Ofrcrmanni U.J. D. Commentariusjuridicus ad L. StigmataC.de Fanes

nienii Prof.

&

&

&

&

, in qvo de variis fpeciebus chara(5i:erum ^c ftigmatum, qvse {agisinuftadeprehenduntur,Colon. 1629. Joannkjordanfii Difputatio CategoricadeProbaStigmaticajoppofita OJtermanni modo citato Commentario. Antonii Riifca Mediolanenfs lib. 5. de inferno Statu DaemomimMediolani i52i. Nicolai Remigii deldololatrialib.3. Lugd.i^^y. Magiae omnifariae Theatrum 5?ro2;i2;i C^^o^??^ latinitate donatum a Cajparo Ens Co\on.i6o j.Bodint hb.^.de Magorum daemonomania Francof..

bricenfibus

&

1590. PetrusCreJpetim inSumm3.CatQchQtka, Bernardm P-iflerius.

Hieron. Menghius in Fuftis

dremonum.

|»5l«^r;>«5£/icl?iw5ind2emoniomagia.Libri

2.

Bafin, Georgius

Petrus Pomponatius. Philip-

Benedid, Pf rmi adverfiis faUa-^


,

LiBRo Henochi.

^j

Ingolftadiii^pi. Ricb.tm /irgemhnis. Scipfo aliorum Audtoruni Gentilis in Apuleji apologiam. Jacohi SpYcngeri fallaces 8crufpicIo{asartes

&

Mallei maleficarum

Francoh 1 600. Martini Dehii Magicanmi DifqvilTtio-

num Tomi

3. Petri Thyy.u Tra{5l.2. de Apparit.Spirituum.Coion.i5oo. Ejufdem Loca infefta ob Djemones defunclorum Spiritus Colon. 1598. EtLiber unusde obfellis Colon. 1598. PetrtBinsfeldii Tra(5latiis de confeffionibus maleficonim Sc lagarum Colon.162 3. Bi(ridanns in Polit. lib. 5. qvosft. 1 3, 14. Gcrfon part i. Stapleton. orat. i. Acad. Tbotnas Gerzonitis in Platon. Univ. Ital. ^lexander Jlenfis in Summa Theol. part. 2. qvoeft. 35. Rabanus Matnns ad Bonofiim. 'Joann.Vieri dePrscftigiis D^monum Balileoe i y65. Lamh.Danxi Dialogus de Veneficis, qvos olim fortilegos, nunc fortinrios vocant,apud Enjlatbitim Vigmn. iniprefl'. 1574. Joach.Ca?nerarii Epiftoli in Plutarch. de Oraculorumdefe(5lu. Tra(5tatus Martini dc Jirlcs S. Th. Prof de Superftitionibus QvKft. 2. 3^0.? ;;n?5^ Tn//if;7.'/i dc Reprobis maleficis. LiberErafti de Strigibus, B A S K A N O A O r A Cwiz Tra(5tatio de ncfaria arte vencfica Gviliehm Perkinfi Interpr. Thoma Draxo Hannovioe i5io. Hotingeri Lex,ccLiv e Jure HebrKorum , qva interdicitur ufus praeftigiarum, pag. 388. feq.edit.Tiguri 1555.

&

&

I

Cum tot Au(5torcs

defudarint indetegendis

& profligandis nefariis

artibus veneficis,vix noftra opus erit opera/iifi oceano vellemus aqvani

affundere.

Magno autemhicopns eritpietatis

& diacritico dele(5tu

ftudiojfingularicircum-

&

ut triticum a lolio , aurum argentum a fcoria.impura a puris,noxia ab utilibus, accurate difcernamus; ne dum aperte veneficia fu2;amus, venena incauti latentius attrahamus. Ha(5te-

fpe(5tione

nus

,

ASSERTTo qViNTA.

Cum Scripti

exploratiiis

Heimbxi

modo

innotuerit vcritatis {cmtatoribus indoles

e propofitis

ASS ERTIONIB US

hadenus

Q^y

i^.

s

VI:

T.

^u Jtida^s Apojlolus afirmet Henochumfcriffiffe locus, qvi in Epijlola

JiidA

citatiir,

,

&m

?

affirmat Attgujlinus, pofterius Hieronymus Sc Scaliger

ad Eufehium^

fu-

ex Hcnocbijfuppojitio opere

feu Fragmentoft cxcerptus

PRius

:

^

pcrcft jam ut difqviramus

Augiijiini hoic eft aflertio:

M

5

Scn^fiffc

inNotis

qvidm nonnuUa divim


ExercitatioIdb

54

Emch illum Septiwum ah ^dam negare nonpojfumas , citm hoc in Epijiola Canonica Judas Apojiolmdicat. Vide Ajfertionis noftrae ii.p. 23. Sed pace tanti timqve venerabilisPatrisJudasApoftolus non dlcit Henochum

vina

fcripfife,

kd prophetajfe. Namhaec

funtverbajudaev. 14:

'srt?^^*!^^^'^

Ecce Prophetavit autcm de his Septimus ah Adam , Enoch dicens Dominus inSan^is miUihusfuis. v» i f, Facere Judicium contra omnes& arguere omnes impios Scc, Initio adhibuitjudas vocem 'grf5£cp>;T(5CcrE , pro-

ciyiou; dv,S

:

:

venit

non autem ufus eft verbo, sx*^^' icripfit. Deinde introducitur Enoch , a Juda Kiym dicens , non ;;>^oi<pojv jfcrihens. Neqve enim e nuda Prophetia , qvam iingva profert firmum ducitur argumentum Scriptionis.Sic enim omnes fihi Judf orum vaticiniafuafcripto comprehen-

phetavit,

,

de qvibus concionatur Apoftolus Petrus A6t. 2. v. 17 ex JoeHs cap.2.v.28.& £{3.44.^.5. qvodnovifiimis diebus fintvaticinaturi. Valdeitaqve au6lus fuiiret numerus Scriptorum &c hbrorum fubinitium plantatae ChriftianK Ecclefi», fi tot prodiiflent Scripta, qvot extraordinaria Prophetiae dona coilata memorantur credentium coetui , qvi una audita Petri concione, ad tria hominu millia ferme excrervit Ad.2, 41. Neqve omnes Prophetse fcripferunt. Agahm etiam Propheta fuit , nihil tamen fcripfifle perhibetiu: , fed fermone Prophetico ufus eft , in primis ad Apoftolum Pauhmi ibid. v. 11, 12. 'JSljach etiam narratur fuiflc x^^v| T^ SiKouuciwvig priicofuJlitiiC 2 Petr.2. V.5 exinde tamen haut feqvitur , Noachum pr^conia fua literarum monumentis confignafle. Idem efto judicium de Henocho , qvi qvidem prophetafle legitur, non autem fcripfiire. Judi^ autcm viro du6to a Spiritu Dei nonopus fuit ad fcripta antediluviana aut traditiones reciurrere , qvippe qvi gaudebat extraordinaria extemporah {cribendi ioqvendi promptitudine>afq^ ipfius S.Sandi ^smuvrMy^ J\^«|<^Joh. 14. y.i6. Matth. 10. v. 19,20, Hieronymi ver6&: Scahgert fententiam qvod {pe6lat, qvod locusin Eplftola J«ia; QyiHenochi opere citetur,6i qvod feorsiim opinatur Scaltger fit, e Tragmento Henochiani Libri idem locus fit excerptus p. 244 Not. ad Eufehium , ejus Apoftohci vaticinii ne qvidem vola aut veftigium ullum in refiduo Henochiani Libelli Fragmento apparet. Confer modo, benigne Ledor, didum Fragmcntum anohls pag. 25,26, 27, 28,29 ^^^^tum cum Prophetia Enochi , qvce extat in Epiftola JtidiH mox , te judidiflent,

:

&

&

:

ce,


LlTERlS COELESTIBUS Et AnGELICIS. ce

j

fiia

noftrse (ententiae conftabit veritas.

^^

Qyamobrem in re manifefta

& oculis obyia prolixaprobatione iiaut opus

erit.

Ex iis,

qvas iufius jam dida funt^liiapte fponte ieqviturjnullum antediluvianÂť Henoclii Scripturie e Juda; Apolloli vaticinio praefidium tuto qvoeri,

nedum e fuppolltio perfonati Henochi Fragmemo qvod Scaliger ,

edidit,Noti{qve ad Eufcbium infcruit , &; Kircberus Latinacivitate donavit. Non eft dubium , inqvit Cunaeus lib. 5 de Repub. Hebr. cap. i. qvinfcvera increpatione Enoclius iwprobitatem caJUgaverit bomintfm fm ^vi. Jtqvekures qvosdam migatorescxcitavtt qvijlulta perfvafione fideratijpera.

,

verefepdffefercipjleritati HUidere ,qvippe inglorio Jludio i:/jcjnna opera librum

olim in vulgus extruferunt,

Profe^b

is

pojiea e coelo delapfus eji

ineptorum vecordia, fuit

literas

,

qvcm ipft, fi Deoplacct,ab Enochofcripttim ajebant. , cum perirent fere omnia , aut

liber aut e diluvii undis niteger evaftt

cv.rn

,

qvod

Qvanqvam qvid non

ejl anile.

ad Joramum Rcgem dedifc ex

omnium temporu

audebit afferere

ctiam JtidiU dicant Eliamjeptimo annopojiqvam rapius

Fajlos ab co componi.

ccelo

,

& addant

adbuc hodie

illic

Hxc ille. Faceflant erg6,qvi incautio-

fucum faciunt, & tam venerabjle glotiofidimi Patriarchoc proftituunt. Hic enim immortalitate antemortem donatus cund:orum mortalium vanitates in his terris procul haber. ribus publice

nomen impudentius

Neqve propterea omnis Scriptura vel fculptura literarum antediluvianarum abfoluto illi viva; pietatis exemplari Hemcho temsre abjudicanda erit ^ qvippe qvi fplendida gemma &: cceleftis portio fuit Adamiticorum pofterorum , qvi duabus columnis fua inventa (4vix-^-.l^) i"fcripferunt, tefte Jo/epfco

:

cujus teftimonium plenius allegatum inve-

niesllipra pag. 12. Qvaeft. i v lic fuit

:

feqvitiir

modo

Qj^jEST. VII: ^n dentur Liter^ coelefles & jingelic<ÂŁy ifV^ ca'kjli aiiEioritate

^ neum

Ntediluviams Literaturx

cum

larvMti Henocbi

& veritate nitantur ?

Promachi animadvertentes fuis manibus foemifsis terris, facile excuflum iri

pugionem

:

Henocbo in caelum evolare nituntur, ut Literas fuas luteas inter

fidera

coUocent, parumqve abeft, qvin coelitum confortio pa^neinferant.


g6

EXERCIT.

ferant.

Qyi

I

DE LlT. COELEST. ET AnGELICIS.

Icarius conatus eo miniis

Primo qvidem

metuendus

,

qvo

altius aflurglr.

adeo formidabilis extitit hic leviorum ingeniorum volatus, ut eorum airenfum meruerit , qvi non modo Synagogae Antiitites judicati funt , fed etiam domus Dei nivei lapides vulgo habiti. Altivolantium 5c coeleftium AlpbabeuriorKm horum numero annumerati comperiuntur R. Ben-Jochai in Zoharj R,Akiha, au<5tor hbri Jezirse judicio Ktrcheri, Rawbam, Abraham Dior,Ahen Ezrah, Radak,JomaipecStu multis

iof,RaIbak,A}halbatieli aliiqjcompkires Rabbini.

Latini hoc

Qyorumfimii qvidam

dogma YeiuLA<cCTTjc ambabus,qvod dicitur,uhiisamplexa-

Iri hac utopica coeieftium abece, exofculari , propagare cceperunt. dai-iorum fchola nom.ina profefti funt Covnelms Agrippa , Paracelfus yRobertusFlud, CicusL^fculantis in Commentariis (liper Ptolomdt Centiio-

ri

qvium,

Poflellus

Comment. in Jezira, Origents Tom.Explan. in Gencfin,

&qvihorum agmenmngno annis ducere volupe duxit,

appai-atu Sc igneo impetii paucis ab hinc

Gafl-arelltis

in Gallico Libro, cujus titulus Les

Curiofites inouyes, id eft, CtirioftatesinauditiC:

inqvo inaudita prorfus con-

ckifione concluditaliamnon iegi incoelo Literaturam

,

qvam

Ebfieam.

Hos ti6titii

Alphabethi Au<Sl:ores hac vice indigitaflefufFeceritj ciim illud vel ievi digitulo ta6tum fuapte vanitate ruat , tenuefq;, in auras , vel nobis tacentibus , evanefcat. Qyod fi vero feftinantes operÂŤ typographicae tantum ocii indulferint, conabimur efficere, Deo benedicente, ut vanitas horum cceleftium charadberum fuis utrinqve momenveritas tis infra librentur. In anteceflRim ominaturi aerias plane ventofas au6loritatis fore prxfidium , qvod charader antediluvianus a coelo fibi poUiceri habebk. Hacaenus GE-

&

&

NERALIS:

feqvitur

EXERCITATIO PRIMA SECUNDA SPECIALIS. G L O R

I

A

PRINCIPIO ET FINI A ET

a.

EXE^-


97

EXERCITATIO SECUNDA EC

S P

AL

I

D

I

S

E

Literatura patriarchali , Literls Adami, SethianorumjHenochijNoachijHetrufcorum: Itcm de

hiterdrum

ca:lej}ucm

&

angelkarum Figura

& futilitatc^. Vamvis

pofl

hominum memoriam magna

qvidera humani ingenii vis cognita in veri inveftigatione

'

,

& perfpedia

fic

in multiplici inventione re-

rum pra.'clararum & ad ufus vit? communis necellariamm nemo tamen eft qvi inficias ire poterit, qvin e diverfo temeraria hominum otio &: ingenio abu:

tentium curiofitas fagpenumero phisjuftofibi indulferit in excogitandis iis, qvce fapicntum judici6 non majus robur habere exiftimata funt , qvam [ut divini Prophetae ÂŁpAC verbis e cap. 59. v. y.

defumptis utamur] C^'*^?^

'')')p

hoceft, telaearanei qvovisexciut6

ventulo aut deciduii de tedisgutuila facile

N

dilTipabiles.

Vana


ExercitatioIIde

'^8

Vana haec humanae mentis temeritas vel ex unico intultu Antedila^ viam Literatura perfpici poteft. Etenim extitit audaculum qvoddam hominum genus , qvod fe fupra vulgus haut commodius aut gloriofius eminere pofse putabat , qvam fi in LiterariiC antiqvitatis commentis operam ac ftudium confumeret , adeoqve {ilumcuiqve fere aurei feculi Patriarchse Alphabetum affingeret.

Hinc enati

Adami, Sethianorum

pofteronim, charad:eres,qvinitidistypisornaticum applaufli in lucem prodierunt , atqve curioforum hominum oculos adanimos folicitos ha6benus detinuerunt. Fucum vero mirabundos tanto illuftrium nominum fplendore obdu(5lum , tanta divinorum Heroum au6toritate velatum , tamq-, longinqvi temporis antiqvitate te<5t:um haut facile cuiqvam pellucere polTe autumabant primi hujus Literaturas architedti. Ssepe enim a temporerobur nancifcuntur com-

Henochi

funt varii

6c

Noachi

&

menta & a magnis nominibus fidem. Ccterum, veluti ignavum fucorum ^ailgus belle ordinata; apum Rei-

&

laboriose comportatis , convernaculam apum familiam aut tandemq; uipatis mellis favis vefcitur dom6 extrudit , autfameinterimit, nifimature elimmetur: confimili loca genuinarum ratione qvamdiu hi chara6lerum fuci antiqvas fedes vetuftatis jura farta te6ta confervarint , tamdiu Jiterarum occuparint , iliumdecus, fuam dignitatem &primigeniam antiqvitatem tuerinelonge qveunt ilh Litera , qvas ipfius J e h o v ^E digitus confecravit evexit fupra omnes alias, qvas folers humano2 mentis 8c manus induftria iillo unqvam tempore fingere aut formare potuit. Qyamobrem , ut fuus dtvinx atqve Ehraide Literatur^ honor antipublicse inlTdiatur

tecte alvearia fubit

,

,

&

&

&

&

qvitatis jus conftet ^ntediluvianis Literis fucata vetuftatis ac dignitatis :

larva erit detrahenda.

Qvia vero neminem hadienus animadvertimus , qvantum mens nofpacium prseteriti temporis refpicere poteft ac memoriam Literanotas plane no, qvi hos flicatos chara(5teres thas flib juftam cenfuram vocaverit j Im6,qvoniam Generalem de Lite^dami ,Adamiis:,po(leritatis ante diluvium Exerc itationem modo propcfliimus: agedum nunc in nomine Jesu Christi co-

ftra

rum recordari ultimam

m

&

&

nando experiaraur vires ,

& Speciakm magis dc hac Literatura Patri-.


LlTERATURA PatRIARCHALI.

gg

Patriarcbali tia<5lationem inftituamusj in

primisciim documenta Literariarari &:tiefiti hujus argumenti alianuncnobis flippetant, qyame6 tempore, qvo has Literas piimiim ccepimus rimari. QyapropterplurimiuTi confidimus Ledlores tanto aqviores &: noftrorum laborum ac conatuum fore arbitros , q vanto denlioribus vetuflatis tenebriscircumfundimur, &qvaiit6 magis aliorum fcriptorum proevia

manu auxihatricc fucum priiis ex profeffo detegente fumus de-

ilituti.

Nositaqve

divjlna.grvitiaadiuti, caufjebonitate freti,

veritatis ftudioincenli-impigro

&:indagandae

animoinarenamdefcendemus:

initid

ftudiose invefligaturi,

Qjf JEsr. Qvhum

I,

auSiores Literis antediluViajm patrocinenttir^

deiis tefientur-i

& q-vibnsfigitris illa

-exprefiÂŁ extent ?

PRincipio qvidem haiit

abs re fuerlt

rem ab ovo ordiri &: in primos qvod commodiiis haut

fontes harum Lncrarum fludiose inqvirere.Id

pofle arbitramur qvam ii ipfos hiiius {cripturae vel fculpturae diluvio antiqvioris au(ftores,patronos Sctefles jufio ordine diJigentia recenfeamus, qvi qvidem nobis cogniti funt , qvorum fcripta ad noflras fieri

,

&

&

manus hadienus pervencrunr. Ordiemura primi hominis Jdami Alphaheto qvo ,fi genuinum eflet, antiqviusprodi aut promi neqvibat,humatii qvidem induftria & foler,

tia

Hujus Adamtii

elaboratum.

cbarailcris

originem qA'od fpe(5tat,non

heri aut hodie nara ante fecuium viguit , diuq*, in animis credulis fedem

Veluti vero hoec Litorarum prima flirps,ut putatur, a publicis monumentis nitidis fculptomm caehs gratiam:ita ab illuflri Adami nominefplendorem adiuturnitate vero temporis, qvo intadta f everioris examinis fecura floniit,robur.TC duramentum nacftaefl. Ingrediamur modo atqve contemplemur fpaciofiim Literarum Fo-

iixit.

&

&

,

nim^qvod lacohm Bonaventnra

Hci^htirnus Scotus, Ordinis

N

z

San^i Francifci de PattJa,

/


;

EXERCITATIO

JOO

II

DE

&

fuperioram licentiaconfirmatus Paula , Pontificls Pauli V. privilegio exftraxit Romae 1 6i 6 , &: tAuream Virgam infcripfit ; mox velut in a<9:a publica relatum teftimonium de Literis protoplafti intuentium oculis obverfabitur.

Nam inter

magno qvidem

fexaginta o<fto difterentes Lherarum formas

ftudi6 conqvifitas

,

fed majori

impendio in ass

incifas

i^^edatur talis typus

ADAMiEI ALPHABETI.

Sic vidimus Hcpbtirm teftimonium LiteYarum Adam^arum monimentis confignatum. Sed tantiim vidimus. Qvare a nuda chara^erum Mamt indice tabula obiter inlpeda , qvam Hepburnus PontificiPauIo V. dicaVit , re(5td progrediemur ad luftranda Mommenta ItalU a Laurentio Schradero Halberfiadicnfe Saxone edita,atqve inibi luftrabimus eos ,Adami cha-

raderes, qvos in peiregrinatione Italicaviderat Schraderus , qvofq^ex Columna odava in muro ad eftigiem Adami exfcriptos Helmftadii ediderat 1592: qvibus mox alia Adammum etementorum forma ab Hepburndo Adami charactereplane diveria noftris oculis fubjungetur. Hsec autem talis eft Bibliothecae Vatica.iae

Qvoniam vero non modo in HepburnM Literaria TabuU,yerum etiam in Schraderiams Italix monumentis jam allegatis nudas tantum chara(Ste-

nim figuras intueri licet veniendum erit ad aHos autores

, qvi non minus nonnulla fundamenta antiqviflimarum Literarum ab Sddamo formatarum tradere conati funt, qvamnudos charaderes typis aut cselis exprimerc. Hos inter tres in primis numerantur : ,Angelus Roccha a Camerwo in Bibliothecae Apoftoiicae Vaticanae Commentari6 , qveni Goncinnavit Romse 1 59 i.edidit: Clatdius Duretus in Hiftoria de LingvisUniverfi, qvamGalUco idiomate publicavit Coloniaei^ij; nec :

&

non


:

LiteratuRa Patri ARC hali. non ThefcustAmhrofm ex

ioi

U. D. in Appendlce Introdud:ionis in Clialdaicam Llngvam, Syriacam, Armenicam acqve decem alias Lingvas, qvas Papiae In Italia evulgavit 1539. Initioqvidem In illud ^dami Ahh.ihetnm oculos defigemus, qvod Comitibns Alhonefn

I.

Angelus

Roccha in

Commentario

Bibllothec^e Vaticanse

&

videndum

proponit pag. 79. verba ejus audiemus , qv^e ita habent Stipra hujus [ptLtt Adamt] caput charaderes , ftve Vttern amiqviores , nunc Hehraicn didity :

ejufmodi leguntur.

Hehniicimi Alphahcttim dntujVms,

Ad ejtifdemvero Adami

pedes Infcriptio Latina in hanc legitur vcrborum for-

mam

Adam

divinitiisedo£bus, primus fdentiaruni &: literarum inventor. Pcrglt Roccha p. 80. Ratio tpfa perfvadet , Adamiim divinitus edodttm difct' pltmts

,

certof^^prxfertimfcribendi charaderesadco necejfarios

fe^ficut Infcrtptto docet»

Hanc atttem formam fcribendi

altis

prdmonfiraf-

hoc loco pofttam Hehrai-

cas tnter literas anttqviorem yprimutn^j AlphabetumftiiJJe

CREDENDVM

E S T^qvod a dextro in ftntfirum latus lcgitur. H^ec Roccha, Porro nunc ad primum

& prxcipuum hujus

Adamxi Alphabeti pro-

mum ac patronum pedem promovebimus.

Nobis qvidem ncmo had:enus vlfus eft aut cognltus , qvi publicando Literas Adamxas Thefetm Ambroftum anteverterit. Etenim Anno Chriftl 1 5^9. Papiae primus e\iilgavit Adami charaderes eorqjvelutemedlls, adqvasdamnatimemorantiir, flammls eripuit. Qya de re Ipftim Thefeum loqventem audiemus. 5ex,inqvit Thefeus in Append. varianmi Literamm p. 202,203, relatis ,

Hebraicarum Literarutn gcneubusyOper^ prccitim mefadurtwt arbitratusftimy ft hatidqvaqvamjpernendos Hebrmtim chara^eres^ a variis non infimi nomi-

alios

nisautoribus excerptosinhac nnfira Appeiid^cc adderem.

Fantis Tarvijtm, oltm Philofophi

ImerlibrosAmonii de

& Aftrologi exceUemiffmi ,memim jne

vidijfe

opera RazielU, PicdtricisjBailum}Mercurii,Petri ApponiS) Saloinonis acinterpre-

N

3

tfS


EXERCTTATIO

lOi

DE

11

tii ejus ApoUom , 6" aUorum multorum , ex qvlhus tanqvam ex virenti i3'J{orido pato variarumLtterarum fiorcs &charailcres diverfoscoUegi. uSljqve entm aliam ob caufam tam diligemer libros illos , anteqvam in Vulcanipotellatem apanibus nojirisy in qvorum manus ex tcflamer.topervenerunt , legt j qvam ut charaderes illos Literarumfcilicet variasfiguriis oflriberem. Infecundo qrippe Tra^

clatu, in qvo de Lapidibus preciofis loqvitur

dicunt vigtnti duas Literas, de qvibus

gelum Rapbael inLtbro, qvi duiiur Liber ptiis ajjeverat

,

& ob

idfilios

Razieh reprobata iHo) um opinione qvi a Camuele fniffe invemasj An-

ibi loqvitury

ignis

,

tllas

Adaprotoplafio dedijfefcri-

Adam eas recufare nonpojfe. Qyarum qvidem Lite-

raYumfigmr.O^nominafuntinfrafripta. Ha<5benus Thefetis. Qviaverofiplane conveniunt hi Angelici charaderes Adamo traditi cum ifto Z.i-

giiris

, qvod (lipra primo loco videndum propoqvodq j nitido fatis cselo in ses incidendum curavit Hepburnus^no' lumus Alphabetum huc denuo tranfctibere, aut idem bis cum tjedio Le-

terarum Adamxaium genere fliimus

repetere, ne adnm agamus. Velutivero Thefei vefligiis prefse inftitit Hcphurnus in AureaVirga, hoc eft,Splendida variarum Literarum Tabula,qvando eafdem qvas ille Adamitarum Literarum Figuras attulit ita Claudius Duretus ne latum qvidem ungvem ab ejufdem Thefei latere difcelht , nifi qvod nova teftimoniorum fymbola adje6tadihgentiamejus fuperare conatusfit. Etenim Primo allegat Ambrofitun Tbefeum tanquam ducem , qvem imitandum fibi propofuitindivulgandishiice AdamiLtteris. Hujus enim narrationem au6toritatem velut fcutum adverfantibus objicit. Deinde hunc titiilum eis prsefigit Characleres de fAnge Raphael , CharacSteres angeli Ra(Storis

:

&

:

phaelis. Terttb plane

qvos

eofdem

Thefeus ante feculum

& numero & habitu charaderes Adamiticos, excudendos curaverat

,

ob oculos ponit

pag. 117. Qyarto &C ultimo prsefcriptis chara6leribus {iibftmit nova fundamenta partim petita eCabaliftarum &:Ebra:orum Commentariis in

Librum Jezira, partim ex Patribus, Epiphanto Primb

qvidem

& Attgujiino.

& Perufchiis Rabbinicis in Ltbrum

Jezira ^Yohare nititur yqYodpatrtmpncceptoyes fuerint angebnoti iVidelicet prace-' ptor ipfius

e fcriptis

Adami Raziel, &c. Secundb

cere mentionem Libri

,

cujus titulus

aflerit :

Epiphanium ad Panarium fa-

Ad,^ Rcvelatio

,

qvandb Deus immifit

Fauftum Manichaeum meminifieX/&?7 Adamaii cujus infcriptio Sc argumentum fuit de Genea-

foporem in iUtim.

Tertib tradit Ai>guflinum contra

logia


,

LlT ERATURA PaTR I ARCHAL bgtafilmum dy filMrum Adaml Qyano geii extitilTej qvi

Librum qvendam

ait

hunc prsetulit titulum

lOJ

I.

:

Razlelis an-

Cbav/cftve omnium viventimn ad-

imrabiles i^Juper omncs doclriius imindifecnndum cvangclicam Veteris

T eflamentivcntaiem ampleilcndx Prophctix

,

parentis Angelo.cx Libra BcJm,id cfi,Utcispurif]in?s cxccrpt^. Qyintb

memorat SanflumTbowam

^ Kovi

confcriptx a Razicle ^.damiprimi

deniqve

libro de EnteccElTentiaaffirmareab Abcle

filio Adami librum fuiire compoiitum, &c. Univerfa Diircti diHertatio eo collimat, ut e Libris, qvi Adamo tanqvam autori atlignantur , Litcrarum Figuras, qvas Thefeiis attulit, exfculpat. Nam line adminiculb Literarum Libros lcribere non pomit Adamus. Qyamobrem neutiqvam fe

exemplum feqvutus tale Literarum genuSj qvalefupra a nobis exprclliim eft , Protoplailo Adx tribuit. Sed ab Alphabeto AdamAo, ad Literas filiis Se:h afcriptas luftrandas progrediemur. Alphabetiim fltis Seth iigillatim tribui non obfervavimus nilT ab Angclo aberralle putat,qvando Thcfet

Roccha in

Commcnt.

Bibliotheca: Vaticanre png. 8. Schradcro in

Monu-

mcntis Italiae, &autore infcriptionum qvx vifuntur Romse in Paraftaticis columnisBibl.Vaticana':qvem ducem feqvuti funt Roccba &Schraderus,(Qd difparifucceftu.Hic enim Literarum ordinem confundit,ipf6s-

qve

formandos curavit Illevero iii Commentario,cu)us jam aliqvoties neminimus, eundem plane fitum &: habitum Literarum filiis Seth , ut ipfe loqvitur aflignatarum exhibet qvem ipfe in ^damxo Alphabcto videndum propodiit, &C qveni nos Cc-elandum fupra curavimus. Hoc Alphahetiimpoflcris Seth tributum nullo alio fundamento fulcit Roccba, niii geminis illis columnis, qvaruni memimt y^^/fephus libr.i.Antiq.Jiid. Harum ««^.ait Roccha, lateritia erat, chara(5leres rudius acimpolitiiis

:

cclebri fuo

,

,

flltera

xneaftve marmorea

Juviones ereda

,

ut

:

illa

monimcnta

in columnis libcrales artes,

7ierenty co7ifcripferunt.

contra ignis confagrationes ipfa dtutiiis confervarentur

& eas prxfe\ tim

,

Xzetzes Chiliad. rcov

,

5.

qvx ad ohfcrvationem fiderum perti-

Jofephusautem adfuannfqvextatem (olumnamillam

tnarmoream in Syria duraffe teflatur.

dum effe qvod hoc

,

, bxc contra aqvx al&pcrmanerent. His

Hxc Roccha, qvi porro addit opinan-

Alpbabettmifiliis Setb

Hift. 25:

prasmonftratimi

K<xvl,y,^ iQ^ouct Aiyccaiv

qvamvis Seth Hcbrxt dicant invcnto>em literarum

:

(it

:ihAdamo,

6<j<^p£T^'>f««w«-

qvo loco ipfi

parenti

Setho literarum inventum tributum obfervas. Caeteriim ab Alpbabcto Jiliorum Sctb ad Literas Hcnochxas defcendemus. Heno' •


EXERCITATIO

I04 HetJochi

Litem ,

II

DE

qvoadiriTeftigarelicuit, primus publicavlt

Augujiinus Pamheus Venetus Sacerdos.

Is

Libr6

,

Joamei

qvem miro titulo & hy-

brida voce inrcripfit Voarcbdmniam contra Akhimiam

,

& Venetiis edidit

&hodiernas Ebrmtim Ltteras fpedlandas proponit pag. 12. Deinde eafdem ornatiiis excufas ob oculos ponit atq^ illos charadleres fuifTe aflerit, qvos in monte Sinai Deus Mofi conceflTerat 1530,

initio

qvidem

ufitatas

pag. 1 3 .Tertio Figuras Literarum Abraha traditarum exhibet.p.i4.2.v<?rto deniqve talem Henochxi Alphabcti typum exprimitpag. 1 5.

Has Liierarum HenochMrum umbras, qvibus formidolofe {lice Voarchdumis arcana [myfterio enim Ebraicarum Literarum , in primis qvatuor,n^p^,ai-tislu2e fecreta tegit] obfcuravit PtfK/k/« , feftinus captat Duretus pag. 127. citati fupra Libri, easq;, pro veris Henochi Lttcrarum antiqvitate venerabilium figuris orbi Iiterato obtrudit. Ne vero plane tacuifte

git

:

videatur,poftqvam hos chara^ercs ob oculos pofuit,haec fubjun-

Noh!s,qvi hdcfdiculd vivimusprobe innotuit cxtare in ^thiopia Librum ma~

^

proCanomcohabitum,qvires divinas compleditur& Enocho tanqvam au^ori trtbuitiVi\ Cetera, qv^e addit, plane funt «^vct^/ajqvare ea adfcribere operse precium haut putamus. Verum enimvero a Pantheo^c Dnrethoshk Jac.Bonaventura Hephur-' nus exprefllinis Henochi charaderes, ScinCua Anrea F"ir^<? hodiernos cha-

gnx authoritatis

radberes Ebraicos, fed elegantiufcule fculptos

rhomborum pulcherrime

& pun6tulis in medio in-

pro Hemchxis Literis agnofcit. Qvia vero nudas faltem Literarum Figuras exhibet Hef tM)7;i« , fruftra abipfo rationes&; didud:iorem confirmationem ^/p/wye^i Hf kcc6<c? exfpedaveris. Sed mifsis Literis Uenochi, ad Noacbi charaderes veniemus. QviincoIIigendisac caelandis variis Literarum generibus omnium induftriam fuperare conatus eft Bonaventura Hepburntis in Magna fexaginta charaderum Tabiih^Virga Aurea dida, hifSplendida o€to ftar

csslatos

&

&

cc feqventibus figuris fculpmm exhibet.

NOA-


LlTERATURA

PaTTI

I

ARCH ALI.

lOj'

NOACHICDM ALPHABETUM.

7 2^ H "E

Ki

V Z

O^

M-J

1

Wy

&

Helcplanfe filent Thcfeus Dnretus, audaces alias Antediluvianarmn Literarim pronii Sc patroni, folus Hepburniis loqvinir ^ fed qv6 fuccelVu, mox Qyseftione Secunda oftendemus. Neq-, alibi in antiqvis Monumentis Literarum

qvicqvam obiervare hadtenus potuimus, qvo

talis 7S[jacbi

fcriptura confirmetur, nill cuipiam placuerit ad partes vocaie 1S(jachi

iL/t/«;«,qvemCabalillaetradunt aChawo inarcapatrifurreptum fuiile : De qvo Dc/j7M5 Difq. Magic. Lib. i c. 5 qv«iV i Aut fi qvis velit Noa.

.

.

TcftamcmttWj ejusq; epirtolam huc trahere q^a fuprema tanti viri voluntas contineri perliibetur,qvam paucis abhinc annis e ruderibus Vo-

chi

cum aliis Etrufcis Antiqvitatibus Pi o/^cr Italus di^Tiletiam luftravimus Literas hioacho afcriptas. EcceScriptores, patronos,editores .ic teftes Literarum, qva?ante diluvium viguille memorantur,juxta aetates Patriarcharum ordine recen*

laterranis

erutam

gavit. Atq:,

fic

fuimus,atqj ipfos charaAeres velut indice digito follertibus ^titiqvitatU Literaria, fcrutatoribus ha(5tenus monftravimus. Id autem tanto prolixi-

ore narratione, majore induftria ac cura perfeqvi ftuduimus, q vanto rariorafunt illaMonumcnta, exqvibus tanqvam fontibus hos f jv/frfrtt;» Literarum rivos duximus,& qvanto circumlpe^tiore ac candidiore fide verfari oportet in aliorum fcriptis

,

qvorum fententiam

fufcipimus, aut imitandam nobis proponimus.

aut refutandam

Qvamobrem id operam

& &

totidem Latinis verbis dedimus,ur non modo fcnfum audlorum , fed ipforum Aboriginum di6la acicriptaeorum bona fide referremus, antedihivianorum elementa ad vivum exprimenda curaremus. Nunc porro in eorum giatiam , qvibus inveftigatio veri cordi ac curre eft, memoratos Patriarchan.im chara6teres , eorum teftes ac patronos conVocatos ad tribunal veritatis divina adjuti gratia examinabimus. Ut autem ibi veritas ac falfitas fuis utrinq, momentis librentur,initi6 cum ex-

pendendum

erit,

O

Qv^st,


EXERCITATIO

I05

Qj^ ^ST. A?i ^onayentuTd tis

Hephnmi

II

DE

II:

patrocinium ac tejlimonuim fa*

validtm fit ad evincendmn Alphnbetnmjupra firi"

pttm fropriumfuijfe Adami ? N.

Ciim veritas aecdura occupata omnibus pateat, ciim fcrIptores,qvoa jam vidimusLe^erwaureiraeculipatrocJnatosfuiire, Domini noftri nonlint, fedrerum dubiarum teftes,cumqj eorum did:atanqvam editeftimoma ut imperatoria mandata ^ftimari nec poftint nec de<5lvi, beant agedum , Deo conatibus noftris benedicente , in aud:oritatem 8c

&

:

fidem {criptorum,qvi ha6tenus teftimonia talerunt de Charaderibu'; an^ tedihmanisAtdiAo inqyiramus expenfuri , qvid valeant tam grandia&: infolita auia, qvid ferre recufent.. Omnium primusad tribunalvenitHep&ÂŤr;/;/i Scotns caufam dicSlurusa qviaprimus teftimonium dixitjVeluti fupra oftenfijm eft. Hujus autem teftimonium de Adami Literis nontam momentofum eft , qvam {peciofum, typisq^ elegantiftimis fplendidum. Qyia enim in vafto iilo Lite)-a~ Theatro nii nili nudas variorum charadierLmi figuras intuendas proponit eadem facilitate Hepbm ihvum Adami al: Ihibetum rejicitur a cu-

mm

:

non nifi folida rerum momenta & raqva admittitur a credula turba. Etenim. hoec non raro inftar puerorum qvi miisis preciosis rcbus, pulchras imagines cupide captant &; araant,non tam reruni pondera ac valida riofis veritatis

^ftimatoribus, qvi

tiones ponderant atqve probant,

,

fundamenta penfi habet, qvam evanida iimulacra. Dignum fane pateloperculum. Ciim itaqj pati'ocinaturus Hephu-nus Adamiio charaderi meras tantiim Adi-miirum Literarum imagines proferat , nec ulla eas aut folida aud:oritate aUorum virorum fide dignoruni,aut antiqvitatis veris ia

documentis,nifi iuo teftimoni6confirmet,ex eo eiTicitur,

qvod

arbiterj

^eftis.&patronusidoneus cenferi non poifit , in primis rei infolentiifimss&hominum fidem prorfus excedentis, nifi qvis proprise caufae judex fimul eiTe veht,id qvod jura haut permittunt. teftis &; a6tor Deinde, ]\\ud Adami alphabetum ^qyod Hepburnus aiiimtiRoecha Srhra-

&

&

&

dti'us d^jjftruunt^

Etenim hi longe abeunt ab HejjbumOf qvgndo chaxade-


LlTERIS AdAMI. res plane alios

qvam ille Adamo ailignant. NecelTiim igitiir eft , iit aut cum Roccha &: ic adero, priufqvam certi aliqvid Ita,

tranligat Hepbarntis

tueht de

107

/j;

tAdann Literis , aut eos enoris convincat &: ie ioJuin regiam veritatis iniiitere viam demonitret, ii tAdamiticarum Literarum audloritatcm Iplendida: iuae Tabulse dignitatem iartam t€(5lam conierVare velir. Tcr^/(),qv6d ii qvis TahuLt Bc^hmvxit varia Alphabeta inipexerit re6ise rationis libra ponderaverit , mox animadvertet nonnulJa eorum velplumis Icviora f ore. Q^o iic^ut iides aucboris eleveturjau(5loritas periclitetur, iiiipectareddantur reliqva Alphabe:a, in primis eajqvse h.i(:^tenusincognitaScmauditatuerunt. Idqvod iniliituto nonnulionim Alphabetortnn in Litcrario Hepbti. m abaco extantium examine ad oculum oftendere conabimur. Tabulam Hepbw imam qvando contemplamur, mox anlmadvertimus in ea aliud extare Grxcum AlphabctuwyaVmd Lativ.o- (Jrxcum.^md Atticumy aliud Ly£o!ictrin aliud lomcum aliud Lo^icum. Ita pro "\arierrite prjecipuarum Diale<5torum varia Hcpbiirnw. dil^ribuit Alphabeta perinde ac fi qvis vel let alias Danis , alias Sa^dlandis , alias Fioiiis, alias Cimbris , alias Scanis Literas ai^ngerc , qvi tamen omnes unus Dania' populus eisdem utuntur charaxitcribus. Licet vero icribendi artiticium in hoc magis exqviiitum , qvamin alio appareat Tamen h^ec Kc.y^.t^<x.^;-tx nonmiitat fpeciem , ut Philofophi loq vuntiir. JVIirai-i autem fubit , cur Hifburnns plura pro ingenii libertate non coniinxerit Grsecorum Alphabeta^fciliavitis

&

&

,

,

:

:

cet Bccotica) The[Jalicay Cbalcidica,MacedonicajPamphylica,Aigiva.Lacomca^ Cypria, Creiica,Sicula

,

Syracufana, Rheginay Tarenttna

,

qvum tot extite-

fermone ufa? q vondam fuerant. Sed forte caujiiis pra^videbat fraudem minus mnnireilam fore , qvse paucorum Graecorum diale(r"t6 difFcrentium diversis Literis tegebatur. Haec tameii adeo evidens clt , ut plane coecus iit oporteat , qvi eam non animadvertat. Veluti autem fraudum genitricem audaciam fuille faepe compertum eft: ita nifi priiis audax fuiilet Hcpbuinus facile fibi ab hoc dolo temperallet. Audaciara autem ejusindecognofces. Numerum fuarum Literarum ut in immenfum p^ene augeret , iWixd .Ahhabeivm qvod Thefeus in Append. Literarum pag. 1 9(5. vocat gencratim 'E».j;i(>^<5v , Hephurnus magno aulli figillatim ^Eolicum fuiile indigitat, Rurfum , alium Grxcum rint nationes,qviE Grasco

:

,

,

O

2

Thefei,

^


EXERCITATIO

loS

II

DE

Thefei , nova licentia Attkum nominat. Adeo ut fingendi refingendfqve Alphabeta in Tabiila Hepbiirfuea magnam audaciam ac temeritatem cernere liceat. Sed ad novos chara(5terum dolos in eadem Tabula confpicuos detegcndos pergamus.

Qvemadmodum veritas unica, fimplex, & uii fimilis exiftit verib

mendacium varium

unda undam

eft, miAvuofi^Gv

& n^AvnslyjAov.

:

ita e

di-

Eqvidem velut

pellit pari ratione inftar undarum faspe glomerantur figmenta, ac volubili qvodam ^eftu in vagis ingeniis fludtuant atqve exundant. Crefcunt eundo , ex fiicceftli capiunt incrementa. Qvamobrem poftqvam Hepbnrttiis, audaculus Literanim faber , fubolfecerat Alphabeta Gr^cis affi^ta, pro diverfitate idiomatum obtruCi , non modo a Cenforibus Romanis approbari, fed etiampubiicas fraudes Superiorum pri:

&

vilegio confirmari,

immane

di6tu qvam creverit

commimfcendi audax

cupido , qvantas vires fiimpferit e fuccelTu , qvanta fcetuum Literariorum nothorum fada fit acceflio. Etenim mox Tabula Hepburn^a inftar gravidae matris aliud peperit Chaldaicum AIphabetum,aliud Babylonictim.

Non fecus ac

fi

qvis fingeret Latinas Literas a Romanis diverfas efle,vel

alias dari Literas

Romanorum, alias Latinorum. Aut fi qvifpiam finge-

Hollandorum ,aIios Amftelodamenfium ^ item Mifhenfium, alios autem Lipfienfium, fic deinceps. Nemo enim ignorare poterit , qvod Babylon primaria fit Chaldoese civitas. Qyare iS ex mente Hepbuniijuxta numerum civitatum Scregionum multiplicanda forent alphabeta, opinione citiiis multitudine Literamm difcipuli Alphabetarii obruerentur, in iis difcendis maxim-a vit3e pars confiimeretur, aliaq- incommodafeqverentur. Sed necdum cQiT^tHepbttrnus cumulare Literanim qvisqvilias. Nam mox in eadem Tabula pari aufu aliud PaUftinum Alphabetum,aliud Cananmm cudit, curatamen PaUJlina tcrra Canaan ufiicommuni fint retalios

efl^e

chara6leres

&

alios

&

&

Synonyma apud Scriptores. Sed Palaftinos charaderes mutuos fumpfit ab

&

Append. Lit. Thefei p. 201. qvos Tbefeui Chaldaicos , Hepburnns vocatÂť pro au(5toritate PaUjlims. Cananmm itidem Alphabetum ex eodem Thefeo p. 201, defiimpfit,& folum more fiio nomen ejus mutavit. Rurfiim confimili licentia, qvaBabylonicumaChaldaico, Paloeftinum a Cananaeo diftinxerat , novum fabricat GaltUum Alphabetum , cum tamen Geographi GaliUam pro regione Canaan feu terrse fandae habeant. Eqvidem fi pro


LlTERIS AdAMI. pro arbimo ingenii ret

citra

experientiam

109

& contra confvetudinem lice-

nova finguljs provinciis Sc regionibus particularibus obtrudere

ele-

mentormn genera, tot extarent literarum Formse, qvot partes terrarum,

&

q vot plagiE regionum , ncc uUus fingendi finis foret. Ha?c alia plura evidenti limt documento non pauca Jlpbaheta , qvae in Tabula Hepbumi confpiciuntur jeflefpuriavix vis facile videt

,

redimenda. Qyamobrem qvide Hcpbtmii fide in publicandis

titivilitio

qvid judicandum

fit

AdamiLiteris , qvi tot vicibus fublertoe fideiac impoftura3Convi<5hjseft. In perfido fruftra qvoeris fidem. Veluti ei poftea credi non oportet, qvi femel pejeraverir, ut ait Comicus ita qvi fajpius fidem fregerit,ei poftea tuto qvis fidere neqvit, in primis in re maxime dubia, valde fufpe^fba omnem fidem longe excedente. Ciim itaqve ^dami Ltterx nullum certffi aud:oritatis,fidelis patrocinii ac veri teftimonii pra?fidium ab HepburÂŤototiesminiisfidocxfpetlareiiabeant: qvaerendiipfis erunt novipatroni magifqj fidi teltes , atqve eorum fides coram exploranda. Qvapropter,f/ep6H) ÂŤ0 Scoto foro cedcrc junb fucccdit ac fuccurrit Italus,tx^7/gelus Roccha a Cauierim tanqvam novus patronus , cujus fides qvanti fic facienda , mox apparebit , ubi veritatis coticulam ienferit. Qv6 ctiam :

&

,

nomine qvasrimus,

Qj^^ST,

III:

Adam^anim Literamm Ji?iceritas fblide probari & confirmarifojjit ? N.

TSLum An^eli '^cch^ anBoritate

PRimo

, fententiam ac teftimonium di<5limis Roccha de Literis propriis ^d.iwi, difertis verbis pronunciat illud J'phabetuw ^cu]us typus fupeqvo Samariiis ex ipfius RocchiC Commentario pap.79 monftratus eft,

&

ritani utuntur,

efte

Hebraicum antiqvius

,

& qvidem/>}77WffW.

Id autem ut

Hieroiiym ScGcticbrardo docetp. 89,92 Comqvibus V. T. monumenra confignata extant , novas eftc

nobis perfvadeat,

cum

mcnt. Literas , ab Efdra inventas. Qvamvis vero noftri inftituti ratio haut permittat, uthanccontroverfiam a dodiilfimis viris &c Literatoribus Ebroeis ultro citroq-, amtari folitam pluribus jam perfeqvamur t.amen Rocchx, Genebrardi 8c aiioruin fententiamj qva Efdrae Literarum mutationem Sc novi5

&

:

O


EXERCITATIO

IIO

II

DE

Jiovitatem adjudicare prafumuntjtanti ponderis haut elTe arbltramiirjUt elevet antiqvitatem chai-adterum , qvi hodie viluntiu* in Bibhis Ebraeis, qvibus Prophetae monumenta fua confignarunt atqve ad pofteros

&

qvod malumus

transmiferunt.

Id

D.D.ErochmannL

Sa-xilandioe

luculenta

&

erudita dillertatione

Epifcopiqvondam venerabilis conlirmare,

inqvitSyftem. Theol. cap. 2. dc Sacra ipje, nec Nehcmias , nonaemqve Joqvippe d^ioy.vy,iJ.o\dPicv,jilentio involvifct, Detnde cdicam hujusfen'

qvam nolh-is verbis.

Si Ejdrns

,

Scriptura QvÂŤft. 8, tak (jvidfecijjet, nec fephus hoc,

tentiit ajfertores tjiius

,

qvaprohahtluate

Scriptunt ita aholita

,

nt ne

dici

qveat, omnia Bibltca exemplaria prifca

umm qvidem ujpiamfuperjit ?

Tertib non potefl

ajferri tmmntata Scriptura certum acfo' dumfundamentum. Plures rationes ibidem loci allatas , qvibus Rocchx aftertio folide refutatur , ipfe lege mox apparebit , qvaminfirmum fitargumentum a novitate hodierno:

&

-rum charaderum deductum , &: ad evincendam antiqvitatem Scriptsn-a ^amaritan^yC]Yam lioccha defendendamfufcepit,minus efticax,im6 plane ineptum ad probandum Samariticum chara^erem fuifle cAdamt proprium

Alphabetum. Sed

hssc fufius infra edilTertabuntur.

Df/K^e,adeocertus &: fecurus eiilioccha de hifce Literls , qvod omnium primti fuerint, ut nobis perfvadere aufit, id credendum ejfe, Etenim pag. 80 hsec funt ejusverba: Hancfcrihendt formamhdc locdpofuam[Sa.-mariticam] Hehraicas inter Literas anttqviorem^primumcjj Alphahettm CREEST, Sane affirmanti incumbit probatio , non abfoluta debetur fides.fine evidenti documento aut folida ratione , in primis ubi de humanis rebus aut hominum inventis ambigitur. Grande itaq^ au-

DEN DVM

&

poftulatum eft, qvafibi affLvma.nti Smantartun Literas prifcos ac primos hominis primi charaÂŁieres elTe^credi poftulat. Ssecula verbo Dei condita efle fide praecipimus ex praefcripto Gentium Do(51:oris ApoftoIiPauUEbraeor.c.ii.v. ^. Alphabeta vero humanse mentis manus inventa ac fi Symbola Apoftolica forent,talia vel talia credenda efle , qvis unqvam vel fando audi vit , nifi folius RocchiC verbis ac audaculo ore proditum? Qyamobrem nifi Roccha alia ratione fidem con-

dax

Rocc/;/c

&

&

ciliaverit fuo

fimum

efle

Tertib

,

cpnftans.

Alphabeto minus fido ac firmo , illud prmium Sc antiqvif-

crcdere haut obligamur.

is

cui credere oportet,

Sed vero

fi

omnimode fidus erit, in di<5tis ac fa(5fcls

&

ad in Rocchx fidem in aliis Literis pubiicandis certum


:

LiTEiiis Adami.

111

certum aii6torem primum referend's fedulo inqyifiverimus, deprehendemus eum pariim fibi conftare , ejusq; tidem A^acillare , qvi fua dogma1

1

&

Literaria crcdi poftulat

,

perinde ac

fi

indubitata; fidei articuli ei]ent>

qvi ea prodidit folus mercrctur , utfibi aliqvid pronuncianti mox unanimi voce omnes acclamaremus antiqvum iIlud,G R A E S Ois

PHOS,vel>ATTOS

Hunc autcm applaufum

Eci>A.

ND & plenum af-

fenfum haut ubiq j mereri Roccham, id cuivis ad oculum patebit, fi qvis Mercurio tanqvam primo inventori tribuit pag. lo i . Harum figuras nunc oculis fubinlpcxeritO£^7p//0J'f»;z Litei,isSacras dicStas , qvas Roccba

jicimus

Hos eosdem chara^leres, ne qvidem unico apice mutato, poftea p. 1 80, veiiit fui immemor afcribit Memmni tanqvam primo auclori Et fi vel maxime altcrutrumhorumtivntum fuiire inftauratorem miriore & cautiore jvc

voce interprctari qvis^poiret

:

tamen jacentis aut incultse 'Liicram-

inflauratio atqve expolitio inflitui

charadieris mutatione in melius

,

vixpotuit fine aHqvanegIe<5ti

>ta»^/x'*v?"*''

^utlio&c fcribendi

com-

moditate,qvas nuUa heic ccrnitur,ciim idem Alphabetum tanqvam crambe bis non tam co<5la qvam cruda apponatur.

Porro

,

ipfa Elcireinorum facies

fucum

terarum Sacrarum iEgyptiis afcripramm

prodir. Nulla enim harum Livehp.inimum chara(5f:erem eo-

rum refert,qvi vifuntur in PawvhiHo Obclifco aut

Oedipo ^gyp-taco Atha-

harum literarum peritiflim.i, in Ccclata Ptgmrtj Tabula, aut//i.icwimagunculis, Obchfco Romvino, qvem Exercitat. Vofiendimus, JacobiHrfu fculpturisiEgyptiacis , qvse extant inLibro, qvem

iiafu

Kirchcn^ viri

Cruce,aut Vlyflis Aldi-ov.rudi figuris Hieroglyphicis,qvaruni typus exhibeturl. 10. Ornitholog;a^,^ccd»?fimulacrisiEgyptiacis,Pauli Petavii monumentis charadlreres iEgypriacos oftendentibus^qva; Parifiis 1 5io. fnntexcnfa autdeniq-, in monumento JEgyptiaco qvod Patavio ad nos benigne tranfmifit J ohannes RhQdius , vir celeberrimu s &c fcripfltde

,

;,.

aliiiiLi


ExercitatioIIde

112

honoratiffimus , in qvibus eft vera fedes 8i theatnim facrarum ac Hieraticarum Literarnm ^gyptiacarum,qvibus ufi iunt Prophetae iÂŁgyptiijtefte Clcmente Ahxandrmo^ Oro dc Catff.no. Sec] ecce ipfam Jajpidis tiguram LiterisfacrU I^gyptiacis cxlatam ob oculos pofuimus ,ut ex ipfi-

nffinis

us inlpe(5tione clarepateat veras iEgyptiorum Literas iongealiaselTe, qvani qvas Roccba oftentar. Hunc aiitem jajpidejn CL. 8c ceieberrimus vir, Joan Vejlingtm Med. D. olim Profcf. Anatomicus Patavinns fecum

&

detulit in Italiam

ex celebri

totius iEgypti metropoli Alcairo,qvam alii

Europsei Cahirum vel Cairum nominant , hera,

nunc Metfr a Metfraim ,

cis 8c Latinis

olim Mem^his

ipli incolse

vocant nunc vAlca-

Noe nepote dudta appellatione, qvae Grae-

di<fla eft.

m .iS^

my:

VI

Neqve juvat caufam RocchiC qvod Plutarchum , Diodorum Sicultm, Ci' ,

& Tacitum laudet fuae fententiae parronos.

Etenim didi aud:ounanimi ore tribuunt qvidem Mercurio inventionem qvarundam Literartm, veiuti nos Exercitatione alia, Deojuvante, prolixefumus confirmaturi neutiqvam tamen figillatim indigitant hoc Alphabemm, qvod modo ob oculos pofitum eft,Mercurii proprium efle, cujusinvenceronem

res

:

tor, judice Rocc/;^, fuifle perhibetur.

Imo contrarhim potius e pltttarcho evincitur. Etenim fi locum ejus, qvi extat Lib. 9. Sympof. qvaeft. 3. inlpexerimus , evidenti erit documeiito , verius Vulgarium yÂŁgy^tiacantm Literarum inventionem Mercurio


;

LlTERIS AdamI.

115

rio tanqvnm ptimo audori alcribendam efle , qvam Sacrarum Sc Hteraticartm. Nam poftqvam afRrmallet Mercurium iEgyptiis tradidiilb Lite-

m

J^^/^^vivumexemplum/Tiw^c Literii AipliabetoJEgyptiacoproponit ibilt j dicit ^ok, ti-t' ^a^y.xiwv At^v^.ict ts^utov lCtv ^iX^paaiv , wV E^f/.ei

&

:

*STO<iy:A9-^(Tow,

hoceftj Itaqveprimam LiterarufnL^^yptijfcribtmt Ibnij qvaji

Hujus autem divaricati pedes triangulum conftituunt , qvos immifso roftro velut medios fecat , ut teftatur idem Plutarchuf J. de Ilide Sc Oiiride. Majoris lucis ac evidenrio? caufa haut abs re fuerit figuram hujus Litcra; McrcuriaUs mutuam fumcre e noftra Exercitat. Hieroglyphica, cujus editionem paramus , cum hac noftra obfervaMerctmo obediemcs.

&

tione conferre.

Sed vero , tantum abeft , uxprima Litera in lacro Mercuriali ^lphabeto exprefta a lioccha referat Ibin divaricatis pedibus infiftentem,

iifq j roftrii

immittentcm vel cokibrum innedentemjcui eaavis inlTdiatur,qvomodo a Pigmriom Expolitione Menfas Ifiacas pingitur , utpotius limiHor appareat rcc P Graecorum , cujus pars dextra fuperior kmiformis ac falcata, aut tw

P Latinon.mi

,

in primis ilU

,

qvod in antiqvis Libris ac Mo-

Qvod G. vero infpexeris Alpha primum in Alphabeto ^.yEgyptiaco vulgari &: Gra?canico, qvod plane dud;um ALgyptiaci Alpha feqvitur fi j{ÂŤX\ÂŤ;^>:p/av excipias, clare ad oculum patcbit, ilkid ibide ex fententia Pltttarchi {iiperius formata difponumentis ufitatum

fuifle

animad\'ertimus.

,

&

fita reprasfentari.

Ex his modo di<5lis manifdftum

evadir,cujus monetae,

fidei &; roboris fint/^cr^ Liteut (^Egyptiaci^ inconftanti afl^crtione

Mercurio , nunc Memnoni

aflignatoe

ab Avgclo Rcccha.

mentem nova? fraudis, cujus tenetur Johaunes &

Jfrael de

nunc

Kzdik. venit in Bry, qvi in

Ta-

buHs variorum characStcrum editis Francofurti i f^g^. Indicum fuum Al~ phabetum ex hoc Mcrcuriali confuerunt, invertentes fiikem Literarum ordinem. Adeo foecundus eft error , ut editus in kicem mox alios compkires

fui fimiles

parmriat.

& valoris cum priori eft Alphabetum iEgyptiacum, qvod Rocch.t pari incuria artribuitnon modo Ifidi Regines tanqvam priEjufdemcoloris

inventrici p. 8 9,fcd ctiam Herctdi LyEgyptio ut primo aucStori p. 1 04. Licet vero utrobiqve figurae ea?dem ac prorfiis invariatK ccrnantur : ta-

rinse

mcn haut dubitavit Roccha primo i^gyptias pronunciare , mox immemor Phrygius diditare. Harum Figui'a talis eft

velut

fui

P

Has


:

EXERCITATIO

jl -

11

DE

j^^ LKx;rA.xpomh

Haeincert^ autoritatis Lifer^c tanqvam qvaedam propagines magnam partem enatse videntur e putri radice (^Egypttaci Jlpbabeti, <\Yod in Appendice multarum Literarum manu Thefei coniitum videmus pag. 205". ab Autore Infcnptiomim publicarum in Vaticanam Bibliothecam velut florentiflimum hortum transplantatae ^ mox vero manu Rocchte ex-

&

cultK ac Commentari6 illuftratoe. Multo tamen prudentiiis feciflet exiftimationi fidei fuse , qv3e non tam periclitatur, , fi famje qvam prorfus labefa6tatur, confuluiiTet^fcapham dixilTet fcapham,adulterinoe monetse Literas Lydio veritatis lapide probalTet, miniis probas e

Roccha

&

,

Commentvirio aut eliminaiTet , aut merito fuo caftigallet. Eqvidemfi fides Jngeli Rocchit majus robur non habeat,qvis qvjKfo tuto fidet,nedum credet ei alTerenti charad:eres fupra propofitos , proprios ac genuinos expendimus,qvantiim valeatficITe Adami foetusf Hadenus vidimus autoritas Angeli Rocchx in confirmandis Literis Adami &: aliorum des nunc porro veniendum eritad Thefeum Ambrofum Adamxi charaderii patronum facile principem ac primum. Ciim vero ipfi pro fe ex fuo chaAngelico fententiam dicenti fupra aures prasradtere antiqviflimo buimus: fupereft modojUt qvas vires ea habeat,diligenter examinemusÂť Qvapropter inqvirendum duximus.

&

&

&

QjV jEsr. IV: iSlHm Amhrofti Thefei auEloritiisfufficiat demonftrandd^Ada^ mÂŁ'i chara^eris veritati ac frimigenia integritati ? caufa dubia haut IN fam duorum aut trium

flifFecerit

unius teftimonio

utl.

teilimonio ftabilitum

Nam omnem cau-

iri teftatur

Chrijlm

Matth.


:

LlTERIS AdAMI,

lllf

Matth. i8, 20. Paulus a.Corinth. 13, i. Ebrieor. 10,29. &ante eosMofes Deut.17,5. InJur.Civ.L.jurisJLirandi I2.{f.deteftibus. Uniustejii^ monium nemojudicum in qvacutii}^ catifafacill ^atiatur admitti. Et nuvc manifejllfancimus, utttnius omnino tejitsnjponfto non ai(d:attir,cttamf pr/cclaixcuria honore rcfulgeat, Nos itaqve in caula Literaria , cjvas paulo ob{curior ac difficilior vifa eft

,

hauttumm putavimus uno faltem

uti tefte.

&

num hadenus audivimus

Gemi-

Hepburnum Scottan Roccham Italum his nunc fe tertius adjungit Tbcfeus. Qvam validum vero fit ejus Teftimonium, :

nunc cum curaexpendemus. Primo qvidem curiose explorandum erit an ,

Tbefeus

fit teftis

fat fide

dignus in ferendo teftimonio de variis Literaium generibus. Dudum id negavit JoftfhmScaligcr &:pofteum Kircberus. 6W/^crqvidemlib.4. Epift. 444. qvi de fide Tbefci ad CL. virum Jobanncm de Lact ita fcribit ^iphabeta iUay qvx mifjli inepti(fima hominum imperitorum commentafunt, Ea ,

primus Ambrofius Thefeus Papienfis edidit , ab eo nuper Angelus Roccha Augufli^ ntanusin librumfuinn de Bibliotheca Vaticana exfcripfit. Qyi bxc nonfentiunt

ab

otinfts

conftda^ nihil in Literis vident.

Atbanafms

vcrii

Kircherus in

mo /Egyptiaco cap.ult.pag.2 22.fidcm Thefci & Thefeanorum tonmi fic elevat

:

'JSjmc dcjunt tamcn

,

Prodroelemen-

qvi hanc fcripturam Sacerdotalcm

myjiicis certi cujufdam Alpbabetifgtiris cotijiatam ajferanty cujufmodt in

ex Appen^

dice diverfarum LingvÂť Introdttilionisfux in Ltngv. Orientales Atnbrofms

Tbe-

veYumciimnulla itncr Hicroglypbtcorum wonumenta hujusalpha^ hetireperiam , meritb cetcrisidgcnusfuppofituiisannumeratidumcenfco. A6timi igltur eft de Thefei fide,ut ita dicamus,Literaria,fi hi audicndi fint.

feus adducit

:

Alphabetum vero illud Hieroglyphicum, qvod a Kircbero tanqvam fpurium rejedum eft, epag. 196 Append. diverf. Literarum Thefci huc tranfcriptum una cum duobus aliis hypobolimaeis alphabetis iEgyptiacis, defumptis ex eade Appendice p. 205 oculis fubjicimus hoc modul6:

P

2

Al^ha-*


ExercitatioIIde

ii5

Al^habetum ^^/Egjptiacnm.

Secundb lit

,

cum Thefei

Ambrofii Comitis teftimonio ita comparatiim

non modo Cowif e fit indignum

tantiim debile nimis

lit

,

fed etiam

eftr,

homine Chriftiano ^ non

ad ftatuminandas parietinas Adamat Alphahett^

venim &pror{lis turpe ac infame. Ratio in promptu. Nititur iftis fcritanqvam fundamentis, qvibus public^ infamias nota inufta eft qvas Magiee crimine non vacant , qvaeultricibus flammisexpiandaveniunt. Etenim pro fe ftio udlphahetho probando adducit impia Picatnck, Bailum, Pctri Apponii monumenta, ncc non Salomoni6,Mercunt ac Salomo-

ptis

,

&

&

iiis

Hos

interpretis vApohnij Libros.

fcriptores antediluvianas- vel

po-

tius Vtoptciifax LiteratUYiX

primos aucftores laudat, hos haut infimi nomi«is viros fuiire pronunciat Thefcus. Horum fcripta tanqvam florida prata. ipfius ocuHsadeoadblandita (Imt, ut ex iis flores Literarios magn6 flhidio magnoqve defiderid collegerir , anteqvam Vulcanus ea voraflet.

Proh vefanse mentis coecitatem Thefei oculis ifti Libri , ifti charadreres tanqvam fragrantiffimi verni flores apparent , qvos ejus aetatis cordati viri ac Patres tanqvam atros infaufti Vulcani carbones horrebant , atq^ toto pe6tore averfabantur. Vulcani pabula tanqvam florida , tanqvam !

O

deplorandam temeritatem f noxia magica delimerant animarum venenalliccensis rogis digna. Angelum Raphaelem iftius fcrijptuTos au6torem pronunciat , cujus inftin(5tor extiterat angelus tencvirentia prata blande intueturT/;c/c//4.

Ex iis Literarum flolculos legit, in qvibus

&

&

confarcinator homuncio aliqvis vaniflimus ac fliperftitioni deditus. Illuftri primi hominis nomine abuti hauterubefcitad incruflandas obfcuras illas Literas , qvas monftrum aliqvod hominis confcri-

fcrarum

billarat.

Eos charadieres a filiis Ada recufari ac rejici haut ppfTe difertis qvos nemo admifit , qvi vera a falfis diftingvere didicit,

verbis fcribit nifi unus

,

& alter

Thefei fimius

,

Thefeanoe vanitatis captator , imo rele-

gatorum fcriptorum nimis temerarius approbator.

Hxc

vero Scripta

f^.i^^oi [ut

voce Spiritus

defumpta e cap.

ip».

A6L


LlTERIS AdaMI.

117

JppoimiSalomms, ApoUniiTyamh Razie^ tAdami , 3c coniimilia, magico veneno infe<5ta fuiire docet fatalis roinje6ta. Ne vero qvis giiSj cui Patrum fententia Sc fuerant adjudicata putet fibi verba dari,n6sve in Thefei manes injurios efTe ecce non unius audiorum publica inteftimonium adducemus de horum Librorum famia, qvos tamen noninfiminominis viros extitillejudicii inops The~ /cMjliteris prodidit. Eqvidem a.Gef}ieyo'm Blbliotheca Picatrix Hilpanus inter fcriptores Magicos numeratur. Itidem aSixtoSeneniiinlan6ta Bibliorheca noxii MagiciLibri ac fuppoiitiifoetusS<i/o/"Woj;/i recenfentur, &;damnatorum fcriptorum fubfelliis afcribuntur. E. g. ClavicuLt Salomonii, qvem Librum olim Sixtus ie vidiile ait circumferri a qvibufdani impoftoribus continentem genus Magiaefuperftitiofje, prodigiofis ac maleiicoe , nec non ejufdem tid:itium &c noxium fcriptum de Umbris IdeanimjCujus meminit idem Sixtus Senenfs. JpoUonit vero Tyan^u Magia ex Philoflrato cognoici poteft , fniftra excuiante ipfum Gahriek ?^attdxo Medico Parifienli in Libr6 , in qvo plerofq; lulpe(Sbos olim Magia; viros A(5b. V. 19. iitamiir] Picatriciiy lis,

&

:

&

purgare conatus

eft.

Neq:,hili facienda eft Michaelis Majcri defcniio,qv3e

5. pag. 127 qva nititur probare J~ ope chymic^e artis ifta miranda opera prc-eftitille. Nam , ips6 Majcro tefte, ab Imperatore Dowitiano MagiiE eft accufatus,& ab Anajiaheopolitano Epifcopo proclamntus tanqvam ille , per qvem tot fio talia DiaboH egerant. Sed ater an aibus fucrit artifex, ex Philojlrato , Petri MoltHiU Vatec.15. p.ip^jcd. &:cxejus Magicis facinoribus editis

extat in Symbolis

AureÂŤ Menfae L.

polionium

& &

T

clare demonftrari poteit.

Qvodfi Agrtppa de his au(5loribus,eorum operibus fententiam rogatus majoriqvam iiqvopiam, animadvertet eumjam fenio confecftum

&

^um juvenis erat jjudici6 proediuim velut fuhuinare in ejus farinÂť fcriptores ac fcripta , cujus haec extant verba in Libro de VanitateScienti: Ex honmi [inqvit] Goeticorum anagyri projjucap.

arum & Artium

XLV

xeruntomnestcnehrarum Librij qvos tmprokttx ledtonis \Jlpianus JC. protinits^i corrtimpendos ejfe (iatttit. Cnjtismodi

ijvidam

huc

idicitis

arttbus deditus.

conftLfis tituUs

appellat,

primus excogitajfe dicitur Zahulus

Et hodie adAbeIis,Enoch, Abra-

Deinde Barnahas qvidam Cyprius.

circtmferunttirfub nominibtts Adis,

Salomonis : Itcm Paiili, Honoi-ii, Cypriani, Alberti, Thomae, Hieronymi,^' EboracenHs cujusdam,^vor/?;" ntigasfluhefeq^viitifum Alphon-

hse,

P

5

fu*


EXERCITATIO

Jl8 fus

II

Anglicus , Bacon

Rex Caftellae Robertus ,

DE

& Apponus &pler}^^ alu & ,

ingem homims. Prxterea non homines modo^ ^jancios, PatrtarchiK, C^ angelos Dei tam exfecrabilium dogmatum fecerum audores^ed d' lihros a RaRaphaele , Adami 6^ Tobi^ Angelis traditos ojientam. Qyi Lihri ziele tamen acutiiisinjfidemi ,fuorumprxceptorum Canonem, rituum confvetudmemy

deplorati

&

verhoYum d^ characierum genus, exjiruClionis ordinem,infulfamphyaftmj aperth nift meras nugas ac impojluras continere, ac pojierionbus tempO"

fefe produnt, non

MagiA

rihus ah omnis antiqvx,

ignaris ,perditiffimisperditionum artijicihus effc

ex projanis qvibusdam ohfervationibus nrjira rcligionis ceremoniispermixtis, infnis^, ignotis multis nominihus ^fvgnaculis,ut perterrcam rudes acjiirh ionjiatos

,

plices, &Jiuporifint infenfatis,

&

l)is

qvi nefctunt honas Literas,

poftqyam fenuit

&

fapuit^qvi dolet fe juventutls fuae Haec florem iis iegendis turpiter impendifle , ac propterea fuos Libros de Occulta Philofophia, qvos juvenis fcripfit, recantat. Qya de re ipfe ita icribit Libr6 de Vanitate Scientiarum cap. XLVIII De Magicisfcripfi egojuvenis ille icripiit

:

adhuc Lihros tres,qvos de Occulta Philofophia nuncupavi,in qvihus tunc qvidqvid per curiofam adolefcentia erratum

TATUM trivi. iiicie

VOLO.

Tandem hoc

eji

,

nunc cautior hac paltnodia

RECJN-

Permultu enim temporis &reruminhis vanitatibus olim

profeci,

qvodfciam qvihus rationihus oporteat

dehortari. Sic fero fapiunt

Phryges.

Satiiis

alios

tamen eft

cott"

ah hacper-

fero ac decli-

vi aetate fapere,qvam femper defipere , qvod Thefco contigit, qvi fenex inanibusqvibusdamUtopicorumcharad:eruni velut repuerafcebat

&

qvod merito miramur. Etenini fi Agripqvihorum vaniifimorum Scriptorum & elementonim florente aetate velut intimus amafius qvidam extiterat, jam ingravefcente setate uiqj

crepundiis fefe obled:abat. Id pa,

adeo ab

iis

abhorreat, ut meliora do(5bus alios fuo exemplo fapere doce-

tanqvam meris nugis 8c perniciofis impofturis fedulo dehortetur: magnopere mirari licebit , qvid caufae fit , cur Tl)ejem jam at, atq;

ab

iis

fenex Sc feptuagintafermeannosnatuseo

ftultitise

ac temeritatis pro-

monumentis , qvae vifii fuerant indigna, velut flioridis pratis graves fenio oculos pafcat , ex iis characSterum flores decerpat ac in meliorem orbem difteminet , qvaedigna fuerant, qvaeperpetuuscigrediatur , ut

iis

nis&umbra

tegeret.

Licet vero fei

exhis,qvÂťmod6

di<SI:a

funt,manifeftus evadat error The^

& Aclamiii Alpbab^ti vanitas clare perfpiciatur

:

Tamen

tolerabilius

Dure-


L Dureto

,

I

T E R

I

A

S

D.

A M

II5>

I.

semulo fu6, atq:,haj:um Literarum reftauratore errafTe vldetur. faeculo vixerat,in maxima Literarum lu-

Nam Duretus:,(]yi integro poll ce

,

qvarum tantum auroram eminus afpexerat Thcfctis

,

fciens volensq*,

coecutivitjdehoneftamenta Literartim obiivione jam psene fepulta denuo redilcitavit , femina cliarad:erum inutilium incauta Thcfci fenismanu

qvondam Iparfa &:

noftra aetate fere negled-a excoluit, atq j longe lateqj

propagavit. Inhos competitillud Hofeae cap. 8, 7: Qyt vcntttmfeminam, turbinem metent. Hi enim charadieres Adamxi mutuis manibus five fiti

imo haut aliter fe haFoUis explicatus ventos excipit , non nifi reddit ventum complicatus. Adamxtts characler reciproca manu Thefei O' Dtireti acceptus traditus, facile admittitur, fed qvia levis eft, facile qvoq; difflatur, in auras, ex qvibus conflatus eft, celer abit. Sed vidimus ha(5tenus vaniftimum Thcjci ftudium in publicandisJdami Literis: nunc Durett novam molitionem aclaborem exlive exculti plane irriti funt, ac levis auroe fimiles.

bent atqi

folles,

qvos

Virgiltus

vocat

vcntofos.

&

&

&

pendemus

Qj^ST.

V:

^?t 1)ureto noyo Litcrjiritm Adami^arum reftauratori tuto q^visjidcrepojjit aiit debeat ? TNitih

qvidem novus hic

•^ ftigiaT/7e/i7,non

ad

tiitius

coelo

obliteratis Literatttr/c reftaurator feqvutus

modoPatriarchiCAdami au(5loritate

ve-

& nomine abutitur

fallendum ac fpeciofius adulterandumcharac^eres, fed etiam e

fmtlum Raphaclem in ibcietatem public^e fraudis vocare haut eru-

befcit, ut

eo lecurius credulo vulgo imponat , fufpediisq;, L/>f j/j certiofaciat. Sed contra accidit. Etenim tanto fplendidiora eva-

rem fidem

dunt mcndacia, qvant6 majorem confeqvuti (Imtfplendorem illi, qvibus affinguntur. Qyamobrem qvando D«'/f /f« angelum Raphaelem iti claflem literionum alphabetariorum detnidit characflerum formato,

,

rem & Librorum fcriptorem cii

imbecillitatem

,

fuifle finjrit

ingenii in re nihili

,

nihil aliud agit

,

qvam judi-

& vana occupati temeritatem

prodit.

Etenim fi facra monumenta confulamus , nullum prorfus in

iis

vefti-

gium


ExercitatioIIde

110

nediim integri voluminis confcripti ac manu Raplhtelis traditi protoplafto Aclamo invenimus. Scripfifle qvidem Ezciignaile ^ngcloi haut mficivamur. Id enim ex fcripmra Drf/«e/» Yo(hielis Tau liqvet, de qvibus Exercitat. alia: ied integra Alphabcta lumina exaraire, ea aliis tradidilTe, nuUibi in fcripturis leges.

gium

Angelici Alphabeti,

^

& &

Secundo riiis

ut vanitas

,

& inconftantia nugivendulorum icriptorum claRabbinorum legimus , non a Raphaeh, uti ex Libro , qvi diciuir Volumen

elufcefcat : in fcriptis aliorum

Librum

exhibitimi fuifte ^Adamo

^

ignis, cum The(eo probare nititur DuYetus,kA ab ipfo Raziele prseceptore »Adami porre6tum efle.Id qvod probat Rabhi Ifraelfilius RMoJis in Cabaliftica Diiputatione de Anima, pag.^.e Libro Zohar Se6t.i.Gen.T. Cum, inqvit Zohar , verfaretur ^dam in korto Eden, mifn iUi Deus hcnedidus Li^ hrtmper Raziclem tAngelumfandum, pnefeCiumfecretisfuperiorumfanftorum. In eo exarati erant charaderesfuperioresfan^icfapientt,^ &c. Porro in Nointerpres ditis fuis pag. 217. [itidem ex libro Zohar] Voiffinus editor 6t£e Cabalifticse Difputationis pag. 2 1 7 tradit , cjvbd iJleLiherfnahlatus, Adamojam expulfo e Paradifo. Qvawcbrem dolore confcdus conjecitfe in aqvas ,

&

Cmn vcrojam iotum corpus ejmfqvallore obfitum ejfet, im-

Gichon cervice tenus. peravit Deus nes»

Adam

Ahraham

,

ei

Tcdderettir

,

tradicUt eiim Sethfdiofuo

^

,

ut Libcr

nefapientia (^ dodrina privarentur homi,

a qvo pervenit ad Enoch , ab Enochoad

deinceps adjapientiffmos cujufqve generationis^

/?c

Haec Zohar,

Sedha^fabulse funt &; figmentaJuda?orum , qvi dum fingunt ac refingunt, non dies,non annus tantiim abit, fed totum vitse tempus. Id qvod recle animaverteruntCenforesParifienfes,qvi cenfuerunt ftatim in limine hujus Rabbinici fcripti editi Pariliiis 165 5, narrationem hanc de Li-

bro per Razielem ad ^/^*?;«M;«deIato,item de eodem Adii ablato &: reftituto , nec non ad pofteros tranflato , fabulofam efTe. Qyae tanto eft levior, qvantopriori Thefet afTertioni magis contraria , qv^Kidmuneris uiTignat Raphaeli. Sed audiamus judicium Ludovici S. Francifci Lufnani Theol. D.

1

inGlobo Canonum

5 8(5 pag.

773

.

lib.

h.ulofnas irridendafit

10

& Arcanorum ut meritb

Lingvse S. Romae edito Rabbinorum qvorundam vana fa-

Qyofit ajferemium Angelum^dami Raziel appeHatum,ilH Itbrum

tradidifje contincntem

:

,

omnium rermn divinarum

& naturalium arcana. Eos

irri-

det R. P. Georgius Vcnetus Problem. 22. Led:. i. .

Tertib

,

non modo paiiim iibi

coiiftant

Dmclus ac Thefeus ,

dum ille pro-


,

:

LlTERIS AdAMI.

121

probatunis has Literits efle Adawi propms,confugit ad privatam Razielis inftinitionem, hic Adanuus Litcus Rafbach acceptas retert, verum etiam

Nam fi ipfo Dtneto judice Raziel fuit Adami eumqvc i-(tej-a5docuit,non neceflum fuit, ut Adamtis ad novam Angeli fcholam tran£ret, aliunde illud accerferet,qvod domi habeipfe Diiretus a feipfo abit.

prasceptor,

bat adeoq^ Litcras a Raphaelc difceret , qvas privatus prisceptor Raztd jam Adamum docuerat nili Diuctus unius angcli operam haut luftecihiram putet informando Adamo, cum tamen unus homo plures difcipulos ,

:

fehciter inftituat.

Hoc clariiis elucet

,

li

qvis Inicriptionem Adamtttci veHt cum ejufdem prabatio-

Alphahcti propofiti a Duvcto p.i 1 7. conferre

Infcriptio ita habet : Charaftercs de VAvgc Raphacl

ne.

AiJgcli Raphaclis.

Probatio vero urget,qv6d non

,

h. e. Charaileres

Raphael,(Qd Razicl fue-

Adami Pn-eceptor. Qyod li igitur optaret Duretns utaliqvam vel Adamxum Alphahctum idoperam daret ut folide probaret, eundem Angelum qvi fuit privatus Adami pra^ceptor, etiam Literus .Adamum docuiilejStC qvidem eas, qvarum t}pus fupra expreOlis eft nonautem alium angclum tAdami Prseceptorem fuifte^alium vero qvasdiximus, tradidifle: idqvodad Graecas Calendas deei Literas rit

,

veri ipeciem indueret

,

,

,

:

,

mum expeditum dabit. Qvartd,m autem probet Adamum ufum

efle Raztele

Ebr^orum Commentarios in Librum ditur , qvod patrtim prxceptores fucrint mti tAfigcli

re, allegat

,

privato prscepto-

Jeztrah ,'m qvibus trafc. prMeptor ipftus Adam

RazicU Idemdocet Joan. Rcuchlivus Lib.de Arte Cabalift. pag. 622. edit. Hen. Petri fol. Sic , inqvit , Cahalijlx in Commemariis circa Lihrtim Jetzirafcrihunt

Hoc eft , Ovodpatrum prxceptores fuerunt angdt noti , vidclicet prxceptor ipftus tAdami Raz'cl pag. 616. Ex iifdem Rabbinis memorat Ahrahami prKceptorem extitifle Zadkielem,lfaaci Raphaelem,Sc Jacohi pelielem, Mirum itaqve aut

novum cuiqvam accidere non debet, qv6d,tefte Antonio Mar-

inLibro impreflb Lipfije 1551 , cujus titulus , ®cr<^anft ^^Uifc^ fuum cuiqve hominicertum angelum velut cuftodem affignent,Hcet non angelum unicum fed angelos caftra metari circapios,

garita

©(ciub/ Judaei

eofqj in viis fuis cuftodire teftetur Oavid Pl.91,1 i.Confer Matt.c^.v.^.

Q^

Cete-


ExercitatioIIdb

124

Ceterum Rabbinorum Commentarii , qvibus plus jufto nonnunqvamtribuit KeuchUnusy castera vir eximius , eatenus fidem merentur, qvatenus Scripturae S^oTrvivg^oc, , fidei analogia ipfa veritas permittit, Veras enim utiles (lias expofitiones non raro aliis vanis nugis infartis anilibus fabulis afllitis , ac commentitiis narrationibus foede corrumpi ac deturpari teftantur eorum Commentarii , teftes locupletes fuerunt cordati veritatis revelatae xHimator qs , Lutherus Tracftatu , qvi infcribitur ^on tm 3ut)m unt) j^rcn ih^m l qvi integr6 abliinc feculo , fcil. anno i^^^.Lipfi^prodiit. IteminLibrode Schemhamphorasjudaeorum. Ante eum Purchetus in fua Vi6toria adverflis Judaeos , cujus undc^ cimum caput in Germanicum idioma transfert Lutherus in fuo Schemhamphoras. Nec non ^ntonius Margarita in fcripto fupra citato : Finu^ Adrianus no\Qm Libris , qvos Flagelium in Judaeos infcripfit , edidit Venetiis 1558. Forjierm in Praefat. Lex. Ebraici, Chrijtophorus HelviCM5 Libris duobus Germanicis de Jud^orum Hiftoriis. Chrijiianus Ger-

&

&

:

&

fon in Refutatione Thalmudis Germanice edita , Schkkardus in Happelufchim, Ferdinandus Hejfen in Flagello Jud^orum , LudovicustOW^^Ot*

Libr6,cui titulus: Medicajier .Apclja ^ Georgius7S[jgrinus qvemincompkires. Imo, qvi primo loco nominandusfuiiTet, Apoftolus Gentium P^ÂŤ/M5fuum Timotheum ^Titum ferio aniUhus nugis Tit. 1,14. hortatur , ne attendant fabuUs Judaicis I Tim.4,7. Nam qui tales fidas fabulas impudenter difI Tim.1,4. feminant, Apoftolo tefte,iunt fj.x^ioAiyoi il (p^ivoimc^, vaniloqvi Sc mentium fedudiores Tit. 1,10. Servatorejudice Mendacesjoh.8,55. Stulti ac coeci duces. Matth.2 3 19,24. Qyod fi igitur Duretus vokiiflet conciliareautoritatemfliis i^ÂŤfrf;w<(;i5 Literis: opus eifuifFetindubitataefidei teftibus , nifi confuko decreverit causa cadere, cujus fuae caufee teftimonia infirma ac fundamenta ruinofa efTe facile antea videre poterat,iS non

tli^t

fcribit 3u&^n''S^tnt) / ahi(i[^

&

&

.

prorfus oculis fanus Qvinto

mero meridie coecutiret.

& ultimo^ patrum autoritatem qvod

fpecftat,

qvautitur Duretui

ad inducendum aliqvem colorem Literis Adamais ea non tam iUuftranrur, qvam penitus obfcurantur. Nam vekiti Epit>hanius in Lib. i Panarii prorfus rejicit ^da revelationem, tanqvam Librum a Gnofticis Haereticis pubUc6 dolo confidum t pari ratione ^ugujlinus in Fauftum Manichseumftringenscalamum difertisverbjsteftator Librum t^de Geneahgia fMarnk ,

.


LlTERIS SeTHIANORUM. ^dami

aManichaeis falso afcripnim

Qyare jufto titul6 ratur.

&

iiias

fuifle

protoplafto

a G^/^//o dilhncl. 15. interLibros

12}

tanqvam aiicflori. damnatos nume-

Confimili aufu Alchimise patronijUt fplendidiiis mentiri pollent, antiqvitatem cralfiore mendacio palliarent , Chryfopopoeiae

artis

Libnim qvendam praeclaro Adami

titulo inlignem fatuo

vulgo obtrufe-

runt, ut autor eft Antonms Ddrius Difput.Mag.l. i .Qyaeft, i .cap. 5 p. 1 08, edit. Mogunt. 1600. Eandem vanitatem (pirantcitat^e a Diircto Evx Pro.

opera

phetiA

confcriptae

ex Libro Behu

Item

de Tbomam, cujus ipfe Thomas meminit Libro dc Ente Eftentia, Boijfardus de Divinat. in Mcrcurio Trismegifto, nec non Majerus in Sy mbolis Lib. i p. i o. Haec & fimiha otioforum hominum figmenta ac fomnia , tantiim abeft, /?rf;>/j<rt;/«

Virtutibus Planetarum delatus ad Mercunum

j

]J\\)tr Ahelis

& tandem

ad

5,

&

.

ut ab ullo

,

cui vel uncioia rationis iuppetit , cenferi poftint aut debeanc fundamenta firma Adam^u Literaturx fulcra , ut potiiis

&

veritatis folida

maniteftalintargumenta merie vanitatis , audacis temeritatis , nec non fraudum ac impofturanmi ocuhs omnium rcd:e judicantium obviarum, Had:enus Adamxarum literarum tundamenta excuilimus , earum promosae patronos coram ipfo veritatistribunaHcaulam dicentes audivi-

mus & examinavimus, tandemq j tales eas elVe deprehendimusjUt omnino indignse fuerint , qvas unqvam Auglica noniina ilkiftrarent Adami titukiscelebraret, Thefci manus ex ultricibus flammis eriperetac vindi,

caret

,

Durctus interpolaret, Hepburuus in

fplendidum fuonmi Charactc-

rum theatrum transferret aut uUum loami aut fedem inter veras Literas invenirent. Qyamobrem in poftemm imo in perpetuum eas relegamus, atqve cum infamia ejiciamus e civitate Literaria, cui falfo tiruio fuerant afcripta?. Nunc ulterius ad Litcrasfliorum Seihi ut Rocchae lo,

,

,

qvi placet, luftrandas

& examinandas progredimur, & qvaerimus,

Qj^^ST. VI: J?i Liter^ Sethiains pojlem afcriptaftnt fmce"

r£acgentiin£? INqvifituri in finceritatem Alphabeti aflignati pofteritati Sethianaf, unius tantvim hoftis adverfariam nobis paratam prasvidemus. Solus


EXERCITATIO

114

II

DE

tAngelm Roccbd nobis adverfatur, qvia isfolus AJphahemmfiliorumSeth de-

fendendum fufcepit. Ut igitur pes pedi figatur , & fine ambage in rem praefentem veniatur initib &c ante omnia Rocchd probandum incumbit, qvod Li/er^ fupra delineatae ad vivuni exprimant iiguras charadeaTm filtis Sethi ulTtatorum, & qvod ipfiiiima^ & propriiffuTice Literae lint, qvibus illi qvondam uli fuerant. Id qvod non niii ad Calendas Grsecas probatum dabit Roccha, NeqjcnimadditaaRocc/j^probatioadiddemonftrandum (atis idonea aut fufficiens eft. Nam qvod ex Jofepho geminas columnas teftes producat: illse non id evincunt,qvod debebant,& qvod :

qvodam jure reqvirit cardo Qvseftionis. Tantum teftantur aliqvid fcriptum , vel potius fculptum eile a pofteris Sethi ante diluvium non autem ob oculos clare ponunt ipfam fculpturam, ipfos fculpturse du6tus, nec ipfum charatlerum genus figillatim exprimunt. Nam hcet lapidea cokimna Literis caelatatempore Jofephiextiteritin Syria: tamen hac

fiio

:

setatenemofuit,qvieam aut JofepbuS)

qvaenam&

vidit aut charadleres infpexit.

qvales iUis cokminis infcript»

Neqjipfe

qvondam

fuerint

Qvare ex incertis Literarum obliteratarum figuriscertam elementorum fpeciem condere ac conftituere velle nimis temerarium fuerit. Haut itaq^ injuria miramur,qv6d Roccha exprefse aufit fcribere qvod eo ^'pbabeto , qvod ipfe affert , LiteriB, ufpiam oftendit aut indigitavit.

&

,

nos ex eo exprefiimusj ufi

fint/i/ii

Seth p. 82,

Seciwdbj ipfe Roccha valde fufpe6lam reddit finceritatem ac au<5i:orita-

tem di6ti iA'phabeti, qvando eafdem plane, qvas Sethi fihis obtrudit, Lifuperimponens jnfcriptionem Mofes nullo prorfi.is apiRurfus eafdem, ce mutatas afcribit ^ldamo tanqvam primo inventori;Uti fiipra oftenfiim terastribuit antiqvits

eft.

Mofip. 88. hanc

iis

:

&

& Hcbraicas Literas invenit.

Nemini enim ignotum elTe poterit , qvantas varietati ac viciflitudiTanta nonnunqvam duc^tuum in formandis Li-

ni Litem fint fubjedtae.

mutatio accidit , utunius ejufdem fcecuH gens ftias Literas difticuker ipfis etiam Literarum catis anpopuh chara6leribus tantiqvariis crucem figat. Si itaq^ unius fecuU ta varietas accidere poterit , qvid de mukorum feculorumL?mwjudicandum erit ? num ill» folae inta(5t3e manebunt contra luxuriantem pingendi Hcentiam injuriam temporis f qvod res mutat ac confumit,tefte

tcris

& legat & nofcatjimo illarum vera Le<5lio

&

&

Ov«/.

i^.Metam.

Tempm


-

:

LlTERIS SetHIANORUM.

12^

Tempus edax Yenim, tutj. invidhfa vctujlas

Ownid dejimtis,

vitiataij^

dentihus cdi

owma morte. In eandem qvoqjfententiam cecinit Lyricorum Poetatum Princcps HoPatdatim leuta confumitii

rat.l. 3. od. 6.

Damnofa qvid non imminuit Mofs

Eqvidem ^dami tempora

&

dics ?

cetas

,

qvae in Legis promulgationem

annorum i^^o.pr^eterpropter diftinoinvariatos Literarum du<5lus tot annorum fpa-

ac fcriptionem incidit,intervall6

vuntur. Eolclem igitur &L

cio maniilVc, ad varios &; multiplices pofteros propagatos fuille, ipfi experientioe plane adverfatur. Longe aliter fcripferunt fuperiore aevo noi\n majores , qvam hodiernus Dania; populus. Exemplorum affatim in monumentis, antiqvis inlcriptionibus ac manufcriptis, qv3e evidentia funt argumenta mutati chara6leris noftratis jqvorum etiatn magna copia in aliarum gentium Litcris vifitur. Qvando itaq^ Roccha eundem &: plane invariatum characSterem tribuit fxUis Seih qvem Mo^i atq; ^damoafcribit, dubic-e fidei Literas non tam certas reddit , qvam incertas ac ma,

gis fufpedas.

Tertw utautem conftet qvxnam noftra mens fit &: fententia de LiKoccha nunc ^damo , nuncfiHis Seth , nunc Mofi aflignat , illas , qvas certe judicamus maximam partem Samaritarum proprias efle. Id qvod clare ad oculum patebit conferenti hodiernas Samaritanorum Literas cum ,

,

teris

characfleribus pojlcrornmScthi, qvosfiipra exprefiimus. avyKej.Ti'-

commode

inftituatur: ecce tibi,Led:or

nimus chara(5teres hodiernos

Verum

ut

illa

Candide,ob oculos po-

Samayiticos, feqvuti

iftumtypum , qvem

JoannesMoyimis Exercitat. V. in Samaiitanorum Pcntateucho excudendum curavit p. 3 72. hoc modo

Has aiitem Literas non effe antiqvas Mofis divinae Legis , ac Prophetanim facros chara(5teres,nedum antiq vifiimas Mami ac pferoi ttm Sethi, fed partimnovas,partim novatas,alibi, Deo voienteac benedicente, fufiiis dicetur. Qvaie heic manum de Tabula. QvarCL3 ,

â&#x20AC;˘


ExercitatioIIde

126 Qyano

,

nullo jure ut jufto titulo alteram

columnarum erecSlam apo-

Jlens Setbi xneam vel fpeciatim mannoream appellat ,

Kocf.ha.

Nam jTo/e-

fhus citato loco in textu Groeco alTerit alteram columnam cai TrAii^^u, /rfferfjalteram vero c^ Ai^oovjaptdibus ftrudam eile. Qyod fi vero xnea vel mormorea fuifletjUt cenfet Ruccha, neutiqvam idtacm^Qt Jofephusy neutiqvam appellaflet alteramTrAjv^^fvj^v ,alteram A/^vcviv, fed fcripfiflet ok ;^«Ax? alteram , c^ fxa^ixd^-ii vero alteram fuifle fabricatam. Qyare heic etiam fidem Koccha reqvirimus. Si illa cefpitet in via obvia , in re tam ardua habitura manifefta , qvale robur , qvalem conftantiam in dubia

&

&

fuccumbet , qvando proprium ac certunc langvefcet tum chara6terum genus admetiri conatur pojleris Sethi. Ita malumus eos vocare , qvkmfilios , ex hypothefi Kocchie. Nam in Graeco Jofephi textu appellantur 'hcTroyovci , oriundi, pofteri. Per ^sarej/ov»? autem intelHgit non reliqvos filios, qvorum genitor extitit Seth, (ed etitantiim Emfchum, am ncpotes, abnepotes^ uno verbo, pofleros , e. g. Kenaan, Mahalalelumj Chanochum, Jaredum, Metufchelacum, hamecbum, I^achum. Qyinam vero eoerit ? Prorfus

&

rum vel mutuas operas tradiderint, vel laboraverint finguli in erigendis duabus

illis

&

nominatim non exprimit Jofephus. figillatim momentis liqvere fperamus , fundamenta , qvibus

cohimnis ,

Ex his modo

allatis

Koccba tAlphabetum Sethtanorum pofierortim ftatuminare conatur , infirmiinufitatam molem fuftineant. Ceteium ora efte,qvam ut novam iftam Figuras harum hiterarum qvod fped:at,memini me legifte,qv6d nonnulli opinenuir fuifte Charagmata Hieroglyphica , alii, ut nofter olim hongo^ montanus,zd Aftrologorum afterifmos referant.Qyae tamen opiniones Tif clcr(paA€ix deftitutas adblandiuntur prima fronte,fed propiiis infpeAsefacile collabafcunt. Nunc porro pari ftudio Henochd i,4lphabeti robur pe--

&

riclitabimur,

& difqviremus,

Qj^ST. VII: An Uenochmni ^lphahetum aTantheopropo/imm jidem JpRimo, •*

ipfe

& affenfum mereatur ?

Pantheus, qvi Henochi charaderes publicavit,tantum figu-

ras Alphabeti Hemchiti

proponit , easq, Hmocho a

Deo conceflas aflerit p.14.


LiTERis Henochi.

127

p. 14. editionis Venetaiioe 1 5 50. j nulla vero fiiae afleitionis fundamenta ponit. Qyare eadem facilitate a veritatis ftudiofo rcjici poterit , qva

ab ipfo receptum eft.

&

ab argumentis vcris, qviSecundb, Pantbeo Iaboranti,inermi prorfus bus HemchMm aftruat Alphahetum , deftituto fuppctias laturus Duretus» ex media iEthiopia non nifi unicum affert prielidium, idq^ ficulneum ac pariim idoneum ad defendendumaftidiitiumhoc Alphabctum. Narrat Librum ab Henocho fcriptum extare in iEthiopia, qvidem Canonicuni magnae autoritatis. Sed qva qva:fo autoritate Dureius id , qvod tam audad:er pronunciare aufit de hujus Ltbri Hcnochxt canone, probat? Qyo veritatis hiftoricre documento hanc fuam fententiam confirmat l NuIId

&

&

Nam ea qvse

prorfus.

attexit pag. 127. in Hiftoria

Lingvarum plane

hoc fcopo. Qyod fi vere Camnicus fitjcur inter Canonicos V. T. Libros locum non iuA^enit ? Cur Judsei facrorum voluminum cuftodes, qvibus concredita erant hoytot ^^^ Rom. 5,2. hujus divinilfimi Pae Canone triarch^ Henochi fcriptum neglexerunt, clafle ficrorum monumentorum excluferunt? Cur Eufebius [ut alios mittam] 1. 4. Eccl. 1. 6. c. 2 5. ex Origene recenfens Libros Ca^ Hift. c, 16. ex Melitone, SJonicos Teftamenti Veteris Hc»of /7<c//;« fi:riptum prorfiis proeteriit? Eac igitur Duretus prius probet (criptum Hemchxum efleCanonicum,qvam nobis illud obtrudat tanqvam Canonem Vtopict Alphahcti» Sed de Libro Henochi fufius egimus Exercit. I, qvo remittimus Le<5lores, aliena fiantab

&

&

&

&

Tertib

qve

in

primit

,

fiia

Paniljei

& Dureti fententi» nuncium remittit Hephurnus

Tabula non eos

,

,

at-

qvos illi exhibent, Henochi chara6leres ex-

&

fed hodiernos Henochi characteres eos Henocho afcrinitide in a;s incidendos curavit,atqve medios vero pulchre pund:ulis inftar rhomborum elegantiulcule fecuit. Qyamvis vero ipfiffimos hos charatSteres , qvosexhibet Hcpburnus plane invariatos atqve immutatos proprios fuiflc Henochi,nQmo nifi temerarius fucrit,cert6 definiverit: tamen, fi nonattendatur eademprorfus Literarum primi^Q^ nianim facies figura , atq^ idem plane }txii\i;^u^iot4 modulus hodiernd feculo exprimi folitus ,aut ab Hepburno Icite excufiis ,fed tantum aliqva!i hodiernamm Ebraicarum Literanmi fimilitudine cumprimischara^eribus,qvib' Adaw cum pofterls ufiim fuifle perhibent,tunc magis vebit.

,

&

Illos

&

ritaxiconfeiitaneaexiftiniaripoteritfententia He^burni afcribentis

Hemcho


EXERCITATIO

128

II

DE

elementa Ebmica , qvam Pantbei Voarchdumlcos qvofdam &; Chymicos charaderes divino viro affingentis fine ratione prsevia autoritate. Si firipfn Emch , inqvit Vicclms in Encomio Ebraic» Ling. Lipiise 1538. edito , hisprofedo LiterUfcripftt , qvas poflea ah Heber ttocho vulgai-ia

filio

Scm

&

Hcbr^.as appellavere,

Eant

rum commenta in Utopiam , qvas

igitur hsec

charaderum Henochaeo-

ibiq j exfulent , nec inde redeant ad anti-

veramm Literarum fedes ac loca, donec

alios

& majori autoritate

praeditos patronos ac firmioris fidei teftes fibi afciverint, qvam ha6tenus velut emifiitio ocul6 f uere Patitheus ac Diiretus, Jam ukerius obiter

&

luftrabimus l^achici ^lphabeti fundamenta, &c coronidis loc6 explo-

rabimusj

Qj^./EST. 2ium

VIII:

LiteYiZ Tsioachi firmo nitantur fundamento

Nam non

T}Ri}nb, Sc qvidem breviter refpondemus : Prorfus infirm6.

*

^

immotis columnis , fed folius Hcpbtirni chartacea Tabula nituntur. Haec autem veluti tenui ac fubtili materia contexta eft pari ratione res , qvas comple(5titur , chara6teres , qvos exhibet , leviores muito ac debiliores funt , qvam ut A^^alidius veritatis pondus fuftineant. Tam firma igitur funt fundamentahujus ^lphabcti, qvam firmaac conaeneis aut

:

&

is qvi illud pompose magis exftruxit qvam foQyod fi vero HepburnM fidei &: autoritatis imbecillitatem

ftanti fide prseditus eft

lide aftruxit.

geltias intueri

:

,

,

redeas qvsllimus poftliminio ad Qj^

^stionem

II:

mox evidenter cognofces, qvam levifidm fit is, ut Plautina voce utamur,

&

qvi hujus Alphabeti Noachici velut invi(5tus Atlas , qvidam Jupiter Stator cluit. Cum itaq^ ejus vacillet autoritas teftimonium fit fufpe^tum, fides langveat , cujus humeris di(5ti Alfhaheti moles incumbit haut dubitare licet , qvin illud vel levi digito ta(5tum mox imis ruat funabeat in fumos;, qvibus conftabat. damentis ,

&

:

&

Secundo

infliam

,

magnopere mirari

Tabulam

tranftulerit

fubit

,

qvo aufu Hephumtis hoc Alphabetum No^c/j/co venditarit , qvod ta-

atqve pro

menT/)e/e//5f7c?r«/c«?;?eflepronunciat, atq^ a dextroinfiniftrumfcribi

ac legi

ait.

Qyamvis vero Thefei fides in condendis ac confingendis Liparum tuta fit ac firma tamen nonnuUis aliis mo-

teris antediluvianis

:

mentis


LiTERis NoACHi Et Hetruscis,

129

mentis moti magis propendemus inejus fententiam^qvam in Hepburni partes. Nam ut in Thefei fententiam promptiores defccndamus ,pnmo efficitipla Liteyarum Hctytifcarum figurajqv^ eo nos manuducit. Etenim fi qvartam hujus Alphab. literam infpexeris jrefpondet Latino Kyqvmta

E inuerfo, dccima I, qvinta

H,

duedecima

itaq^ Hctrufcarum Literarum

arbitramur, qvi lit

M, decima teriia N, dccima qvarta O, dccima X, ajitepcimltima Z, petiultima Y. Cum

dccima jioua V, riocfvna

afcribere,

extcrna facieshic appareat,neminem fore

non potius Italiae prifcae genti,

kiiicet Hctrufcii, eas

ma-

qvam hioacho.

Tcrtiby Thefcus non fua folius autoritate id confirmat, fed duorum eximiorum Italorum teftimonio, niminim Julij Cavobini&cjoan. AchiUtm: qvi omnes qvialtalideillare,qvieeft inltalia,meliusn6runtjudicare

& certius

tcftari

,

qvam Scotus cxterus

,

qvi de re plane incognita

& in-

certa certumjudicium ferre prsfumit.

inlpexcrimus Itatuam , in qvam incifae funt Litenc Etrufc^, videndam proponit RaphaelVo'aterranus Com-' ment. Urbanoruml. 55: non paucaeearum his Hetrufcis charaderibus, qvos Hephurmis Noachicos vocat , refpondent. Idem cfto judicium de Qyartb

&

,fi

cujus infcriptionem

qvas ex oencis Tabulis Eugubii repertis Gruterus in illuMcrnla in Cofmographiam ftre Infcriptionum Romanarum opus, &: collatio cum his Theinfpedio transferendas curanint. Hanmi certe feanis , nos erga Thefeum propenfiores reddit , qvam Hephurnum. Ut auHctrufcis Literis,

&

t^m

ifta

comparatio

commodc

inftituatur,

coUedum exKneisTabu-

lisEugubinis, qvoe induftrise Johamiis Metellt Burgundt debentur, tale

cxhibemus

Alphahetim HetrufimLJ>.

Mi843aa<ia a Intercidit

nunc antiqva fcribendi

ratio Hetrufch ufitata

Tni{conuTidilcipIina,qvam Ctcero, Macrohius, Ccnforinus

cu celebri He-

& aHicommen-

dant. jBcÂŤe,inqvit Ciccro de Divinationc, apud majores nojlros Senatiis decrevit^qvandoforebat imperium,ut deprinciptim filiisfcxfingulu HetruriiVpopulis /8


ExercitatioIIde

I20

difciptinam traderemur.ne tanta ars propter teniutatem hominiim a religtonis aufioritate abduceretur

ad mercedem dy qvxftum, Hoec

Invent.Rerum c. 6

citans Livii I.9 haec habet: Qv^proptery inqvit Livius,

Romanos deindepueros non modb Gmcisfed tos.

ilic.

Hetrttfcis Ltteris

Polydorm lib. i de qvoqve erudirijoli-

Ex qvofcire licet 3 Hetrufcos etiamfuiis clim babuiffe Literas,

deniqve cetera omnia

ita

,

tempus confumpfn

,

qvas ut nojira

m nunc ne nota qvidem illarum co~

gmta extet. Hasautem Literas Corneltus Tacitus Lib. Aug. Htjl. 1 1 autor efi, Demaratum Corinthium Hetrufcns primiim docuijfe. Sedutde his fiifiusagamus , noftri inftituti ratio haut permittit tantum monemus , Anno 161 3 a Bernardino Baldo Italo Eugubinae Tabulffi Hetrufcam Infcriptio:

nem expofitam efTe

,

vel potius ejus conjefturam relid:am

,

editam

Au-

Vendclicorum , eandemq; ab Adriam Schriechio Indice 3 ad Libros Originum mire transformatam imo ad expiationem fulminisexprimendam detorram exindole Lingvae Teutonicae, qvamcum Hetrtfca incpte confundit. Porro, dc Litcris Hetrtfcis conier igt^cvfj^oc Lingvs? Punicce aviro do(5l:ifiimo ThomaReinefio D.magnadexteritate&cum guftce

,

ingenii ac rarse eruditionis laude confcripta

163 7.

Interea eat Hepbtiynus

ras reftituat ,

,

,

atqve edita Altenburgi

& avitis polTefloribus Hetrtfcis fuas Lite-

qvod iibi fecerit, niox fimdamentum Noacbict Alphabeti fiia-

pte vanitate collabafcet. QvintOyChamum patri Noacho Librum de Magia Naturali in arca flirripuifle, promerisRabbinorumnugismeritohabet Delrius fupra citatd loc6. Neqve moramur monftrofos abortus Libronmi, qvos vana ingenia olim parturierunt. Cujufmodi a fanaticis impoftoribus circumfere-

bantur, Ltber liazielisy ^da revelat-o , EViZpropbetii^ , ^helisfcriptum , Sethi Librifeptem , Noachi voltimen L^tbiopiamt Scriptiira Chami Patriarchartun ,

duodecim Teflamcmum^

,

Ahahami ApncaJypjis , Jacobi Teftamentum

,

Vita

Mo-

fs, qvam edidit & notis illuftravit Gauhninus, Bile.imi /^ Salomonis {cripta, & fimilia qv^ Pojfevinus & Sixtus Senenfs in Bibliothecis fuis recenfent & rejicula judicant qvonim Patres in fliis Scriptis paflim meminerunt. ,

,

Eqvidem qvando hcrummonumentaconfuhierimus,mox

exploratius

nobisinnotefcet,qv6d Haerefewn iatores Sc propagatores varios amendaci Spiritu didiatos Libros confcribillarint,qvibus clariffiraam veritatis coeleftis luce tam Novi qvam V. Teftamenti tempore obfcurare flimma orte

& allu moliebatur mundanus tenebraru induperator Eph. 6. v. 1 2. Qvd


LlTERlS NOACHI Et SUPPOSITITIIS.

Ijl

Qyo fa(5tum eft,ut Gelafws Cyzkcvus in K£t. Concil. Nicceni Toni.i, Concil. Refponf. Patnini per Protogenem , Epifcopum Sardiccniem, cap.

XX

,

his verbis fiditii

nientionem fecerit

:

Ei'

cujufdam Libri diMno Moli

falso alcrjpti

/Si^Aoi Hc^uctA^vl^^wf Majcr-wf, hu^ay,?^ 6

'Af;^«7^A(^

t5&c. lulibroiiutcm Revelationis Molis l^licbijcl tArckiv^elus difcrens (um diaholo inqvit a Spintu Saudo ipfo omves conditifnmus. Eodem modo Sand:us Epiphauius Salaminis in Cypro Epifcopus Lib.i, ,

:

Tom. 2

adverfus Hoerciinvi velxx^'i varia otioforum ingenioruni lumcn fub initium Eccle-

deliriaad obfcurandum Evangelicse veritatis Gcs excogitata,in

medium pallmi producit. Hujus farinse

eft

Evaugelimn

qvode

pag. 95 num. i^ edit. P.irif 1622 lic fcribit: n^cc^psf»i<n 5 (de Gnoflicis loqvitur,qvi Augiiftino fabulones appellantnr,&: qvia arcanas qvafdam nugas &: exfecranda qvaedam figmenta, velut Myfteria Philippi

y

tradebant, rvv^yji ab exqvifita

Voluerunt) <nv x^

,

«<rcv3|i/(X

otT^^KOiA^^i fxot

-rroog

Ud^p,

r

^ihiTfsra

Kug^®^ 3

dvo} ^jvoi/j.iuv

illa

tS dyis 71

rerum profundiftimarum notitia dici ,uot$>fT»

tIu) ^l^v^lu)

"^neJ^vii&^

:

Eva.rjtAiCv 5r7irAa<r^A^'ci', oti cpy,-

m

Kiyiv Lv tca dvti\on «V

Pr,tterea

t is^vovy

Evangelium cjvoddam

fub Philippi fauili Chrijh dfctpuli uoimue circumfcruut , lu qvo ifla uarrantur M//j/ Dominus apcruit , qvibus auima verbis uti , cim in ca'!um afcendity :

qvemadmodum tiuicuiqve ca^ejltum Vntutum refpoudcre dcbeat. Sic ibidcm pag. 84 Jhiy inqvit, Evangelium E\3sfme tillopudore jaditau!. Sub hujus ac

:

qvx cognitwnis uomeu afcrpcutc, qvo cum colloqvuta ejly diHis accedunt ilLijqv.^e ibidem adver{us eandem Haerefin pag. 89 hac verbonmi forma enumerat K«^ tw enim nomine

,

tupote

diccrityperf.dufuinfeminajparfc rum.

:

n

eiV

T <CTt5«p>;/^cv laK^aQoiu.^

^ rS 'A^oI^ «J^xf (JV^^iX^loc.cBvj mnKuYyMffiv ^vTB;caAvi|/«f

,

tlg

cvo^x^j rS

Aij^v^r/rj Eu<xr^A/£t

1.y,^

7n>i\oi(?)i^?^io(,\sartMiv'^,

^ '^'^^ ^V ovcfjLX

r Mot^juw

',

nam r«qvem diximus, lalda^

Ceterum Libri penes illos (Gnofticos) qvamplurimi funt terrogatioues qViisdam

Maru

venditant. Alii de eo,

:

&

baoth fiib Seihi nomine complurcs Libros fuppofititios obtnidunt. Sed tAdami revelationes alias alia item E VANGELl A falfa Difcipulorum nomine confcribere funt aufi. Verum , ut alia praeteream ,qvae de MaiMcommmitiis Imerrc^atiouibns 3 niajoribus&: minoribus, blafphemii fpur2

&

&

R


EXERCTTATIO

I^i

Ipurcitie qvavis plenifTimis

ibidem

DE LlTERlS,

11

affert

Epiphanius hoc de faldahaoth :

monendum eiTe duxi, qvod inter x^y^ov^';, Principes,feu Poteftates Angelicas,qvarumnominaCCCLXVibid. p.91 num. lorecenfenturjnumeretur/extumq; inter ipfos Principes locumobtineat, primum r.Jao, Sed talia Librorum figmenta qvam fimillima funt iis , qvce Judaicas gentis Magiftri plusqvam fabulofi effutiunt. Id qvod vel ex unica EpiItola R. Ben Maiemon Aftrologias judiciariK oppofita clarepatet. Vesedificia fuifTe ante cemiei mille luti enim illa tradit e Cofdroa civitates annos apud Indos j ita Libros a qvibufdam Aftrologorum confcriptos fuifTe periodum looooannorum continentes ibidem memoratur. Imo hominesanteAdamumfuifTenominatimexprimithis verbis: 1DD 1^^

&

nnjyi

"u^-^Dr r)]^^ iz^v n^Dnt:; n^sDnjn

oii^ S^j

mn^n

ninyn

^ibu

"np on d hm)

^:m] :>< cbs*Dn nnD tni'? nanni ^rmiri reiutfuminqvk, uhn Officii

reth

-i^djv^iqi^

Henbadith) qvi memionemfacimtt nonnullorum nominam lanhofart

, Roani

,

eostj^

ajuntfaijje ante

^dam

,

Tza-

^ Sambofcher fuijfe prtsceptorem ip-

fus Adami Sc his fimilia , Cofdroa fermone primo. Ex qvibus manifeftum evadit , vanifTimÂť iftius opinionis de hominibus ante Adamuni primum non fuifle audtorem Jfaactm Peyrerium Gallum. Longe enim antiqviores agnofcit natales , uti nunc monftratum

eft.

Locum

Pauli-

num Rom. 5,1 2, qvod fpe(5bat,cui inxdificat Peyrerius univerfam arachmolem: placet in primis magni Theologi Gerhardi ExeBcp' w Tnxvlig y,jj.x^Edit, Jenenf 1654 Pleriqve ex veteribus exfommt, in qvo, fcilicet Adamo omnespec-

naeae ftru^lurse gefis in TBv,

eundem locum pag. 169

inqvit.

:

omnes erant in ejus lumbis , ficut Levi dicitur decimatus in , qviafcdicet Abrahamo, in cujus lumhiserat Hebr. 7. v. 9: acficut in ,A'^.amo omnes dicuntur mortui , i.e. morti obnoxiifadi i.Cor. 15.V. 22. Peccarunt ergo omms in tAdamo , ut in communiflirpe, unde omnes tanqvam rami procedunt.

caverunt

Sed qvia

S^ pro h eo fenfu vix

reperietur ufurpatum

pendct a proxime pracedentibus ^inquibus nullafit

Pronomenrelativum ad nomen unius tio

,

jies

iq'

homitiis

,

,

ac qvia hxc fententia

Adami mentio^

(refevre

enim

cujusinprtnctpioverftculifitmen-

efl , caufahter exponere , eo qvod ompeccaverunt ; cupisfignificatidnis exempla extant Rom. 8, v. 3 oi^ w i. e. u, eo qvod infirmahaturper carnem 2, Cor. 5, v. 4, ecp' w s ^'ao^w^o , pro-

nimis durtim videtur') ideo fimplicius

,

pterea.


LlBRIS Et HomINIBUS pRiEADAMlTICIS." f terea non cupimtis exm.Syrtisitidem Subintelligendum tamencirca verbiim

t

eddtdit yy.ctcTBv

IJJ

^n2>e6 qv6d,LUTH.bicwdf» ,

qvbd in Adamoomnes peccave^

qvbdex Adamo omnestrabant peccattim ,videlicetper carnalemgenerationcm. Qvodenim hdcloco dicitomnQSpeccajJe, id v j<)poflea exponit,pQc~

rint,

e.

i.

catores conftitutos ede. Esl enim Hcbr.tx lingv.i idioiifmus,verbd adionis ba^/Vm/w

exprimere. Hascille.

His adde locum Matth. 2(5, 50 Jefiis a. dixit iUiy amice^ i<p' w Tmpi , cur ades ? Rom. 6, 2 1 qvem igitur frii^iim babcbatis, ob qvae, ( i<!?' oH) nunc confundimini. Hoc loco c1% caufam impellentem notat , non fecus ac He:

:

brsei particula

3 fubinde uti folent. Gen.6.v.;: Non jiidicabtt Spirittis metti i^y^jl , proptcrea qvod ipCe caro. Onkel. 1. H"'^"}'?*

in homineperpeititim

Et Jonathaii ^h^2 p-

LXX

J)^ i^ «vot^

non percipit ea, qv^e fiuit fpiritus Dei. V.28: Numperdesomnemcivitatem paucos qvofdam.

habct

Namv.25

S^m. LXX

,

i

propterea q\od ftmt caro , qvae

Cor.

nU'Dn3

2. v. 1 1,

14. Sic

propter qvinqve

y

Gcn.i8, propter

& 29.hoc3 explicaturper"inV3. Chaldasus

'ivixiv.

Eandem expofTtionem confirmant

Interpretes.

Mtonius Bruciolm

&

BalTuIcanicajVerlTonis au(5tor,in qvanto che tuttipeccorno.Sdneccertts hominespeccaomnes duinttSyqvia in Adamo ownespeccarttnt.Htinnitis^Qo qvod

Andreas OfTander,qvandoqvide omnes peccavcrunt. Svetica Biblia, C^ffcr fcc attc ©i;n^a( bafw. Danica , cffcrbi at bt <&r)nt(tt atlc. Refeniana,i &ct &C <Si;n&CDC allc. Gj//.d'autant queyD JVe!lerus,Arabs Sc Dien^qvia, rcrtint.

Nec eft qv6d qvis hic fTbi timeat a Socinianifmo. Nam caulalis hasc ,

Cur enim mors in omnes homines pertranfTit,nifT qvia omnes peccarunt? Atqvi peccanim a(5luale, qvod efl vel malum cogitatiim, vel didum vel fa^tum Jn iiifantulos non cadit tefle fVinck.qvi tamen moriunmr.Ergo oportet effe aliud peccatii, obqvodetiam infantulirecens exutero materno prognati mortifunt

cxpofTtio peccatum originis etiam conlTrmat.

obnoxii. Im6,fTideo erroris accufanda forct haec interpretatio,qviaSo-

&

Socinianorum N.Teftam.Germanicum in margine illam probat,uti cinus &: VoIkeIius:procuI dubi6 ab crrore immunis non foret eorum interpretu fententia , qvi vertunt in qvo, qviahanc BQza.dcPeyrerius nien-

R

j

tur.


:

ExercitatioIIdeLiterarum

134 tiir.

iion

Una fepe Veriione eft

plures diverrarum religionum interpretes uti

infolitum, etiam falvo veritatis robore.

Sed verojcum portcntofum hoc invenmm ab aliis

dudum fit jugula-

tum, cjusqvedeteftanda fceditasdemonftrataj & noflrum inftitutum non permittat ut in illud motorum fludtuum pelagus nos diffundamus: curiofos Le<5bores amandatos cupimus ad iilaScripta, qvsfupe,

riori anno contra illud edita iimt. Videatur Prxadamha utts , five Fabula primomm Hominwn ante Adamum conditorum explofa a Joh. Dannbay^^ero

Edit. Argentor.apudJofiamStsedelium

:

item Johannis Micrdii Pome-

rani S. S. Th. &Philofophi^ DoL^oris &PrefeJJbris ,Rcgii^jGywnafiiStet!7ienJis liecioris Scriptum eidem oppofitum Stetini apud Valentinum Rhetium HQcnon. Schediafma Joh. Vrfini Spirenfs,{i\Q novus Promcthetts Pritadamita-' rum ad caucafum relegatus edit. Francof. apud Chri^ianum Hermsdorj Sa^ niuelis Marefi Refutatio fahuh Praadawitica , Groningae t)'pis Francifci BrojtchorJlii-^Johannis Hilpertt in iflujiri Julia Profeforis Difqvifmo de Pr^ada^ mitis , Amfielodami apud Johannem JanJJonitmjtmiorem Antonii HuJfii Non T.ns Prxadamiticum Lugd. Batav. apud Johannem Elzevirium Eifehii Romam Animadverfiones in Lihrum Praadamitarim^Paniiis apud Joatt.Billaine, HiBC cunÂŁta fcripta anno fuperiori 1656 contra unum anonymum Scriptorem Prceadamiticum edita funt , qvem nos nominatim jam exprefli:

i

,

:

mus cum MS'" fuum ipfe Au6tor nobis tradiderit Hafniae Anno 1545". Neutiqvam tamen perfvadere nobis unqvam potuimus , eo temeritatis ,

dilapflirum

virum aliashumanum&ingeniofiim, ut hoc commentum

publicis typis

excudendum daret , nifi res ipfa noftris oculis expofita fuNunc a Peyrerio Gallo nugarum

liTet.Sed hsec obiter &c velut ov rjiTmco^u),

Pr^adamiticarum editore ad GaffarcUum natione itidem Gallum Literas in ccelo pingentem acfingentem calamus hunio levatusevolabit, Eqvidem ne videamurverbispr^mi,fa6tis autem condi,fad:iofilingva, inertes opera-: conabimur efftcere , Deo adjuvante , ut re vocatis in memoriam promifsis , qvibus noftram fidem fpopondimus fub finem Exercitattonis priwic benigno noftrorum conatuum interpreti , ut fi qvid temporis indulgeret gementium typorum avaritia , inipenderemus Chara6teribus coeleftibus ad libellam caleftis veritatis expendendis &c 'iyiv tH; 5-^e6A^5- Viri eruditi ingeniofi M. Johannis Gaffarelli GaSi vindicandis ^ ne aiit literas noftras ccelo mancipatas patereniur de,

&

fertas.


:

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaVITATE. fertas

,

IJ^"

aut veritatem Scripturanim indefen{am confalto rclinqve-

rcmus. Principio itaqve vanam hujus opinionis de Literis ccelef^lbm origlnem oftendimus debcri iftiiis gentis Docftoribus , qvi nugari cum incipiunt,

nunqvam

delinunt, fivecoelcflia five terreftria tradtenc, pervicaci& prcepediti. Verbuio iftcs indigitamus AI I {unt, J U qvibus eo fine concredira Cunt divina eloqvia Rom. 9. 2, ut iis contenti, procul haberent ut alianmi rei-uni, ita Ltteraynm nugamcnta, qvas lea(cita

7ra}^:vcâ&#x201A;Źi

D

:

vis ingenii aura eiiiat.

Nominatim autem cum

illa;

Literoe Qyi'ft.

VII

Exer.I.lTntprjelignatce,e6Le(3-oremreminumcupimus.Supereftmod6, utpari fide induftria Chriftiunos Scriptores hcic male fcriatos Jud^onim iimios fuis Magiftris adjungamus. Jn qvibus primas tenet ToAc^i^viTy,c ilIe(tantumnon qvondam vcnchcus) prifcanim Literitruw ludio,

&

HemicusCornclius Jgrtppa

LlhAUy

c.ip.

30, cujus

hxc

fant verba atr6

carbonedigna: Aliiis charatflrcrizandi

modus a Cabbaliftis tradirus.

u4pud Hchr.aspliircs clhiradcruw invemo modos , qvorum unus

Scriptura

videlicet

antiqva , qva ufifumMofes

e(l auficjvifJJmust

& ProphetÂŁ, cujus forma nemi-

nam (jvrbus hodie tauntur literis, ab Efdra inflitut^ fum^ Efi etiam apud eos Scriptura, qvam vocant coeleft em , qvia intcr fidera colkcani temerc rcvelanda efl

:

tam cp' figiiratam oficndunt , mn fecusatif, ceteri Jjlrologi figmrum imagmes e StcUarumhncamentis edncunt. Eft etiam^qvam vccant Scripairam Malachim ve! Melachim, hoc eft , Angehrum iTve Rcgalcm 5C eft alia qvam vocant :

tranfitus fluvii,

Caph

Tod

& honim omnium chara(Steres Sc figurae tales funt Scriptura Coeleftis. in Vau He D.ileth Gimel Berh Aleph

Theth rheth Z

DAunr Tin^sx I

Tau

Shin Refch Kiiph

Zacie

Te

Ain

SamechNun

Mem Lamed

Paucihujus Scripttn\ii charaderesCa^leJles mutationis aleam flibierunt in Oedipo Aigyptiaco K/rf/jcri, qvamex fubjeda oculishypotypofi Literaruni


;

EXERCITATIO

I^^

II

Dl

miim coeleftium^qvas idem exhibet pag. i o 5,hic oculis tuis,beftigne le<aor,rubjicimus,

cum hac infcriptione

Charader diiplex myfticus ab Angelo traditus.

Hxc

eft ex tabula, in qva, tefte K/rckro , ex primaevorum chara6terum form3ej& reliqvorum omnium charadlerum qvi ab iis originem fumpfenmt , fuccedivi

llteratum pi(fturafumpta

probatiflimis Au(3:oribus

,

temporum propagatione exhibentur. Ex qvibus oftenditur apodi6lice differentia unius ab altero , omnesq j neicio qvae rudimenta primorum charaderum in feipfis continent ; venmi & unicum originis fli3e argumentum. Verumenimver6,diflentit a Kirchero .Agrippa qvandono,

vam Scripturam Malakitn affert

,

eamq;, diftingvit ipfo fcribendimoduld

a coelefti Scriptura. Hypotypofis fcripturae Malaktm five udfigclorum extat Lib. 5. p. 274. de occulta Philofophia:

talis

Do3â&#x201E;˘TANirJ^tUl Deinde, RahhitAhraham F.David

in

Librum

principium Literarum omnium his verbisp. 58 t^^T])

~

t

o^fc^yDjn

nVDM^n

Sd n^mi t^^n

SD n^ mi t^W

?

^^

Jod efle Amftelodam 16^^:

^-\"l^y^ tradit edit.

n m^^r^

r\i2::in

n''m')

qv5? fic yerterls ; Primipium Sapien-

m


:

COELESTIUM Et AnGELICARUM VanITATI. ejlprimipiumommtim exijiemium

ik timorDomim eb qvbd illa materia adformam^ (^ficuti pun^um) qvod efi :

I37

,ficutife hahet

litera, cjlpriucipiam

omnmm Li-

terariim.

Qv6ja6t6 fimdament6,maliimus cum Rahbi Ahraham^twmt alterum charaderem, qvi Angelico Oedipt Alphabeto parallelus eft , Myfticus Kirchero didius ScAngclis attribiitus, elVe in fua principia rerolumm, qvse Joddim funt,qvam Angelicis Literis afcribere. Hoc obfervavit ,

Libro de Fcenicum literis , feu de prifco j antiqvilhma origine Sc ufu. //;,qvae huic Libro appenPo/f Jnipice modo Tahnlam Scciwdam ejusdem fa eft ,& mox idem alphabetum , qvod in Oedipo ^tgyptiaco cernitur, Gvilielmus

Latinae

rofiellns

Barentonius

in

& Gr^cc.-c lingva; charadere, ejusq

ad primam fui originem redu<5tum jucundo oculorum afpe6hi obferva*bis.Nos primam tantiim hujus analytici Alphabethi Hteram ^S| ad qva-

druplex Jod ceu principium revocavimus. Ex eo qvid de rcliqvorum Hebr.charaderii facili analyfi fentiendu fitJiaut difhculter perfpici poterit. Sed qvia plura de hoc Literarum Eberinarum principio Jod fulius diccntur nunc ad Thurneyjfen fecretiora fcribendi genera, qviE PoJicUi aucloritate nituntur , defcendernus. Haut igitur abs re llierit ad partes vocare J^y^^Q > 'E^^»;vrt *v hoc eft

IIIEXERCITATIONE

:

,

Onomafiicum Hermeneuticum Leonhardi Thtirneyferi Thurunenfts Brandeburgici qvondaw lis 1 5

Mcdci in cujus pag. 167 II ,

,

EleSloris

Part. edit. Berlinen-

8 3 de Scriptura Cabbaliftico-ccelefti haec perfcripta extant

HC7U Mamama:

Esl lyy^ !?)ip

fcrfcDci^cncn ©pracf)cn

/

tcrifi) oDcr 21(>t;pinifc() /

tjtrccr)( a((^aBa(i|!ifcf)<jmt)r/

al^ ncm(icr)

unb

ijl

aup

m\ J^cbraifd)

/

jcDcr <Sprac() cin

(Sprifc^ unt)

^^aU

Q$ud)|?ab ijcnom*

mcn. 3(1

cin bc&cutun^ aUcr tol^ommcnhcif/ t>ar()al6/ ta^

^cr i9?a^

/

un&

rationen

|lc()Cn.

m ux

vonbrdmuiv

im

@ctvid)(/

3a(){ (tvic EucUdes unt> Pythagoras mc(t»cn}a(lc

iit

Ope-

^nn s

nJO


EXERCITATIO

Ij8

p-lJjp^

11^2

Sp^ iScjtl^

II

DE

CNumeravit

H|l «^

legeH>)5*^Qj

f

LlTERARUM f^^r^at ©<jcf)(^

"j

Menfuravit

^

fjctjl <j

Pow^cr^ri?

I

(^vijat

@cmcf<lt.

(Sr^af ©CiVCfJClt.

Paracelfum de vera Magia^qvae eft plenitiidojConfiimatio philofo-

phiaenaturalislib. i^.cap. 21

:

^ir^abcitDtcfclH^cn Aiphabet, bcm U*

i)c|^o bcjcrb^rau^fommcnfonm. Alphabeten nnb i()rcm^cr|!ant)t/ ^cfi^ R.-2^athanem de Sacrarenartelib. 19. cap. 55. Itemlib. 52. cap.41, ^^junt) <Ji. Item i)On SaKltijtifcfecn Alphabeten fc^rcibt aUC^ R. Kanahab^ im 5. ^ucft

fcr^ic^cr»orjcic^rtcntt>oUcn/ tjamitcr

53on

bicfcm

bm

^nfcrfcr)cit>cn. cap. 52,

ticr

CabbaUftamm Alphabeta tria,tefte Agrippay primum di(5tum eft Ccele^ qvo in Aftrologicis utitur. Huic fubjungit Thurncyferus Alphabetum, qvod nos fupra ex Agrippa attulimus, eiq;, additaliud ex Agrippa, vocatum Mclakim, hoc eft, Regum vel Regale, Tertitim deniq^ didhim

Jie,

Tranfumfluvii ,qvod AgYippA falfo refert Thurneyfserus

vii

,

& perperam ad TranfnumfiU' & e variis Ambrofii Thefei Agrip-

afcribit

plane ficflitium

,

,

Abrahami de Balmh confarcinatum opinamur. Porro , inter omnes Chriftianos harum Olympicarum Literarum interpolatores eminet M. Joannes GajfareUus Gallusj velut inter ftellas luna minores cujus rei teftis eft Liber , qvem infcripiit Curiofues inmuyesy

piC,

:

hoc

eft, Curiofnates inaudttA

Patriarcharum

veretur

S. Scripturae au6loritate abuti

varia fulcra fupponat.

fcriptum extat ri

deScuIptara Talismannica, Perfarum, Horofcopo

& Leftura Stellarum. Nam Cap.i 5. p.282. edit. 163 7 haut

Librum.

c.

,

ut ruinofo cceli

flii

Alphabeto

Horum Primum extorfit Efaia Prof/^f w,qvod de-

34, v. 4, in qvo dicita Spiritu SanAo Ccelmn nuncupaCotium in Scripturis divinis Liber dicatur , in

Qyod fi igitur

Libro illo invenies Ltteras Sc Chara&eres nonnullis intelligibiles.

Secundum divino Mofi violentius eripit e Genefeos cap.

n^^veiniht,vox

i^^^n^n

m\

D^D^^nnND^^ri^K-^an^u/^na

ipfo judice, notat Characlerem vel Literttm,

pretetur charadierem

cceli.

:

In omnem terram exiit

adeo ut tlT!2VTl

n^? inter-

MoxLiteras e iineaexfculpit:idqvodut

expediat, huc obtort6 collo trahit <5tum

i, v. i,lin. i,

DIPj

illuftre

Pfalmi Davidici ip,v. 5 diPaulum autem Apoft.

regula eorum,

qvi


COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE.

139

qviRom. 10, 18 Lineam interpretatur/om , feqvutus 72 Interpretes, cum originali textu Ebraeonim fic conciliat , ut minime fe errareputet, qvod fecure feqvums veftigia Literae CDlp interpretetur Lmeam eorum, fed ita ut illa Linea intelligatut de Stellii in ccelo ordinatis tanqvam de hiteris in charta vei pergamena fcriptis. Qya ratione, ipfo arbitro , Scripturadicit,Deum coeios iicutpeliemextenderePfalm. .io;,2,&hoc extentum vocat y '^^"''^unde Gra?cum pax,oV cutem vel corium figniticans deducunt, qvod proprium peliis (it extcndi. Huic vero extentoccelo tanqvam pelli Deus Stcll.is ordinavit ceu charadieresjqvi lecfti narrant tanqvam in facro libro omnibus Dei mirabilia, qvi eos legere norunt. Etenim Coeli enarrant gloriam Dei , inqvit Pfaltes. Sed, inqvit, dixerit aliqvis,cceIos qvidem enarrare gloriam Dei,fed exteniione qvadam prodigiofa, harmonia , lumine, ordine 8c mirifico motu, non aliqva Scriptura. Verum enim vero do(5liflimus Theologusjjudice Gajfarclld,R.Mo'

/cjaffirmat "I^D nunqvam rebus inanimatis attribui: qvocirca Coelos nonefle animadeftitutosaliqvaaffirmarit, qvae alia non eft qvam beatae Intelligentia;

hac

,

cureadem

Stcllas difponentes juxta Litcras a Deo ordinatas mortalibus iutura priemonftrant. Atq^ h^c ratio eft,

qvae

Scriptiira coclejii

Scn/?mrrf

dicaturab omnibus antiqvis

Q'DM/3n jH^

C/;e-

tahb Hamalakim (Gajfarcllus

perperam legit, hamelachim^Scriptura ^ngeloNotate vero haec facra Davidis verba {Coeli enarrant gloriam Dei) clare intelligi de fcriptura hac ccelejii ciim olfxiffug feqvatur In omncm terram extit linea eorum, Eqvidem fcio qvidem , inqvit , juxta Paulum LXX intelligi poire per Ccelos Apoftolos, aut fecundum a-

nm\

:

,

&

Prophetas fed iT qvis , praeterito literali fenfu , allegoriam vellet , iscriminishaut exigui a majoribus damnasjudicaretur. Scripturae verba , inqviunt Scholoe, proprie intelligenda funt, qvando nihil abfurdi inde feqvitur: itaqvando nos Litetreadhaerefcimus^haec lios

,

:

fe(5i:ari

me omilTa hanc Scripturam cc^lejlem confirmant.&c. Haec funt arachnaea fulcimenta , qvibus ftatuminare parat Coeleftem Angelicam fuam literaturam Gallus nofter j fed qvo fucceflii robore feqventia noftrae Diflertationis momentaclare adoculum demon-

didia 8c pleraq; alia a

&

&

,

ftrabunt.

S

2

Pri-


EXERCITATIO

14©

II

DE

LiTERARUM

Primum Momentum. QVando

privatas noftras Particiilarum Hebraic. MS"'^

ConcordantiaSjUti vocant, confulimus

;

numeranturo-

centum & triginta Teflimonia Hebraicorum voluminum, in qvibus bilitera rn^ cum compofitis extare deprehenditur j nufqvam tamen locorum, Cha'ra£ferem vel £ties mille

Literam vere notare comperitur* m^I^^kS-in

GeneiT,

852

Exodo,

66^

Levitico,

Niim. Deuteron. Jofva

3"

Judicum Ruth 1 Sam.

320

337

400 426

1 Paralip.

212

2 Paralip.

34^ 20 90

Efdra

n^DHJ

Nehem. Efther

I

N

nrx

•{

•^Wd

Job Pfalm. Proverb. Ecclefiaft.

cr-)^t2;rr

n^^

n^DT

427

Regum Regum

2

o^D^n ^-inn a o^D^n 'nnn

-28

2 Samuel. 1

i<

54» 490

Cant. Cant.

79 43 150 39 5» 18

Efaia

I9<?

Jeremia Threnis

684 6 520

Jezech. Daniel,

33 jn^^irt


;

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE.

vm CW

^i<r

n^nmv njr nyr2

fi

39 17

Jon. Mich.

12 18 I

4

n^j^y

Sophon. Chag.

14

Zacharia Malach.

77 ip

^D^iV-a

55),

Obad.

Habakuk

n'73i

Qyod

I*»

Amos

Nahiim

^Jn

13

Servatoris incitamentum falutare in memoriara revocayenc

&rollerti pia3 mentis indagine hajc totius Scripturaede

particuLi Ebraica teftantis loca fcrutatus fuerit

unum

I4I

3^

Joel

p)p2n

£Z3inJ

Joh.5,

Hofea

,

tantum abeft

,

una

ut vel

ex Si^odeprehenderit, qvodvelgry Litcrx ccelcjits ant Jngcltc^ aliis ufibus defervire compcriatur: qvibus often-

admittat, ut potiiis deiidis

SECUNDUM MOMENT UM vacabit.

Secundum Momentum. SYncategorematicaParticular~)^^cft gcnuinus Articulus ^^arti Cafaf ,qvi Gr^xmmziicis tylcciifativus dicitur,

cum verbis a&onem

^'^^'^ot-nr.yy

five tranfitivam lignificanti-

qvod genus Verborum HebriEi ><i'^ Syi: appellant. Hoc momentimi probatu haut difiicile. Etenim in tribus praeceden-

buSj

tibus Gen.capitibus qvadragicsferme vid.

Gen.

i. v. i,

4, 7.

inhunc fcnfum uRirpata

extat,

i5, 21, 22, 25,27, 28, 29, 50, 31,^.2, 3, 5,6, 7,

8,10, II, 13,15,19,22,24. c. 3,8,18, 23,24, &c. Sic Exod. c. 32, palfim in divinis V. foedcris monumcntis. Utautemreligiofa(rtj/Ke>«nc ivaijce/cnc non modo fententiarum did:ionum,fed minimarum particulnnim curiose inftituatur ab eo,qvi fbllicita purffi mentis inveftigatione facras Scripturas fcrutari tenetur

V. 3 7,

&

&

&

&

Joh.

5, V. 39:

ecce inveftigatam e divims Lirer/i variorum locorum fym-

bolain vero particulo?

«^«K^Kiji

ufui indicando

S

3

apprime defervituram

Gen. 17,


:

ExercitatioIIdeLiterarum JV:3 ^li;^ "Hs-TO^nJJD ]*-lS|-™ Gen.i7.v.8. Tmamperegrinationk tim ET H omnem ter^

14*

,

ram Canaan.

"^^

n7'n? Sumefiliumtmm

nn

•»-}^^3

ETH

^

Ef

unigenitumtuum.

W

vjn

n^N* V ~:

ET H

Gen.25.v.34.

ETH

nj^^ Gen.48,v.r,

Manajfen

Ephratmum. "'^,?'!!

niy T

-m

•'j^i;^

ajfumpfit duosfiliosfuosfecum,

& ET H

nj^^i

ETH Jehudithamfiliam Beeri.

rn^J? -^^

Etviditeum

n^«

nnin^-n^^

Et accepit uxorem 3 -riJ^]

^^]^'"'^?:^ Gen.22.v.2.&i2,i5.

ET H

^^

^*??-^ Exod.2.v.<5.

infantcm.

-SsT a^ ••

iii '

niVDn— •

;

-SsT

-n^^ Num.i<.v.22,2?. ' • » •.•

ET H omnia, qvx

omnes prMcptioneSj &c. prxcepi.

anni^ -m m^n^-n« £ T H P^^rew veftrum ,ET H

£? <?ccfpi

nipNtj

jofu3e24.v.3.

Ahra-

hamum. Graeci: t Tmii^ v^u,v r oiQ^oif/,.

n«iD -n« CDn^Ti^ -n&^ T •.•

ETH

hojies veflros

nn)n]

,

t^i^

Congregavit (Saut)

ET H

-m

loooo

•.•

V

• •

judic. 3. v. 28. "^

•'

Moahitas.

^^^hjA^ nnt^vi iSam.i 5.^.4.

ETH

virosjudtz.

[hr^i-m CD>*^nn-n^

^'9'^V'}^]

ibid.v.i8.

Et anathemati-zahis peccatoreSiETH Amalachit,ts.

hyn

-nj^

Da uxorem meam ,

ET H

^Q^ [AOt

w^^

-n^*

Michal. Graeci

ilui yujuociiisi |M^

njn :

^Sam.^.v.H.

Stiv-

i{w Mi^qK.

2 Sam.


.

COELESTIUM Et AnGHLICARUM VaKITATE. n«

Sfc^nt^^ ••':•

- riN* i

^BV "".«'"

ET

H Jfraelem. Graeci Populum meum uov, T lffP^y,A.

ETH

ET H

^uerumi

Wis*w

AA numerandum popuUm

Etfufcitavtt (DeuCjet adverfartum

r^m m'

V. 7.

2m

2Sam.i4.v.2i.

-m

^y^hh 25.1111.24.^.4.

E T H Ifraelem. *"n« ]& )h ap;i iReg.ii.v.2j.

,

fin

2Sam.7.

Ahfolomm.

nvn

-nsi

I43

5. v. 2.

hocov

-f

aVw^j^-DJ^ nyjn-ni< Revoca

'

2 sam.

ETH

Reion.

-^3 -n« in^-in-n« ^Recr.is.v.i^.

Tw\^

ETH

Etfcedus ejus (ytolaverunt)

omnia

qvic prx-

cepit eis 'Siofes.

^^^^T-m ETH

Populummeum

[hn^

Ifraclem.

ETH

fHios

r]W3T!p -ns: n;3 Etiamavis invenit domum

nS!i'Q

(i, e.

Graeci ra ^'oi(3i?>.'g/a i'^*;}"!

Aharonii

Pfalm.S^.v.^.

ipfa altaria tua)

0-«.

nvh

-^^* ^V^.

Acceptat Jehova timentesfe

DJ

n"i*?V

^ hirundonidumfbi,

,

altaria tua

a^m^n-nNi

iParal.ii.v.2.

':33-nNI ri\p] ':3ri3-n« 2Paral.i3.v.9.

Sacerdotesjehovx

ETH

^V-ri«

,

pfai.

147.V.11.

&Jperantes in miferi-

cordiafua.

S^Ty^; nNI riDV-n^ t^ViniJerem.^i.v.ai.

W

Et eduxijli popultuntuum

"^3«

y

ETH

li^ypj nU't^

ifraelem.

CD^^^^-vi^^n

-nSl^Jerem.^i.v.

3.

rx^^ nr2rhr2 £^ Chaldxos qvi

ihi

reperiehantur,

licofoscecidit.

ETH

viros hel-

Terem.


:

,

EXERCITATIO II DE LlTERARUM annjin-n^? rvr^n-] n^^im -Ss -n^jerem. 43,^.5, 5.

144

(Etfiiwpfit

Jochanan) omnes reliqvias Juda, ET H H infantes. H mulmesy

viros,

^ET

&ET

-m

rd7vr\] Etfculpesfupcr

Plura

tv ryhv

nipn; E2ech.4.v.

i.

eam urbem E T Hjerufalem-^Grss-

non eft, ciim fupra cundi non qvidem in confpe^Stu , fed in numelegenda &conferenda follers Ledor remittitur.

hiijus rei teftimonia conveAare animus

Hebraicorum voluminum rato fuerint,ad qvae

loci

&

Qvaeii qvis follicitiiis cum hifce Teftimoniis Eberina; Latialis dialecontuleritjtantum abeft, ut (TvyKctli^y^^Vjfjt.x bilitemm rii^ nufqva lo-

^i

corum citatorum adhibitum

fit

ra(5teres Coelonu"n,ut potiiis

emphaticaqvadam

cui junda deprehenditur

non.tam JJteris :

noftris

qvam

'IZin

Hoc

Scro-i^i-i^ei

ipfllhmam

(libftantiam haut raro expreflerit. Id

,

rei,

qvod

Rabbi Davidis Kimcbii verbis demonftramus in

Radicum defcriptis

ny^n

ad indigitandaElementa,Signa,aut Cha-

eft

:

C^^yy

:

Sy

n^^TH

r^hm nim

ni<

Hm Lcgts dihio ipfam fubftantiam reifadoifig-

iiificat,

Qv3e obfervatio adeo certaeft ,utEvaprimahominummaterveIut protenso digito oftendat ac pr^e nimio gaudio in hoec verba prorumpat edito in lucem Caino

tAdepta fum virum

IPSVM

jufto dilutiiis Mercerus heic

Jehovam. Virum non fexu tantum j ut commentatur^fed admirandarum virium

gloria longe praeftantiflimum.

Eqvidem virum talem

tantiimq^ a fe in lucem editum elTe clamat qvi viribus omnesantecelleret, &: rerum lalutarium gerendarum gloria florentifiimus evaderet, virum, qvi eflet abfolutuni omnis n^ct)7o|U)57r^,

viruitis

te

& vigor humi jacentibus homun& virum deniqve,cujus fblius Mar-

exemplar , virum , cujus vis

cionibus benigne conferenda eflfet,

& arte

ÂŤV avr^^x riheiov x^vTyiiTuu^, qvalis

matis Vates Pfal. i , v. i

.

meminitdivinus JeflTaei Poe-

& 3 2, v. 1,2, atq^ ex eo Paulus l\om.4, v.7>8. Ter-


;

.

C^OELESTIUM Et AnGELICARUM VanITATE.

Momentum.

Tertiuivi

p tis,

Articula citur,

;-j&^

qvod Hebra^is ^yfrnp

jun6ta verbo,

nonnunqvam

admictit

Sam.

ficuti

Gen.

i

/, v.

5

cap. 2 1,

173^.34. 2 Reg.^jV.f.Jer. 5-0,^.20.

Intranfitivo vero addita

comparata efl,

di-

Nominativum rei patien-

veluti ex feqvcntibus locis patct

v.f. E.Kod.iOjV.S. I

I45

mterdum per

cy

apparet ex loco Efa.

2 8,

(cum) exponi v.

1 5

Qvam expoiitioncm huic loco congriiere evincuntalialoca Exod.i, V.

i.iSam. 19,

V. 31, 54. 1 Paral. 20, ^.Efa. 23,

i7.cap.44,v. 13,14.

Eandem conHrmat Apoftolus Paulus, dum cry proximo addu(5tumper Nominativum explicat Rom. 11, verbis

:

T»,-

in calcaneo geftat

perfeqvuti ufunij

loco

34 in feqventibus

aviJ.Q^A@- ojun^^i^^fo

Qvamobrem plurimiim brum

v.

Efai.i^

verum

ac

,

confidimus qvemvis qvi non prorfus cere-

intelligcre

genuinum

ex

iis

,

qvas ftudiofius

modo fumus

conligniHcativse hujus voculse rii^

qvod rem velperibnam <^r(K2{x,wf indigitetjneutiqvam vcro defig-

nandis Coslonim cktraileribm a Spiritu San(5lo in Scripturis uUibi accom-

modata memoretur.

Q^VARTUM MOMENTUM. DAvidicumip Kav neutiqvamjuvatG^^r^///Literarium Coelum. Nam tJ ip Pfal. 19, v. ^ non tam Lineam T 1

Literis ac Syllabis conftantem

,

qvam coelorum ampliflime

expanforum Imcarem ftruduram, ejiifqve partes primas, medias&poflremas juxta ///«r/3';?? feu funiculum dudtilem longius extendi comparatas ad enarrandam Dei gloriam.

Non in Literarnm aut Syllabarwn du<5libus fita eft admirabilis illa convenientia^qvae intercedit LineiECum extento yp"^ Kakiajhoc eft/ubti-

T

lifFimo


K EXERCITATIO

14^ lillimo

II

DE

LlTERARUM

& vaftiflimo f there pariter & aere,fed in ipfa extendendi regula-

ri facilitate

,

enim

indicio 8c canonic6 partium ordine. Veluti

follertis

funicukismenfioniaptus,juxtaqvemaediticiumconformari folet, paulatim facilis evolvi ac extendi ab involucris fuis unam fepofita rurfum menidese artiiiciol^ feriem pr^fignatjqva prf fignata for extendit Lmearemfuniciilum,m novum ordinemdefignetjqv6defignat6 curiose pergitjdonec totus ordo partium fueritdelineatusipari mod6 Caim diviniffimi primi DICTI-FACTI reapfe confpicui in Ccelis Verhi cu aurorafurgente velut rubefcit primulum,poftea pleniore lulabores, ce diditus magis oculos afticit , promovetq^ hominum ftudia tandem vero ad fupremum coeli faftigium extentus efficit , ut meridiani folis plenidimum jubar terris miniftretur , atq j fic ab ortu ad occafiim ainuftitato immurabilium fpatiorum volumine commeans illuftriflimum fidus intra viginti qvatuor horarum intervalla univerfo terrarum archite<5ti l^^feu

&

&

&

&

circumfiufarum aqvarum orbi ilJuceat^cundiiiq^ qvseSolis&: Lunscircisfubflint, vitalis aursecalorem indat,

vigoremimprimatcongruenprimo ac fumme re-

ter efticaciftimi atq-, omnipotentilfimi Conditoris

gulari

DICTO-FACTO.

EqvidemampliflimumCoelorura V^p^^n Harakia fiiffliltum qvidem Tw f^^ocli '^ ^vvdfjiict); Hebr. I, 3,fed initio extentum ex aqveo chao irt , feqvaciftimum aera atq^ praecelfum aethera , in primis regularem Choragi ac Sponfi coeleftis Solis circuitu tam preftis, tam orLege, qva aeternus menfor prsefigdinatis veftigiis feqvitur,ut a Linea navit,nunqvam inde ufqve a primo fuicurfusexordioufq^adultima orbis fata vellatum piIumexorbitet,nifiin mediocurfii a Statore ter omnipotentifs. ter Opt. Max. fifti jubeatur , id qvod fa(5tum legimus Jofv. lo. 12, 13. iReg. 20. II. Efa. 38.8. zPar. 32. 24. Qyae ciim ita fe habeant, tantiim abeft , ut y^p^in 1p Regula feu fuconftantiflima primigeniculus extentus coelorum abeat a re<5l:iftima amuflltatam o^6o'7r26 niifui Tl'* acnrtJ , ut potius linearem ejus du(5bum

tenuiftimas auras

&

&

&

ardis veftigiis infeqvatur

qvam nuit

,

qvam Omnipotentiflimum Verbum

citius

oculus , attenuato ac didudto ex indigefta lutulentarum a-

qvarum mole

V^p*l

RA

ingeneravitjnon fecus ac

I

A, hoc

eft,

EXPANSO

patentifllmo

^vondam poft fufpenfum & didudum ^e^ioifjKÂť


CoELESfiUM Et Angelicarum Vanitats. refiduis circa chaos aqvis re6lilineum

&ordinariumruum

147

Ip indidit

Deusjcujus adhuc usqjadeo tenaces runt,utfivelmaximeaJiqvando Volvantur montes aqvarum imo ,

Vfja eurusjj mthus^ rtunt iitmdus^^proceUis AfikuSi C^ vajlos volvant ad littorafudusy

Adeo

ut,

Jrtc lahoratx, mergantur tn xqvore puppes

tamen extia regularem

inditi

:

motus lineam metamve non cvagentur,

extraordinaria eluvione is,qvi coelum , tcrram

nili

&

maria condidit

Gen. 1,1. c. 14, 19. c. 24, 3. Pfalm. 121,2. 115,15. 123, 8 cladem mortalium peccatis prosnunciet , auteoedem aqvaehumaniinduftria&; aggeres conclufas perrumpant qvandoqj arte intra certa receptacula aggeftas &; interjecftas moles, viamqj vi adaperiant adprimum fibia Deo limitem conftitutum efficacilhmo verbo , qvod MolTs calamus fic

&

prodiditGen.i.v.8:-!n«

hoc

eft

,

upi2 -S^^

reda confluant aqvse ceu

funiculum menforis -^

:^ict,

nn)''

CD;p*:'n ri^i^^^TT

nnnp a;,^n

np^

rnK"irn extentum

feqvutur.-e vel pr^elTgnatam

regularem

neam inunumvaftumOceanicapacKfimi locumufqvead minos & metas prorfus canonicas iibi a Deo praeftitutas.

li-

57?(^^, ter-

Hoc canone & accurata regula nihil in tota hac vaftiifima renim univerfitate

verbo £/o/:)iwconditum

deftituitur , ficut fcriptum eft Sapient. ffzv ^ti^ , k, K-:ma« r v^c^zv i^ cifxop^^a ^TOvTrJJvapaV yMri Y> (qvx mox fubjungit verfll 21) ^rov^ fXiTico >^ d^^uu) (c jaS^o)

II, V. 17: C'A>jf ,

a71\x

'Oi.'

2^oK eniw impotcns crat oriniipotens tua manus , c^ creavit mundum cx inforfni materia , fed omnia mcnfura O" numero o^pondere dijpofuijli» Huic <f>S(^|<te

:

menfiirae regulari convenienter fcripfit divinus

luD^^JT^D^ niy^JI pugillofuo aqvas colles in (latera ?

cfl coelos^ fic

&

ccelos in

lidem

fcriptum

Eqvidem

hm impflfuit

,

a^nn

voragini

,

:

in

palmd menfuravit (y appcndit infiatera monteSi

&

,

ab

congruenter dextra

eodem

SAPIENTIA ipfi

cap. 40, v. 1 2

hoceft, Qvismenfm en

oViSB

ftateri»

eft

Spn

Efai.is

JEHO V\-/£

menfa

Efaia.

inftar firmi ac inviolabilis ftatuti circu-

liqvidum xtherd flahHivit ,font(s vora^inpsfoJidavit,

T

i

mari


Ex ERC

148

I

T

AT 10

DE LlTERARU.M

II

manjlatutumfaumpofuitjneaqvx tranfeam littus

Qi''!^

os) fuum

,

certisliwitihm

Prov. 8, 25,feq. Imb Ccelum cortimz injlar protenfum terramqj fub fe continere, atA I , live licjvoris gemina materia natuqve fuprema fui parte ex ra conftare fic declarat JeiTaeus Vates Qyi extendis ccelosftcut cortinam^qvi

fundamema

terra ciicumfcripftt

terras iy maria operire regulariter

M

M

&

:

aqsis comignas fu^eriora eJKfPfalm. 104, 2.

Porro temperare nobis non poflumusj qvin infignem DiflTertationem Momani oculati interpretis S. Scripturarum de gemino aqvarum liqvore,qvem Deus in primordio conditarum renmi ad )p Kav feu regulam qvafi dirigendo deduxit in ordinarios alveos terrK late

Benedidi cArix

&

patentes cavernas

,

afcribamus in primis ,

cum in

publicis Bibliopoliis

valde rarefcat hic Liber novis typis digmis. Inlcribitur autem Natura Hifloria , qvam Arias Montanus primam in magni operis corpore partem conftituit,

REGI SECULORUM IMMORTALI ET DEO dicavit & Antverpise ex officina

INVISIBILI SOLI

,

Phntinmna. apiid JoannemMoretum clo loci edidit. Concepta Montanianse Diflertationis verba hcec Cunt liqvorgemiEfl autem M AI nus. Alterfuajponte pingviSy dulcis, lentior in omnempartem du^ilis minusij. eoncrefcens cujus naturam in rehus iis, qvarum uftim accipimus, lac olemrnj^pra-

M

:

&

:

cipue referunt.

Alter verb humidus acfalfus esl : facilefeqva-x, docilis vacua pe-

netrare i^implere calori ac Jrigori ohnoxium,

natum :

& utravishartm virium concrefce-

nomen propter verhorumpenuriam, Latina lingvaplurali numero aqvasfecit , qvo tioti(ftmum omnium e^ communijfire

mum

uhi verb concrevit^friahilis.

Httic

MAIM

liqvorem ftgmficare confveverat. Sedvoxipfaprimizva

eonu-

merofemperpronunciatur , qvo natura gemina five dtiphces resindicantur acfg-

nifcamur

:

t&) \!>^oin, five,

tm Cy^ca Gy^cis dici pofet.

ex hujus dnphcis

Igitur

li-

& multiplici mixtione & coaptatione ac proportionis dijpenfatione, tanqvam opportuna & comparata materia variti ac midtiplices rerum ac

qvoris varia

,

formtx,

natur(Z confe^afunt, acperpetub conficiuntur,profngtdorum raticne, ufu, dtirationcij,

generum

.

Attj^

ex his

alia in alias

mutantur formas

:

aliie^^

per alias vel

a Judicit veritate ^ ntmqvam alieno,&pro JEHI fapiente & Elohimprinfemia, virtute ac moderatione &c. EH autem SPiritus E L O H M formarum omnium dijfipantur vel confervantur profummi au^oris nutu

arhitrio

Spirittis

efficentia

I

aptatory dfcretor, conjlitutor ac moderator,

Id qvod

ita

Mofes indicavit, Et Spiritus


COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE. ritus Elobim merachcphet

fiipcrfaciesgemim Ati^,

,

idcft

,

efficaciter

motitans

I49

confovens, agttatis

3

liqvoris.

(perglt Arias)

rfirci/^?w

illamgcmim

litjvorisvim

,

qvamverumcorpm

pojlbac livemateriamappellari nibil prohibet jdifcerncre ac dignofcercfacileob"

fervanti O' attendenti fuerit

:

(jvippe

untjTerum natura vel igne admoto

{!^

ignistn omni qvod corripitcorpore

,

illo

qvam in omni

comfofuariun

,

qvA

tifui

vcni-

incenfojeprehendcrefcnfibus liceat. Nam^j,

pmgvemHqvoyem afalfofcjungit qvippe qvi tanqvam inimtcum hor, himc vo ,•

alatur, nntriatur, crcfcat^ (^ coufervetur

reat, rejpuat

& propellat

alias nocentemfeijj.

exttnilurum cxpcrturus. S. S. E.

Exod. 35> 14: Candelabrumad luminariafuftentanda vaCaillius &:lucernas,&: oleum ad nutrimenta ignium. Eccleiiaft. 5, 33 Ignemardentem extingvit aqvajSc eleemofyna obfift it peccatis. Qvatuor itaij^ reJE HI SPIRlfVS rum primordia fivc principia funt :

,

CAUS^

,

ELOHIM M AIM five liqvorcs duoi cx qvtbus corporca qvxqvc conJlant & in qv.a cum rclolvuntur abeunt. ?{jm rerumformas ^JJccics cau,

,

,

,

,

farum potiiis cffeda, qvam caufts dicimus. Qyamvisfingulaheic non probemus , utpote, pr«teriri ab Aria craffolummodo geminum Liqvorem conftiflorem partem t^ inni inrtj tuimateriam, omifsa terrae mentione j item, omittitenuem acdulcem fontium,fluminum &c pluvianim liqvorenv.tamen multa heic notatu dignaoccurrunt,qv(^ tanto fuilus adferendaduximus,qvant6 certioresfui?(_atur.t explicationem traditam magno ftudio nnis,hanc Scriptnrx follerti ingenio Dodiflimi Hifpani ArixMontani a multis ficco pede pr«teriri , qvi vulgaribus Philofophorum opinionibus imbuti ad vocum

^

&

&

21, ceu intimammedullamraro penetrant , nedum ad reconditos fublimiorum rerumthefaurosjqvi uiftar vitellonmi vocibus Eberinis involuti hcerent,penitus pertingimt. Talium vocum cenfui mcrito accenfetur Davidicum to )p Kav variis interpretum ac Do(5to-

Hcbraicarum

tb

"j

nimexpofitionibuscelebre.r^r^. jinrjV nriD extenfwnrgotiieorttm, amujjis, Syriaca verfio edita Lugdimi alludit ad extenftonem funiculi

&

Batav. Erpenii cura apud Maire Sc Elzevir i6iy. Evangelium

%C^,^v^ol

mu. Syriacum MSS^^m.qvodcitat Joan.Viccars Anghis in Dennn I^DJpes eo)W».Sed ver6,fi non lp,fed r^'pD

caplis Pfal.edit. i5<> 5:

aut

npn

fcriptum

fuiifet in

primigenio Davidis textu , Verfio

ifta


ExERCrXATIO

150

MS"

DE

II

LiTERARUM

Anglicani airenfum mcreretur.Haec enim duo nominalpem ScfolQyam fignificationem t^ rHpH evin-

licitamex{pe(5tationeninotant.

cuntlocaPralm.^jip.^ij^.yij^.InqvibusLXxiij^isnJuoi-^.EtJerem.i^,

8

ufiirpatur

rmp?D pro

exfpecftatione

,

qvam

indoli radicis

rmp

fpi-

ritualem animi colied:ionem, qva fpes noftra continetur, vocare licebit. Arabicum Plalterium Romas editum a Viclorio Scialac Accurenft 8c Gabrieh Sionita Edcnienfe Maronitis e monte L.thano

terram. R. David Kimchi

^''JD

blia in Decaplis Vicaifianis

habet: En toda Their

line.

,

,

Edtjicio.

la tierra faltofu bilo.

inMargine:

thetr rule

,

,

Exierunt voccs eorum in omnetn

ddijicium eorum.

Unde Hifpanica Bi-

Sed Hifpanica Verfio ed.

i ^)^^ fic

Anglicana, ed. Cantabrigiaei^jS:

or dtreLlion.

Munjleri

,

dire^io eorum»

Cajetani)fAum eorum. Arctii Fe/i/ii,indicium eorum. Sed obfervandum,

qvod

Aretius Fehnm ficlum fit nomen. Genuinus enim hujus explanationis Plalmorum ad Hebraicam veritatem verforum, annoqve 1529

Argent. editorum , interpres Martinus Bucerm Theologm , tefte Cochlao in Dilfertatione de novis ex Ebraso Tranflationibus publicata anno 1 544, Ne vero dicatur dica injuriae fcripta Bttcero Crf/rimpartibusaddi^tiori a Cochlao Pontificioi audiatur Jofias Stmlerus, qvi in vita Petri Martyris

ment. in Genefin fic

(cripfit

gelijfas (y Annotationes in

,

Com-

Martyr na^us Buceri Commentaria in Evan"

Pfalmos

,

qvas illefuh Aretii Filini nomine ediderat,

qvam his illuftrat notis Come chi La lorofcrtttura agvojfi tratti, efemplice. tAltri, la lor delineattone: c,

diligenter evolvit. Italica

direhhe

:

Diodati: Linea,

:

Luth. i ed. 9Ctcl&(* , cd ordinata^ Margin: Rom. 10,18. iinU/ &cl)Xi^t/ diiU fdjnuc. tefuor/ TCan&cl^^V^mn^. Iflandicaprima Holumi^Ei^S^: ^msiil ynb er ^cirra ^ltomur uf(5Ctn(\cn. Iflandica novaedit. 1644: COJcrfc* -^ratDur Uf^ctn^cn. Biblia Cyflegr-lan edit. Londini a Chrift:oph. Backer. 1588: Iboh tiryr atih enfain h^ynt. In Manuali Lapponico , qvod Stockholmias evulgavit Joh. J. Tornseus Bothn. 1648 extatPfal. 18. cujus verf 5. ita fonat ©ticn voX>U(^ uifc^^manua tc<\tit ct)ttamtf/ ta jticrt ruobu ftb^a (ocf QKarclbcn f aa^. Sym: a^' «V Tmcmv tIlu yvv iI^Ja^v >T;^@-

la lor (Iruttura, perfettamente addirizzata

.

Nova Dan. (Snor.

:

dvTuv :fed in onmcm terram exiitfonus eorum. Aqvila , «V Ttnaav tIm yviv i^viK^v oKMwv dvluv; inomnem terram exiit regula ipforum. LXXII (pjvfy(^ dvluy. Hos feqvutus Apoftolus Paulus ad Romanos fic (ciihkiAi^» Kiyu>y


COELESTIUM Et AnGELICARUM VanITATK. ^y, Gffy. y^KiiOKv

^^

[^Svyi «V

;

TO

T^ ciTOi^y}';

tcrram

exttt

ttxokv t{w yyy i^y,K^v

fy,[^oi^

dvlwv

5c^

,

Ang. MS, Gall. Sonus

exiit

corum. ^Arias Montanus

ciirfus

4)5t/j.(^ atJ/wV ,ii

IJI tu

eig

jtf-

audierum ? v^?^vz //? omnem terrarum verba illortan, Vulgatus

^/co,

eomm, 6^ injines orhii

{bnus

Intcrpres,

o

rf;;/;o;;

eorunu Felix Pratenfis in

omnem terram

Commentar.in Pialmum huncMncamy

Verfum, Paufam interpretatur. Joannes Cawpctifts in paraphrafi lua, qvic edita eft Rofchildias i6^5 fic verf.^, Pfalm. 19 circumfcribit : U;;;,•

verfam terram pervagata

efl do(5trina

eorum, 6^ «y^vc ad

c.vn

emos orbisjines

pervenei-untprxdicationcsillortun,ipfi Solt aptavit Domtmishabitactdutn in

cis,

Sc

imperiumdcditincos.

Qyo ipcd:at fingularis meditatio Jomiis Forfieri ^ugtiftani , Sacrse Theologioe Dodioris, ac Hebraic^e lingv^ ProfefToris in Academia WittebergeniT, in Didlionario Hcbraico ad vocem in omncm terram,

^

inqvit

,

exttt funiculus eortim,

ejus propagatione

V.

1 5

dim

:

id eft

,

dimenfmn corum

j

in doilrina Evangelit

ad qvam Paulus Apoftolus qvoqvc

alludit. 2

Cor.

i

6* o,

immcnfum («V to ocfxci^x) gloriabimtir yfcd fccun(rS x,avov@-^ , qvatn admenfus eft nohts Deus pertiwendi

2yj)5 atttem non in

:

mcnfuratn

rcgtdii:

T. D. Rcgius Conliliarius, de Optimo Scripturas interpretandi generehb. i.pag. 25 versi hunc locum vitiatum efle autumat his ufus verbis D. Hieron. cum 70 legit^ Sonus eorum cum hodie in verttate ifla Head

JVilhehntis Lindantis Dordraccnus. S.

vos,

Epifcopus qvondam

Traje(5i:eniTs

,

,

:

hratcafit

mp Kafvam, qvod

rion ea voxfontim a

alti

funicuhim,

alii

D. Paulo commenmatum

ctirfum, ahi altud rcddunt.

&

interpretatum

,

non edit

,

Venift

Vavgemines non in httus ,fcd in hngutn hxc eft ex uno ) Vavfuperpoftto alteroy fabrices tibi 7 tit legas TDvp Kolam, vox corum. \

:

Verum enim vero Joannes Ifaacus Levita Germanus difcipulum fuum JVilhehmim Lindanum refutat in defenfione Veritatis Hebraicae Sacrarum Scripturarum hb.

pag. 143 edit. Colon.

1559: Licet tibi Lindane convav in 7 lamed miitares , tc tamcn himcfenfum inteipretatio.nem (fcihcet fonum vel voccm corum) qvam venarts , confcqvi pojfe, Nihil enim inde evaderetqvam CD/p > qvemadmodum tuipfe prorfus negamm cederetur, ut in

3.

CD^p j

&

1

:

fcribis,

qvod non Kolamyfed

KaUam

efl

lcgcndutn,^

lattnis ef},factUtas vel levi-

Neqve verb Dodorum qvisqvam inventus cfl^qvi unqvam aUter legerit. Siqvidem notijftmum eft Kolam non ahtcr pojfefcribt qvam pcr vaf, nitntuimfic th)pif<:uti inpr<iccdeHti vcrfufcribitur, Hoc mmenfnevaff-cpius tas cormn.

,

,

qvatn


,

EXERCITATIO

151

II

Dt

LlTERARUM

uon occwutycumaliascum vaffxpijjime legatur.

i]Viiinfept:es in umverJisBihJtis

Holcmfiue vaf fcribatur Gcn. 27. &4^Exodt 4. his j Hicremix 7. Reliqva omnia , qvotqvotfunt , fempcr Cbolcm cum vafconjunLlumhahempag. 1^6. Cum ha^enusprohatumfn , ^ip ahsq^vaf pag.

145

:

^i^fcxics

fcrthi nonpojfe

,

repetitnr ut

nft oh certas catfas in fex

locis

,

ovomodo crgo ex Dlp

conficics

HD^Ip? qvifit^qvodtanta confidentia afiirmes i^hp fg^ifcarefomm corumy qvod tamcn (jit tua venia dicam) cfi falfijftmuw. Enim vero fieri ncnpotefi , ut cx lD^P facias CD^ID nififortealmndenovumvafafcifcas, Pag, i/^y iSifeScptuaginta legerint cundum tuam opinionem &fententiam D. Hicronym. tzhp ^'"'^ tD)p i ^v/ fit ergo qvod Jqvila vertit canon ? Sic enimin Pfaiterio

&

Flaminii

viri do^ijfimi

emnemterram

invem

exiitfoniis

Twv.) Repiita tecum

ciijusverha hxcfunti

,

earum

:

fideltus

Aqvila

(Qvod verofuljicitur yin

vertit

ex Hehrdoy

kxvwv «v-

Lindane^ an Aqvila Slp, vel 1^7^, aiit etiam t'—

t'—

D^ip t '

Certe aliter eutn legiire, qvam nunc qvoq^ textiis Hebrjfius habet y mihi nunqvam perfyadebis.

legerit.

&

Sed fortaffe objicies j qvi fiat, qvod Paulus Apofiolus, Septuaginta D. Hieronymus tranftulerint Sonus eortim ? Profe(5t6 h^ec res ,utingenue fatear , me qvoq^ aliqvando torfit. Sed annotatio in Pfalterium dod:i cujufdam viri , ut audio , Vatahli Profcforis Parifienfis ex parte fcrupulum mihi exemit, cujus hxc Hmt verba: Vel amuffis eorum , id eft, ftru<5tura eorum ad amuftim fadla , hoc eft , in extremis qvibufq^ terr^e partibus confpicitur illa fabrica corporum ccekftium qvaii ad amuftim fad:a, qvse eft vice verborum. Qyod hic dicitiu* de coelis, Paultis ad Rom. cap. I o accommodat Apoftolis per allegoriam, qvi non ahter in univerfoorbe potentiam &; majeftatem Dei celebraverunt &: praedicaverunt, denunciat hoqvamillasaccuratiflima caelorum ftru6tura eloqvitur minibus ubivis terrarum habitantibus. ,

&

&

Hdcfententia Vatahli venijfe,

,

etfi

mihi valde arridet

ex qvo facile appareat, cur

Sipii

illi

,

tamenputo nos aliud

\p perfomim

vel

vocem

qvoq-^ tH'

exprejferint,

&dodi viri hujus Pfalmi verha confiderahunti& exadiiis examinabunty

in omnihus verfihus deprehendent

iniji'^

,

ut

^p^>

i^

eft,

qvod cum prsecedente eandem Q^^ISDD D^D^n a Coeli enarrant

eandemfemper rem diverfo vocabulo repeti , fere fignificationem habet

niv^bs \)th


COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE. V^p*in n^JIDj Emmciant firmamemum

rnVT

yy\i^

3

I^J

EruSlat fermonem,

T^"

ry\TV indkatfdentiamy &c. Proinde citm in omnihui verfibus cjuidem

fententix,fed diverfisvcrbis iteratiodeprehendatur,oportct bic qvo^ \p aliqvam

cum

rn?D

ejfcf,

cognationejn habere

ea certe chgantia^qvitin hleccjfe igitur efi

qvo^ jam

nndtis

amujfem

,

cocteris verficulis

cum

"ip.

T^amfthocnon

omnibus cernitur, hicprxtermilja

1p

,

,

congrcgationem

,

normam , lineam C7 delineawentum , funiculum,

vel lapidcm amujfts.

habere,qvx

nem

,

J~^^

d" contra

prmr alias ctiam fignificationes notas , aliam incognitamhabere. I^tum autem ^:yvulgatum efl Ip fig-

viderctur.

tiificarejpem

,

^ip,

id

Prxtcr has

,

inqvam , aliam

necejfe efl notioncm

efi,voccm,velfaUem Sn"! *^inn,

alicujus vocis habcat.

Hancfentcntiam

CYia\d^\ca in cap.1% Efaixfupcr verba "ip^ 1*),

c o;;^)?;?^^ fj

/i^

f /?,

exprelfio-

cn^m Paraphrafis

qvis dthgentiusperpcndat.

qvod awuffis , qvxfunictdo confiat , ÂŤo/z cmmvo roce carcat, Siqvidem architc^t alit artifices qvando aJiqvid fignare aut mettrivolunt, Videinus etiam

,

&

,

d'im ami(fe}nvelftiiiiculumextendtun,& deinde remittunt fonum

brmtim

qvendam cde, vidgo He-

(Jya ex rc conftnnatur 1p aliam qvoqve notioncm

re confvevcrunt.

haut ita notam habere

,

eamtj. vel

^lp

,

vel certe

H*ip y\y\n reprx^

& afiinitas in:er )p & ri^^Q confiet. Hoc atitem qvoniam D. .Apofiolum LXX & D. Hieronymum aliterqvam Clp

femare,ut cognatio paucis notum efl lcgijfe,

rit

,

errore

,

,

qvodRm fujpicantnr. Hxc no(ira fentcntia

cam arriperepotefi

modo

ipftim

:

ftn minits

, ft

alictiiprobatafue-

,fuum cuiqve Itbertimjudtctum pcrmittiums,fi

textum violare.non aufit.

Hxc totidem verbis tis

,

Hebraicae

Ifaaac LcvifiC Germani, qvi in

DefenfTone verita-

modo citata, oppofitaqj IVilhclmo Lindano, ^^i{co^o qvon-

dam Trajedienli complura attulit ledu lixius afferenda

duximus ,qvant6

&; obfervatu digna , tanto pro-

rarius

eximium ilhid Apologeticum

Scriptum pro veritate Hebraica (iicrorum Voluminum in publicis Mufarum tabernis proftat , qvantoq^ majorem diligentiam ipfe Lcvtta e Juda?o Pontificius adhibuit, ut primigenium &: authenticum Codicem Eberina dialedo conceptum a crimine depravationis qvam ei intentat pravum judicium jliberaret , atq^ proprio integritatis nitori reftitueret, ,

V

& qvan-


EXERCITATIO

1^4

II

LlTERARUM

DE

&

qvanto propius acceflit ad verum modum conciliandi Pattlum cum Davide , &:deniq^qvant6 audacius alii Scriptores vendtcantnbi labores eruditi hujus Scriptij, qvibus hx vindicias Kaacianse tanqva propriis laudibus inde ufq-, ab 1 5 59 inclaruerunt ^ qvorum nomina tutiiis ac modeftiiis filere

volumus, qvam cii infamia

plagii affignare

,

qvi fucus curiofb

Veritatis indagatori 6c vari^ Ie6tionis gloria confpicuo facile pellucebit.

Veriim enim vero ut noftram fymbolam conciliandi Hebrseum Pialtextum cum Paulino interpretamento confcramus:feqvemibus (crutiniis nos expediamus. tis

P RI M U M

:

Initio

nuncium remittimus Genehrardo, qvi commen-

himc PlrJmum hanc fovetfu{picionem,qva imbutus vocabulum IpKavpro ^]'p Kol, per ApocopenPoeticamle(5tumfufpicatur. Deinde JacobiGordoni arti conciliatrici jufto duriori neutiqva fuffragamur. Sic enimille fuper v.4 5 hujus Pfalmi fcribit: Septuaginta 6 (pyafy@^ olvluv^qyi proinde legilTc videntur in Hebraeo Z/V^s >^ibi tamen corrupte eft Dlphrieavel iiium^fane ad Rom. c. 10 habetur fonus eorumj&c refernir ad pr^dicationem Apoftolorum j re(Sbe, fenfu faltem allegorico, q vippe qvi non male ut ccRli vertunmr fplendore fuo Apoftolic6. Sed labem puro fonti immerito afiidiam delevit modo ftia fpongia Ifaacus de Muis Com.in Pf: qvare hic noftra non opus eft ope. Ad extremum nec Gajfareilo noftrum c.lculum adjicere polTumus, cui haec conciliandi ratio taturus in

&

,

&

placet

:

Ainfi S.

PauL& les Septante,eftant parfaid:ement conciliez avet

&

Hebreu, nous pouvons hardimcnt fuyvre la lettre dire titeralement D1D Kavam, linea eorum entendant des Eftoilles qvi font rangees au Ciel comme deslettres dans un liure ou (lir un parchemin a raifon deqvoy TEfcriture dit qve Dieu eftend les Cieux comme une peau 5 appelbnt cefte extenfion V^^P*) Rachia,d'ouIes Grecs auroient paraduenture tire leur p'o4)cof qvi fignifie une peau ou un cuir , eftantlc propre d'une peau d'eftre eftendue. hoc eft. ItaSan6to Paulo 70 perte(5le conciliatis cum Hebrseo originali, fecure Literam feqvi poftimius, l'original

,

â&#x20AC;˘

,

&

& literaliter dicere Kavam

,

Linea eontm

telligentes, ut de literis in libro

dicitDeum

in

modum

cans , Rachia , unde

corium

,

vel

,

de ftellis in Ccelo ordinatis in-

pergameno

^

qva ratione Scriptura

Coelos extendere hanc extenfionem voGnieci fuum iooco^ extraxerunt cutem vel

pellis

fortallis

figniticantem, qvod proprium pellis eft, extendi.

Modus


COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE.

l^f

Modus qvidem , qvoufuseft Gaffarellus conciliaturus utnimqj Scriptorem modo nominatum , haut ineptus videmr ^ qviducitur afenfu lublimi& allegorico Pauli 6c 71 Interpr. accommodantium ha:c verba Syrus Evangelium interprepraedicationi Apoftolorum , qvomodo tatur fed appendix , qva )p feu Linea ftellis in coelo ordinatis alhgaturj

&

:

illsetabihs

plane

eft.

SECUNDUM: Verfionem 72 Presbyterorum ,q\x tunc autad m.mus ritus

fuit

,

Sc

m ufu apud Romanos

S. d\'auv>-(Pi

,

ad qvos

fcripfit,

aut linguLiri Spi-

memoriam revocata, Apoftokis feqvi penli hanuper latae Ecclefiae Romanae plantas in primo

Pau-o in

buit, nefuccrefcentcs

flore jufto intempeftiviiis enecaret.

TERTIUM:

Ut autem

qva extat,d (?:>';VŠrei, ad Dei eft , a qvi profecfba j qvam exprimendam adhibetur , convenicntcr refpohdeat tunim erit, abdamus nos intra Radicale Fnndamemum , Elementalefeu Ceutrale binarum di(5t:ionum lp Sc (pK^^^figniiicatum, atqve ex eoverumvoces Vuigo diverfi fcnfus ac ufus componendi modum venemur. Eqvidem in compluribus vocibus variarum Lingvarum nonnunqvam dilitefcere Radicale aliijvod conimuwffinhifimpUciJtiwx abjhacl<£ figtiijicatioms CcneivTuv

pro

Koivm

oivloov

,

ifta

menti

Scniorum Verfw,m

&

ipiius

:

&

ad qvod reiiqva iignificata ceu Linese a circumferentia fe facilc reduci patiunmr nec novum nec inufitatum eft. Ut enimex unaarboris radicc omnespartes fummae^medioxumse 5c minim.-e ortum alimentarium fuccum trahunt, niminmi ,altrix mentim

,

,

&

dulla, iners truncus, rudis cortex, lurgentes rami, virides frondes,

gem-

mantes calyces, pulcherrimi floresacfru(5tus,atqvecx eadecus, robur ac duramentum confeqvuntur: confimili modo multiplices fignificatonim rami de una RadicaH ac commnni fignifcandi indole originem ducunt , rurfiiniqve ex iis AMriae propagines cvtx late diftunduntur in

communesrerumufus, qvarum

indices hae fubolefcentes voculaeexi-

ftunt.

Rabbini Gcncrak hoc fignificauim ^iU'^ appellant , eo qvod porceu farcinulas,tefte M. Samule Bohlid /' b. mecommune flgnificatum vocavit FormaleRadicis. Cowmunis Forma, qvam Keckermannus nobis procu-

tet alias fignificationes

morios vir6;qvi olim hoc

Sidetur Prima

&

V

2

dit,


EXERCTTATIO

I5<5

dit , appofite loqvutus eft

:

fed

qvi Formae primse, communis

fi

II

DE

LiTERARUM

Ariftoteles

& manentis

& Peripatiis audlendus erk,

7i^^,<nv

intuiit materioejminiis

OnomatlietÂŤ munere functus eft Bohlius. Etenim veluti Noema GcnerU ac Speckt dicendi indole variant , Mateiia Forma ufu difpauK^iQ'SJ;

&

res funt: pari ratione iignificationes (jonsrales &c Speciales

FormaJes accuratius loqvendi ufus diftinxit. Materiale

Significatum habetfe

'm(ia.r

,

Materiales &c

enim

Rei confiderat^ apudPhiloCophos

& Generale :

Formalis

&

autem Specialis fignificandi ratio Modum conftderandi varium in vulgus Philofophorum notum nobis reprasfentat. Cui igitur volupe fuerit Generales fignificationes appellare Formales

,

id

qvod viro do6lo

excidit,

Rem confideratam Sc Modum confiderandi vix penfi habuerit. Qyod vero fpediat novum nomen t^WO, nobis qvidem flifficiet primiim appsUafTe eft

^'^'^'"lirjhoc

eft,Rdf^?c<//ew.Qyemadmodum enimunum

t^*)^, R<?i/xHebr^adi(5hionumunicaj a qvaceumatrice c^eteroe

voculiE nafcuntur

,

primaqve ortus fui capiunt initia

:

fic

in

una eadem-

&

Commimis Radtcalis fenfus. Qyod fi qvis aham porro defideret nomenclaturara , haut incommodum erit appellafle ^liD'' Fiindamentalem. Nam ut Fundamentum totam diverfoe flru-

qve Radice imicus

(Shirae

ftar

foepe latet

molem fuftinet

Fimdamenti

tionum tionem

,

acceflio. ,

Primum ScComwtme Significatum habetfeinnova varianim fignificaQyando autem vocas "^"TiD'' Fundamentalem fignifica;

ita

cui inaedificari comparata eft

non procul

abes a

cti^ei6^<j

feu elementarta.

"T*D"^

enim Phy-

fici Hebrsei adhibent non modo ad fignificandum Fundamentim , fed etiam Elememum Principium rerum naturalitm. Sic enim fcribit Rabbi Aben Tybbon in Phyfica Hebrcea , qvam infcripfit ^r^n tlll , hoc eft,

&

& Joannes Ifaacus Levitay Germanus primum edidit Coloni3eAnnoi555: D^WJ Dna .TJ^P '^l^'? [5 DJ ]^Bri nn Spiritus gratia,

p'?,^!^^

nn^^CDyi?

i3'^i

inmy

nm)

im Ss

TDsm

nniD^^Vs^i^


:

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE.

:QDn

t<)irh S3in nniD^ ynn^na

im

"-7^1

I57

Qyceverba

&

^ben Tybhon hac qvondam latinitate donavimus typis excudenda cmsYivnus-.CiiterumJmitidm in diwfnbdividiturjpecialia membra-.qroru qv^dam Simplicia/7«f corpora, ut qvatuor Elementa &:c. Nam nnlla Qyicfcen-

JR.

tibus vistncflaugefcendi ex fvnguhs Elementis qvatuoY

fuam

Elementa

amittens fingulare conjlituit corpus.

Qyie{centia.

paucis QJ/"

Hxc

m\i confufanca mixtura, qva.

y

fuit cic^aVcTi;,'

£m:\|/i

INTI MOJVIENTI

,

qvorum unum qvodqve Formam Imo fuigula Elementa vocarepoffis

iniismifla reperiumur

,

reqviturTrea^/^aTa'^?)^?

verbis fic

,qvam

compledemur

QjINTUM MOMENTUM. RAdicalc&commune binarum vocum nificatum

efl:o

;

Canonicus

&

^p

&

'^^^y@-fig'

Gnomonicus rei dudus

ab uno extremo in aliud. hoc vehit communi centro concurrunt hnec duo, qvod, vehiti Canon ab uno Subjc^to in Objedum facile ac Tegulariter extenditur qvomodo Munjiero &L Bibl. ^ngl. dircclio exponitur: iimili mod6 Sonm ab uno SubjeAo facili atq^ regulari meatu in ali-

Etenim Primb

Canon

&

,

in

5o;n«,

ud tranfit. Secimdb utRegula feqviturre^tam lineamfui dudus ab uno in aliudj qvaratione Targ. extenfio funiculi,^.4!igl. Linea,HiJp.& Cajetanojilum rcdditur: fic Sonus re(5Va tendit e percuHis corporibus fohdis per medium fonabile aera ad bipatcntia oftiola aurium , qvarum anterioribusanfra(ftibus moderatus , exceptus motus ab inclufo aere movet ofhcula, ut tympanum percutiant foniimq-, efhciant, delatumpercochleam ad ,

&

nervos acroamaticos &: ab his rurfus ad cerebrum , tandem fenlui communi judicandus fiftitur. Tertib , velut ip feu tAmuJfis eft gnomon feu index qvidam rerum per menfurandarum fic (^'^fyQ- eft gnomonicum indicium voy,fxciTm illum renmi in dicentis animo latentium ^ qv6 etiam nomine Bucerus

&

:

1p interpreLiturf»rf/c«<;w. Qvrfjro

qvemadmodum

)p [qu Perpendiculum ah uno primo pun6to or-

ukimum &: in idem definit: fic Sonus fucceffiva promo?un^o certo qvodam,6c lingulari extremo, qvod digito mon-

dine procedit ad tus feric a

V

3

ftr«iri


158 ftraii poteft

EXERCITATIO ,

&

dicier

hoc

eft

II

&

,

DE

LlTERARUM

in aliud certum ac ieaSiKov

Pun&tm

rerminatur.

qvemadmodum Lhua contortula feu Ftiniculus contortuplicametiendis rebus un6 momento neqvit e glomeratis qvi adliibetur , revolubili linguL-irum partium plicis fuis enodari fed opus eft mora qvodam fucceflli , anteqvam linearis glomus totus qveat exfoivi pari mora opus eftfonis tranfeuntibus nunc per liberumaerem,nunc pcr valles &: montes , nunc deniqj per templorum fornices ras^A^v^ia &alia intermedia objeftacula nunc remorantia, nunc duplicantia, nunc tripliOvlnth

tus

&

,

:

,

cantia fonos priusqvam finiantur , qvibus

nunqvam fua deeft echo

percepta auribus five impercepta ob

debiliLitem

fui

five

& medii tortuofi

defeAum. Hsec centralis

fignificationis

intercedit coelo ejusq^ luci

qvintuplex convenientia pari facilitate

cum Evangelio

,

ejus minifterio , atq^

Regno

ccelorum, cui piiac vereChriftiani homines cun(5la cogitata , di6ta6c fa(5ba in omni vitoe gradu ac muliere Sc ferere Sc metere debent. Ut enim Primb Linearis Kegula re6la ducitur ab uno per medium menflirandum in aUud ceu terminum menfionis,& ut Sonus a.fonante editus varia loca permeat , anteqvam definat fic a Deo vocibus Apoftolorum &; Difcipulorum editum fakitaris Evangehi prceconium per omnes orbis fines extremitates dimanavit Pfal. ip, 5. Eloqvia enim Dei funt inftar pernicium alarum , qvibus fubve6tus thefaurus falutiferse fcientise cum lucro animarum noftrarum ex Zione feu Hierufolyma ceu calcem carcere penetrat fe ad ukimas ^ 6r^i.i^''yi? oras tanq vam metam :

&

&

curfus ut diviniffimi

tum eft) Efa.

2, 5,

ita fakite

abundantiffimi.

& jMich. 4, 2

Nam

S. S.

E.

(fic fcrip-

& Verhiim Domini Sic oportet patt Chryium & refurgere a

Dc Sion egredietur Lex

:

de Jerufalem. Luc. 24. v. 46, 47 nomine mortuis tertia die &priedicari :

m

,

ejus

pcenitentiam (y remtjfionem peccato-

rumin omnesgentes^ fa6l6initi6 (qvam commodiflime) ab Hierufolymis. Etenim Hierufolymitanum terrce fitum fi contendas cum reliqvis orbis plagis,inftar umbihci cluit urbs illa atqj velut centrum qvoddam totius Palaeftins?, latera ejus latiora

fi

ipecStes

:

qvo in omnes mundi par, Sc ad qvod Jut' \}^ ti'^cc\mv confluxifle e

tes huic Evangclio Canoni aut fono facilis patuit tranfitus

dK^centrum &v^^ig ivAaQ-^g memorantur Ad. i, 5, 8 feq

"^orv :

Travloii^v^g

idq, convenienter vaticinio Prophetico Efa,


COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATF.

I59

^

Efri. 43, 5: !7\^e tlmcts, qvia ego tectiwftan : <t& Oricvte addncawfewett tunm ^tiJlro,};e prohrbe.is ab Occideme congrcg^ho te, 6. Dicam Aqvtloni , da :

&

adducito filiQsmeos dchugtnqxo &jiliasme,{s abextrcwo terrs.y. vocattiY de nomitie meo iy adgloriam meam creavi eiim , forma vi e;tm

â&#x201A;Źtm. 9

.

Omncs ^cntcs congregcntur ftmul iy collfgantttr

tn poptilcs

Omnis ,

:

qvi

etiamjeci

&c.

Ne vero qvirqvam ogganiat regerens hiinc congregabilium gentium confluxum fofe inJru^tuolam qvandan varioru hominum concurfationem.-audiat qvid procIamet5/'Âť/f?<5 Dei ore ejufdem Prophet^ LfaiiCuCus: )TJ]n] "h^ -iiis T^^ "r.^x

"S3

Convertite ad mevulttis j/C.

Ovia egoDcns

'o^

ijj.^) 0'falvi eritis omtiQS fines terMatth. 11,28: Venite ad mc omnts^qvi onc-

S^^^oi^py^.iiTr'

(71

non

alttis.

rati eflis. Tanta falutis omnibus terr.-e finibus oblatas ampUuido non ad bonos ac obedientes Iblum diffundetur,red etiam adpopultim 'i")*D ycfradaritwi (72 uTn^^iv^a. Kj ci\l'.hkyo\^^ Jcbovatotum dtemfias mavus expandtt, c/r/rw x dy.afiqvt gradiiintur pcr viam haHtbotiamjuxtafuas cogitationes. 72 renuiflis, extcndi matittm mcam, (sr non fiut iiwv oivluv. Prov. I > 24: Vocavi :

&

qviaitimumadvcricvct^

Penes hos refra6tarios

,

ialutis

palmis

oblatae incuriofcs ac pertinaces peccatores culpaefto,

li

*'"^"'

tensis

votis Kterni

regni ac gaudii excidant, non penes Deum fuas manus auxiHatrices exporrigentem, nonpenes Chriftum, qvi inftar Gallinse glocitantis ac pafsis alis tegere tas

ad

fe

& fovere parantis pullos fuos, etiam eos qvi Prophe& lapidibus obruerant mifTos a Deo asternas ,

miflos occiderant

falutis legatos

,

,

ad feadducere Sc in focietatem regni coelorum tanto de-

fiderio flagravit, fed iUi plane recusarunt Matth. 2 2. v. 3 7.

Deinde ficut pei pcvdtculum e fuperioribus re(5te conftruendanim

adium

partibus redla demiflum oeqvo ponderis libramento efficit, ut cun<5tis fiOTntegritas

& pulchritudo conftet

,

ne qvid tortuofum aut inordina-

tum ftru(5hira patiatur imo ut Sontis e collifls corporibus, organis pneu;

maticis , aliifve fonabilibus folidis emiflus pernici nc ultroneo

motu fer-

turadaures,easvarieafticit, demuIcet,movet,atqveinanimishomi-

num varios motus V. i4> 1 5,

excitat, id

16 feq. qvi

qvod Sauli accidifle memoratur i Sam. 1 7, malo genio non modo levamen fentiit e

turbatiis

Davidicse citharoe fvavi modiilamine ibid. v. 23 > fed fidibus canente Davide etiam vexatio mali Spiritus ceflavit ; Sic Evangelii Vci bi divini fonus

&


:

EXERCITATIO

l6o

II

Conus ab ore Virorum Dei profed:us

DE

LlTERARUM

non modo ad aurium bipatentes

& easdem fvaviter afficit , qvomodo Herodes yjilubentiaqvadamolimaudiebatjohannemconcio2 1 imo vivus Dei fermo valde efficax eft &c qvavis

fores re6ba tendit, fed

wc cumfvavitate

nantem Marc.

&

5, v.

:

ancipiti («Tis-c^w) machaera penetrantior^pertingensufq^ad divilionem

animse &c fpiritus, k^

K<x^^ixi

ivvoiuv

Hcbr.

compagum qvoqj d^ medullarum> & ,

Crilin exercens in cogitata

&

•/.^iliKoi

h^^i^y.ffiwv

diicurfus

cordis

4. V. II.

non

rerum menfiirandarum certum fignum noematum dc idearum , qvoe in mente artificis praeextiterunt anteqvam manus operi fuit admota lic dodirinae Evangelicae fonus hanc propriam laudem libi vendicat , ut Aoyov (^'or,f^ov (beneiignificantem)infonetauditonmiauribus &animis i Ccr.i^.v.p» Qvarto ut Regula t^Jra^ica; causa non uno momento adhibetur fabricis rebufq^ omnibus metiendis , fed nunc uni mox alteri parti 6^-'Koufco? ;^ ^TT/.iiJ.co? inferendae atqj combinandae applicatur: pari modo vox humana fuaagnofcit ordinaria organa prima , media , ultima, ac proinde fuis Tertio

exiftit,

&

fecus ac amuffis

(^^fyi^ indicium

eft

:

,

,

qvosorivelinditavel addita inftrumenta conficiunt, tefte difertiffimo juxta ac dodiffimo Romuli nepotum Cicerone Lib. 2 de Natura Deorum pag.2 59 edit.Parif.Carol.Steph.i 5 54: Ad ufum^inqvki orationii mredihih eftj ntfi dtligenter attenderisy qvanta opcra machmata naturajit. Primum enim apulmonibus arteria tifqve ad os intimtm pertinet: per qvam vox principium a mente dticens, percipitur funditur. Deinde in orefita lingva

conftat articuhs

,

^

eslfimta demibus,

Ea vocem immoderate profufam fingit (y terminat qvi^foms :

&

ad alias partes pellit oris. Ita&prefos ejficit,cum o^ad dentes qvepledri fmilem lingvam noflrifokm dicere , chordarum dentes , nares cormhus iisy qvi ad nervos refonent in caniibus. Et ibidem mox addit Hac cohorvocis dijlin^os

:

tamur, hacperfvademus , hac confolamur affltdos more^ hac geflientes comprimimus nosjiiris,

,

,

hac deducimusperterritos a ti-

hac cupidttates iracundiaf^^ reflmximus

:

h^c

legum , urbiumfocietate devinxit, hxc a vita immani &ferafegregavit.

Canonicus ifte fonus, qvo fonante percrebrefcente ipfa S A L U S Coelum tripudiat, orcus tremit, nec unius temporis eft,neqve unius oreproditus. Prima hujus vocis L/we^ haecfuit, qvamosjehovaheloqvutus eft Gen. 3. v. 1 5

&

falit,

Hoc


:

CoELESTiUM Et Angelicarum Vanitate. Qyo

i5i

Hoc ipfum conteret tibi captit. fono protevangelic6 Prima mater

ibdt ovans &Jpcfua damna natoqve Caino, exclamabat

levabat,

Confcqvutafum virum ipfum Jchovah. teftimoniis fuis confirmarunt hunc fuavifllmum fidei acpromifli Evangelici fonum Presbyteri antediluviani, tefte Paulo Hebr. II,V. 2.

Contmuarunt ac

t

Hac fide in Mefliam, mundi H^^^JH

ac redemptorem, hoc fono fidei

nuncio (aluusqve arrhabone confirmatus tAbcl pleniiis crificium

qvam Cainus la-

Deo obtuHt, ibid. v.4.

Hac ere6tus Hcnocbus

vir pientiffimus

,

ante

mortem mortalitate do-

natur, coeloqve infertur vivus. ibid. v.5.

Hic

fonus, ha;c fides,ha;cjuftitia utriufqve

praeconem nadla lalutem

eft

domus fuae.,

mundi incolam

'^(jtachum

2 Petr. 2.v. 5 qv6 ;^>;,wa^oS-eiV &paravit arcam in &: damnavit mundum, &; deniqve juftiti^,qvaeper :

fidem eftjhcereditatem adiit Hebv. 1 1. v. 7. Divinaevociobediens Jbr aham GQncC. iz»v. 1,2 patria egreffusin terram promifiionis ceu aHenam fortunarumfedes tranftuht, c^/wf^tcrtjaculis cum cobxrcdibus promijfwnis Ifaac ijf^Jacob habitavit,civitatcm cxjpc^ans, <]vx habet fundamenta, cujus artifcx

& conditor Deus. ibid. v. 8, 9.

Infonuit auribus Sanc fenio confecfta^ verbumjehovah

:

Certijfime re-

SanctiM Gzn. nTf nV^ fccundum vitx tempus & crtt 1 8. V. 9, 1 4. Qv6 fa Aum eft, ut Saraj licetjlerifisfuerit ac decrepita tamen

vcrtaradte

,

filnis

•,

fde

confcqvuta

fit

vinutcm concipiendi

,

ut prxter xtatis rationcmpepcrerit,Jide' orti fim (Hebraei) tanqvamftmaris immumerabiles ibid. v. i ij

lemjtidicanspromittcntem jO^ftcab uno mortuo

dcra tn

ccelo

nmlti

,

^ficut arcntc ad

littora

I2jI3. Idemeftojudicium dQjacobjJofepho ,Mofe,\hid. \. 20, 22,25, aliisqj Patriarchis Prophetis ad qvos fermo Dei fa(5tus divetfis temporibus. Nam TToKvfjLi^uq Kj TTohvT^QTrc»; loqvutus eft Deus Patribus Prophetis in tempore V. Teftamenti , poftremis autem temporibus , qvae «Tio^OwVew? funt propria Hebr. 9, 10, foqvutuseft nobisper fihumHebr, j, v. ij2.

&

&

X

Et


EXERCITATIO

t6l

II

LiTERARUM

DE

Et verbiim Dommi,qvodmanet in aeternum E{a. 40,8, hoceflverbum qvod Evangelizatum efl 1 Petr. i, v. 2 5 feu ut fcribit b. m. vir, D. Joh. Pauli Reknius Difp. profundae eruditionis Theologicoe ferace, habita Anno 1650, 11 24 Decembris Verbtmfeu Evangdmm Mcrmm :

,

&

etlam ad

;

Symx.oi^^.v^l/tv |wu?>;^/x ;^^ivoif

dimloig (Ti<n}^f^>i ,feufim tamen revdati

per Scriptur.is Prophctarum,fecundam eonflnutionem tiamfidei in omnes Gentes

qve enim ttm

ccepit

,

ipfius

(tandem qvo^^inanifefiati

pimumEvangdimn

merni Dei in obedien^ i5, 2 <^, 25. Ne-

Rom.

ej«5;«!oiii(verbalimtRefenii)(5ft;o^

ipfum eratpoiius adeo ateinum ^ ^fic tanto etiam ante illum angelum,qv'i defcen.' dit de coelo cum illo taliyqvod evangdizaret ita ociiisfimtl habitantibusfuper

terram

,

^ omni nationi S' trihui & lingvA ^populo qvojuxta vocem ejusmodl ac fonoram tmereni verum Detim ^ darent gloriam qvoniam t

tam claram

illi

venlt hovajiifla cenijudicii

ejiis

:

qvem

ita

adorarent

,

:

titipfumfaSlorem umvet"

forttm (yc. ficut hoc qvo^j efi Apoc. 14, 6, 7.

Qya autem ratione fen{im,uti notat Refenius, Evangeliu fit ita revelatiijUt

tam difiitis nationibus orbis innotuerit:monftrat

initio

Liber totus-

A6hmm Apoftolicoru,&: dein ipfi docendi &: diicendi Chriftiana ratiOi Nam Apoftoli &c Difcipuli fufcipientes iter ad docendas omnes genMatth.28.v.i9. Marc.i6.v.i 5. ut locum mutare necelTe habuerunt: nunc in hoc nunc in ilio loco adqvotidie magna incrementa cepit. Qvomirabilem liicceftiim habuit tes,

ita ipfa do6trina cutn itineris progrefliLi

&

niam vero feqventi membro de hoc

fucceflivo foni Evangelici

motu

ik£tun flunus, plurium heic definimus.

Qvjntb Archite(5ti involutum lineare flium perpendicuTum fenfim applicant , donec evolvunt ex involucris , evolutum tamdiu verfant filum <^eiyj4Kug fignaverit gnomonem , qvi porro obliqvitatem operis monftrans occafionem praebet architedoni eam emendandi ac de recStirudine fabricae invenienda fafcipere cogitationem. Sonus auditui deferviturus neutiqvam abfolvit munus impulsaprima vicinave aeris parte , fed ulteriori fuccedentium aeriarum partium impulfu opus erit, ,

&

anteqvam a

vacivis auribus percipi poflit.

Vt autem modus ifte , qv6

peragitur auditio, meliiis intelligatur, qvippe thes

qvem difputandi

cacoe-

dubiorum qvorundam tricis implicuit: obfervandum eft,qv6d Au-

ditionis ordo talis fit, Duo folida corpora invicem collifa interme4ium,aerem compeUendo pulfant diffinduntj qvi difWTus edit fb-

&

;

i

num,


COEIISTIUM Et ANGlLICARtJM VanITATI, Hum^fonus vero cum qvodam impulfu

mam circumftantis

aeris

diffiindi coeptus afficit

I^|

proxi-

partem , qvae immifllim fonum recipiens rur-

fum vicinam aeris partem impellit , iilimqj fono imbuit & flc deinceps donec per aerem tanqvam ^t^xh medium ad ipfum auditus organum ventum fuerit. Hunc fonum vernaculus aer ftatim excipit & in nervimi auditorium trajicit , qvi fonorum omnium modulos ad fenilim communem tanqvam judicem atq cenforem vehit. Has promotorum ,

j

fonorum

vices ab Eclius jucunda reciprocatione facilius obfervabis.

1. 55, c. 1 5 In cadem urhejuxta portam , qvx Thracia vocatur , turres lll acccptas voces uumcrofiorc rcpercujfu multiplicant mmenj^ huic miraculo Echo efl a GvMis ddtnm. Et hoc qvidcm natura locorum evenit , i^-plerumq-^ conrallium iht cafaaccidit Olympix autem arte , mirahili modo , inportu qvam oh id heptaphonon appcUam, qvoniamfcptics cadem vox redditur,

Plinius

:

:

:

;

AppIicaturi,n\^3noftrum Canonapcrpendicularem Evangelici

qve revolubiles vices

& feries oftenfuri

viniftimi Prophetse

Regis Davidis ,

feqv. reliqvit ; v. Tiea

5

.

di.

Verba Davidis

eorum , d' in extrema

:

feqvemur

qVc-e

iic

>(J'

nobis Pfal. 18. V.

fonant

:

In

foni,ejiis-

^Sa. veftigia di5, 6, 7, 8,

omnem terram

exiit li-

SoU pofnit tahernaculum

orhis cJoqvia corum.

in ipfs,

Et ipfe tanqvam Sponfis cgrediens de thalamofuo,gaudct utpotcns ad currcjidam viam. tAh extrewo cwlorum egrcffio cjus , 6* revolutio ejus ufqve adcxtrema <?o-

Ytm t^non cft qvi ahfcoiidatfc a animami tejlimonium

convertens

parvulum. Frxccpta

H O VA H

tnanens inf<ecult(m: judicia

oculos,

reda

,

fidele

Utifcantia

Timor

J EHO VAH

J EHO VJi H

Lex

JEHOV AH

JEHO VA H

purum , tHnwinans

Defidcrahilta

calore cjus.

,fapientcm

cor:

,

efficicns

prxceptum

JEHO rcJc veritas

pcrfeda

J ÂŁ-

tnundus per-

jujlificatafunt pariter^

magU qvam aurtim multum,& dukiora melle &Jlil!atiove favorum.

Veluti modo oftendlmus e Cap.II Paulinae Epiftolae ad Hebraeos,qv^ promptitudine &:conftantia prifcimundi reiigiofi Heroes ante &: poft diluvium exceperint extentii cceleftis vcritatis Canoncm, atq^ Evangelic^ fidei Sonum: pari nunc cura induftria conabimur efficere,ut conftet, qva promptitudine,qv6 fervore,conftanti animi propofit6 contra qvasvis Satanse artes $i aftus,immundi mundi illeccbras, dc exterioris hominishoraria objed:acuIatraditum e ccelefti Sponfo Canonem Evangelicum falutaris fidei penetrantiftimum (pjzfyov difFuderint Apoftoli , per

&

&

totum teri'axum wbem diditum auditores confervarint

X

Âť

& & ufurparint.

Id


::

EXERCITATIO

l54

II

LlTERARUM

DE

Id qvod tanto facilius nos expedituros iperamus qvanto preflius {eqvamur Sponfum Cceleftem qvi de thalamo egrediis inftar gigantis pulverem Olympicum colle(5turi , vel curriculum pro praemio & gloria ,

,

confe(5hiri

,

nobis viam

& pedetentim

proemonflrayit

& ante nos cal-

caYit.

Principioautemattendendum

qvo egrefTus perhibetur Cceli

Adi& audi

erit,

qvldvelitflbinomen

rn^H

e

Choragus five Spondis Naturae Titan.

Gemanum

, ejufqve opus qvod infcribitur "â&#x20AC;˘^TO Thifpites^ mox qvodqvaeris,inventuhauterittibidifficile. Sic enim fonant verba EUa pag. 119. edit. Ifnoe in Algavia Anno 1541

av

nnnpn aipp pnin ^t^

rh^r^

v^^ "vv >^nppn

EliamLevitam

r'^*?^^^'

]Yah6

^iDs^ii-j"?

CD^^nip iJnj.^i

"'i!'?'!^

nin f ^npn' nv^3

ani in^np

a^-inrt

Wd^h

TjDW^ji^^pni^ij^p.sn^i^^a

Qy^e fic

vertit Paulus Fagius

:

iv^m

CHAPH A

qvam extendumfuper

nVsni jnnn

^s Sv ^3 Di^n'^3 vW n^in iDp

n^n ,

-ii33

Thalamus nuptialk*

vid Kimchidicit,qvbd locus^uhi abditfejponfus cum (ponfa, verb Judxi vejlem iUam,

m^n

m^ri t<y^^ ;nnn

0^1:1 V3ns*3

]r<iT ;nn3 pi

r^^n

niJin

R Dd7^s .

vocettir.

caputjponfi &Jho'ijfiCy qv^cqve te~

Qvofche, qvajit de^onfatio m^in vocamus. mate &fcripturautitur. ttt, Efa. 4: Qvo^niameritfuperomnerngloriamprotedio. Item Pfal. 19 ipfe autem tanqvamj^onfm egreditur de thalamofuo. Signijicat autempropne hdc vox operimentum. ut Deut. 33 Tegetfuper eum totadie. netur qvataor vedtbus ea hora

:

:

Jtal. baldekino,

germ. himel.

&

Qyo prasmifso ceu priECognito hac deinceps noflris oculis animis porro contemplanda proponit Pfaltes.Prout ex Ccelorum SoUfj, motu at-

&

&

invefligari haberi potuit qve efRcientiaaliqvalis D E I cognitio viam cognofcendi,Dei multo fublimiorem oftendere aggreditur v. 8, feqv. qvando Legem divinam indigitat. Perinde ac fi

confimili ratione diceret

:

Qyemadmodum

&fapientiÂŤ^

ita

ejufdem

coeli

& fol ipfe

flati teftes flint

DEI

glorise

DeiacDomini noflriLex manifeflum tefli-

monium efl fapientiae & voluntatis divinse id adeo qvidem ut merito qvondam proclamarit Mofes Deut. 4, v. 8> qvotqvot DeiLeges audij

1:

,

rent.


CoELESTiUM Et Angelicarum Vanitate. '

rent, dicSturos ficut

f^

eji

:

Qym efi aliagensfjc indtta

,

qvii haheatjlatuta

1^5

&jud!cia De/,

(Lex Dei) ifla ?

In primis vero noftris cordibus infcribendus crit o vo^i^ ^Ttvd^f/oP^^ momsvindicat,qvo de ^wijg ivX^t^u lyi<rS, qyinos a legepeccati

&

gentium Apoftolus Paulus Rom. 7, 2, hoc nomine a Jacobo Epiftol. Cap. I. V. 2 appellatus v!^:^ liKn^^ 1^ iKt^^^^iac. H^ec Lex , haec EvangeHca amuflis ab ipfo Sponfo non miniis vetera qvam nova proferente Matth. 9 v. 1 5 i<5, 1 7 piomuIgata,non fine benigniore oneris sAai<p^!?jugo Matth. 11, v. loiimoprocaptudifcentium excipientium inculcata Joh. i5,v. 12 j qv^ nec potuit necdebuit imo momento cum univerfa fua <f<o^9-wV« proponi. Proinde,haut mirum aut novum cuiqvam accidere debet fi Lex ita Spiritu vita animata fuas certas habe.it vices ^fuosqj progrefliis fancfta lides ac eruditio emiHus Sonus fuas qvoqve admittat non fecus ac Liveaperpoidicularis <f

,

,

&

&

,

:

admittunt partium

& & rrtediorum progrediones.

Qyemadmodum Efaias Propheta populum plane enormibus vitiis foedatum ceu infantem recens ab!a(5latum fenlim ad pietatis Sc virtutis femina rccipienda formare qvondam ftuduitcap. 28, v. 9, 10, 11, 12, 1 5. Qyod fuum ftudium dz incredibiiem cur.im Zelotes Prophetahis verbis compledri vokiit

faciet,qvodaudmt^ funt

ligere

^mutpueris praceptun?

rum

CJvain doccbit ultra Prophetafcicntiaw

:

ibi

,

,

datur

eis

ut pueri ahlatlati a lafte

yrh 1p '— 'tT

"in'?

'tt

pritccptumpnfipniceptum

:

parum ibi.

Ad

&qvem intel-

avulfi

ab uhertbi^.

prxceptumpojl IS'? IV 1i*7 VJ 1p '— TT — T

lincapofi lineam

Qyia balbutientibus labiis

tur Propheta ad populmn ifium.

y

,

,

Sc

Uncapojl lincam

,

,

pa-

Ungva altera loqve-

qvos dtxit Propheta

:

Htec reqvies eft

,

re-

qvicmpneflatelafoy&hxc rcqvics: &nolucrunt audire, Et erit eis verhum JEHOVI^, prMeptum pojlpr^ueptum ypr^nceptum pofl prxceptumyhneapojl lilincapoft lineam parum ihi , varnm ihi &c. Hi morum corruptomm &: corrigendorum gradus infimis fubfclUis adlicerefcentes nec aliam feriem, qvam qvae gradus admifit, dodrina? Apoftolic2e Kegula docuit.

neam,

:

:

primiim plantatse fimiles qvondam moras habuit , Linea canohic» dodrinse , q\x fecundum pietatem fuit, pauladlKou^cog excipi avebat. Qy6 fa<5him arbitramur , ut divitim evolvi

Eqvidem Canon

Keligionis

&

nus gentium Do6lor judicaverit

,

& Apoftokis PaiJus initio lad:e Ecclefiam alendani

ficuc inftituti fui

rationem ,

X

&

3

methodi

cum

magiftris

'

imnu-


EXERCITATIO

l66

LlTERARUM

DE

II

immaturis Sc iis qvi tk<? ax,o«<f vu^^zi fA^U fiint obfervandf modiim luculenternobis expofuitEpift. adHebr. c.t^,Y.ii,i^,i^:Opinhab£Wifttqvit Apoflolus, m tradamus VGbis elementa qvicdam iniui ehqviorum Dei^Hjyfailf ejiis ii

c£ps

hus

,

qvibns opus eH: lade

,

rudis esl verbi juflttia

,

utpote qvt propter

,

& non folido cibo. infans enim

Qvisqvis enim ladis

efi

parti-

Perfeiiorum autem enfolidus

efl.

hahitimfenfus habem excrcttatos

,

& malt. Etenim cujus

dum nobis erit

,

\Jt

&

qvem nos remittit Paulm Eph. 4, 13, ad ope contenden^ 7rA>]^afAcJJ(^ ^ x^fiTomni nifii non eft aut unius diei ephemeron , aut unius roridseno-

dvKt; o

75A«(^ ad

&

jwjT^ov '^ y.hiyJcxA

^is fungus.

ci-

ad dfcretiouem boni^

nou ampliiis puerifunus

,

h^fiv^^tiantes qvovis doLlrin<e ventuld

agitatijuxta aleatoriam hominum neqvitiam o^fedu^ricem ac inftdiarmn laten-

tiumplenam methodum Ephef.4. v.14: eftjUt Apoftolorum, Prophetarum, Do(5torum voces Evangelicas regulas Evangeliftarum , Paftorum Pietatis , qvas verbo Deiconvenienter&; fonant&c pr3efcribunt,audiamus , ad easdem vitam conformemus. Sic eadem nobis continget felicitas,qva ahifideles gavifi {unt.S. S.E. Rom.i.v.i^-.JuftitiaDeiineo revelatur ex fide in fidem , fc. incipiente , imperfedioriqve in confum-

&

&

&

matiorem. Textus Epiftolarum Paulinarum editus Roeskildise 1 534 fol.exErafmica Verfione has margini annecStit notas Exfide infidemy :

hocefl

,

exfidepromittentisDei infidembominis credentis yvel ex

fdemgentilisjftve exfide Veteris infdem

dem Chrifii , five

N. Tefamenti ,ftve ex

fide

fide

yudici in

Legis infi-

exfide verborum infidemrerum, autex fidepradtcamiumitt

fidem credentium.

Sapienter , pie

,

noftroq;» inftituto convenienter fcripfit divinus

tium Do£lor Paulus Ephef. 4. v.7, feq f^itiov T^ (pyjTK^,

Scofiioi';

CTLT 3

«V

T- olyicov

,

TJjVwjU^

oi

,

rS

Xg^5-8 Scc.

m^^TEf

etg tZu/

,

'Evl

Kci{ dvnii; iScoKi

(^ctvfyi?^nac^ tbu? 3

i^yov 2i\^'/.ovloo;

:

,

TmiiAjio

c/j;

ii

3

iKoc<^co y'fj.m

gen-

1^0% yaeA? ){^

tv

cw |«^, '^yrv^Aac^cvv Q, '^stS' J^tSucrHOiAovg, tt^o^

t kx^^Ikti/.ov

ng oiy.oSoaiuj jd ffco^alQ^ T?Xg/5-?,_ws;^gy( kiH^v-

ho^mCg, i^ TnsTw?,

k. T^

cfhnyvoocnoog

t?

^drSSi^ , «V

avS^ nAetovj€ig fxi^ov yiKmocjc; t5 7rA>jpw^a.7@^ T?Xe/<r».Qyid autem Paulus nomine menfurs donommChrifti,fecundumqvaminunit^tem fidei & cognitionis filii Dei aUqvando Servatori noftro obviam

indigitet

&

in perfe<5tam ftaturam plenitudinis Chrifti olim grandeprocedemus, icemus, non diffimulat Apoftolus qvando Rom, 12, \, 6, tradithabe-

re

J 1


CoELSSTiUM Et Angelicarum Vanttate.

167

nos dona fecundum gmtiam nobis datam difterentia,iive Prophetiam {Qcundumproportionem (oivaAo^/ioM/) Fidci. Certam enim ^/M/o^i(T;;;,proportionem Sc menfuram non tantum

jfe

fideijverum etiam aliorum Charilmatum

iuam cuiq, gratiaj

ac (alutaris fcientiae

fuis miniftris

cfkiyic^nyiotv

Deus admetitur,

concedit/uum cuiqve

per eundem Spiritum diftrihuit , qvo finguli contenti enmt. Neqve ultra datam revelatae cognitionis menfuram aut fupra analogicum&; Apoftolicum c-oo^pecvtlv^ afxiTiov a!;^x<pov qvoddam vani fui T^ ^w^iocg |UiT^cv

-rt

y,

ingenii nimiae fspe curiofitati indulgentis negle(5lu 8<:aIiorum

\spyec<peQiveiv

cum

Scripturae

contemptu praekimptuofius fibiarrognbunt, qvem

temerarium aufum cuivis facrarum Literarum interpreti dixit Apoftolus allegatae

modo

Epiftola;

adRomanos

ferio inter-

capite I2,v. 5,

necnon i Cor. 12, 4, feq. Ceterum , qvoniam hanc menfiiram

fpiritualium Charilmatum xvxdonatam ac diftributam qvibuslibet vocatis fcrvisLuc. i5, [5, Matth. 25,1 5jfeqv. fed a domefticis Dei ac (ympolitis San(5torum fideiqveEph. 2, 19, Gal.6, 10, percupido ac fidcli pc(!:l:orc acceptatam ac h.lyca;

fru(5tuo{e

ufurpatam

ipCi Sapientia

talenti unius vel plurium,

pro

Luc. 7, 55, parabolicoparadigmate

modo

,

capacitate

& tacultate fufcipientis

traditorum Dominus fcenori locavit noftrarum partium erit , haut detodere humi indultaaut naturiE aut divinie gratiaetalenta, fed omni opc conari,ut illa pio follicitoq^ focnore , qvod imperatum cujusq-, fidelis (damnas fit a;^^^ÂŽ- Matth. 25,30) fervi opus jure dixeris, au(fta Domino ae Deonoftrotantonuiibonorumperbenigno datori nationem nobifcum inituro adprobemus. In primis autem moniti Apoftolici haur immemores nos efie oportet,cu)us emphatica, cedro imo cetcrnatenacis pe(5toris cuftodia digna oratio perfcripta legitur 2Cor. io,v-i2, 13, 14,15: Noseiuijmon audemus acccvfcre aut cojifcrrc nosmctipfos cum qvibusconferemcs fe daWy qvifeipfos commendant nam ipf fe metientes femetipjis, cumfanctipfis, non intelligunt (feipfos: ) nos autem de iis,qvÂŁ menfttra carenty non ghriamuY ,fedfecundum menfuram canonis yqvam.partitus cfl nobis Deus eticm tnenfura uft^, ad ms pertigit. Non enim qvafi nospervenimm ad vos nosmetipfos extendimus fupra modum : nam etiam ad vos fisf[;per Evangelium Chrifit perveoiy.zTCoi.gJariamur de alienis laborihus: fedjpemconcipiuimus.' Neutiqvam iig :

:

&

,

,

m

mtts

cx incrementojidei vefira abunde grandefcemis fecundum nofinim canonem,. ExfiL-


ExERCTTATIO

l6S

II

DE LlTERARUM

Exfulent ergo a cujusvis Chriftiani ftudiis oluztiociWa. &extraorbitam Scripturarum evagata lcrutinia , tanqvam indult^e fidei menfuram cxcedentia. Ut enim incuncftis rebus modum obfervare tenemur,ita in proponendis lidei dogmatibus

& in dubiis Qyaelitis folvendis neceiTe

donorum menfuram modeftenoscontineamus,qvemadmodumifta OLIVA SACRiE P A C I S repurgata Hafnise Anno 1655 edita , hoc amio i<55 7 denuo recufa latiiis pandit. Hac p/agyto-^aTwv fpiritualium seqvali proporcft

ut intra pr^fcriptam regulam adignatamqve

,

&

nos intra circum revelati verbi cohibeamus , vaniqj infcientiamDeiprotervofaftuin(urgentia flib jugum obedientis Chrifti ac fidei mittamus neutiqv^m licet ambigere, qvin definente C3ec3e hujus mortalitatis caligine perfetione contenti

, fi

3ntelle<5lus noftri viy:ij.(x,^kjC^u}y.c(,^

:

cognirionis Chrifti luce perfufi ffiterniim illuftremur.

(flse

illucefcct,qvaabrogat»imperfed:iB;,

illi

Lux enim

puerili 1 Cor. 3, i, fuccedivas

&

partiali cognitioni confummatiflima 18,25,26, oenigmaticae inlocum difcurfus infantilis acqviiitu difficilis obfcurioris fuccedet fc ientiaplufqvamvirodigna,ficutomnibus, qviin A<5t.

&

fcientiafubftituetur,&

hac vita religiofis meditationibus vacare non definunt^certiflimepromittit oraculum Apoftohcum folatio plenifTimum , i Cor. 13,^.9, 10, 11,12 his verbis melle favo fvavioribus perfcriptum Exparte cogno'

&

:

fcimus, expaneprophetamtisi ubi atimn venentperfedum

,

ttinc

qvod ex parte

Cum infans ejfem, ut infanshqvehar, ut infansfapiehamj ut infansratiocinahar. Qvum autem fa^us fmvir iahrogavi ea qviC funt infantis. €fl ahrogahitur.

BAiTmu^

^

,

ficut pertexit Apoftolus

, ol^li

Jl ia-cTrl^a ov

ouviy^ctU,

ron 3

-gro'-

iTCiyvooS^iw.

Ut a in hujus felicitatis participationem poflimusadmitti, reqviritur ut primo in hac vita proevia qvadam ^aiT^^i nobis aditum qvendam ad di^lse felicitatis faftigium prseparemus. Qyod tum demum dabimus expeditum , ubi gloriam Domini aperta facie contemplati noftras men-

&

&

qvotidiano fed fucceffivo hujus gloriae intuitu conformemus confirmemusjnftitutionem PauU harum rerum experti fideliter feqvuti I Cor. 3, V. 18 his verbis perfcriptam 'H^t7? '-^'i^Tnx.izoi^Kv^u^co <:;^ca^mrci) TWJ S.^ccv rS Kug/'ss KoiTziTpg^^cM^co* tIuj oiVTlw trlysvot ui^uop<povfxi^ tes

:

Syrs ^Q^y,g

«V

So^ccvj y„«S(jiW^ Sttv

Kvgig 'nvSy.(£\@^,

Sex-


CoELESTiUM Et Angelicarum Vanitate.

1^9

Sextum Momentum. QVi

vifi

funt

STYLI

inter reliqvos Apoltolos, Ja-

Cephas & Joannes Gal. 2, p^ fuam qvisqve dodlrinse Lineam convenienter exprclFo Servatoris Chrifti mandato Matth. 28, ipextendere allaboravit, utcomplucobus

,

res Chrifto &:coelo animas iic lucraretur. 'Jacobus Major tiliiis Zebed<Ki , cognominatus Boanerges , five fllius tonitru Marc. 3, 1 7 , ÂŤut-VÂť;-; admirator metamorphofeos illuftriirimse iii monte Thabor Matth. 1 7, i, 2. feq. Judex fummse controverfias de circumcifione profelytorum gentihum Acl. I5,v. 19 Evangehi lakitiferum fonum inftar tonitru auribus recutitorum infonuit , potiflimum Hienifolymis , ubi majorem vits Cux partem egille fertur, prout con-

ventum fuerat inter columnas recens ftrudrae domus Dei Jacobum , Petrttm^Jobanuem, nec non Pimlum & Ravfiabam, qvibus illi manum com,

munionis porrexerant, ut hi gentes Evangelicas veritatis dulci fono per mulcerent,iftiver6fuojudoeos canonead viam veritatis coeleftis a deviis Tml^oTnx^^utntn reducerent Gal 2,9. Qvorum hce funt Lineoe feu foni Evangelici.

JACOBI LINEA EVANGELICA. Dlvifis Apoftohs ian(5li fcederis

poftChrifti in coelos afcenlionem Jacobus

cum

Paulo

memor

& Eavnaba initi luum funiculum admo-

vitextruendsedomuiDei , qvaPalasftinaejufqjcIarusocuIus ac decus Hierufilem laetabatur. Neutiqvam tamen huic glebas tam affixus federat qvin alio fe contulerit. In primis autem ad Hifpanos rec5la conceffiire fertur , atq,- ea dexteritate Evangelium fonuiile ut huic Do<5bori complures Hifpani fc ceu difcipuli , fuos mores & animos formandos ac recoqvendos tradiderint. Ceteriim, Difcipulis recens afcitis ibidem reli6liSjin Judaeam rediilTe memoratur. Cujus exitum martyrium coronavitannoChrifti 45,Claudii vero ^.Herodes enim Regnojudaico prffe,

,

fingAane fuo primus evangelica lineam coronaret &: Ecclelise ad palmam martyriiconftantia fua proeiret. De hujus obitu Eufebius Lib. 2,de Proep. Evang. cap. 9, ficfcribit De bocjacobo Clemens bjjloriam memoratu dignaminfep^ (5b.is

gratificari voIuitJud<^is,efrecitqj ut

lan(5i:3e

veritatis

:

Y

timo


EXERCITATIO

170

timo Hypotypofeun

,

II

LlTEHARUM

DE

(jvam ex pucedsmium relatione acceperat, ponit dicens

:

Is

fanl qvi eum ad tribunal duxerat , cim martyrium fuhtturum cerncret , ea re motus , fe Chrijiianum e(Je ultro cflfajfas. Du^ifunt igiturftmul utri^y lUe veTo in itinere petiit a Jacobo , ut fibi tgmfccretur. Hic cumparumper delibsrajfety

&

&

ofculatus efl eum. .At^ itafmul uterq^ decoUatus efi. pax tibijinqvit, porro ad Jacobi fratris Joannis Lineam progrediamur.

Nunc

JOANNIS LINEA EVANGELICA. &C Evangelifta inftar aqvils fubvecftus ad fublimia de divinitate Chrifti mylteria contemplanda,intimje ad finus ufq^ aamifTionis difcipulus Chrifti Joh. i3,25j8ciji8, a retibus vocabatur cum fratre Jacobj^nzc non Andrea Petro ad fakitarem animarumpifcaturam a Servatore Matth. 4, v. 19, 20. feq. Hujus Linea extendi ccepit apud Samaritas , ad qvorum fidem confirmandam cum Vetro ablegatur A(5tor. 8. v.i4,cujus primafeminafparfitPhilippus. Qy6praefenteper manuum impofitionem confertur Spiritus Sanilus , ibid. v. 1 7. Eufebius lib. ^.cap. I. au(5toreft hujus cceleftem Lineam in primis fru(Sbuo{am fuifte Afiae. Ac Ephefi qvidem ipfum aliqvandiu , ut fan(5him domus Dei archite<5him moratum efle multi affirmant in qva fententia etiam

JOannes Apoftolus

&

:

fuiffe

videtur Ircnxus

?

lib. 3.

contra Hserefes

c. i

dicens

:

Ephef Johan-

cumfuum Evangeliumfcriheret. Nec multopojl , inqvit idem Irenseus: Paulum cjvidem fundajfe Ecclefwn Ephefinam , fed Johannem ibiper-

imnfuijfe

,

snanfijfe ufqve

ad Trajani tempora.

PETRI LINEA EVANGELICA. POrro

,

poftqvam

mo Dodore

Petrus conftimtus ac renunciatus a Ccelefti ac

CHRISTOJESU

fum-

homnum Pifcator ]oh. <}, V. io,una qvidem pifcatura ferme ter mille hominum Jerufolymis cepic A(5tor. 2. \. 41. Sed alibi laxavit fua retia non uno momento fed paulatim nunc in hoc nunc illo loco evol vit non feciis ac ille , qvi vada boeft

,

,

lide pr^stentaturus

titudinem prius

perpendiculum nauticum ad explorandam maris alexplicat,qvam penitus demittit.Eqvidem poft-

e plicis

CJVam Chriftus afcendit ^h^i^MUiTrxvluv {-'^i^ci^

>if

ii^^uay.xK^d;,

cToV t

x<si^^^o-jaiv

t^

^^ccvm,

r dytm 6cc

\vcc TrKyj^uicy;

:

TK

TTccv^; ti

Petrus muneri

Apo-

ftolico


j

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE. ftolico pr2efe6his

nonuna

cathedia

mox

faftuose infolefcebat

,

I7I fedin

Pontum,inGalatiam,Bithyniam jPaphlagoniam , Cappadcciamjuflii ejus ,cujusjufl^anoncapeiVere autmors aut mcrtiproximumjudicatur, conceflitjhomines eo fucceflii capiens/it fagena regni coelorum lint concluficum ^terno animarum gaudio.Nec non inAntiochiafua retiafakiti hominum apprime commoda expandit Pifcator ille , qvem urbs urbium fuum facit. In Antiochia autem, ubi DifcipuU primimi Chriflianorum nomine falutari coeperunt A6lor. 11 v. 26 tamdiu manfit, donec ei placuit, a qvo ducebatur , alio ipdmi evocare. P/;?///'/'iLineaEvangelicautpaucis multa compIed:amur;,per AlTam {uperiorem circumducebatur, Jvdrex per Schytiam, Thomx per Parthos, PeriaSjMedos Sclndos, cujus memoria etiamnum apud Barbaros in Meliapora, qvae in regno Narfingenfi efl;, facrofancfla exiftit. Hujus cornQs Bariholomxus ckerioYQm India? partem Evangelica luce illuftravit. Matthms Evangdijia iCthiopcs , Jacobtis Alphms Teu Minor Hierufolymitanos , Shmn Canavxus Kgyyitios ,Jttdas ThaddiUts Mefopotamise , Arabiae Idumse^e, Matthias Africce, Cyrcnes, Lybiae Getuha^ inhabi,

&

&

tatores docuifle

memorantur.

Patdi Evangelica Echo non iTrm^pcov^ tantum fuit, fed//vg/:(T;wi/(^, !Etenim qvantum prius Ecclefioe nocuerat perfeqvendo , tantum cidem poflea profuit veritatis Evangelicie fono longe lateq-, &: audito Sc per-

cepto. Hujus Linea ab Hierufolymis trahi ccepta latillime poftea exten-

debatur perSyriamXiciliam, Cyprum, Pifidiam,Lycaoniam,Pamphyliam, Myciam,Macedoniam,GrÂŤciam,IIIyrium,tandemqj

Romam usq,.

Atqve hiprimi Sc praecipui fuerunt Chrifiianse lidei archited:i j Viri in lucem orbis terrarum & falutem gentium a Deo dati. Duces ad veritatem , duces ad pietatem , duces ad coeium j in qvo ut viverent pleriq ,

mortui funt Martyres.

Primi fuerunt religionis Confeflbres, qvi orbis errores domandos (lifceperunt non pcr argutias Sophonnn, myfleria oÂŁgyptiorum fapientiam Rrachwanum ,{upQri\kionQm Drtiidarum , carmina ,

Bardortim, vaticinia M.t^o) 7(;;z

,

Adrolo^imi Gywno-SophiJIarum, monita

&

Aegeriae, feceflum Lycurgi, fed teftimonio Jefu martyrii corona. Poftqvampopulus Chriftianus a duris perfeqvutionibus refpiraverat

&

tormenta adoIeverat,tranfved:a legitur Linea Evnna captivo Paulo lex libertatis pra^dicata. Mox ad Italos

atq^ per carceres gelicse lucis

&

y

2

Ra-


ExercitatioIIdeLiterarum

lyi

Ravenna Appollinarem , Aqvileia Hermagoram Mediolanum Barnabam, Fcefulas Romulum, Capua Prifcum , Neapolis Afprenatem divince domus archited:ones habuere. Eadem Lttiea paulatim exphcari coepta ,

crevit

eundo ad

varias nationes

,

utpote Gallos, Hijpams, Brttamws, Scotos,

HibernoSy Germanos, A^fatos, Loibaringos, Sabaudos^Helvetios, Htmgaros, Scla-

vones , Dalmatos , Bidgaros , Tranfylvanos PoJonos , Rtijfos, Tartaros DanoSy T^rvegos, Gothos,IJlandoSiGroenlandos,Stiecos, Lappones, Finnos,Frfftos,Saxo,

,

&

nes Vandalos , Bortifos , Livonos Litbuanos Confer Orationem alios. D.Johannk Slangendoypbii^SS).ThQo\o^\^ Dodoris qvondam ProfelToris in regia Hafnienfium Academia,de initiis do6trin| religionis pro|3 agatione incrementis in inclitis Danise reliqvorum feptentrionalium regnis Hafni^e habitam editam 1591. Huic junge Academiam Fihi Dei colledam per Johannem Schopfium , AbJESU batem Monaflerii Blattbeirn, Tubingaeanno 1593 editam,nec non Florum Chriftianum Petri a Streithagen Colonis Agrippinae 1640. TotlinearumunaSalutis genitrix,qvibus ducendis Grf/farellns anfam prasbuit. Sed non folus hujus opinionis faber eft. Rabbini Gaffarellum hujus Lineari atqve Literarise hujuscemodi levitatis aucupio longe anteverterunt. Haec enim extat Perufcia R. vAben Ezra in comma ,

,

&

&

&

&

&

CHRISTI

LINEA

qvintum hujus xix

CDipDn

Sdd

Pfalmi:

QDI nnSDH >iim

t<np^ onriDD

^:^

SdI SÂŤ n^ onp

)ph )p 1DD Dlp

nvm m^m

mDipa Sd3 wh^:imr\ Sd )ov^ r^o irTi ^pn) msD njm iv^d^^ an^'?^ nyuron pnn Kin hnn ''3 ni^Di "^bD ntsD nn^T i^D Sv3 noin^:^ am liDDn t<in ni!p:i)

'D

o

ip^^n

mm

rD]rh nv^) niDDnn Sd ^np^y rzints^^ir n^t^ nnvjp Q^D nur^vn mvi^inm pu Sdd "-^nji nih

D^nD2^m

nonDm

n^^^^m

Drm r^^vm nr^nptn T^^iDKim

D^^l/n n^^nn S^Sl Huic ji^n commentationi

fua interpretatio-

ne notis intercalaribus conlpicua fic oHm lucem conciliavit induftria Simeonis de Muis qvi fcriptis Anno Ch. 1645. Jiteris Sc amiconim J. Parifiis redeuntium adhortationibus nos ad mutuam Voluminis Hebrai ,

cidc-


COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE. ci

defenfionem contra Morhiwn vocavit. In

eorum.LiiJca eortim

ad

uti

Linca poji

I7}"

omnem terram exiit Llnea

lincam/cjlijj Scriptiira.Eorum,re/er)'i dehet

Scripturam eorum ubiqve locorum legendam,mf('//c(!7«omnem terrarum orbew,^th\ extremum "^Dn i.e.terr^ habitabilis eloqvia fua andire faciunt.Porrb narratio Sc linea/ftt Scriptura Librum cfficium Ihtc autemfum , qv^c dicit autbor Libri Creationis[vel Abraham Patriarcha,cui perperam hic liber tribuitur,vel qvivis alius] oJiniuinfcientiarum e(Jc fundamcmajfta videltcet tria recenfens j^r^'^. i. c. Libnjm "iSd i- e. ISljitncrationcm [intellige Scripturam, literarum numero perficiatur] 8c fic didam , qvod certo lincanam ^lViD i- £• Narrationcm. [Tria hxc videtur compledti vox ^'^ 'l^DDj i-c. tnarrant i c{\x Ccelis tribuitur. Itaqve videtur velle fignificare Aben Ezrab ^ C(£los,qvorum eft aliqva ?{jirratio, Sc Scripturaj Ec qvibus duobus Libcr efficitur Sc conftat omnium (cientiarum materiam fuppeditare, nec immerito dici Q"^") tiDD > qvippe qvod enarrent, enumercnt vel delcribant ,& qvafi Liber fint, in qvo Dei Opt. Max. gloria clare legatuntriaenim h^ec una vox dida fignificare atqve exprimere poteft]SoIi pofuit tabernaculum in ipfis. Ratto ctir Solis mentionem fecerit cfi , qvod i[fe mnitimcorporummaxitmis ftt ^ fuperioresqve omnes motus ab eo dependeant , ipfeqve generet tempus a^qvale , nodiem, diverfum diem , metalla, vegetantia , omnia deniqve viventia 25 a fole dependeant. Deinde contra Gajfarcllian obfervandum venit,qv6d nominet qvidem Gaffarcllus Rabbi Davidcm Kimchium: qviavero KimchianorumverboCceloSifenfiifij- cjiy

rofijj

qvid fignifcet omnes imeUigentia pmditosper

:

&

&

&

&

nimnecvolanecveftigiumin

curiofiflimo Gaffarelli fcrlpto reperltur,

qvoparietinae rulnofa; opinionls fufFuIcirlqveunt/uppreflk Kimcbi verbaindigitablmus, ut Ipfa ufurpatorem potius pro dant qvam defendant.

Verbarfrfte;»MjhujusRabbiniexipfius impreflbfic fonant:

n^V'

f^JDn^ ^th

"^m) '-h^h^^ DipDi hra^ rjv •^ji^

i:dd x^^^v^

Snjn

whriD

')ph Ip

m^h innnn

n',«Dn )r<iniy

Y

5

2V DT^ p1 DJ''jn Qip

"liSD Parifiis

rrt''^^

^^ vt^m ^v

nJm 'y\b'cn

zm^


EXERCITATIO

174

II

DE LlTERARUM

'nDVl

C^TI 'hv^ l'^'^^) tZTli^ Qv^verbaLatinitate ficdonaveris:Linea eoruniji.e. aedificium eorum. Qvoimdo dicitur:hinQa poft Li-

jl

neam.

Propterca qvod

ceretiOfificiitm

oi

bium

.tdijicio

exjlruendofervit extenta menforis \'mQa.jqvaft di-

& Stcllarum exiit in omnem terram,rf^/jj?c in extre-

nia orbis eioqvia eorum.Ecce autem opis corum verba eorundem/MÂťf,NrfW Soli inter tiiit

illa

podiit tabernaculum.

tahernaculum locum^^

Soli erexit

Porro narrationem Soli attrihuit

in Sphxrii.

,

qvbdfit

conjii-'

Luminare maxi-

qvam ex reliqvis Stellis, homines , reliqva animantia Sc vegetabilia. Ha<5lenus Kimc})i:B qvibus cuivis liqvido apparet;,qvi noncerebrum geftat in calcaneo, in eo loco Kimchii nusqvam apparere ullius vel minimi Jota veftigiujdeferviturum novi Alphabeti cceleftis ftru(5turae,qvod curiofius in ccrHs obfervavit Charaderu cceleftium celerior promus,qvani condus conftantior Gajfar. Edicat enimaliqvisjan R6tus chara<5ter cceleftis uUo apice conveniat cum adificiojqv6 vocabuI6 Kimchtus lo Q^p interpretatur. Et ne putes ipfum Literis caeleftibus ftrenuum fore patronum, acStunimfubjungit affirmatq^ Verba Coelorum ejfe opus 'eorum. Qyis autem unqva dixerit cceleftia Sidera mutuas operas traditura in Alphabeto confervando , qvod certum foret prognofticon futurorum contingentium infallibile fubfidium conjedtoribus Genethliacis, &: id genus hominibus , qvi Vatum confiliis fe aut intereffe aut praeefte putant. Profe(5t6 longe diverfam provinciam aftris commiflam efle a fummo antiqviftimus interpres Ay,f^t^yco teftatur voluntatis divinae primus emergatplus utilitatis ad bomines,

mum,qvod'j^ ex

co

g vi fovet luce

& calore

flio

&

&

Afo/c5Genef.

i,v.i4: ps ^'Ti^n'?

p^Dfn

ri?*??

Sint luminaria in extento Cceloy ut dijiingvant diem a node,

&

nmp &fwt

"^n^

tnfignet

&

dies annos. Qyae evidenti funt documento , eam ob &Jiata tempora caufam condita elTe Sidera partim ut certas dierum no6liumq^ magnitemporibus conformes exade definiant:, eatudines finguhs locis rundempartes variorum inftrumentorumbenefici6 variegatiminveftigandi anfam fiibminiftrent , partim ftatorum temporum , annorum feftorum periodos circuhs fuis exqvifite defcribant, partim ut figna fint agricohsadinternofcenda commoda fationis tempora,partimna,

&

&

vigatuns phari ad evitanda naufragia Sc

alia

marina vitae 8c fortunarum difcri-


& CoELESTiUM Et Angelicarum Vanitate.

lyj

difcnmina , partim deniqve cun(5i:is hominibus ^^a.vo7n\lTKig ad cognocelebrandam ejus fapientia.Confer cele(cendam Dei omnipotentiam

&

herrirni Viri

D,M .VilhelmiLan^i ^PrimipiD tn.Elcdo aJludiis,Mathem. Super.m

tAcademia Haimienft Prof.P. Dn.Collegx

& awici pluiimumhonorandi Exerci-

iationum MathematicarumprimamcomrcLGQnQzh\ia.coYum arachnaras telas.

Veriim enim ver6,cum hfterarum cceleftium au<5tor adhibeat varia fulfuam araneonim telam ftatuminare parat fedu!am dabimus operam, ut compendifaciamus longius iter, qvod,Deo duce comite confc<5turi ad metamfummocum defideriocontendimus. Eftoitaqve cra, qvibus Literariam

:

&

ct,

Septimum Momentum. TOtacoeleftiumStellaram inflarliterarumordinatarum moles facili taÂŁVu collabafcit , qvia audoritasj qvam divinis monumentisinxdificat, omnicontextus facri fundamento &: vero Hebr. didionum ufu vacat, humanaaudoritas,qvamcitat utplurimiimvacillat, deniqve rationis acumen plane heic hebefcit. Ut paucis periodis multa compk(5lamur, ad unum Momentitw trla a Gaffarello ftruda

nrdamus , nimirum i.facroeScriptua teftimonia, 2. fuffragia homimim&: 5. eorum ratiocinia. Teftimoniorum (acrorum abufus, qvi Gaffarelh y^ouf^^miim eft in dcpartim oflenfus eft ,partim oftendendus : fed ita ut ipfius auc5loris verba neutiqvam a nobis negleftui habita jure a qvoqvam cenferi

liciis,

qveant. Jacobus GafarcVin: czp.^XJll Curiofitez Inou^^es

No

2.p. 582. ed.PaduMefnil 1629: p. 282, n. 2. Rothamagi. Typ.Jean pag. 281: item ed. 1 6 5 7 fine Typographi loci nomine

riiienfis typ. Herv.

Bouley

1

6; i

p. 281, 282.

:

&

N. 2. fic fari incipit: Si

nom


3i

EXERCITATIO

Ij6 Si

par

mw!

ponvous tmiver qve le Ciel

lc S. EJprit

mer

,

il

cUm

L I VR E

imis le voyons dans

,

LlTERARUM

ces divines Efcritures ait ejle

mmm^

iiy a nnUe dotite qtiil nefailk concltirre que dans

y a des lettres iy chara^cres

celitire ,il

appcUe

L l VR E

DE

II

intelligibles le

a qiielques

Propbete Ifaye

desjoursauqiiel toutes cbofesfs repoferont , dit

,

,

Or qtulfott

iins,

lequelparlant du der-

complicahuntnr ficut liber

coeli

3 Caph en Hebreu que les Latins ont tottrne enfcut fignife dans Porigival qtda, De facon qtiefi ifaye dit qtie les Cicuxferompliez tl en donne a mefnietemps la raifon iparceqti^ils font unlivreÂť Que fi on dit que le ^ Caphpeut oii

le

,

,

,

fignifier aujfificut, on rejpond

ent ajfezquece

SICV T

confolati,

comme deshommes non , mais

me

en efi

ce

il

,

que

les

mcthatin n^ejipas

mus avons

marque de ftmilitude , fadifumtts revenamde capimiti^

efte {chante le peuple

confolez ^efi cea dire quils ne lefujfent pas veritahlementX.

COMME ftcut efl la mis comme

mot de

dupaffage transivimusftcutper ignem

doncqttescompHcabunturCceiiqvia puis qtie ie

moins verfez aus Efcritures SaindesJ^au-

tousjotirs

3 Caph fignifie

, {j^

LIBEK funt:

s'il

t^y

ejloit

pas , Lemef-

dhin bon nombre d'autres

Qttefion iftfifieencoreque

quelqtie fois ficut dans i'original

Hebreu ^on riaura

pas pius de raifen de finterpetrer en quia que enficut , 6^ p^y confequent iifera veritabie que ies Cietix neferont pns un iivre , mais comme un livre, A cela onpeut rejpondre que rEfcriturefain^e definitparfatd:ement cette controverjcypuis d^autres endroits

parlant du

,

ctei eiiefait

mention de lignes

,

(^ de

font mots qui conviennent ejfemiellement a un iivre , fans qtielie mette

COMME ficut ce pajfage

Qvam Coelum

:

advance

marque :

ie

Sl

CU T iiber

monumentis a

procul omni dabio concludere

,

qui

mot de

infaHihie qtie ces mots nefont pas de fimiiitude

Compiicabuntur

dans

cceli.

Gaffarelli Differtationem Latinitate fic donaveris.

in divinis

quen

iettres

Spiritu fan6to L?ter

lit

licet in illo Libi o literas

Qyod

j(i

nuncupatiim,

& chara6teres

Ceterum appellatum fuiiTe Liqvi de extremo die^ qvo omnia qvie-

tbre, qvi a nonnullis intelligi poffunt.

brum videmus in Propheta Efaia

,

fcent, loqvutus fic ait c. 34, v.4: Compiicahv.nttiYficv.t

LIBER

cceii.

ubi

Caph Hebrseum q vod Latini S I C U T reddiderunt^fignificat in originali QVIA. &c. Qvi in facris Literis verfati fimtjbene norunt illud vocabuium non femper fimilitudinibus adhiberi Fadifumusficut confoiati. Hocne eft illos vere non fuiffe confolatos ? Minime. lilud autem vocabulum Commc Sicut eft , ac fi non adfuiffet adhibuit. Idem di<5him eflo :

,

deillis: Tranfiviwmficiitperignem

j^dQ^pluxihus

aliis,

Qvare complicabun-


:

:

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE.

IJJ qvod qvamvis D Caph interdum^cH^ figniticet convenienter originali textui Hebraeo,non ma-

cabuntiir coeli? qvia Lihcr funt. Sin iterum inftes:

T &

Q^ A

I confeqvam S I C U , Lthnim , fed inftar Lthyu Huic re:j)onderi poteft (acram Scripturam perfede decidere hanc controverliam qviaalibi de coelo loqvens Lmcamm Ltterarnm meminit , qvae verba proprie Lthro conveniunt non cbnliderata di(ftione S I C U T, qvod certo indicio eft ha'cverba inleqvente hac parabola non efle /»-

jor fuppetat caula interprctandi

qventer verum

erit Coelos

non

elVe

,

&

-j

,

Jtar fimtlituduinm

OK3y -Sdi LXXII

;

Complicahiivtnrficut Lthcr Ccelt.

qvidem verba

Principio

fonte hauriemus c. 54, V.4 defcripta

rzrui-n "iseo i^j:i a-^^^-rn

Interprctes ita

cocli ficut lihcr

,

de vitc lyficut decidit dc

K*J

:

Vatahlus ita reddidit humur^j,

£///<c c

:

iKiy/.^ri^

Uqvefcet

a^^vK

,

>ov "Ss

wV ^iQkIov

, >t,

ipDJi

ttkv^ tk

qvotj^ twiverfus cxercitus coeli

,

«tV^

complica-

& umverfus exeicuus eorum dccidctficiu decidit folium fica.

Vidimus abufum hujus conjun<3:i Syncategorematis cui propalando ac defendendo Gaftarellianus literarum coeleftium ftylus jufto curiolius indullit nunc mifsis farcafticis obelis verum ufum hujus dito particu\x e gazophylacio divinarum literarum inveftigare provirili annitemur. Interea haut abs re erit ^iic Moiitavt in hunc locum commentationem&; iingularem meditationem ad partes vocare&Lediorisjudicio fubjicere. Ita autem ^4iias Stcllis fatuni afcnhchant (gentiles) , cujus vis ,

:

:

nec vttan , nec impedtri nec mutari ccclo

ullo

patlo pojfef.

^tqifati comitemfortunam

etiam ajiris^ imukre^cujus vanx&infamctitis do^rinxplenxfuntferegen-

tium omnium chart^i

Cj^^c.

Hanc

verb pcrfvafwnem ac dtfcipUnam cxttu mani'

argtitum in Vatesprxdicit: intcritu nimirum ac (irage ac cxde nationtm omnium promifciia,cujuslpeCfacuJim doccat ntbtlajlra cjjicere,nihdpofeynibil vale-

fejio

rjjautprodeffe citra Dcivolitmatem

& conftUim-j&pcrinde

figurasiis omnihtis qvihus divina iimmnct ira

ratum

litcris,

,

ejfe inuttles coelipixlas

atg^ lihcrfve voltmjcn denfis

cxa-

involutiim tamen ac complicatiimy qvthus nuilus lcgentihus hoc pado

tfepofctufus.

Nunc

feqvitur ejusdem conjundas

vocul» variaindoles

his

feqven-

tibus linearum cancellis inclufa

Z

Hebra^o-


.

EXERCITATIO

178

rSimplicem, ut Genef^, v.

II

DE LlTER.ARUM

5. Eritis

'^rl /t^3 Jkut Dii.

Sic P/r/. r, j,

Tf^^fuut lignnmjd^, Dan, i z, v. 5 Dodifiilgebunt ficutJp!endor(y^]^^ cceVij

non aliter ac Grxcorum w; ufurpatur Eph. 5,^.22. Vxores

fubditx fintfuis

,fcutdomino.

miiritis u; ru) -Avpjia)

^iEqvales,qva3 itafecum conferunturjUt

fibi

fed iEqviparenturj e.g. Gen.i 8,1 53 Abfa

non pr^eferantur,

ttt

(y 0'13 p"^1^2)

ftcjujlusftcutimpius. ''BiQccioliysv

(L»

,

ad fententiam confirmandam adhibitum

Hebrseis dicitur n^n^Qi^n D. Tale '3

2,v.i8, iijijs n2(;v

i'?

3

illud

Sam.9,v.i ^.Sic Joh.

1, V. 14. £^«<raa£5M 'iwj^o^coi/ ccur^, ^c^cov w;

Ad qvse Theophyla6tus:

^/iff.

rt

u

ofjiotooircoo^

is^v d>~Aix

Gen.

" n'^yK. f^cw7« ?t adjuto-

Yium.^qvod reverafn coram co.i

S_

eil:

piQouoa^u);

ti

tJ wV

,

y.o\'o-

cvraZ'^ ^-^

(x,vay.<pKTQy,r^ ^io-

Simile reperitur Phil.2,8, Formainventus

e/!Ty.i.

(wV «v9^w7r@-)ficuthomo h.Q.rcvcra /jo^^^o^fecundii

a

Oecumenium , velut folet cullo

p

H$v

;

fecundum cibum fuum.

Sic

Qyanti

ufurpa-

cr

a

deter-

rt 1-1

rt

CU,

S o

U

tum

<

*i

minan-

iecu-

dum re-

dum

rum

.

tatem

tur ad

i->

o

qvaft dejperatos

Collegerunt manna iJjD

>

i-H

,

ciim vere defperatifint.

n^O<Tj\0£/^~

ri

3

Sic Cicero in Lu-

'Menfuram^ut Exod. 1 5,2 1

rt

.

s

hosno.

qvi omnia incerta dicunt

C

1

n

Illos

aliqvos relinqvamus, h.e.

o

s

:

Sicjudoei: 1j;r!

n^^D

r^^^p Menfura fecundummenfiiram. Tempuse.g. Gen.ip^v.i^^ Etfacftum

vel

eft

(D«"2>l'nD)

cum educerent eos. Alias fpecies,de qvibus paffim. Qvalitatem: ut i Sam.i nus

qViifivit fibi

^, v.14, Domivirum Hla^D /^(«K-

dum corfuum. E/xaj?i3caf,V.pag. .

feqv.

Sic Pfal.51, i. Miferere mei Domine ry^Dtiy) fecundnm miferi^ cordta

,

ut foles miferere refipifcetiu.


5

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE. E>x«fi}cwf

pus

;,

fj7J<

,

I^p

ciim fervit conjcdlurae exprimendK yel circa numerosj tem-

vel circa

mcnruram

LD'y3'lXp

primendam

toVc/,-

,

Sc dicitur "liy^l^Tf

Jofva. 4, verf.

1

Grseci utuntur ad hanc ex-

(jvafi tjviidragies wille.

Conf. Matth. 14,^.2 1

D

Apud Latinos ei refpondent

.

panicu\xqVi!fi,qvodam}nodo,fcrme,fcie. Terent.FIeaut. Merccdem qvafi talcntx ad qvmdccim cccgt. Porro de tempore Ruth.i, v.4: Et manfcrunt ihi

De menfura Ruth.2 ,v. 1 7, & fuit

^''Jiy It/y3 ferme decem annos,

D*SVw'

rni5>^3 moditishovdcorumprteterpropter.

Ciimgcrmanumeximii hujusAdverbii ufum fentet, Scfuapte fponte concidat vocabuli

praefens tabula reprse-

abufusqvo curiofum (uum

oblec^lavit Gajfarclltis tq^a nunc ad expendendu vaticinium Efaiaeprogredimur, ubi e Fontibus Hebrseorum &: LXXII Interpretum rivis in alveum chararterum , qvod alba Melonis pagina iignat , iimilejeremi^ did:u priiis deduxerimusjatq j publicis ocuHs fubjecerimus,

ingenium

:

Jeremiae 38 v.

2.

Vcrfio LXXII his verbis conccpta eft Ax^i (nxju-cco ^de-rluj /3<^A(V, tvjn^ Trch^'; Kcy>ig ^g iKd,Ky,ffK (VatabKis vohimcn libri) Jt, ;^_x4^ov :

W

Tolle tibi Vblttmen Lihri adverfiis Jfrael

ad

te^

,

cw

6^ defcrthe ni eo ownia verha qvA hqvutiisftim

^Jchudab ,^advcrftim

omncsgent.es

,

tihi

a die qva lcqvutusfam

a dichttsjofx tfqve ad dtem hanc.

Initio

q videm

inftituenda fuiflet

c-u5<.^«nc

utriusq^ Vaticinii partim ab

Efaia partim a ] eremia profe<5Vi, in primis autem ufus convokiti

volumifubjungenda eOet amborum facra dvaK^Kns Scripturae conformis, &: huic noftro inftiaito conveniens, Qyia vero pauxillum temporis , cujus anguftia ardtamur huic confiderarioni vixfufFeAurum proevidemus^malumus heic vocare ad partes ipfius {iibfidium,qvem oUmFranckera: Friliorum Mufae noftrse RabbiniZ a cx nis eflet

evolvendus^

hmc

avy/.^.^Ti

mox

,


& EXERCITATIO

l8o

tae Sc Chaldaic^

DE

II

LlTERARUM

ducem & adjutorem nadtae funt, & refponfum ovofxxru-

ab ipfo mutuum accipere, qvam hanc a-zi-^iv defertam pati. Stxtmis Amama iseft^ qvi iJhroi. Ann-baihariBihlici pag. 771 {uper Pfalmi 40, V. 8 fic (cribit; [In capite libri fcriptum eft de me] ita Vulgatus. «Ter

ixx.

cv >c£(^«Ai<r<

(hi.^Ki>i yi:^ot,7r'^ -st^/J iy.'.

itt

lii

cundem modum invenieslocum

Hebrm i o,v. 7,- Textus Ebmis hahet '^^O H 7 JQ3

hunc citatum in Efiftola ad

Vohimine Libri , hoc eft , in Libro. Locutio cm f^^fky.K^i utpetrafilick 0'Ji-

lex petm. Vide

Gramm.

efi Liber

ri^^JO

3

noflram lib.z. cap. 1. Ita 6" GenebrardM in comment,

fed convolutus. Solebant enimprifcilibros fuos in cylindri

formam convolvere^ ut etiammm Judxi exemplar illud Legii qvod in pergamem ,

cxaratum in Synagogh ajfervant , convolvunt. Hinc natA illii locutiones, olvuTriv^otA Sc TTTv^oi^ T5 /3(€ai'ovLuc.4,v.i7&2o. HincLatinorumVohunenj& evolvere Libros.

pl^JD

ftmplicijfvna interpretatio

mento

y,%z(pxKiSi)

Symm.

^''.go

olvT^hi^i-l,

vohimen

a

^7-3

Hiic efl

volvere.

&c. Et poftea Pro eo {loqvitur de Grdco interpretaroAq. etAy^ixocU dixerunt. "e<A)j,w<j4 involucrum :

&

lumen. Hucrejpextt Suidas ^qvandoinqvit

idemergoqvodEbrMm

^oinv.

,

p^^J^lD.

,y.i(poihU

cTn^ iwig

fi>iQ?\.l>i

eiAyifxot

VoXKi(poiKlgphisnegociiinterpreti'

(fubjungit hsec verba Amama fentcntiarum de iUa vocula divortiis p. 775) idem qvod ri^'^i^ Volumen,

husfacefjit, Ki(poi\k in lingva HeUeniflica

Fidemfacient Jmc exempla Ezr(c6.z.

h^iB-y, y.i(poihk ^lot.

)t,

&inventumfuit volumenunum.JczQch.^^.i.tji

cA

TZiVTluj, ubi

Ebraice rurfus r"\P^D

tfumfignijicarepotefi.

'n-^X^

'

^*^^''^

;

Chald.

fjc&v.z. Hic re^e nec caput

Jefai.%yi,vocemfynonymam 1^7 Jj lxx

Jj(p3f'^WjWi;4

,

ri/JD

«V9-^w;ri? Koirz-(poi.yi tIuj Ki^^ocxi-

alius Ki^pocxi^oi mterpreiatus efl.

nec ini-

roixov ^alius

Ktcp^AJf ergo vohi'

Haec Amama. Sunt enim qvi >c£cp«A); defe' ^unty qvafi dtcas oprn capitatum. Talis hber Graecis vocatur ikiaQi^-^g K'^;"" ju>j , tortilis formam voluminis habens. Confer Myrothecium Fortunati Scacchi cap. 38, pag. 367, 368. Ha6lenus ovoy.o(}ooSys feqvitur 'n^ocy-

men ,

undecun/j^ ita appeUatumftt.

&

,

fxoiluSrig

confideratio.

Secundo

,

mas clades

rem ipfam qvod

fpe<5tat

:

prosdicit Efaias Idumseis

& inevitabiles calamitates ob commifla peccata.

feveritatem divini judicii poftit exaggerare voAeS-^/«v totius

mundi , ut

,

fermonem

maxi-

Ut autem

defle6tit ad Tm-

ejus cogitatione territihominesdefiftantab

idolo-


CoELESTiUM Et Angelicarum Vanitate. idololatria

&

ofFeiiiione divini numinis.

i8i

ExemplumaliorumProphe-

tarum feqvitur, qvi lecuritatem peccandi amolituri magnitudinemqj imminentium poenarum ingentia mala exaggeraturi vindidi^e divinae in {libfidium vocare alTolent ea, qv3e tinem ruituri nvandi proxime prje-

&

cedunt.

Talem methodum obfervatam V. 19: Eccc dics Domifjmi crudclis

cmittenthimen,ohtcncbratus

cfl- fol

efTe alibi teftatur iplius vaticinii c.

i:^

wdignatwnts flcnm

in ortu

,

lo

qvoniam jlelUmn

^o^luna vouJJ^lendcbit

in

luminefuo.

Alia hujus rei exempla legere licetjer. i^^pjoel. 2,10,30,^^^.3,2.

cumprimis teftimonium extat Apoc. 6, v. 14. 'O ^^oivoc oi^x'^^~ iAi&scu^cv y dvlum fcccjjit ftcnt libcllnsconvolutus. Qyinimo ipfum Prophetarum omnium caput'&: Dominus Chriftus ab hocftylo portenta coufummationis feciili prcnonabhorruit Mat.24,ubi ligna

Illuftre

S-yi co; (ii^Aicv

&

cum

prodigiisconiunxitjqvaejerufol^ma: totalem everfionem prscefllira ante tot annorum periodum intallibili prophctandi qono praevid^rat, Confer 2 Pet. 3, v. 7, qvod paginaSy a nobis fupra iiuncia

iis

allegatur.

Tcf7i^,Vim &confecutionem nrc,umQim GafareUtani Iibraairi,deprchcndimus confundi hic tzxu^ct))^^ cum iniyili^ Neq,- enim inttar Voluminis eft cut

ipfum Volumen. Propheta autem vaticinatur

Q"'^D*u

H ccxhsfi-

iri, 2. Sirnilitudo non fita eft in libro qva fcriptilis ^mmiano Marccllmo loqvamur led in libro qvatenus eft

volumcn involutum

exiftit

ut cum

,

,

&

revolvi comparatus. Etenim veluti qvatenus volvi convolutus Liber nemini fructuofae lectionis ufumpraeftat: ficccelum adinftar voluminis cIaufumdivinaA'indi(fla virtutes fuas fublunaribus (inter qvaeeminet aWo;:^>; r xj(r//ATwvJacob. i, v. 18) fubminiftrare recufabit e diverfo coelum qvamdiu eft V'p"in retinens primigenii exanimantibus vires ingenerat. tenti naturam , viviticas hominibus Necillud inobfervatum nobis erit: Di(fli Idum.-ei exercitui coelorum cultum indebitum deferendo peccarunt atq^ benignilhmi numinis oculos a fe averterunt. Ideo per coelorum &: aftrorum negata officia puVolumcn, hoc

eft,

:

&

niri

afcita inftrumenta peccandi. Qyemtritum, itaveritate comrauniaim compcri-

debuerunt, qvas prius fuerant

admodum veteri fermone mus Hexametrum

Z

2

P^J-


EXERCTTATIO

l8i *

II

DE LlTERARUM

Per{jvodqvispeccat,peridempfinitur&i{>fe*

Qvarto, qvia confertur Coeliim ciim folio deciduo ingruentls hyemisj

feqveretur juxtaG^(f^rc/i/argumenrandi rationem coeJum forefolium, qvod valde av:7n)v. Textus enim hic prodit fimilitudinem , non identiveluti Phiiorophis ioqvi placet. Extat in textu

tatem

,

^SJD

rwV

^^"^ decidere folet foliumRcus. Innuitur

,

^m^ ^3"^

enim hac fimilitu-

dine coelorun inutiUtas qvse priiis noemate voluminis convoluti indi;,

gitabatur.

Porro ut cudat nobis GaffareSm Alphabethmn coelefie, obtort^ coll6 cun6ta in {lii obfeqvium trahit , qvse librariam rem attlngunt. Ex ufu libri ejiisqjmodo fophifticari coepit^ jam ad ejusdem materiam/jf//e;Âťre(5la defcendit his ufus verbisp. 587 edit. Parif. i6ig. T^us poiivons hardlmcntfuyvre

la lettre

,

6-

d^ire

literalement

tendant des EfioiUes qui font rengees

aii clel

,

C3 ip Kavam , linea eortim en-

cotmne des lettres dans un

litire

ou

fur unparchemin , a raifon dequoy l'Efcriture dit que Dieu efiend les Cieux com~ n?e une peau y appcUant cefie extcnfon y^p"! Rachia ,d'oulesGrecs auroient paraduenture

tire leur focyJg quifignifie

unepeau ou un

teralitcr dicere

gentes

pellis

Ccelos extendere

Pergamena

â&#x20AC;˘

qva ratione Scriptura dicitDeum in

hanc extenfonem. vocans Rachia

,

Gritcifmtm foiK(^ extraxerunt pellis esl

dUine

&

:

ut deliterisin lihro vel

,

modum

cuir, efiant le propre

Qyse fic verteris Secure literamfeqvipojfumus , liC^lp Kavam , hinea eorum , defieliii in ccelo ordtnatk intelli^

peau d^efire efiendue.

,

,

unde fortaffis

cutem vel coriumfignificantem , qvodproprium

extendi.

Haec itidem

G.^r/^rfre///

literarum coeleftium

DlfTertatio laborat

amor

parit.

^'djiify.tve^>x

Qyinam autem

fit

,

qvam

coecus

fenfus hujus lcci^

ejusdem religionis fccienus Gmc&r^r^.-w panditComment.inPlal. 103:

^

Extendens ccelamficut pellem'] Cortiitamproprie velmn^ Calos /?c tu cortinam rotundumfinum, abs^^ ruga ^fumma ^qvalitate , ampU (y late extendit, Pellis

in

^ cortina nonfolum inplanum finum extenditur.

T^lam 6" uter , ftcut veAugufiinm de Genefi ad literam, c. 9. Ahqvi , ficut cortinam , intra qvam occultatus habitet fedeat. Vel eftMetonymia^pellisprotototentorio: qvi extendifti ccelum qvafi tabernacuium tentorium militare. Kimchi mavult coelum hic fignificare aerem extenfum, five expanfiim inter cceenim

fica , pellis efl.

Vndc alibi ccelnm dicit ejje velnt camerafuff^enfm.

&

&

lum&terram.

Nobis


CoELESTiUM Et Angelicarum Vanitate.

xSj

Nobis vero placet explicatio Elaia? Prophetas defcripta cnp.^OjV. 22.

p^O

r^nt^'? Sri^r) CnriQ""! D^DI^*

r^izijn Extendensvclutcor-

&

tinam coelos , expandit eos iicut tentorium ad habitandum. In Groeco wV xa,u«^v, inLatino velut nihilum , inChald. "lyO cizer,

vehitminutumextenditccelos, 6:extendit eosficut tabcrn.icukim ad inhabitandum hoc eft , ut ipfe fub iis habitet ac fedeat nimirum fuper gyrum, feucircuhim tcrr:e,uthabct initium verfus 5 feqventis. AlioqvinDeus ,qvi nullo continetur loco , fedomniacontinet atq-,idcirco OipD ab Hebra;is appellatur , non infra ccehun modo , fed in ipfo ,

,

,

&

coelo ,

imo

fortalfe &; fupra Sc cxtra

Confer Simeonem de Muk Vltimo id

coelum , ubi nullus locus

eft

,

exiftir.

in Pfalmos Davidis.

unum agit G.ijfanllus utMofaicum ,

rnim^sT' in Literas

ts

Sed auttorem fua lingva vcrnacula utcntem nudiamus pag. 583 editionis Parif 1629. Ov que 1'fcriturefahidcpjrlaiit du 'icl,mmme exprefcmcm le nom de LET TR E , on lc pent voir au prcmier vcrfct de la BibledanihriginalHehrcu^qviefl 'n'?^^ >An2 n*i:;i<Sn Be-

fuas torqveat.

rechit

hara Elobim

ET

hafchamain

,

aot quiftgmtie

h dire, au commencement Dieu crea

ccfi

laLETT REjOU Characlere du Cicl

:

Atnf

leporte le mot

Qyorum verborum Scriptura de Coclo diccns

,

,

ii

placet

,

fit

h^ec interpretatio

Q^n?^

id eSl

,

:

Qvod autcynfacra

cxprcjfam mentioncm faciat Ltterarumy id in primo

Bibliorttmverfu inortginali Hcbrxovidenpotefl •jnimirtim

i<^^

r^^ E T ou nii^

LETT RE.

inprincipio creavit

enim comprehcndit vocula t<i^

^T

,

Deus

aut

Utevits vel

^»ilJ^ aot

j

f*V)2 n^C/fc^^lD

cbara^eres

qva

cceli

:

Ua,

LITERAS

fignificat»

Similia verba lege pag. Pere

efl

dautant

pltts

fOriginal Hebreu dit

590 ejusdem

Edit.

La

comltifton de cc

f^avam

puifjant qtie la oh noflreTradu^''on porte ^ftntin ftgnay

nn^^/ Vni

vchaiou

lcotot, c'cfl

adire de mot a mot: 6*

ftnt in litteras.

Qyae fic fonant Latine:Eo majon^nervofior iflitis Patris excellentis(laudat Origenem, qvi citat lihrum tjfcriptum Narratio MoiTs in qvofer-

autemhic

,

turPatriarchaJacobiis defejihii benedidttrodixilfe\ Legi intabuHsCocliqvX' cun.^i


EXERCITATIO

184

cun^, contingcm vobis

&

filiis

II

DE

Translatio,fim infigna^Hibrxaorignulis eft dtccre verbtim de verbo

:

LlTERARUM

vejlris) covclufio ibi efl dicit

,

qvajntjvb teiiditmjlra

nni^7 Vm

Qyam hic totoccslocceleftis Elementarius GafarcHus ro fenfu

&

unqvam

res tuit

fignificatione vocabuli f^iini^^j

num amore

effafcinata

credendi

i

ve-

qvibus"

& novarum Qvaeftio-

interpretamentis hoc admittere

ficftis

illc

receflerit a

optime nonuit

cumiis ingeniis , qvce vanarum

rentur, ut invariatus

Vebaiuleototiid

c^ jintin litcras.

non ve-

& vivendi canontandemaudiatre-

gula Lesbia ad qvam vidclicct qv^e vis abfurdorum dogmatum ftrutlur^e examinatae re(5titudinis fpeciem fub hoc falfo titulo Iplendide menti,

&

qveunt. Ac ut primo cuivis appareat, qvam inepta fit qvam aliena ab ipfa Scriptura vocuIje th r"il>5 figniticatio , qvoe GafFarello arrifit, benevoli Le6toris exqvifito judicio 85 oracula fubjecimus , in qvibus varius ejusdem. ufus toties praecise eft obvius , ad oculum demona^^^cv efle tale fignificvmim , qvale tw ry\^ afcribi ftrantes aTSOTv haut debita circumlpecftione exiftimavit ^ interea Lediorem fignificationis T? rn^^ cognofcendoe avidum ad ea remittentes , qvae Primo Secundo Momento a nobis ea de re funt obfervata. 'I. Mvy,y.ovdyl4-/sv, cixm eo aliqvid denotatur , cujus beneficio res vel a(5lio qvaedam nobis in memoriampoteftrevocai-i. Hoc fenfu cii o occurritExodÂťi5,v.9,i5.cap.3i,v.i 5,17. Num. 16,^.38. Deut. <?, v.8.Jofvae4V.5. i Sam. 2, v. 34. Pfal.54,v.4,9, Efai. 19,^.19. Ezech.i4,v.8.cap.2o,v.i2,2o. II. @owy,dii\cv ciim eo miracuIaDel &c inufitata beneficia vel, o c plagje ingentes fignificantur. Sic Exod. 5, v. 1 2^ 4, v. 8, 9, 1 7, rt

ri

&

&

>

,

O

28, 50jcap. 7,v. 35C. 8,v. 23^c. io,v. I, 2- c. i2,v. i3j c. 15, Num.i4,v. iijc. i7,v.io^Deut. i7)V.io^c.i3,v.i,2.

2*^

V. i5,

J3 c.

25, 8jC. 29, ^^Jofv. 24,v. i7.Jud.5,v. 17. 2Reg. 20,^.8,9. 10. P(al55,v. 9; 78,^.433 105, v. 27- 135,^.93

Nehem. 9,v. *i

H

E{a.7,v.ii538jV.7,22.Jerem.52,v.2o,2i.Dan.3,v.53iC.5,v.27. III. n^o<:pjjZi;i!;v,qvando eft rerum futurarum indicium. Sic Gen.i, V.T4;, i

Sam.2,v.343

1

Reg. 19, v.293job.2i, v.^^^Efa.^o^v.gj

cap.57,30icap.44, 25jer.io,v.2iC.44, 293Ezech.4,3jDan.3, i:

I

V. AiXKefAyJv , ubi certse alicujus rei vel perfonse, qv:e ab alia di-

gno-


:

.

COELESTIUM Et AnGELICAWTJM VaNITATE. gnofci debet notaeft. Sic Gen. 4. v. I

1 5

Num.

^

igf

2, 2 -Jorv. 2, 12.'

Efa. 65, v. 15). Rcfpondet hiiic in -j, 9 i 14, V. 2 Thefl. 3,v. 17. Mvf75c:i' eft renim parabolica fTgnificatio. Ut c. g. Ef.S, v.

Sam.iOjV.

N. Tj

(j-jjjMfToi'

V.

VI. Pro fimulacris &: idolis. VII.

AijcS^j^Jte-njtoV

1 8.

Sic Pfalm. 74, v. 4.

five Foederalej Sic Jofv. 2, v. 12, Pfal. 8<5, v. 17.

Er.55>v.i3. .

.

NB. Cognatum huic vocabulum r^rrT^^H

tcr reperinir in au-

thentica Scriptura, Sc ubiqj denotat Futura, V. 2 3

I,

cap. 44, V. 7

Horumomnium ri

potell,

qvo

qvam Gaffarellus

i

Confer

Efa.

47,

cap. 45, v. 1 1

(acra^Scripturrecanonicselocorum nullum reperi-

manifcfte vocuIjc r")*>^

hgniticatio

privat6 aufu eidem vcndicavit

,

demonftretur,

ut fuam opinionem

palliaret.

tis

Qyocirca conftanter negamus ro rVfyK in Hiftori^e Mofaicae capiprimi commate i^denotare proprie CbaraCleres ita incoelo mini-

fleriQ^7;^c/ojH;«difpofTtos,utLfc7/oKc;»

turorum eventuum

eorum

curiofos Aftrologos fu-

plaufibili fcientiie inhiantes

edoceant inveftigatu

impofUbilia Progmjlica,

PRIMO enim feri6interdi<5tafunt in facrorum monumentorum VoluminibusomniavanajprKdiclionis genera, qvae vJ^fpcppovoitTTO ingenia de S<f //.t!M;M in cceIoaf^erifl:ica& Angelica difpoflitione fibi fTngere prsefumunt. Audiamus modo divinarum Lcgum primum Scriptorem Mofcn ex Deut. 18, v. 10 fiia lingva ita loqventem: rO btyS^" J^'? :pt}bpi rn:t3i

Kon

t:iy:2

apDp CDp

'^ifi^

rai

'"i:^

^pnvD

fitintcrvoSiCjvifilKWjfuumfiliamveperignemtraduxeritjnc^^ divinans ^*-

vinattoncs prxjligiator neqve augHr,neijj walefcus.

InqvoAIoj/sinterdidovox [^iyD tni

fTgnificat ntihcm ohiendere,p-/cJ}igiii

ad ofufcanduw bowinum oculos.aut vaticiniis vanrs

<5tus,qv3e

injlabiles

& veri

ignaros

LXXII Prcfuyteri cxponunt xAv(^ci'/(*«v,flud:uare qvi fluinconftantia eoium hominum propriaeft, qvi talibus divina-

homincsluderc,

:

tionibus fuaftudia haut dubitnnt mancipare.

Rahbi Ben-Majemon Lib. de Idololatria capite 6 his verbis exponit

A

a

D\%nJ


EXERCITATIO II DE^LlTERARUM on 3113 ^>hi^ dv mijj^s^w^n m^v dw

l85

••V-i ^:h^ Qyorutn verborum

D^^^nj haec eft fententia: Conjlitucmes temporai qvidtcnnt

bomm

per A(lrologmm diem qvendam

Verfio exponit hunc fere fecuta

qvam abominetur Deus ras, indicio

*y

gentium enim

,

qvendam malum.

Danicanoftra

dteYum eledo-es. Praeterea,

A(hologorum inftituta eorumq^ vanas conjecStu-

haudoblcuro

eft

Nolite dtfceregentium mores

fign^

cjje

'^xVy\'cd{iX<il

illudjeremice cap. io,v. 2 interdiAum

,&

:

ne patiamintvobis terrorum incutere coehrum

cfl ea timerci v. j,

nam gentium

mos

efl vanttas ipfa.

Ecce judicia,qvoe nitebantur aftronim afpe6lu, atheifmi fcedo criminenotancur, atqj timori gentih afcribuntur. Confer ea qvae contra Afirologtam judiciariam dudum Spiritus Sandi feqvutus edixit Efaias cap. 8, V. 19. His adde CaJpariErafmi Brochmanni cap. 2 Qv«ftionem III. Art. de Creationc nec non Alexandri de ^ngelis Libros V in Aftrologos judiciarios Lugduni 1615 in kicem editos. Had-enus ad hbellam veritatis coeleftis expenla funt Teftimonia Scripturae facrae nova ^^g^Ai; detorta a Gaffarello in feqviorem &: a fui indole fede propria alieniorem fenfiim nunc calamum promovebimus ad Tejlimonia humana fub incudem vocanda qvibus arachnaeam fuamX-,iteraturam corroborare nititur Olympiciis Alphabetarius. SECUNDO: Tejhmonia humana qvod lped:at: R^tii Aben Efdrit a.u6toritati opponimus Kimchii Sc Rabbi Salomonis Jarchi contraria fuffragia. jR. Kimchmm audivimus nunc R. Salomonem audituri , qvi fic commenta,

&

:

:

my nnOTn^^

turinPfaim.19: t'iTJ3

•^nD mnn'?

nmi^^Dn

hv D^DnnDi

Dn^

:D^rhi<

om.^

ah

n-157'7

pxn

h^^y:; -|inD

^i^-j^

St^ nnD nmnn D^iDDD *]D a^DDiDn rpm tjd m^ ^^);t2)

a^

t:i^2v idd

DDr

nDH n-^ Sy na-^

n37pr:'

^D^n

?n'i

^^v^

Dwn

D^^iSpD

D^niDi

nhm n^i

rvi^VD

nDi^^ V^2^

aip

DD^^m.srDi

TOD

:

nuD

nmm

dd^tjd

n^Di c:^mn

dv Wn* DrD t^^innD

^nDt^

nnnn

r;u^

n^pn h^ rT

^d

n^vn

n-^t^^j^m

-[inDi

v^pnn

npn^

nn-iin

nhhnr


,

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE. 187 "^nb an:D nmnh ahph nvi2n nx ann^ m^^^rm >^r pxn Sdd nun \y:!h nin^ vmj pvD i^vh y^n-' :

:

onmD Srn':;

;D*i<n onc; m^^^tjjn

San nvpn p nnn dc; ^n^h

ch^Vd

pn: ti^D^ n\i; ;ndd o^Dc^n cnn Sn^* J>iDinjn Ip"'^ *]inn Qyaficverteris: Cceli cnarrant ghriamDci. Res ipfa clara efl ex ipfo Pfaltcfcu camore, 4. Kon cfifcrmo, nccjunt vcrha. 2\(jn qvidem homines ( crcaturas

alloqvuuiur^fcd qrontafn in

)

confitentur ac hcnedtcunt proptcr luminaria

dam,qvihusjudxi oh

omnem terram exit

li-

howinibns frxhent, Idcircoenarram homincs gloriam Dei

tiea eorumyltichn^^^

his atit tcr

:

fngulis dtchus

{/illudit

ad

precatitinculas

qvas-

mane pritfcrtim&vejpcre jfctlicct

lumcn SoHs ac Lunx, Deo gratias agum') Et

opus

manuum

ejus

anntmciat

Expanfum,fellas vidclicctjd^planctas^qvxqvidcm opusftintmanuum Dei Opt.

Max. ihi^.funt, qvemadmodum ditlum

efl,

6* pofuit ca Dcus in expanfo Cceli in-

de^, annunciant gloriam ejus.

Dies diei cruclatfermoncm.

Opus

creationii fmgulis

diehm renovatur, vejpc-

autcm oritttr , atqve propterea eruflam homines Jermoucs laudis dierum no^ium adminicido qvx qvidem illos erudium titlatdem ac celehrcm. Porro Menahcm cxponit Scaturit y^'^ cx y*3lJ yi2Q , qvodfcaturirc Sol occiditjWane

&

ginemfcaturicmemfgnijicat. T^V^iV autcmannunciat, indicat, &c. Inomncm terram exitt linca cortwj) Linca Ccclorttm , qvi qvidcm ^^fupcr iimverfamtcrram cxtenduntur y&prcptcrca in cxtremum orhis cloqvia corum, tiniisqvisqve

cniw loquitur dcmirahilibtiSjqviC

Max. tabcrnactduw

in ipfis

:

ipfe videt.

Solipoftut

in coilis ^proptereaqvod Sol in

DeusOpt^

quadam tbecaaqvx

plena, qva cxtf.imam nimiumfolis ardorcm temperari, alioqvinforcy ut tmivcrfus orhisfubitoinccvdid pcreat , ttltimis

qvemadmodttw ftiturum

efl

cx corundcm fcutcmia

tewporihus-,qvando edv.cluria cfiDcus Opt.Max.Solemipjum e thecafua.

Haec commentatio i?. Schehmoh j^^rc /j?, qvanqyam haut pauca contiapnd cordatos S.ScrJpturarnm fcrutatores airenfum non facile merentur, praefertim refrigeratoriaSolis thecajrifu potius qvam refuta-

ncat, qvse

tione digna: Grt^rtjc//Hj

,

tamencum fententia,pro qva tanqvam

adversa frontepugnat,im6

J7nV.g,«nv

aris

& focis dimicat

noftram fupra Kimchii.

Commentario fubjundam ulterius confirmat.

Aa

2

Sed


EXERCITATIO

l88

LlTERARUM

DE

II

Sed non fola Ahen ¥fdrx au(5toritate fuam opinionem confirmat Galli-

nubem qvafialiorum teftmioniorum adducit,qvo id multitudine evincatjqvodunicaveritas negat. Qyo cus coeleftium charadterum patronus^

fit,

utadalios

l-/£gypt!um fieri

fe

,

itaad virum nominis celebris apud Judaeos K.Mofen

conferat,fiifFragium ejus impetraturus.

R.BenMeimon

potuit induftria evolvimus

Kebtichim, Dodor Perplexorum

fed ita

invenienda, qvam indigitat

,

Nos vero qvanta ry^^^^yMoreh

t!!D^!3nj

ut fruftra fuerimus in Literatura

&

Veriim indigitat tantiim nominat au6lorem, non fignat locum , non TracSiatum aut Librum, nedum paginam aut editionem , in qva opinio coeleftis alphabeti a R. Majemomde confirmata extat. Qyid fenferit hic Rabbinorum coryphaeus de coelo , de aftris , rotundis verbis edicit , qvando iis vitam & intelle6lum attribuit. Sed ipCum Maimonidem loqventem audiamus , cujusverbain coeli

Gaffdrellus,

nnW^IID^cap.^.itahabent:

"^^^3 \h3 VrhJy^ri)

D':330n

Sd

Dm dh Ssii^m nvm ^^} im) ^^m Sd ah^vn rrn)

-iD.^^ 'Q nt^ f i^DDi D^iDiyi D^^n

CD^nn^D )rhvn

'^ih)

i^nj ^^^

m

niipn jn^DDt:'' rom -a^D^^Dn rzjn^r^ !Z)'n^*£)Di pn^^Di piy n« ptdd nvm "pD r^hvn^^ D^D.^^Dn

p

m

nviD m^nji CDl^

JD Id

D^o^^^^Dn

nvnD nm'^

&

tih:h:in)

D^nDon

^

OmnesJlelU , at^ agnofcunt eum qvi dixit , (Deum) Fadus efl munderum qvis^juxta magnitudinem 6" dtgnitatemfuafn , laudantes (y celehrantes creatoremfaumprout Angeli. Etficut D^umftc feipfos qvotij^ cogmfcunt, (^ An-

}

"^

eft

,

orhes anima, fciemia^ intclligentia , vita

fuhjijlentia praditifunt

gelosqvifAntfupraipfos.-eJi autemjiellarum

rmn,majorhominum.

Etmox

&orhium

cognitio

Capite feqvente addit ,

habeantyid verijfimum& rediffimum ejifecundum Lcgem

minor Angclo-

(^v^^ apprehenfionem qvocj^

noftram qvod^^

mnfint corpora mortua^fcut Ignis b" Terra, {utifatui&imperiti arbitrantur), fed,ut?hilofophiloqvuntur,Animalia ^qViVcolunt,laudant celehrant DomtCreatoremftum, Hinc dicit David Coeli enarrant gloriam Dei,&c. num, Hsec , qvae modo citavimus , R Maimonidis verba , in fui obfeo viimi violentiiis trahit ftrenuus reftitutor cceleftium chara6lerum ut ex iis Literas fuas Aftrologicas conformet. Sic enim fcribit pag. iS^edit.

&

&

:

.

,

Rothom.


CoELESTiUM Et Angelicarum Vanitate. Rothom. 165 1

Mais R. Mofes

:

RACONTER,

fhar quoy il auroit ajfeureque autre que

fant

les

es lettres

tAnges

:

Cieux nefont point deftitucz dc quelque awe, qut intcll.'^cnccs ,

,

qui conduifant

&

iieft

lcs d^fpo-

monflyent anx hommes per ccjle efcrtture ce

:(yccil la raifonqnc

DHD D^D^Dn

les Ejioilles^

ccfte

mefme

efcriture efi appellee de

cbctab hamelacbim ccsl a dirc, Efcriturede

6* remarqucz que ce paffage Cceli enarrant gloriam Dei

dairement de

ram

les

que Dicu a ordonnc

tousles Anciens

f^avam Tbcologien, afcure que "JiJDp-

ne samihuejamais aux cbofcs iuanimces, c*eflpour~

bicn-bemcufcs

qtiil tllcurdottarriver

tres

iSg

ceftc Efcriture celefie

puis quilfnit incontincnt

,

,-

,

sentcnd

In omnem ter-

exivit linea corum.

Sed R. Mofcs Tbcologus profundus affcrit Saphar Enarrarc,nuuqvawrchus inanimatis attrihui\ qvapropter Ccelos hattd Citjus Differtationis hic cfi fcnfus

:

non efl alia , qvam beats intelligentix , qva Dcus ordinavit d^fponcntes bac Scripturit inortalihtisfuturaoftendunt^undeb^c cadem fcnptura ah omnihusappcllataefl cfje

anima

deftitutos affirmavit

,

qViC

Jiellis regentes, cafj. in litcrasi qv,ts

antiqvts CD^^DTDil

3nD

Ohfervandum autcm hunc dareintclligi de bac

ca^lejii

,

Chctah Hamalaktm,tdeji Scripturajingeloritmi loitim

:

Cceli

Scriptura

^

enarrant glor/am i)

E I^

qvandoqvidcm immcdiatefeqvitur:

fu

ommm ierram exiit Linea eorum^. Varia animo veri perciipido obverCintur in hac Gaffarelitana DiflTereundem dubium &: liirpenfum detinere valent.qvae fub in-

tatione, qv.^

fuillent vocanda,{itemporis anguftia permittcret. E qvibus fpicilegium parca tantum manu legemus. INITIO ferri haut debet vitiujcujus nomine juniores in noftris fcholis luerent. Etenim Priw^ a 'f|5^7D format G^j^'^rc//Mj pkiralem D07ir>c[VÂŁe

cudem longa ferie

fi firmo ftaret talo , interpretationem mox falfampareret,utnon ^criptura Angclorum fed Rcgum appellandaforet. Qyamobrem ad analogiam Grammaticam hoc reducendumerit,utrefcribatur

formatio erronea

D^D^^^^i-jn

chim,

Dn3

thetah

bammalachtm loco ariD

DO^DIl

cbetab hamela'

qvod placuit Gaffarclh.

DEINDE Coslo aniraam aftignavit eamq:, non aljam efte voIuit,qvani Hic error ipsa vetuftate obfolefcit. Eqvidem neHebr^Eomm Gra.cornm & Latinorum evolvit,magn6 conatu hoc ferio egiflfe antiqvos,ut cos feqvuti nonAa 3 beattis intelligcntiaF.

mini ignotum

efle

poteft,qvi fcripta

;

&


EXERCTTATIO

ipo ti

II

DE LlTERARUM

nonnulli novi rcientianim antiftites^ut coelum animarent. Hoec tAri' opinio lib.i de ccelo id qvod etiam Simpliciusm lib.^.comm,

Jlotelis fuit

:

Hoc ex lib.

lo.dQJrifhtelei^itQZm.

ioMetaph.clariiispatet,ubi tra-

dimmeftfubftantiam immobilem ac perpetuam&a materia feparatam coelum movere, ut id,qvod cadit fub inteiiigentiam. AverYo'es,Themijims, Philopomts, Alexander coelos etiam anima donarunt. Platonicis , qvi Hebraeorum iEgyptiorum dogmata feqvi volupe ducunt, idem placuit.

&

Neutiqvam fubibit alicujus animum admirario coelis tribui animam, cum ne qvidem iEgyptii &: Plicenices fibi temperarint, qvin terrse ani,

mamindiderint.

um generavi

Qvo

fo6lumeft,ut

folis e terra fuilTe

ai-bitrati fint

Imo

procreata.

omnium animanti-

coaudaciae progrefliis

eiilhomas Campaiiella yUt qvatuor iibris demonftrare haud verirus fit mundiim e(fe Dei vivamjiatuam , bene cognofcentem atqve omnes ejus partes Magia, cujus tra<5latum fendi donatas effe. Videatur de Senfu rerum

&

Thomas Adami recenfuit

&

Anno 1610. Ceterum non qvafvis animas affixerant^fedprseftan-

edidit Francofurti

Platonici cceleftibus fphseris tiftimas.

Horum animam

ducum veftigia feqvutus Gaffarellus, priiis qvam Angelis aut Intelligentiis utloqvuntur,

coecutientium

coelis affingit

,

,

coeleftibusgLibernaculum ftellarum tradit, eifq^novum munusdifpo-

nendi aftra in iiteras attribuit. Qvod fi vero iis anima eftet attribuenda, feqveretur />n'wo, qvod casleftis animaintelligens non fecus cselum Univerfum occuparet. Secundby vitii capax , frueretur alieflet cseleftis anima non foium virtutis, fed qvando vel gaudio caelefti , vel apud Inferos lueret poenas , qvse hominum Angelorum propria efte folent. Tertio , verendum eflet , ne coeli

&

&

animainteliigente prsediti cultu indebito afficerentur contra divinum interdictum, qvod defcriptum extat Deuteron 4, v.19. Qvarth, fi fteilis anim.a libera ineiret huc atqve ilkic fine ulla neceffirate paffim ferren,

tur ficut animantia in terris ,

huc atqve

illuc

pro libitu

fe

qvorum qvia anima liberas edit adtiones, movent &:c. Hoc La^antii argumentum

:

qvod legere licet lib. a, Inftit cap. 5 probant alii Patres, BafUiusy Cyrillus ^yllexandrinus , Hieronymus , Epiphanius , alii , qvi Cdmbt ofuis OrigeKcm eo nominereprehendunt,qvodcaeIis aftris animam inditam voluerit. In primis autem Damafcenus lib. 2 de fide Orthod. cap. 6 va-

&

,

&

.

rios


COELESTIUM Et AnGELICARDM VaNITATE.

IpT

& tueturje qvibus minus dextre intellecStis aliqvis pollet fibi perlVadere ccelos & ftellas anima gaudere. Confer Thomam Giamimium Ferrarienfem de fubftantia coeli & rios

Sacrorum moniimentorum locos exponit

Jtellarum efficientia

, cu jus difputationes Ariftotelicae editae funt VenetiisAnnoi5i8. His addeqvse Alexander Ae Aiigdis lib. i in Aftrologos conjeAores fcripfit cap. 13 de CcRloinanimop. 27,28. edit. Lugd. 161 5: ubinovis nrgumentis impugnat ^/;/;'W/77, qvam 3 «//«.^ Ftrmicus BcUjmmSi Marfilius ,

FicinusyCarpciitauiis,

Augujimus Ki^hus ,^chilkus

,

Xcwofjvr/cjapud Tullium

lib.i de natura Deorum, Plmius I.2 de n.it.hift.cap.8,aliiq:„ qvorum longumcatalogum texuimus fupra, coelo afcribunt. Noftra varo argumenta maximam partem fupcriiis pctita cy. r ocTZTrwv communia funt a Giamiiiiio aliisq-,

antcnosadduclacontra inveteratam opinionem anti-

qvorum pariter & novorum Scriptorum de Anima Ccelorum & Aftrorumnon modo afliftente,fed eti.im intelligenteatq; motrice. Qyaenam vcro propria & privata noftra lit fententia de hoc dogmate, qvod longa Judaeorum i£gyptiorum,Graecorum,Latinorum, Platonicorum m.inu magnaq-, ftudiorum contentione traditum accepimus^paiicis ediflert.ibimus ex illoprincipio, qvod certum & indubitatum eft. Certos autem & fecuros nos reddet illud verbu, qvod os Dei loqvutum

Qyando

eft.

Gen.

I,

V.14 i

igitur

dixit

fic

& ciim dixit

:

fuo verbo, qvo cuncfla adhuc eflentialem dolis

cap.

y^p*!

r^Hi^D

:

"^rT^

fuftent.it

formam ad edendum

.i(5i:iones.

I

Elohim

TT'

Rakia

Hebr.i,v.4 indidit coelo &; .iftri^; proprias Cux natura? Sc in-

debitas

feu ccelum

&

delcripta funt a

qvidem hoc proprium

,

illud

Gen.i,v.5,7:

/is,

5.

fedetiam D^HDiSn

qv^Jum

Lumina vero hoc munere funguntur utdiem ,

no(5le diftingv.mt, tempora,dies,annos conftituant,iIluminent

fum Gen. i,v.i4,i

Mole

&: peculiare

agnoicit munus, qyoddividat aqvas qvxfub extcmo (a'lofum ab fupra

luminaria

fu extemum , omnipotentifllmo

Hx acftiones, haec munia feorsiim

Genefcos.

Sit (fint)

a

Univer-

Qyae munia non modo rili^D magna luminaria,

ox^.f^ocrx. I"

c|)w7TV,ut verbis B^J/7»

utamur, recepta-

culalucis illuftriaa primordio conditarum ftellanim jugiadeo ftudio obierunt ,ut a fidarum Imelligcmiarum motrice ope, qvas Gajfarclli s

Ani-


ExERCITATIO

ipi

II

LlTERARUM

DE

Jnim(is\oc^YQno\6 aufu haut veretur, plane ab eo tempore huc ufq;

fuermtimmunia. Etenim ciim maxima animse vis in motu cernatur, 6c ab ipfo Deo ejusSpiritu non J7itelltgentiis tanqvam motricibus aflignatus deprehenditur , nec orbibus , quos illae circumducerc finguntur, led ipiis ailris tam majoribus qvam minoribus manifeftum evadit haut fideribus illud aliunde petere , qvod pofiident. opus elTe Soli, Lunoe

&

is

:

&

Egredttur, inqvit David;(fol) tcinqvamfponfus de tbalamofiio gtgantis ciirricidtm conficiemis^ah extimis coeJorumplagis

,

exultat infiav

exitiis ejus

,

& revolu-

adextiema climata eorum nec qvicqram ah ejus calore ahfcondi potejl Pfal. occidit, ad locumfuum ortusfefiinat,vadit ad meridiem, ip, Vj<5,7. Orittir Sol ciniiit aqvilonem Ecclefi, v.5. Elic motus Formae folaris evidens 7T)t^>jefticaciffimo per verbum divinum imejov oftendit a primo JEHI preflo ESSE ortum &: originem trahere qvicqvid in Sole mobile , calidum,iliuftre,vigorofum,expeditumexiftit,nonautem ex afti(5titia /Âť-

tio

:

&

&

Confer Pfal. 104, v. 19, Efai.38, v. 8, Habacuc. 3,v. 11. Terttb, qvjod beat^ intelligentioe Stellas regant,&: eas in literas difpoApoftolonant, dogma eftplanecarens fundament6 Prophetarum rum , & alienum a fide Chriftiana , qvam Scripturse dudium feqvuti infaliibili aflenRi contitemur. Etenim qvodnam fit Angelorum , five uti Gaffarello loqvi placet, Intelligentiarum munus,nemini obfcurum efle poteft,qvi vel primoribus labris fontem Ifraelis deguftavit. PC.ioy.Benedi^ cite Domino Singeli ejus, valentijfmi rohore cfficientes verhum ejus, aufcultan-

telligemiarum motrice facultate.

&

,

tes voci verhi ejus.

tesplacitum

Benedicite

Domino omnes

Sic Pfal. 34, v. 8,

ejiis.

cxercittis ejus, minifiri

& 91, v.

1 1 collat.

ejusfaacn-

cum Mattb,

4, v. 5,

Efa.6,v.5,Daniel.7,v.io,Luc.2,v.i3,i4,Hebr.i,v.i4. Haec funt munia ^Avgelorum verbis Spirims San6ti perfcripta , nullibi vero memorantur occupati in dilponendis Stellis,utevadant literariaie<5lionis

organa

,

nedumuthabeant

Intelligentias

feuanimas fibi&cfuo

momi additas adjutrices. Deqvaaftrorum Anima nQvno ^roMxixxs egit qvam tAfcanius Martinengns in Gloila magna in Genefin Paravii 1597 edita>ubi a pagina 877 ad 893 de hac re copiose difterit. Sed fententia ejusdefinitivaduobus momentis comprehen{a omne pun(5tum vix laerit, fi ad libellam coeleftis veritatis expendatur. H3ec antiqvorum erronea opinio de Ca:lts Ajlris animatis tanto ftu-

tura

&

dio-


\

Coelestium Et Angelicarum Vakitate.

195

qvanto periciilofius ea abufa eft non tantixm veterum atas, fed etiam noftrum feculum vanae &c luperftitiofae novitatis avidum ea abuti haut reformidat. Q\'ia enim Angclidis tj\as ImeUigcmias motibus coelorunon mod6a(Iift6re,fed etiam eorundem virtutes modediofius vitanda erit,

rari,&: partiri in lic-ec infcriora putant,excogitarunt du<5tum fecretioris cujufdam Philofophiae feqvuti varias Figuras easq j amuletis iigillis imprefterunt , atqve Imdhgcmiarum imperio accommodarunt fubjecerunt. Ccncludimus igitur verbis /ithaiiafuKircheri ex Oedipi /tgyptiaci Tom. i Clafl', 5 cap. 1 o. pag. 400. Edit. Roman. Trodum HchrAi 4 mmidos qvorum itjfuxibm ex uno m aiterum fadU , univerfa Mundi machina ionfilhit tradum 6^ hos Saraceni^uti csiis qva diila fuut colligtfotcfi, Fingunt

& &

,

.

.

,

â&#x20AC;˘

velpottns affiugum Hebrxi fwgtdts nrandis fttos prxfides ^ngelos, aflingunt

Saraccni

ita

^

qvid'W

ut

non fu

tio,cuinonfuos GiJiiosdcpurcnt

7

:

iilium cccUim,

hnc

ndu

& hos

tdlaflella aiit firmamcnti

fia-

in 1 1 fignis Zodtaci, 2 8 jjiajjfiojiibus LuniC,

Planetis,^ ElemcJitis:in fingulisftam potcjmam ijifuxuum fiipcrnorum ad-

jninij}ratricem,tmactim litera divini alicujusjiominis radice,confidcrajit-^ qvibus magjia ^j" mirahdia fe priylare pojfejaditant. I^gyptii vero,qvi(cun^^atit Hebrid,autSaraccj!i,perlncrasi pcroccidtas &ahditas Symbolonim hierogly-

phicortim figjj!{ica:ioncs prttflitcrunt, uti in feqvejitihus hiis

ftise

ojlcjidemus.

Ex

qvi'

apenl patet^omnem hanc fuperjiitiofajnphdofophandi rationem noiialiam

gijiein habuijje

qvam ahLyÂŁgYptiis

dine tnulta,

inprijno

occultis

uti

ncs,

eamtradere

inde Saraceni

,

delettarejjtur

exprcffam unic^ fijpiccrejjt

htmajjum aut

atiderejjti

j ne/jj

tamen,lcgispro'

impuniushanc litcrisexhihuerujJt: qvosfeqvutide-

ptihl!ca totius Magictifuperfiitiojns officinafaclafit, uti

Qvod

cortum}, fapientiam^ tot

,

brutale qvid repncfejjtajjtitun fimi'itudi-

hanc cxccrandilJJmis fupcrflitionihus

Jirata fujjf,hicc jneitdiana

ori-

cumejiim HehniiL^gyptiorumcottfvetU'

Tomoodendtmus,

imagmum fymboUs

hihitione, per imagijjum

:

ita cojjjmactdarunt

ex

,

tit

ea

liSfqvxhucttsij^ dejnon-

clariiis patct.

, adeas Jobaunem Retichlimim de Arte Cabaliftica Sc Verbo imnRco , Archajtgcli Commentat. in dogmata Cabaliftarum ^^n/^p^w Libros feptem Phdippi Theophrafi Paracelft, qvi X Tomo Operum Bafileas editorum 1590, pag. ^yfeqv. jufto licentiiis in Archidoxi Mag. figuras ejufmodi traclar , Cabalam Hebrxorivn qvam Kircherus in Oedipi ^gyptiaci Gymnalio Hieroglyphico Clafle 4 cap. 9, png. 331 feq. ph;rimis exempiis iUuftrat, e qvibus 3 b

ii

hujus rci exempla dclideres

,

,

,


EXERCITATIO

Ip4 busunimi

felcglfle fuffecerit,

II

LlTERARUM

DE

exqvoqvid de

aliis fit judicaiidum ,

fa-

cile perfpici poteft.

Abacus qvaternarii facri,

tetrafty Pytha-

gorico refpondens. Progreffionumerortim

Geomctricd qvamitas

Tres '

literXy

n

1

I

2

Pun^us

Matres di^x

4

Elementa

4

Agathangeli

4

Spiritus

TerM

Mahaziel

n

â&#x20AC;˘>

4

3

Linea

Superficies

Corpus

D Mem

Schin

Circtilus

Aqva

Ignis

tAer

Tharfs

Seruph

Cherub

Azacl

Samael

Azazel

LAifias

Ver

4 tAnmtempora

Autumnus Hyems

4

Bethel

Hebron

Hiertfalem

Mare

4 PartesMundi

Occidens

Oriens

Mcridies

Septentrio

4 ^ngeli

Raphael

Michael

Uricl

Gahriel

Euphrates

Phifon

Geon

Tigris

Portiicxli

4 Flumina

Prxfides

Paradift

4

Ventiprincipales

Favonius

Suhfolamis *Aufier

4

Spiritus prdftdes

Paymon

Oriens

Aqvilo

tAmmonius Egyn

Qvamvis h^ec oculis blandiantur pulcra qvadam (^m^tx,

nulli

1

tamen

reivereconducunt, nifiqvod ad fuperftitionem manuducant homines majori vanitatis amore effalcinatoSiqvam foHd^ veritatis fhidio du(5tos, Luxuriant hujufcemodi Figuris nominum ordinato fitu CabaHflici

&

He^


;

CoELESTiUM Et Angelicarum Vanitate.

ip^:

Hebtaeorum Scriptores^ qvibus hec Literarum &Figurarum concinna crepundia immane qvantum amcntur Sc oeftimentur , iifq^ ufibus nonnunqvam accomodcntur , qvorum nec vola nec vei^igium uUum in tabulis N. aut V. Fcederis vilitur, Paucis abhinc annis moneta qvÂŤdam,cujus materia orichakum , nobis ab amico donabatur vario charad:erum qvatuor, qvibus Tetra-

grammatum J E

HOVA

conftat , fchemate pulcre ornata, eo fine, ut adornaremus qvippe ciim chara^fteres in eam incifi

ejus expofitionem fint

,

Hebraici, noftrseq^ tunc Profeftionis proprii. Hujus.Aiena.tSche-

mapubUcis ocuUsheic

liibjicim.us

Ecce audacem metathefin qvatuor characterum , q"\ibus illuftre Tetragrjmmati n conftat qvse certe nil nili mcrum vanumq j ingenii otio kixuriantis kifum oftentat. Si ludendum erit, aut loco digitorum micandumiitLiterts/m alio proranseJL/rcivj/r/i.f genereexerceatur ars luforia, qvani in illo noniine iplIusDei, qvod Judari tantopere vencrantur, :

ut nominare ilkid

non

auiint.

Ciim

igitur facratius efTe arbitrentur,

qvam ut human6

ore pra^fumptuofius prodatur auguftillimum hoc nomen-.curadeoirreligiofuscft corum caLamus crga nomen JEHOViE

tervenerabile^utneutiqvam fibi tcmpcrctjqvincjufdcm Litcras licentius transponat, ac fi aleam in alveo luforio verfaret ? Num confonantes hujus vocabuli diverfimode disjed-ie majori efhcacil prceditos fintjqvam fi fuam qva^qve fedem obtineant fyllabarum conftituendarum causa ? num mukitudo locorum , varietasfitus aleatoria mutatio earundeiri Literarum majorcm vim habitura erit^qvamnomeni^in"^ unica vice,

&

Bb

a

un6


EXERCITATIO

If)5

II

DE

LlTERARUM

iin6 loco debite ac decenter {criptum f Et qvid qvaefo caufae eft , qvod tanta fcribendi^transponendi licentiahic cernatur abfqj omni pronunftitioRmi illud

Qvamobrem probare nec pofTumus nec debemus fupermutatorum elementorum commentum,qv6hujusmo-

netae au6tor

oble6Vavit,

ciationis ufu

l

fe

& illuftrifTimum Tetragrammatum deformavit.

Porrohocmifsoad aUa conqvilitaG^f^^rc//? teftimoniamanum promovebimus. Ortginem ad partes vocat, locum tamen non exprefse lignat,in qvo is coeleftem Scripturam confirmat. Nos vero ex BibliothecaSixtiSenenfis

eundem adducemus.

Origines j'mqvit

Sixtus,c}v't in

haceadeni narratione,qvod in

Tomis explanationmn

in Genefinofteniens

ajlris coeli,veluti in libris

ex

omnmm humanorum

cventuum puanotioncs legi pofunt a peritisfiderum infpeClonbus, fic tnqvit U«iqvidam apertus , omniafutura infe confcripta continensfidcircoin orationejofephftc inteUigi poteft,qvod ajacob ad ftlios dicitUYi :

verftim ccelum ejlqvafi liber

Legi in

tabulis cosli

qvMunqve contingem

vobis

ij' filiis vejiris.

£?^/e&iHW etiam indigitat coeieftis literaturae ci

Haec Sixtus.

Promus Ime expreilalo-

Nos fupplebimus hunc defe(5tum qvippe qvum Lib. VI

mentione.

,

PrDsparat. Evangelicaenum. ii,pag. 292,edit. Parilienfis 162.8 obferfcripfiire Eufehium: AicW^ cv Tij ^srfjc-iv^i- J '\uffy,(p, cTwa^) «tw cv TKig tzKoi^i ^fticvS , ocm av^Qyi^ Aeyoi^ov V7n g loizaiC , Aviyvcio )^ ToVg i/or? vfxoov Itaqve hunc in niodiim imelligipoteft , qvod in Jofe-

vemusfic iioetcB-iXi

(TB^

^

Tv

vfjt,rv,

Ss'

:

phiprccatione a Jacobo dicitur

,•

Legi in tabulis

ccelij

qv^cunqve accident vobts

&

filiis vejlris»

Sedipfum Gafarellmn diflerentem audiamus num. 3, pag. 590 edit. Or apres les Prophetes tous les plus hahiles des ^.dnciens ont a leur imitation appelle les cteux L l VR E S SACREZyComme des Hcbreux, R.Simeon Ben-Jochaij dans le Zohar , fur la Sejfton Temmrah , qvi ejlle zty, chapitre de Parif. 1 629.

VExodcychiJre

^

o

f

.

ow

//

parle amplement de cejle efcriture ccelefte, maisfort oh-

fcurement: Abraham dansfon Jetjiray ou livre de la Creation , en advance aujfi des Myfteres,^ apres eux R, R . Mofes lEgyptien, Mofes fils de 1S[achman., Abrafils de Dior fon contemporain , AbenEfra, David Chimchi ^ Jom tof fils d^Abraham, Jofephfls de Meir, Levtfils de Gerfm , Chomer , Abarbanel^ un hon nombre d'autres queje ne cotteray poin pour venir aux Grecs ^&aux Lattns qulferontpar aventure mieux receus. Mox nonnullaaddit ex Origene, qvi-

ham

&

bus memorandis nos non immorabiraur,ledoremremittentes ad ea qv« attii-


:

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE. attulimus fub finem pag.

8 5 &c initio fcqventis

1

1

84. His fubiungit au-

<5toritatem JuliiSirem Lib.p.de Fato c:ip.:^ijyAuguJiim Lib.i contra

nichseoscap. 21. Nc/yvc, inqvit /l"-gy}timsym

I97

Ma-

corponbuscalejiibiislnc

ilUs

, qranadmodiun luhis corporibuslateiit, mmuiUi motus amuorttm ap^arent in vultu maxinie in octtUs,fic in illa

laterepojfe co^itJtiones cycdcrJuincft

fedficut

^

perjpicuitate acjiwplicirate ca^leflinw corporum

omncs oninino motus animi latere

non arbitror. Pag.592 adduntur his fufFragia Ambrofii Epift.8 ad Demetr. item de vera Relig. 3, in P(al. 4 1. itidem Projperi de mirabil. de fid.

&

&

ortho. hb. ^.cap. i,qviCoelos/'<r^/;/^/5 Scinflrudtoncs mirabiks :\Tp^e\hm. tAlberti

Magm

mafceni

,

,

rum fidem hic tuiffet

tunc

,

fvafijfe,

cui coekmi Liber

implorat.

Plotmum

univerfalts

,

Porphyrius

,

inqvit

,

& deniqve Jobannis DaMoxomniumPlatonico-

citm e mediofc tollcrc confti'

in aflris e}usprot>ofttum lcgijfe eij, hoc crttdele ficimts dif-

Nec Orphei tuftudinem

htervariv-e

ert:

aqvocoeliV/^/r.ty^cfM/.rnominantur.

ovin eam in fabricae

intaiftam rehnqvit,

focietatem adfcifcat,citans haec Orphci vcrba

Certustuus ordo hmnufabilibus mutatis

ctirrit in afiris.

Qyibus qverclam fubjungit pag.^p^^Bibhothecas qvidem \ ariis voluminibusobrui, vix tamenqvinqveautfex repertos fuilfe Scriptorcs, qvi curiofx hujus Scripturae mentionem fecerunt, qvoe, judice GajfarcHo, Theologo cuivis curiofo & Allrologo cum primis eft cognitu neceffaria. Et ut nihil dicamus de Cornelto ^^rippa yds qvo nos fiipra nonnulla fcripfimus

y

nem

,

Pierio V^ilcrtano, Vtgnerio Blafio

,

Bancllo Italo

Pictim Mir anduJanum fu^pznox\s fKcuIi lumina.

,

adducit Capnio-

Horum autem cum

nec loca nec verba adducat , nos qva; legendo obfervavimus, publicis oCouies Mirandtilanus Lib. VIII in Aflrologiam,

cuhsnon fubducemus. cap. 5

fic

Scribit: Hebrxortim magijiri,ficut imagincsftias AjhoIogi,itafutimin

JlelUs Alphabetarium

nec

ft

,

hoc eH: ,fux

creduloioculos nancifcantur

Ungvx mtas i^ elementa invenire contcndimt, ,

minus hoc pofunt

imaginibus Ajirologi perfvadcre. Qvid pluribus opus

qvare ntilU ibtformx

cffigies

,

num

natura ^veritatisadti

,

i

milU nuILi:.

ejfgies

,

illi

ejl

,

probabiliter

ibi

,

qvamde

omnes formx, omnes

omnes pctejlate

^ arhitrio homi-

(^vod fiibifaltimnoflridivinacuhattgu-'

Jlariim qvj^dam rerum &fublimiorumfi;itdacra confinxijfeut

Bb

5

,

faciUr.s ego avi-

dem


EXERCITATIO

1^8 dem

inducerer

,

tit

LlTERARUM

non tam eonim {y contra nattiram

Sed cim

videremur.

II De'

illius

iHud divinitatis templum,

,

qvam Dci

confiHum (^^-fa^ientiam ammadvcrto illa

,

opera mihi

non video ,

ciir

atria cceli, melioribus non potuerit aut noluerit

Pauca in eandem fententiam prodidit Reuchiinus de Arte Cabaliftica Lib.5;,pag. 724 edit. Bafiliens. Fiantlumina-iainfirmamento cceli. Nimirum iUa extenfio in modum pellis tanqvam literis infcriptt^ luminaribus &Jicllis pi opter localem expanfmem dicitur Rakia , qvod nos ajiriKnndine fymamentum apcllamns. Mirandulanum aliosq, velut emiflitio oculo Poftqvam Capnionem fpeclandos propofuerat, calamum promovet ad Rohevtiim Fhtd &c Pojlellum^ Ex ilJius apologet. Scripto edit. Lugd. Batavcrum anno i^iy imaginibus infignire^ &c.

&

hxc adducit ter

:

In

coelo injcrti (^rtmprejfi

funt hujufmodi cbaraLtercs,qvi non ali-

ex Stellarum ordimbus confamur qvamlineii GcomctriciO i^litcra vulgares

& corpus cx fupcrficicbus.

Concludit autem 11 cunila futura, fed etiam cun(5la ad Philofophiam fpe6tantia cognofcerentur ab iis , cui hxc lingva Sc

ex pundisjjliperjicies ex chara6leres hi legi

lineiS)

polfmtnon

foiiira

Scriptura innotuit.

Prae

omnibns autem Scriptoribus , c^yi de

his coeleftibus chara6leri-

bus funt loqvuti , (olus Po/?c//ÂŤ5judice GaJj-arel!o,hude cognkx Ca^lejtii Scriptur^ claruit,cuifidemfacitpericulum ejusrei aPoftello fa(Stum& addu(5tum in Traitatu Jetzira Si dixero^ inqvit Pojlcllus , me in ccelo vidijfe :

in

ipfis

Sanda

Lingv,^ charathrihus ab Efra prinmmpublicl expofnis

,

ea omnia

rerum ISljitura confiir.ita, ut vidi non explicitefed implicite , vix ullus qvxfunt mihi crcdiderit , tamen teftis Detis 6^ Chnflus cjus^qvia non mcntior , Idem Poin

Jlellus

inLib. deCreatione

llc fcripfifle

demum delineattfuisqve Figuris adumbrati prejfofandi charaderes

,

& tanta virtute

memoratur:

Decreti igiturfunt

igne divinb inaqvis

in ccelis exprejfi

,

ccelt fcilicet

cx-

ut poffit etiam veritas

futurorum haheri,cujusfcientix adhuc vejligium in Marocho 6^ midtis aliis Jfmacadultetatin Figurx litarum civitatibus ^ licetfint apud eos valde depravat^e

^

fanilx.

Ut autem hoc inufitatum & granie

ouiVifAa,

facilius impetraret,e Joannis Leonts hiftoria palravit.

Hunc autem memorat tradidifle ex

primd qvod infcribitur ,

afTenfum publicum tanto

Africana fubfidium fibi

com-

Albonis Arabis volumine

ELLYMAHEMORAMITH,

modo Arabes fuas Conftellationes Ltteris Arabicis

confignare

q vo-

foliri fint,

qvas

.


COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE.

Ipp

qvns Arabes Eremitae libcnter portant, ut pofteareguliscumZwrfgi<r yel divinationibusapplicent.

HsecluntTeftimoniaciteriorisaevi ,qv2e Galfarcllus e fcriptisChriftianorum Do(5lorum confarcinavit ,utfidem faceret characfleribus olympicis. Qvx ita comparata efle animadvertimus ut aut mctaplmi,

cbaraderem defignent, aut ab iis pi ofecca au(5toribus, qvofides ncutiqvam tanti lacienda eft, ut publicum aflenfum me-

ctim Librttm O'

rum

reatur.

De priori genere humanas aucStoritatis liceat nobis ufurpare illud jus

meminit

Tripartita Hijloria

i.^gyptoimo!a a qvodam

,

tcjle

Hypcrio

Cum Antonius

:

Philofopbo imcrrogarctttr

,

qvomodo

,

cu-

ercmi in

rcs tamftiblimcs

omni Librortim cbartaccorum efct dcjlitntits fupeUcclilc^. prudemcr rcjfoudit: Vuivcvftim buuc miivdum librcrum ij;' iiiftruclx Biblio:bccยฃ ubivis locorumpncftb ocijlcre , m eademfe rcs divice cjfe , hanc omni tcmpore

cojitemplarctttr.tjvi.

&

&

Diu ante hunc Aiitonium Clemens Akxandrinus Stromat. lib. 6 Az^v{\tmtmdiCrcationcmQ.{^<iDcifcripturamy ac Decalogi pra^cepta elle in rcbus naturalibus promulgata , Icgiqve poire. His fufvinas

ccelejles leciitarc.

fragatur D. Chryfoftomtis in priorem epift. ad Corinth.hom.7,item Jejunio&le6tioneGenefeos,necnon illaad popuUim Antioch.

illi

de

Hunc loqvendi modum ut multi ita

eruditi udirpairc deprehenduntur, de Sacrx Scripturze leftione &C meditationc ordinum hominibus Chriftianis pcrqvam neceflaria,

Andreas Hypcrius Lib.

i.

omnibus omnium cumprimishujusLibrimentioncm notatu dignam facit, qvsefic fonat pag. 29.30 Edit.Baiil. iff^iiEtcnnnlibroscx tjvibus potcntiam acvoluniatcmdivinamhomincsomm temporc difccrcnt , Dctis ipfe dttos parentes (^ multidoilrinarefcrtos in omnium coiilfeLtu ftatuit. Alter qvidem cft mundus hic

plici

univerfuSyCjvia nobis incolitur^ac f:n[ibus qvanttueft

tindiij,

perluftratttr

:

alter

verbehvcrbum Dci,fcriptis Vrophctarumi)' Apoftoloriim voluminibus comprebenfiim.

Qvorum duonnn librortim digmtas at(jj

audoritas louge

ejl

amphjfuna

:

monumenta rcpcritintur, qvx nos non erudiant modb, verum ctiam adpritftaudum omne oยงicitim arcano qvodam modoinftigant, Atq-, de prioreLibroutaliqvahic interponam, qvis oblecro,ciim fplendidifllmam mundimachinam cum fuispartibus ,tamocuIis qvam mente intuetut;, non incipit ftatim cogitare,potentiflimum ,fapientiflimum , optimum neceflario eire , qvi hsc omnia mirabiliter condidit ab

utpote in qvibus oyacula ac

initio ?


ExERCITATIO

aoO

11

LlTERARUM

DE

initio? longe vere mirabilius confervat

;,

&

6tis

qvam

vatibus

a Clcantbe

,

fapientiflime moderaturi

(curenimnon

Cceliyinqvit Rex dc Pfaltes Hebrxits Pfal.ip

potiiisa fan-

de qvo apud Ciceronem vel qvovis alio ,

Philoibpho idoneas rationes mutuemur ?) enarrantglortam Dei, (^firmamentum anntidat maniium ejus operationem. Adprime vero huc qvadrat expoiitio horum verborum, qvam Simeon deMuis Hebr^earum literarum Parifiis olim Profeffbr Regius Commentar.inPfilraos his verbis.edo6i:us abjlbcn Ez;vfjadduxit:£2iv?,Lineaeo-

rum j exponit Scripttira corum. Ccre bcne convenit Scriptur.t cum vcrbis , qvorum mox msmtofit infeqvente mcn;bro,atficfenfits enperjpicuusytn coslis tan^ qvaminvolumine,Dciglonam omnibus legenilam propont^ac fimul illis qvodam' modo inditam clfe voccm, qviS adomnium aures perveniat. Ceteriim, cum non nemini gratum fore confidimus cognofcere qva rationetotlnterpretum&fententiarum divortia, qvot oftendimus fupra tw )p Kav qvafi pag. 150,151 ,

QVARTI MOMENTI

m

adverfis frontibus concurrere, circumfpe6tej

doli

vocum convenienter qveant componi

nis de Mtiis^

commode Scripturis & in-

:

nosfeqvuti veftigia Simeo-

qvae jam vila {lint/edulam dabimus operam;, ne nofter cona-

IRENE Hermeneutica defidereturjexordium fa(5turi a Ae|« vocij^& defituri earundem 'E^y.r,viix. Sed prius praemonftranda apparens difcordia , cui concordia noftris curis inveftiganda avv ^^alfticcedet.* Qvi primus omnium Do(5i;orum Europseorum baptifimi teftera

tus etiam in hac

CHRISTOJESU initiatorum Eberinarum vocum aj^u' &Lrfw;MnterpretaricoepitJo.

expendere Do-

REUCHLINUS PHORCENS.

^ Eberhardi primi JVir& monumentum exegit

dorJuriSiComes Palatinus Lateranns,Maximi!.Impcr. teberg. Ducis Conflliarius

,

totius

Svcvi^ Triumvir

,

Anno JESU CHRISTI 1606 iere perennius Hebraicam didionem ]p Kav in RudimentisLingvaeS. exponendam cenfuit Kormamy ,

Lineam, Dircdovifim, Pe^-pendiculum,

nccommodavit. Plalm. fonuseorum

:

XIX

Qyam

Ai^iv

Pialmi Davidici fono

(verbaReuchlini) In

fic

mem terram exivit

refliitsNorma.j dired:iojreguIa,aedificatio

&

archite(5lonia

corum. Hujus Ai^iu; interpretaraenrum feqvitur P^^t(H'?J»5 in fuo Lex. cd.a Rob. Stephano 1 548 in 4°, nifi qvod addat,/?///?r, & di(5l6 Efa. 1 S,z

Gentem )p "" 1p lineatim operantem. R.David,pauIatim,metaph. ^ csementario. Ut n. csementarius extensa linea facit ordinem,& fupra illuftrat

:

illum


f

â&#x20AC;˘COELESTIUM Et AnGELICARUmVaNITATE.

20I

illum iterum extendit> utfaciataliumordinem , doncc paulatim perfiEvangelium promovendum. opus : fic mens fenfim perficiunda

&

ciat

Sedin ^llpn

Thefauro Lingvaj Sanda; [qvi opera McrBntrami Lugduni 1575 edirus eft] Mercerm qvi-

[ll!/'?

"lV1i<

cm, CevaUerii & dem utitur labore Johannis cxpofitionem lianc

tentum

ejfe

,

affert

rejpicere

magni f oj/?^}7. Sed

,

Forjlcri

Vo bum

tanqvam fu6 qvando radicis pllp ,

efl

& exeopenderc:

wagno animi

dcfidcrio in aliqvem in-

fupprimit tamen

more fu6 nomen

DidiionarioHebr. i^^^liujus didtionis Ipintimiorem indolem ita evifceravit, ut pofteris paene otium facere vifus fit. Nam i hac biHtera vocula ait fignificari applicationem animi adremaliqvam , i.Funiculum menforium, qviad materiem feuad aedificia ipfa appHcatur , qvo re6le menfurantur regioncs terraipfe Forjlerns in fuo

&

rum. Qyandoautem

Mercerus

&

Cevallerius tacite

perftringunt

ojj^c-

?7/w,qv6d Efa.28, v.io ip vertat expeclationcm 6^ animi applicationc}n,pngiones ftringunt in propria vifcera. Vulgata n. Verfio hac ftrigiU laeditur,

qvae exponit

:

Expeda , reexpccla. Nec non 72 Imopetum fpes incauti-

decoUat, qvi interpretantur , croc'^^^;^:^ tATncTa eV ihTnSt, Sed ad YmQzm.Reuchltnus in TTS^ T^^^ "1t)D Capitibus Concordantiarum Hebr. R.Mardochai Kathan afui ipfius intcrpretatione nonabit,nec aprimo iis fic

m

veftigio,qvodfignavitR(?MfW;wÂť5 Sehajiianus Munjlerus D^^^iwTl I^Dj nec Cdvenariui in Di(5tionario Hcb. 151 9,nec Marcm Marinus in pl J niD Arca Noe, h. e. Novo Thefauro Lingvx faniliC Venet. 1 595 nifi qvod hanc prae rehqvis peculiarem conje(5turam fibi vendicct,opinatus a coUecStione )p dici, qvia (inqvit) funiculus ex multis filis migregatis ejfcdus^ Sed ^^rii) huic vocis etymo magis convenit, qvo utitur Ezcchiel c. 40, v. 5, qviqve fignificat funem ardius intortum , tefte Plantavitid Lodovenfium inGalliaNarbonenfiEpifcopoin Thefauro Synon. Hebr. Chald. Lodovseedit. 1644. Vel etiam riDy (Junis denfusfeu rndcns Pfal. 12^, ,

V. 4) magisheic crit appofitum.

Nemo

tamen

"ip

amuftis architecfionicae

&

perpendiculi nauticiu-

fimi explicatiiis nobis exhibuit Valentino Schindlerdy qvi edit.

Hannov.

I5i2,pag,i595, ^^ hanc vocemexplicat :Nom. 1p Linea,filum lineumj funicului tcnuiSiqvcm miniOyCreta aut atramento imbuuntfabri,ut lineam redam ducant,cujiis

dailumfcqvamur in materia exxqvanda

Cc

c^'

complananda. Amuffis,

funi'


Ex ERC I T ATIO

202

funiculus creta aut ruhika

iUitus^

II

DE LlT ERARUM

qvo diriguntfaxa aut ligna lihclli,perpendicu>^ :

lum , infirumenttim , qvdjildplumho appenfo exploratJiruSlune in altum re^itudinem. Funiciilus tam

sedificii

qvam dimenlionis

j

in bonumj sedificandi

malumj deftruendi ergo. Hsec Schindleri interpretatio appofite qvadrat hodiernis inftrumentis, qvibus utuntur ftrudurarum manualium artium periti artifices. ornanda fiimmis Qvi Literarum Hebraicarum ftudia excolenda vigiliis &claboribus fiafcepit Johannes Buxtorfius in Lex. Hebr. vulgari causa, in

&

&

vocis expofitioni nii addidit

,

nifi

qvod putarit qvod etiam reddi poftet

dcUneatio. Bartholomtxus Scheraus in Itinerario in Pialterium

editoWitenbergsei^i^^D^me/Sc/jvmem^y^/ipn

Davidis Hebr,

n^)^ idV

hoceftj

ManipulolmgvxfanCli^'HQxl^itxg2etd!\.toi6i^y Paulus Tojfanus inSyllabo

did-ionum Hebraicarum^qvse in

"^^ip

D^ vTlD continentur Bafil. i5i 5,

Lovan. An.clo loc.xv, Lexcico Hebr. Didadico Gieflae 1621 y 5c/;ieum imitatus chardus in compendio Lex. Heb. Horologio fiabjun(5to , Adamus Fufius in Dicftionarii hir^Ct 2(llf jUc^ fur tU ^aufd)m iinf^Uv <3Cn <Bd)x\kt &cr vf)cbrctfc^cn ©prad^C ab prsemonftratis modo exponendi to ]p viis vix latum pilum difcedunt. Antontus autem Hulfius t<"lpDn niJV^^ H^D ^^D five Nomenclatore Biblico HebraeoLatinoBredse editoi^jo iocum Efa. 44, 1 3 Rubricam Pagninus filum Plioenicium, tAvenarius rubrica 'mkd:um,Marinus in arca Nocjminio vel alio colore imbutum exponunt. Vitlorinus Bythnerus in Lyra prophetica Davidis Regis Londini 1650, prsemifsa vulgari Interpretatione dicit

Jofeph.Barhatus Meniphiticus in SpeculoHebraico Chrijiophorus Helvicus in

&

m

Lxx

legijfe 6

(pj^fy^r avruvfonus cormn, qvodlegerint infontihus lZj^IP ({vod eodem namfonus verho enarrandi, linea verb in^

cfl verfu pr(Ccedenti,fedfenfu

dicandi

,

appofue rejpondet^

,•

Hunc Delrius

in Adagialibus Sacris

,

Simeon de

Muh in Pfalmos aliiqve refutant. Bene tamen heic ufiirpat vocem indicandi cum Bucero. Edvardus Leigh in Critica facra Londini 1650 duplicis linece

meminit, altera iE^i/rw^ioK/^Zach.i, v.i5,altera eiideflrudionis

2 Reg. 21, 5i,'|pautemdiciputataco//e(f?;(}Ke» eflenimyinqvkjfuniculus ex multis congregatis ejfe^us. Ceteriim nec Leighii nec Marini hsec prima cft obfervatio , fed R. Ifaiae , tefte Andrea Mafto injofi cap. 2. pag. 51, R. Ifaias , inqvit , a pofuionej pilp ^^r^ coUeSlionk hahu mtionem , dedu^um '»-•

nomen


COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE.

lOJ

mmcn rilpn t funemfgwficarc ccnfet 3 qvhd tn fune muUafila coniorta compnantur, Mibiverbvcrbum ro "^^^p {jvodChald.ds textoremfgnificareanimadvertiyperfuadetut credam to rmp Hebrxis nonfoVum cclligcrefcd etiam contexere olimfignificajje^ Sunt enim ceterx Oricntii lingv^t ex Hcbr/ca natx.

Ahf^ verbo& ]p Itneam , funiculum &hoc nofirttm iTVpr^ defendere. Haec funiculus tili coccinei , yiPresbyteri Mafius. Fuic ^I^H tcin eo

mpn

Tc (wu^ltov To KVKnnov

,

qvo

ufa Rachab in liberandis binis exploratonbus,

cum liberi per feneftram demilli lieri

,

telfera poftea fuit

Soteni Racbab mu-

meretrici benigne indulti.

Syncrifinaliamm fiadhibere placeat initio occurret .^?»o«/m5 GigAmbrofiani Dodor Thef. Arabicae Ling^-ae Volum. 3. :

geius Collegl

pag.1435

^^ ^'^

Funiculi,ex qvibus conftat funis.Syr.Chald.J^^rSn

chabla,^a()bc(. yiSenioresqvinqviesir ^p interpretantur

|U£t^ov

men-

furam^. Reg. 21. i^.Efa. 44. 15. Thren. 2.8. Ezech. 47. ^.Zachar. i. i5. AliasHebr. D?^} ^p-Z^DiGrxce yvccuuv^ y.ociuv. Ital. Regola mifurretta. Htfp.l^ rcgla para juz gar lo

derecho. Angl.

reigle. Polon. lineal'. Bohcm. linyal pra

A

rule ozsqvare. Gall.

Widlo. Hung. regula.

Caruiol. rith-

shertjinial. Gm;;.cin9vtcf)ffd)CU/rccljf/^intaI. Belgi jXc^cf/ n;c/ iiniacf/ (iniy^BtncfcI-iniifc.

Vt autem ndlineamrerum, qvasnoftrum ipfeu linea defignat, non minus iftius interpretamentum & applicatio variat, qvam cmcwi^ix vocis variarum gentium lingvis modo oftenla. Haud abs re fuerit novam acccfTionem

interpretum diverfTtati,qvamfupeQyoniam vero regularis hic Evangelii fonus non modo orbem replevit, fed etiam regnum Dei n«vTrxp«Tr^o?admirabilifucceflu beavit,regnumSatan£B Kocfxoy.^TD^^^ deftruxitjcundlaq^generi humano falutis bona atmlit: in nullo argumentd lubentius veriamur, qvam in hoc dido illuftrando. Sed ut id commode fiat: magnorum Luminum facibus opus erit, qvasbenignis oculis haut pigebit fubjicere. i^fXKvd^nny.o' ^vdjeciiTe illi

rius pag.149,

151 feq.obfervavimus.

510 tom. 3 Wlteb. Lat. 1 5 5 5 In omnem qvam vigilanter aptetSptritusverbafuaine Afofio-

Lutberus In pfalm. 1 9. pag.

terranVexivit fonus

:

Pirfe,

:

Cc

2

/>«-


EXERCTTATIO

204 liputarentur

ejfe

verhi autbores

,

II

facit eos mintjlros

:

in vohis,

Etiterum: Ule me

clarificahit

his

Exit fonus eorum , 6"

coYum pro infirumentis

''i^^ins

cfi

Sicut dicit

,

qvi loqvitur

eorum audiuntur,/ci alius cH qvi

efjlat

qvanqvam Ehnuis

fuis,

veflri

& tefiimonium perhihehit de me,^ vos te-

Jlimonium perhihehitis. Ideo dixit, yoces :

& infirumeiita.

Non cnim vos cjiis^qvi icqvimini,fed Spiritus Patris

Chrtjlm

loqvitur

LlTERARUM

DE

(x

emittit^ ufus voce

haheat, in

,

qvi

& ver-

omnem terram

exivit regula eorum(Wittenberg.Lat.edit.4<' an. i^^^iy funiculus Qomm')

tamen ^dpofiolus Rom. i o.

Sonum dicity^j^in idem recidit.

qvam

licus regula illa efi,fiixta

corporalihiisfahrorum ,fed verho

vitii

:

fimul

Sonrn enim Evange-

Non enim

ttdificatur Ecclefia,

tcdificatur

armis

tamen eb verho certa menfurafigni'

C^n

ficatur^qva cujus^ Apofiolt minifierium dijpertitum efl in orhem terrarum.

enim omnes eodcm locbprAdicaverunt,fed divifi funt

in

totum

vittas ejus fihi aggregentjfed unusqviscf^portionem fuam

mundnmy non ut di-

ad Chrifium reducat.

Deformati qvondam coetus noftratis, qvi Sponfo illuftriflimo S;;rvatori Chrifto Sponfa fine macula fifti debuit, cordatus reformator &: fidus redu(5tor a deviis ad tutum ovile Joannes Pomcranus Btigenhagius in interpretatione Pfalmorum Witemberg^e publice leda , Baiileae vero 1 524 editij hac exegefi di^tum fomim illuftrat In omnem terram &c, Id eil, :

omnihus lingvispncdicattm efl fletur tis^

ad finem mtmdi, Felix:

iur

efi,

in

Prophetia adhuc

ejus,

adim-

omnem terram exivtt curfus eorum. Nam pncdicatio hrevi mundum pervafit,qvin&

& Chrifii & qvodmndtim ccelifjatium pertnenfm cfi

velocitercurritfermo

adhucdies

& intoto orhe terrarum.

ille

Soljhrevi permetie-

, utfit deindefims mundi ,ficutprxdixit Chrifius Prxdicahitur hoc Evangeli^ :

umregniintotoorheterrarum

,

&tuncvenie} confummatio. TotusPfalmus

eft

& infiitutione regni coelorumper orhem, qvA in Spiritu non minus gloriofa efi, qvltm nihil fuerint, at^ adeoproptcr hanc itlafafiafunt & de priidicatione

illa

iiohis profuiJfent,ni(i

,

hacfecutafuijfet.

Solem, qvi egredittir ah oriente tttm

ovhem

illufirat

omnem terram

illa

Nosdicimus hic alludiad vifihilem illum

& vadit in occidentern

us^^

,

donec dies efi,&to-

&calorefuofovety &idemfignficari,qvQdfupra, dixit: In

Matthso cap. 24 Congregahum ad extrema eorum a qvattm ventis cceli i.e. ex omnihus mundi partihus , etiam novifftmis. Et Felix (Pratenfis^yJc vcrfum reddtdit: extremo ccekrum egrejfus ejusi& circulatio ejusfuper extrema eledos

efiis

exivit

&c.

Simtlis oratio efi in

ah extremis cdorum

:

us^.

^h

tQtum. Brentius â&#x20AC;˘

'

â&#x20AC;˘'

m Pralmos

:

In omnem terram exlt fonus , feu ut Hehricus legft, amujfis


COELESTIUM Et AnGELICARUM V A N

TAT

I

iO^^

E.

&

amudis &: regula eorum. Apodolt cmmfono Evangelh fui ^dificanmt exJlriixerumtanqvam amujft i^ perpendiculo Ecchfiam in ownibus fimbus terra, Necfuturtim eftqvcd vaticinatur ^ potius rem fcugcjlam, feuqvix jamgcrittir

,

narrat

boc Chrijius ipfe Inmc

,

ferturus monet

:

Ves, inqvit

,

mtmdumjuxia externam converfationem demihi nonfolum Hierofo!ymis,vcriim ctum

eritis trfcs

in tmiverfi 'Judxa,Samariaij.^deni^,

tisij^

ad extrema

terrxÂť

cap.i: Per fermonem Evangelii jqvod pervenit advos

Et

mundofiuiTificat. Ies,nec

mox Siqvidcm permanetis, inqvit, in fidc :

dimoveminiajpe Evangclii ,qvodprii:dicatum

turamyqvxfub ccelo eft. Vides igiturbunc Pfalmum geflis tcxere,qVitmviticinitmi de

gationem Evangclii

â&#x201A;Źam corkmfierifuis

Et Vaulus ad Colofs,

,qvemadmodum^ eft

veriiis

in toto

fundati acjiabi-

apud imiverfam crea-

htfloriam de rebus

jam

rebusadbuc gcrcndis commemorare, qvud divul-

in tottmi oybem,mille ante annis itarecitet

,

perinde

ac fi

oculis vidijfet.

Henricus Mnll crus HamhmgcnCis inEnarratlone Pialmorum edition. Witeberg.i 575 pag.3 28: Redtius itaqj ab aliis redditur Scriptura co<timy utfignificct in cxlts tanqvam in volumine omnibus conjpicuo defcriptam ejfe Dei gloriam, qvx omnibus conjpicienda ^lcgcnda proponatur ; fimtil illis indttamejfe fonoram voccm,qVii ad iturcs omnium perveniat, Qvod igitu.r defcrmone dixerat :

Atite,oficndit

cum

magis,

oculis

qvam auribus

percipi.

Sictit

atitem ypfuniculti.m

menforium ab extenfionefignificat itaeadcmratione nonnunqvamfignficat Verfumfcriptum ,qvemGcrmam uominant Cilt '^iiil interdum ctiam cumLatinis :

tin iiniC-

Eflij-^

id

manifefium cx Efaia i2,t(bi Deus Judxos pucris nondumfa'

tisper xtittcm docihbus

comparans ficloqvitur\ Qvoniam

pracepttim,verfus ad verfumypatdijper ibiypaidijpcr ibi,id inctdcatione (^ repetitione ejtfdem pritcepti tngerlpojftwt.

GrcTscus

pro

crit

illis

pr.icepttmi

ad

cfi,optis cft illisajjidua

& vcrfus :ficutpuerts non mtdta fimul

Qlp legit ^^)p \ox eorum.

Duohic fingu-

laria noftro confpec^tui obverfantur: Altertm:,(]\6d A'o!lcrus

Qlp

notet lecf^tium

regulam eorum

effe a

Gr^eco tZlV-p vocem eonim loco

ctiam

Pifcatori follicitiori alias interprcti placuifle in

Comment.

:

qvod

in

hunc

Pfalm.mirari fubit. JJtertim, qycd *p intcrpretetur Scripturam. Prius qvod rpc(5lat non modo Regius Hebraicarum literarum Profefl^or Simcon dc Mms Comment. in Pfalm. fupra refutavit 8c in primis zclo qvodamvSuslftactisLcvita Profeflbr Hebra'33 ling^^as qvondam Colonien:

fis/ed etiam Martinus Dcl Rio Antve^-pienf.s Salmanticse Profeflbr in

Cc

5

Adagi.ili-


EXERCITATIO

2o6

II

LlTERARUM

DE

gialibus&crisV. T.edition.Lugdun. 1614! Inomnem terram exivit &c. Hebraice esl CDIp jilum, linea^ ddijiciiperpendiculum Verfwnem LXX nojlri 2^cputoillos legife^7]p fed vocalfefonum feqvitur Patilus ad Rom.io.iS

&

:

.

ipfampriidicationem,qvx revera eratperpciidiculumicdificii ccekfiii qvod

Ad

eil verusfenfus Propbeticus loci tUius.

dixii^

hanc etiam metaphoram alluft tApofio-

tus z-Cor. 10, 1 j. T^s autem non immenfumgloriabimur,fcd fecundummenfuram reguUjqva menfus cfl nobis Deus menfuram pertingendi ad vos. Hoc esl Sectmdum normamqva uftfumus in txdificanda apud vos Ecclefia, promodulo qvem tribuit nobisDeus. Adpojlerius qvod attinet,pri3evia eft Mollero Expofitio Ecclefiaftica in lib. Pfalinorum Henrici Stcphani 1 562 ex Wolfg. Mufculo. Qvia nomen ip nunclineam, nuncfiruduramHebrttisftgnijJcat^ qvidam huncfenfum

eliciunt,qvod coelorum archite^ura qvafi lineatim

Sed

ad regulam compofta,longe la~

qvum

metaphorice coeleftis machinae fplendorem David hic Dod:oris inftar de gloriaDei concionantem inducat, frigida eftet ifta locutio , lineam coelorum exire in ultimos ufqve terrae fines. Adde , qvod ftatim proximo membro verba ubiqve exauteqve gloriam Dei prixdicct.

diri fubjicit. Qyid autem verbis affine cum Ipecie aedificii? Qvod fi vertamus Scripturam , hsec duo optime convenient , in coelis , tanqvam in Aolumine omnibus confpicuo , defcriptam efte Dei gloriam fimul inditam ilhs efle fonoram vocem, qvae ad omnium aures perveniat. Atqvc ita monemur vifualem (ut ita loqvamur) efte fermonem illum , cujus fadta prius fuit mentio. OcuHs enim^ non auribus loqvuntur cceH: ut merito eorum fpeciem tam diftin(5te ordinatam Scriptur^ comparet David. Sed hÂŤc Mufculi unius non eft obfervatio. Idem Vatablus ante eum

&

qvo tefte , qvidam vertunt 1p Scripturam , qvbd m tanqvam in volumine omnibus conjpicuofu defcripta gloria Dei, ^ftmul inilhsfonora vox, qvA ad omnium aurespervcniat. Efa. 28, 10 ]p pro verfu

obfervavit apud ahos, ccalis

dita

five Scriptura poni dicunt. Senfus efl

fedjplendido chara^ere exprefam

A Mufculo nonlonge abit Pifcator />ro^eM/2?e

delineatione

:

Gloriam Dei non obfcuris

ejfe , ,

cujus ledlo

Junius

literis

notatam,

omnibus expofitajit &facilis.

& TremeUius:

eorum,&c. Verto,inqvit

Jn totam terram

Pifcatoryin-totam

terram

proefcriptum eorum,Scriptura Hebraice ]p , i. e. hnea^vc dehneatio, ftgnificat hic prseceptum , feu prcelcriptum fuut Efa. zS,io:ubi tanqvam exit

:

Synonymum adjicitur nomine fignifcante praeceptum,

Senfus

ejl ,

ccelumper -

carfum


;

COELESTIUM Et AnGELICARUM VaNITATE. carfum

Solis

Ltinx

,

& aliarumjicllarum ctindis in

toto

ICf

terrarum orbe hominihus

Deo dcheamfentire. Hac fpediant GallicoriimBibliorum Genevse i5io impreflmaim verba: Lffn- allignement cfi ipipar toute la terre. Belgicos interpretum margo conjungir , Itneam^ re-

praefcribit ac praecipit, qvid dc

gulam

prxfcriptum Sc Scripturam

,

:

^ACt

£lvtd)f-fnccr

<\i[(t

H

im OiW

^anffc^c ^'crt»c. ofrc UnU/ vci^cf/ i^corfc()riff/ fc^riff. bcf tj?/ cffc cng mcf 0^tcH (intcn/cn(cffcrcnabcfc^rci\Mt cnt)cfccfDcn i\\nbarcn(Scl)cpvci'» Q3cnjc(. 3cfatcv CrtV» I

o/

8

i

V^»

.

28/10. QBacr cv ^c li\'c\lc{ t>it (^cpaft hccff / ftcf tHcnt» Biblia Mofchovitica feqvuntur vulg. Interpretem

HSM^E

3E AK

OKffo

WowfyZemlu

Etf/rdHiEHXZr

izyde wieftfainejgh In tcrramomncmcxivitfonuseorum. interpretamentOjqvo ''.p5c!7pf«}d exponitur luccinit geminumdiftichon Frtdcrici PVidcbrami S. S. Theologise Dodtoris^qvod inPfalm.ip :

Ifti

edidit

;

Hm

velitt in

pi^o Scriptura

volumine mttndi

Omtiibus expofita esl covfpkicndaplagis.

Hxc procnl

extremis contingensfinibus orhcm

Clara velut viva concio voccfonat,

Prima noftra Verfio,qvam civitate Danica donavit M.Jcbannes Michaelis

& edendam curavit Lipfi^e apud Mefchiorcm Lottbcrum Anno

ha-

1 5 24,fic

bet:©an&cltacn fbcf cr laa «f t allc imt)c fbcrcsOvO'!^ u^<i;ait3cn/oc uf a(t> *^ScrDcn fbcrc^ £)urD.Sed N. Teftamentum,qvod Canonicus Lundenfis Cbriflicrnus Pctri comes exilii Regis Dan. CHRISTIANI II Anrverpianis typis fic exfcribendum curavit 1551 hunc locum: %\)i bcrt^ t

Dvo^iTcru^jam^cn taUcMn^/cc ^crfs^ £)rMM^rM^ ft( "^cr^cni? (SnDc Svetica Biblia ita fonant. '$;I>craj5 lirc& ar jro V^ijan^jCf i al( iant>/cc f(}C^ ras!5

0r&ft( nccr(&cnttc^ cn^ar. Maximus yqt6

reddidit

:

e<V

cA/u/

xfw

^v

(^^kBv

Ai^a 7r<r. Syriaca Verfio Gvidonis

^ /BsjfTur,

Fahricii

;jc^j

hV

m

MiTz:(^^ar! ^tyhoT.^

^ aK^i^

& Tremellii

"1)^1

T^ c/x.^jMSV>;c

/p r^")3

tk

filia

vociseonim. OracuIum,pr3edicatio inftar oraculi. Hw/r/cf» ZvingHin in Enchiridio Pialmorum In omnem tcrram cxiit oratio eomm, qvod etiam :

iiitextu Campenfis oblervatur.In Paraphrafi vero dodrina eorum.Vuefhe-

merus


ao8 EXERCIT. mertis

DE LlTER. CoELEST. Et AnGIL. VaNITATE;

II

& Groms in Pralmos-.Dodrina eorum.Norma,amu(ris SccAlphon^ 28&34

cap. EiJi. Davidi Po)nario,Lorinoy Mgufl, fo CatmreiifiyForerioxn Juftmam , Okaflrio , Bredembachio , Flaminio , Oforio ^ Figueiro, Buxtorflo, MarianajfldoroClario^Avenario,/4gathio,Chuidaferio.Steucho v.oTdojharmo-

eorum. Agcllio refticula menforia , PeHicano Zona eorum. Unde Rabbinis rnii/H )p Linea ^eqvatoris.

nia, moderamen, tradus

fVidebramo in Pfalter Gr. tii

affatim diverfus

yvufAoov

;

nobis v. Chorda, Ccterum divor-

modo attulit Hermes nunc concordi Interpr.nexu :

opus erit,cum ratiocinia

Gaffarelli

Hunc nexum mune fignificatum iic conftringet: te vanitate ruentia,

vix egeant refponfione.qvippe fuapcommode noftrum Radicale 6c com-

''^a,

«^/^

^^^/2,c

^ocz/^^^^o "ex-a

CANONICc: cn

5 \

A>

»

.« <*

tn

^

^ s

i *-*

5 ^

^

ri

.

r,

^

y.

OsaomoH

GLORIA PRINCIPIO ET FINI HAGOELI Adc

n.


20^

EXERCITATIO LITERARIA ANTIQVITATIS T E R T

I

A

HIERONYMI Ofinioni de Efdnto hodierni chardleris

He-

hraia iWVo mycnto ?nodeIle oplmfita,

.Sa\Jm SECUNDA E XERCIT A TIONE rR^ modo propohta priicum Sacrarum Hebraicarum Lig^yi terarum dcpofitum a G^^jx///Coclodeduaumter|)^ "^

.

risreftituereproviriliftuduerimus

:

jubetmmcfu-

'^fceptum primigenise hneYatunx, Hctjvricrf ftudium, ac tuendseveritatiszelus, utpariconftantiaiisobviam \

'''^"^^

eamus,qviH/croJr>'m/ audloritati-perinde ac fi indubitabjlisforetjplus jufto tribuentesjfccius qvam oporteat dc antiqviffimis

Hebraicis hodiernorum facrorum V. T.voluminumdivinaprovidenin Sacris Scriptutiaconfervatoru Litcris,&; earum cum SacrisLibris

&

confervatione ad noftrauso^ temporaftatuere prxfumunt. Sed ipfum Hicronymum, cujus au(floritate velut clypeo adverla pars fe

ris mirabili

tuetur , veritatis tribunali fiftamus

,

6c

qvantum valet , modefte expen-

Dd

d*imus.


2IO EXERCITAT[0 damus.

7

Vtginti 6" dius Literas ejfe aptid

:

Chddmtim tejiatur

,

HeBR^ORUM LiTERIS

DE AntIQVIS Reg. tom. 4. Op.

Praefat. in Libr.

fcribit p.

6^

III

qv,i HebrXiC

viginti diio elementa habent

edit. Balil.

Hebrxos

magna cx parte confinh

eodem Conojed diverfis

etiam Pentateuchum Moyft totidem

,

Froben. 1515

literis fcriptitam

fic

Syrorum qvoqve Lingva eft.

7^m &

ipfi

chara^eribus. Samaritani ifigtms tantum

^

apicibtis

Certum^^ efl Efdram Scribam Legis^ Dodorem , poft captam Hte-

difcrepantes.

rofolymam O" inflaurationem templifubZorobabel aliasliterasreperife , qvibus nunc utimiir , citm ad iUud ttsij^ tempus tidem SamaritanorUm Hebrmrum cha-

&

racieres fuerint.

Ut igitur cuivis judicio

exploratius conftare poflit, qvi absq j inveterato pr^-

& coeco erga Samaritanorum difFormes figuras amore red:e ac

fanda Ijteratura, qvam Dei digims confecravit, judicare, divinam hodiernorum elementorum Hebraicorum originem & admirabilem perennitatem indagare penfi habetjan Hieronymi au6loritas talis tanta fit qvalis & qvanta eife putatur & an adeo immunis ab omni errandi periculo exiftat j ut qvicqvid is dicat pro rato fit habendum ^ a-

fincere de

&

,

,

deoq*, valeat antiqvitatis gloriam noftris Chara6teribus adimere

dem Samariticis Literis

vendicare,

& deniqve

,

ean-

prsepofteram de Efdraea-

no Hebraicarum Literarum invento opinionem folide confirmaje:

efto

QViESTIO PRIMA:

(Tv^^STio

I

Generalis.

ISLum Hiemiymi atiBoritas omni errore j dnbio <^peri^ culd vacet ?

NEgamus

&

Pr; wo,qvia talem tantam au6toritatem ipfe Hieronymus nec ahis fcriptoribus nec fibimet vult arrogare. Nam Comment.in Pfal. 85. tom. 8 p. (ji. ed. citat. exprefse monet: Videtc^ inqvit Hieron. qvid dicat (David) Qvi^fuerunty non qvifunt ut, exceptiStApofioUs, qvcdctm' qve almdpofiea dicetm\ abfcindatury non habeatpoftea autoritatem. Qvamvis er:

:

gofanilusftt aliqvls pofl tAjroftolos

,

qvamvis

dife)

tusfn

'.

non habet autoritatem.

&

Ecce ipfe Hieronymus divinam Propheticam,hoc eft,omnis erroris expertem autoritatem &: fibi &; cundis ahis poft Apoftolorum tempora viris, licet

eximiis donis praediti fuerint, plane abjudicat. Secun-


;

HlERONYMl OpINIONI

MODE

S

T

OPPOS

E

I

T

A.

211

non dchct fibi talcm vendicare autoritatcm qvalis San, qvia Dei hominibus extraordinaria divinae patcfadiionis luce illuftratis in folidum dcbetur. lilis enim fingularis indubitatoe.audoritatis veriSpnittis SanCtus dncct vos in omncm veritatem tatis praerogativa eft conceHa Joh. i6. V. I ^. Qyi loqvuturiaguntur Spiritu Dci i Petr. i. 21 , fcripturi divinoalflatu afficiuntur 2. Tim. 3. 16. Tcrtib qvia non potcft talcm fcribcndi autoritatem mereri , qvae omSecundo

,

â&#x201A;Źbis

&

:

,

qvibuscjusrcriptapafrmideformatadole, obvarios eosq j partim HciwcncKticos , partim Grammaticos , partim Dogwaticos, partim Hijioricos &c, Ex horum ubere fegete qvi^ in cjus lucubrationibus fuccrevifTe non ni careat errore

mus

,

errores

,

,â&#x20AC;˘

,

j(ine

dolore animadvertimus

,

paucas tantum fpicas parca decerpemus

manu. Hcrmencuticus errorcft, cujusinterprctatio Hieronymianacapitis 5. Verba enim "'JllJ p. 100. planecompertaeft.

Sophon.v. 18. tom.5. ''vl^D^i

runt

,

lyQD

Qya verfione vekit ruinoso fundamento

congrcgabo.

Critica &. tario,

itainterpretaturHieronymus: Kugas qvx a lej^e

Commentarius

Kugas

:

;

Id qvoddisimus

,

&propterea a nobis ita tit in

lr{ebrx,o

Scd vcro

,

fi

cjfe

:

id

Commen-

"'JIIJ ,

2S[jtge

ut nofcpoffmms Lingvam Heqvod non ejl bujus temporis dijfe-

cratpofnum

matriccm

feqvens ejus

inqvitin

Sciamusin Hcbrxo ipfum Latintun cjfefermonem

hraicam omnium Lingvarum rerc.

nititur

recejfe-

:

Hebraica Lingva ah'arum Lingvaium tanqvam

filia-

rum matrix uti eam recfle hiudat Hieronymus aliam non habcret fobolem, qvam qvalcm hic nugarum partus eruditis, obftetricante Hierony,

mo editus

,

ob oculos ponit^aborti vos omncs 8c notho5,nuIIos genuinos,

Tantum igiturprimigeniiTextus voHieronymianis nugis, quantum fcoriis aumm obryzum.

nullos ingenuos edcret foetus. cula^JJIJ diftat

Eqvidem verfionem Hicrovymi qvod (j^^ei^lat, vertere dcbuifiet Al^tconventum congregavi hoc eft, dolentes, qvod facros, certo tempo:

Jios ob

:

re definitosac follennes convcntus divino cultui deftinatos ,ad tempus vero negledos celebrareneqvicrint, recollegi. Pr/;;/Hntaqjinterpretationis, qvam H;cro;;j ;;;h5 probat&; proponit, lapfiisccrnitur in voce ^JU nuge qvam vertit ^ijigas. Nam "^JIJ vox conftrud:a Participii ,

Dd

2

Kiphal


tlt EXERCITATIO

III

DE AnTIQVIS HEBRiEORUM LlTERlS

Niphal adhibetur pro abfokita Q01 J , qva fignificantur moRrore affedi, originem fuam ducit a radice r^T , cujus Kal in Bibliis Hebraeis non ufijrpatur in Niphal vero, Piel, &c Hiphil extat,atqve dolom feu mcerom

&

:

fignificationem admittit. Hunc lapfum Hieronymt non fine admiratione obfervavit LHr/;erM5 in explicatione hujusloci fol. 655 Mirimmiln eft, :

tam iufigniter labipermifit (Deus) homines tantos yficut inqvi? Lutherus etiam htc in re Grammatica lapjiis efl Hieronymus , vir tantus. ISf^n enim NtigiC ,

ctir

fflvox Hebraa, utipfe Secandus error

vulty

^c

Hermeneuticus

eft

,

qvod Hieronymus vocem ^y^b

venat Legem ciim lyiQ (moedh) non Legem notet in Biblis facris,fed nut certum definiti temporis ac loci conventum (mootic) aut ipfum tempus definitum ,in primis illud qvo taUs conventus peragitur , e. gr. Fenosdies,autdeniq;,totum ipfiam acSlum certi coetus certo tempore :

,

&

loco inftitutum defignet h. e.feftorumcelebrationem ac ipfam foleniiitatem.

&

qvod jufto hberalior fit Hieronymus : hsec verba de fuo aiTuat facro textui. Horum enim vorborum nullainPropheticotextuveftigia,nec qvodiis refpondeat,qvicqvam apparet. Ceteriim, ut,mifsis vocibus,rem ipfam confideremus qvis qvsefo fenfiis erit horum verborum ? Nttgas^ qvtr. a Lege receljerunt cong) egaho. Numdivinabonitas ac Providentia verfatur circa nugas colligendas? TertiiisenoT eft,

(^qva recejferum)

:

,

& num LexDei,qvae

fan<5t:a ,jufta & bona eft Rom. 7. 12. qvicqvam cum nugis commerciiunqvam habuit? Qyantiim itaq^ valeatiila aucSto-

toritas, qv3e

nugas vendit, una hnea ter peccat , ac praepoftenim divinis

oraculis fenfum obtrudit,

nemo non videt.

Grammatici errores, qvorum manifeftus eft Hieronymus, partim Barbarifmum, partim Soloecifmum redolentes, ex feqventibus locis patent, Pfalm, 77, 5 tom. 8. 9. Scopeham (^mmm meum qvi barbarifmus ali-

&

:

non modo in Hieronymiano Commentario hujus Pfilmi, ied ctiamin nova Translationejuxta Hebraicam veritatem, &: porro ex

qvoties

yolnterpretibusfeorsum adornataab Hieronymo, repetitur. Zach. 11, 15. Decorum praecium c^o^apprettatus ftimtihns. 1 Tim. i, 19: Circa cAppreciare iidem natifragavertmt ; utrumq^ Naufragare in Textu

&

&

&

Sn Commentario Hieronymiano invenies. Soioecifmi Hieronymiani funt:


HiERONYMi Opinioni Modeste Opposita. 215 fiint Sophon.3. I. VxpYovocatrix ^ redempta Civitas ,pro, Vae provoca:

&

redemptoe civitati. Ut nihil dicamus de Verlione,qvae LatLiiitanoneft melior. Matth. 5. 21, 23. Reus erit pidiao, rew^ ertt couciHo pro, judiciijConcilii.Ela. i, 14: Orf/v/r anima mea, Barbarifmum olet. Porro Grammaticus pariter ac Hermcneuticus error ab Hieronymo comGrammaticae 6c biblicc-e iTgnificationis incuriofus mittitur , qvando trici

te

:

&

Efiiae cap. I. (Slio

turus 2.

22 vocem

T|I^2!D transfert

,

C^«f o/z«

tui.

Nam

1 eft di-

compofita numeri fingularis Hieronymus autem interpretahanc di^tionem jufto liccntius plurarem numenun fublhtuit. :

t<3L in Sacris qvidem Bibliis non ad defignandiilTi cauponem, fed ad

exprimendum (uteruditis placet) nunc qvemvis potum, qvo nunc iTgillatim vinum aut merum.

qvis

fe

in-

gurgitat,

Hisjunge illudEfa. 2,v.ulr.

.?—^;325qvodabHiej'o;;^?«overtitur,exfe/-

Comment. exponitur, aUnudo.fihUmitas-^ cum Grammaticse convenienter verti dcberet , tn qvo qvippe diclio eft compolita e Praspolltione feu pra;tTxo Pronominis tragmento. Huc etiam refer illud interpretamentum , qvod Hievonymus haufit a praeceptorejudaeo dcfcriptumSophon. c. 5, 8, l^^jadfuturam ubi coe-

fusjdc in

:

&

:

cum feq^Tjtus ducem Hieronymus,confundit"liy Syncategorema futucum TV conlTgnihcante pr^sdam ab niV praedatus eft. In

ritemporis

,

coTimentario autem hanc vertendi audaciam acceptam refert Praeceptori his verbis ufus p. 99: Hcbr.i:uscjvi me infcripturis infHtwt (forte< Bar in pricfcntcnti loco magis ilg £71, id eft, in in futurum

Hanina) aferchat ly "^

dehere in telligiyqvam, in teftimonium.

Hanc confenToncm fspiusin

fcriptisfuisrepetit: qvaelicet

nuajtamennovimus cor judoeorum velamine usq^ diem,

Cor.

3.

cum

efle

fTt

inge-

obdu6lum adhunc

legiturMofes &: Vetus teftamentum,

tefte

Paulo

2.

14. 15.

Ne

vero juventus plus jufto tribuat Judceomm five Rabbinonim genuinusSacr» fcripturoe fenfus erit inveftigandus, nos nacfti occafTonem ex hoc errore,qvem e Praeceptore (a qvo fsepe deceptus fuitjUtDRUSius fcribit lin.2. de tribusSedisJud.c.5>.)fVviviter fcriptis,ubi verus ac

Dd

5

fuxit


214 EXERCITATIO

III

HeBR^ORUM

DE AnTIQVIS

LiTERIS

Cuxk Hterovymiis haudabsre fore piitamus fiadmonitionem dodiflimi viri Joan. Forjferi S. S, Theologia; DocStoris & HebraicÂť Lingvas ProfefToris olim in Academia Wittebergenfi, qva Priefationem fuam ,

:

Lexico Hebraico praefixam (kxteritas mihifolatio eft

,

claufit.

Verba

Forjleri haec funt:

qvi , qvod res cfl fatehumur

,

Saniorum

&gaudebum HcbrM

Lingvaveritatemperme efe repurgatam a fordibus Rabbinorum ,qvibus multis jam annis defcedata i^ obfcurata fuit. Si qvis efl , qvifacultatesfuas in Rabbiiiosprofudit,qvi in ipforumSynagogis longo tempore verfatus efl^qvi domipropriis

impenfisipfospraceptores aluit,qvi ipforum rus eft,

Commentaria fiudiose evolvit,Fo<fieteftor) nihil eximy , qvod ftn-

& tamen {Deum & confcicntiam meam

gulari laude dignum

qvam,fed qvo olim

ejfet,

illis

reportavi.

Eram illis

interdum interpretationcs vocmn adduco, id lcgife

qvando pluresinterfe

,

dolore, fateor.

facio,

,

mex eo faciltus

illis,

,

fi

qvi Rabbinis addi^iores funty

afiipulentur

:

optime fciens

,

qvod qvi

mn pofiint

,

ne^

Hdsc Forfterus.

habendafit.

Hijloricorum

,

T^inqvam autemaut ra-

ccecifunt(utfunt eqvidem omnes Jud^i^tefiificari de veritate illisfides

ope-

partim , ut videantfcioli me et-

dijfentientes fententias aUego.

ut expofitioni

omnem

Et licet Rabbinorum

partim ut eorum ineptias ofiendam O" infcitiam

rijftme cito, ut ipforum autoritate nitar ,fed ut

fidemfaciam

adcb addidus, ut alius qvis-

jui addi^ior, hoc nunc failus infenftorjqvod

ram ty oleum me perdidife vere, fcd nonfne

jam illorum fcripta

&

initio

Chronohgicorum

Topographicorum lapfijum

,

jam du-

dum

convicerunt Hieronymum dod^l viri: DrufiusdQ tribus Sedis L. 2. cap. 8, 9, 1 o. Sc in Refponf. ad Minerval Ntc.Serary c. 7. Jofephus Scaliger in Elencho Trihseref. Serarij cap. 12. &: poft eos Cafaubonus lin. i.

Exercit. num. 8. pag.

40

Francof.i6i 5, nec non Exercit.i 6. num.

edit.

Horum obfervationes & argumenta,qvibus oftendunt Hieronymumnon raro hallucinatumefle, etiam injudaiciantiqvitate&

93

.

p.

455.

hiftoria.nolumus Jiuc conve6lare,ne ad:um agamus. ISljcolaus vero Sera-

&

j7M5inMinervali,qvod o^^o^mt Jof.Scaligero^Drufie Hieronymum femetiplum conatur defendere fed fruftra. Merus enim ibi conatus, fucceftlis vero nulkis uti videre eft Lib.4. cap. 7. p. 1 56. fcq. Minerval ,

&

:

:

pro Trihseref. apud eundem. Dogmaticus error

eft

,

qvem exponendo

lui

verflmi i cap. 9 Ecclefiaftas,

& pag. 41 ita proponit Etiam in hoc dcdi cor meum, &fcire voqvos Deus qvos & invenijufiorum qvidem opera in manu Dei

committit,

:

diligeret,

odijjct

:

efe:


:

.

HiERONYMi Opinioni Modbste Opposita. e(fe

;

&tamen

f}:iduare:

utrtim amentur a Deo an non^ nunc eosfcire non pojfe

:

&

215

awhigue

utrum aiprobationcmfujlijjeant^qvxfujlinem^an ad fuppUcium. Qyag

Hteronymi expofitio periculofae dubitationis plena eft. ro»yw7iDo^w^?/co5erroresrcirevolet,adeat&: confulat ^yiTiK? Brochinannianum pag. ^^.edit.

Qyi plures h.-^^-^vov

Hie-

Kiy>i -sr^-

Haunienf. 1534. necnon

ejufdeiTi

Jpologiam feu Uu^KX'm.(iy,y.Kv divmam pag.191 C£eteruni,licet Hieronymum plurimiim A^eneremur

& eruditionis dotcs,trium Cardinalium Lingvarum rariim cognitioncm,incredibiIcmrcribendi&;

ob eximias ingenii peritiam ^Scriptu-

commentandi

induftri-

am, igneam in fvadendo &: dilTvadendo vim ,qV3e in Paraeneticis ejus Epiftolismaximeclucet: tamcn diffiteri haut poirumus, qvin fubinde cefpitaverit nunc in vertendo,nunc in docendo;,nunc dcniq; in narrando. Velutieuim magna cceli lumina nonnunqvam ecliplin patiuntur ita qvoddam eft magnorum etiam ingeniorum deliqvium. Suos qvisq^ patitur manes. Nemo omnibus horis fipit. Id qvod Hieronymo nonnunqvam accidiflc, ex oftenfis erratis conftat, Hos autem lapfus in Hieronymo ideo notamus pnmh, ut certo demonftretur, ejus autoritatem omni errore,dubi6 ac periculo non vacare. Secundh^ doceamus, judicio & de:

ledlu opus efle legenti Hicronymum^sWosb^^ Patres,qA'i eatenus funt audi-

endi, qvatenus

magni

dum

illi

erir.

patris audiunt. Neq j enim qvicqvid munitum, mox pro ratoac indubitato haben-

vocem coeleftis

viri audioritate eft

Saepe veritatis indagini fatua nocuit creduUtas.

Nobis itaq; nemo

vitio vertat ,

qvod Literarum Hebraicarum, qvas

proiitemur, antiqvitati patrocinaturi, Hicronymi aud:oritatem, qva primigcniae Literatur» vetul^as obfcuratur, qvanra fit &: qvahs, aeqvis mo-

mentis ponderemus, atq^ incertaa certis caute fecernamus. Id qvod> nifi deteclis priiis ejuslaplibus,ficri neqvibat. Neq^ noftrum inftitutum excmplo caret. Magni Sc eruditi ante nos viri fuere , qvos non terruit Hievonymi audioritas^qvo miniis lapfus ejus detcgerent, falfa a veris

circumfpede removerent. Nimirum , Lutberus, Brochmannus, JValtherns Prsefat.ad Pfalm. Dav. Bibliander de opt. gen.explicandi Hcbraica p.i5.

finceritate ita fcribit

qvani verafn, 6*

&

e Pontificiis (ut alios filcamus) Jo^». Exerc. ^.cap. 5.pag, 155. de Hebrsei Graeciq-, textus

ij.Dyufius,Scalfger^ Cafaubonus Afor/HM5, qvil. i.

:

,-

His omnibus ultrb

qvam latefe difundat

citroii[^

magnijita

penficulatis

illa

,

colligat

Lcilor^

(7 confdcntiloqva S. Hievottym'9


:

si5 ExERCiTATio

Tonymi afertio, Paulo poft toties repetito

umhram

Heer^orum Literis

DE Antiqvis

III

Videat (Le6lor)

:

uum tanto veYhorum apparatUj ^

fere fine Uimine coloraverit. Hcec

ille.

Qyocircajqvaiido Hieronymns pronunchtcQVtum eire,qv6d hodiernoe Literae Hebraic^ fint ab Efdra primum inventae , adeoq^ nec Moii nec Decalogo, in cujus literis formandis Dei laboravit digitus, fintcoaevae

neutiqvam credula qvadam temeritate committendum erit,ut fine prasvio examine Hieronymi au(5toritate fl:emus,niii mox cadere velimus,cum tot lapfHuis fit obnoxia,ob duces,procuI dubio,qvos feqvutusjplane coecos ac cefpitantes. Sit itaq^ (Vy iESTIO

SECUNDA:

Qj^ST.

II Specialis.

jin Hieronymo narrdnti hodierna^ Hehr^orum Lite^

ras ab Efdra repertas

NEgamus

ejfe

tutofii fidendnnL^ ?

&

qvia au6loritas fides Hieronymi parum tiita Subinde enim vacillat nunc in vertendo facro textu, nunc in commentando , nunc deniqve in narrando. Exemplum erroneas narrationis Hieronymianae hoc efto. Hieronymus tom.i. Oper. p. ty^. versa in Epift. fub nomine PaiiU Euflochij fcripta ad Marcellam fic fcribit: Deniqve etiam 3ofcpbum,qvi veinaculus fcriptor efl

,

:

Vrtmo

,

uti jam clare oftendimus.

&

eft

Judimim , aferere

:

iUo

tempore

,

qvo crucif.xus efl Dominus

templi virtutum coelefitum erupilje voces

MUS EX

HIS SEDIBUS.' Proh

,

dicentium

MQm

confuIitur,&: caput XII, de bellojud.

l.y.

:

ex adytis

tTRANSMIGRE-

Hteronymt\

J ofepbus ciYmdo

evolvitur pag. 960,951. edit.

Genev. i5ii.oftendit,qvantam &qvalem fidem aliqvando mereatur H/(?ro;7)'WM^aliqvidnarraturus. Verba Jo/ep/j; haec funt: Feftdautemdie, qvemPentecoftenvocantjnodcSacerdotcs intimum templum morefud addivinas res cclehrandas ingreJfi,primo

qvidem motum &flrepitum qvendam fenferunt : qvx diceret: METABAlNilMEN

pofiea vero repentinam vocem. audiere,

ENTET0EN,TRANSEAMUS HINC. Viden'utfidem Hieronymi elevet Jofephus f Nam i.Hieronymusdick hoc prodigium accidiiTe tempore crucifixi C R I S T I Jofephus vero numerat inter prodigia,qV2e non longe ante excidium Jerufolymitanum

H

contigerunt.

2. Jofcpbo

unica

vox

terruifTe

:

Sacerdotes perhibetur: Hiero-


:

HiERONYMi Opiniomi Modeste OppoSita.

217

akronymus voces aiiditas memorat. Et

3 denique -de fi.iocerebro addit> qvod in Jofcpho nonextat. Eufcbius in

vntutum voces fiiilVc:, Chronici^ eidem errori obnoxiiis eft,qvando non miniis qvam Hicrouy" mus tempore Paflionis Domini hoc cveniile tradir. Si dicerent 3 rem accidiire , qvam narrant , neqve tellem iidei fuse 'Jofephum laudarent , facicoeleftttm

le imperitis

rcnimjudaicarumrem

Ver6 (inqvit)

ita

Cafatibomts Exercit. i5.

fehabere perfvaderent. uSljmc

n.95.) tjvismn

hitelligit

hunjanitus

audax rocis itifiguiter ejfe lapfos ? ita^j. ne conjlamqvidemfibiy (y rem eatidem vane narratit, hoc efl , varirs tnodis dcpravant. Sectmdo , ip{e Hicronymus fuam de invento ab Efdra hodierno Hebraico chara(5tere narrationem fuipeiftnm reddit docens , qvod idem iit fonus Syriacarum Chaldaicarum dc Hebraicarum Litcrarum. Nam Literae Hebraicc iic fonant Sc iic fignificant juxta Hieronymam tom.4 Oper. Epifi. ad Patdam Vrbicam de interpretatione Alphabeti Hebraicip. 90: ,Verum jam complendum cii: qvod p2tiiii utfenlum uniuscujusqve eicmenti interpretatio annexa iTgniiicet. Jhfh , docftrina interpretatur. Beth^domus, G/;;;c/,pIenitudo. Dj/r<'/.),tabularum. Hf,iib. FT/w&Zrf/W) hoec. Heth,\lt3.. Tff/;,bonum. Jorf ,principium, Caph mmius. Lamedy difcipUnie iive cordis. Mc;;;,ex ipils. Nm/;, iempiternum. i'^?;;;^^/;, adjutorium. Atny fons iive oculus. P/u', os, ab ore non ab ofle dicftum intelillos crr^JJe,

(j^in tcmpore

,

:

lige,

nehterarum ambiguitatefallaris.

Ke^jcapitis, 5;/;>dentium. 7

/;^r.'i,

,

vocatio.

iigna. Pofl: interpretationem

elemen-

Z^^rfc

Juflicia.

Cojp/;

torum inteUigentia^ ordo dicendus ell. Akph^ lieth, (jimcl, Daleth, Prima connexio eft, Docirina dowtisf>lcmtudo tabtdarum qvod videlicet do(5l:rina Ecclefise , qvce Domus Dei eil in librorum inveniatur plenitudine divinorum. Scciinda connexio eft , hc, vau zaiUy heth, ifla O' h^c vita. Qyae enim alia poteit eiTe vita fine (cientia fcripturarum f Per qvam etiam ,

,

,

Tertia connexio habctÂŤ nunc fciamus univeria qvae fcri* pta funt tamen ex parte prophetamus , Sc nimc per fpeculum in asnigmate videmus. Cum autem ERUERI U S eflc cum Chrifto,

Chriftus agnoicitur , qvieft vita credcntium. teth, jod,

bonumprinciptum qvia qvamvis :

:

M

&

M

angehs fuerimus tunc librorum doclirinaceflabit &c tunc videbimus taciead faciem bonum principium iicuti eft. Qyaita connexio eft, Caph , Lamei , Manns difciplmx leu cordis Manus inteliiguntur in opere cor 6c difcipliiia intelhguhtur in fenfu ovianihil facere poillimus, nifi fimiles

:

:

.

:

Ee

priiis


ai8 ExERciTATio priiis

DE Antiqvis

111

omni

Qptnta connexio

qvae facienda funt fcierimus.

mech , ex ipfisfempiterntim adjutormm luce manifeftius

eft,

Hebr^orum eft

,

Literis

mem nun ^[a^ ,

hoc expLinatione non indiget fed :

:

ex fcripturisseterna fubiidia

miniftrari. Sexta

Secundum , ain pbe,fade, fons feu oculus oris jufticiiE qvod in qvarto numero expofuimus. Scptima connexio eft,qvoe Sc extrema , qvo &c in ipfo qvoqve feptenario numcro iit myfticus intelle-

connexio habet

:

,

illud

6b.is, cophy resyfm, tbati

vox promitur

:

,

vocatio capitis

5c in Imfignis ad

demimnftgna,

capiit

omniiim

,

Per dentes articulata

qviefi Chrifius ypervenitiir

:

qvem venitur ad regnnmjempiteniu. Oro,tc,(jvi bocfacratnis facrame7ito?^c. myfticum fenfiimÂť Ecce Hebraici Alphabeti fonum iignificatum Hic fenfus fignificatus ingenioiius qvam fohdiiis , finonnulla elementa accurariiis expendas ab Hieronymo concinnatus , vix omne feretpunaudloritatem miniis tutam reddet. Qyae 6tum , tantiqve viri iidem Drufuis in hoc iiterarum arcano defideravit , oftendit in Cenfura Alphabeti VeterisHebraici editiFraneker^ 1609.^.13. feq. Tali etiam ele-

per

&

,

&

&

mentorum Hebraicorum myftico

fenfu deleftatus eft Eufebms

,

qvem

&

Gr^eco fermone exprefTit. Hieronymum Eufebium feqvutus Qdjoannes Cheradamus , qvi Alphabetum SancSbse lingvce myftico feniu refertum

qvam utihiis edidit Parifiis 1532. Nos vero , mifso Literarum Hebr. myftierio & exqvifitiore fingulorum fignificatuum examine /oÂťron faltemhoc ioco attendimus. Pro-

curiofiiis,

,

&

nunciat Hiero-iymiis eundemefTe Syriacorum Hebraicorum fonum. Veriim enim vero , qvando Hebraei pronunciant ^leph , Gimel , Daleth^

Mem, Samechj vAin &c. tunc Syri aliis afcitis vocalibus, qvam qvibus gaudet Literarum Hebraicarum enunciatio , non eundem , qv6 Hebrcei utuntur , fonum fervant. Ita enim Syriaci chara6beres mutant fbnos Olaph, Gomal, Dolath^ Jttd, Lomad, Mtm , Semkad (ubi confonantes etiam mutantnr) Ee, pro Ain, Scc. Qvamobrem non idem eft Syriacarum Hebraicarum Literarum fonus, uti Hieronymus tnadit. Tertio qvando Hieronymus narrat certum e([ey Efdram Scribam Legifqve

Jod, Lamed,

:

&

,

Doclorem pofi captam Hierofolymam alias hteras reperijfe, qvfbu.s

tanortim

& injiaurationem

nunc tttimur j&ad

& Hebrxorum Cheraderesfuijfe

,

illtid

tcmph fuh Zorobabet uf^ tempus eofdcm Samari-

fuam ipfius fidem dubiam reddit,

& plane iufpe6lam.

Ratio in promptu^qvia ipfe Hieronymuslongh antiqviorcm hodiernis litc^


HiERONYMi Opinioni Modeste Opposita.

219 Hebraorum iifum tribuit qvando docet cas tempore Aharonis viguifle. Tom. 4 Oper. Epift. 2id Fabiolam devefte Sacerdotali png. 26

literis

:

ita fcribit

:

Odava eft lammaaurcay id cft,fis zaah

vomm Dei Hcbraicis qvatuor literis ineffabile nuncitpatur.

tum, in

Poiitifice pli)s

Pontificis

"^

,

JoA , n He,

1

2r\\ ^''y qrafcriptum Vatii

n Hc , qvod apud illos

HxcfupcrfilcoUim lincum i^ commune omniumjacc) do-

additmj ut infiovte

vitta hyacinthina conjlringatur totam^.

pulchritudinem Dei vocabulum coronct (j-protcgat,

infcriptio inlculpta aureae laminse florem repriefentantis

ac fronte Aharonis collocat2e Exod. 28. v. 36 itaex nitur

:

cji

nP^'? tlp hoc eft

,

S

,

& fuper cidari

Mofe

ANCT ITAS DO

Ex his manifeftum evadit, qvod

Hsec facerrima exprefla cer-

M N I

I.

qA'ando Hieronymus exprefse fignat

Hcbraicarum extantium fuper cidari Aharonica,iplam frontem Aharonis citet &: indigitct teftcm antiqvitatis &: perennitatis Hebraicis facrorum Bibliorum chara(5teribus proprise , contra femetip{lmi &: contra fuam hdem. Nam illud qvod pro rato habuit , niminmi, ab Efdra inventas elVc figuras literarum Hcbraicarum , qvibus hodie utimur, irritum reddit,certumq-, plane inccrmm, ne qvid gravius dicamus. Nam Literas tales olim oftenfas fuifle in fronte Aharonis docet. Ecce Hicrovymum oppoiitum Hicronywo. Secum itaqve priiis tranflgat, fidemqve Hieronymianam evidcnti contradi(5lionc libcrent Hicronymi patroni, anteqvam eam tanqvam indubitntam credendam proponant. Qyartv, Hieronywo Efdrseanum Hcbraicarum Literarum inventumaffiguras literarum

,

iercntitutononfidimus, qvia fua? afl^ertioni nuUo {acrae Scripturae teftimonio iidemfacit: nec Efdram,q\i hic Titramqj qvod dicitur paginam haceret,ncc Nchemiam, nec H^igxum^mc Zachanam, nec deniqjA/<f,

70 annorum orbe captivisq-, Judaeis jam pafcripfenmt ea , qvaTcanone facro& tide digna habita

lachiam, qvi circumdu<5t6 trias

redonatis

,

Tunt. Putafiie Efdram memorabile hoc fuum Literanim Hebraicarum invennim > audax mutandi divini Charad:eris facinus , laboriofum fuum in docenda ac proccrum populi in difcenda nova Liter.atura ftudium Literarum monumentis aut indignum putavifle , aut incurioflus negligere voluilTe f in primis ciim rerum longe viliorum cu-

&

riose meminerit,fcilicet,cibi, potus,olci dati Sidoniis loc6pra?mii

promptiorem advehcndis hgnis cedrinis operam locarent Eld.j

Ee

2

.

qv6

7. T\'e-

morat


EXERCITATIO IH DE AnTIQVIS HeBII^ORUM LlTERlS

5iO

inorat qvot cantores,cantatrices, camelos, afinos redu:?? erint reduces ab

66,67 > nec non> qvot millia fervorum qvaergo probabilitate dixeris inauditam &c infolitam hanc elementorum mutationem folam indignam habitam fuifle, qva; in literas relata pofleritati commendareturjciim res fit, exilioBabylonico JudÂŤi Efd.

2,

& ancillaruiTi redicrint Efd. 2, 65 fi

:

revera gefla flierit fide &: afTenlu publico digniflima f Efdra igitur ta.

cente^fi conticuilTet HieronymuSjmeliiis fuse fidei Sc famae confaluiflrer,

qvando loqventibus fuis Prajceptoribus hominibus parum iidis fidem habuit. Etenim ab iis HieYonymum hanc opinionem & tales haufifle ,

lunt,Hieronymianoe ahas fennumeratMor^vus Exercitat.Bibl. de Sinceritate Hebr. &: Gr.textus hn.^^i.Exerc. 5. G. 2 Prinms ex Judoeo fadus Chriflianus. Sccundiis Barrabjuus Epifl. ad Pammachium 6c Oceanum Tom. 3. Oper. pag. 85: qvo tanqvam altero ll^icodemd ufus efl; ob raetum Judaeorum. TertiusTyberievfis Tom. 4, oper. p. 8. qvi Judseis admirationi fuit. Qvartus Lyddeus, ^idjiitor Hieronymi, licet iafehcior in exponendojobo Tom.^.p. 10. Alios praeterea audivit , proeiertim peritum Judseurn Cbald. lingvae in. exponendo Toetiameruditi,

Mo/7/7/i5 &C^f'ci!lH5,tefles

tentia; patroni, Prseceptores Hierc/zy wijudaosqvatuor

:

biaTom.4,pag.

9.

Qvjrnu, monjiret HieronymusjYel ejus defenfbr , qv^iiam fuerit necef^

mutandi iiium charadierem, qvi populo jam notus fuit,&; fiirrogajiEtenim illaLege, qvarajamduduniLiteris fiiorunidigitorum confignatam JEHOVAH per manum Nofts tuUt Nch. 8, 14. Nehem. g, 14. &;c. 10. ip utebantur in cultu di-

iitas

di alium incognitimi cundis jud^is.

vinoj qvi hacTienus negle(5tus jacuit

illudqvod

dudum

Perfcriptfim extahat

,

inflaurando.

Nara yiiTOD juxta

mLege MofisviriDei

>

ere<51:6 altari,

holocaufla denuo inflituerimt EfH. 9,2, &; Feflum tabernaculorum celebrarunt v. 4. Porrojnxtafcripturam Libri Mofis, qvi jam icriptus extabat^

ordinanmt Levitas Sc Sacerdotes Efd.5, 16. Qya igitur virifimilitudiTempli Literas ab Efdra repertas fuiflTe ? ciuneotemporeEfdra^ac primis religionis reformatorinefcribit Hieronymus poft inflaurationera

bus fuificeret fcripta

& ab exilio

reportata

Lex Mofaica.,

nullaq^ evi-

denti neceflitate adduceretur EfdraSyUtmcogtuto Scripturae genere nupere accenfiim pietatis zelum, fuccrefcentis ecclefiaejudaicasprimordia,

& populum airvetum Literis Mofaicis

,

alii^qvcnegotiis qvara di-

fcen-


HlERONYMI OPINIONI MoDESTE OpPOSITA.

411

fcendis novis Literarum formis magisintentiim turbaret. Confer Efd.i, y. 62.

(ixodfmoYH facrorum librorum Scriptura Hebralca ab Ffdra manus Literaturafitabrogata.joIl:endatur>qv6 divino niandato tam novum Sc audax Literarum molimen nitatur. Qvis enim facilc credat E/?/?*??;; eo audacise progrcHiim eiFejUt illam fcribendi fomiam , qvamDci digitus confecrarat,qvam Deus denuo Legcm fcripturusindsmiicm &; inviolabilem praeftiterat Deut. 10,4, qvam Mofcs, DavidySalmu Efaias , JereWias, EzccbicIjDamel &c. ad tempora Efihii ufurpaiant, qvamq;populus noverat,propri6 aufu abfq j fpeciali Dci mandato prorfus mutarct , a facris Libris exfcribendis removerct, atqjfic tenuia propricij manus orfa &C Scxthj

fit

inventa, ut Hierouywo p!acet,adcoc]j antictviiilma divinx'

,

novella lineamenta antiqvi(rima-,abfolutiHim5e

& divininimae ipiiusJE-

HO V A H Literatutce pra:ferret?jMoiiproducenti VMmLUtumyScribetibi vnbalm Exod.34,2 7.iidem habcm': Hicronymo aute mandatu Efdr^: exufurpanprefseaDeod.itumde novisLiterisinveniendis,publicandis

&

ncc audenti nec potcnti crcdula temcritate non alTentimur. Se^timo,ÂŁinf\cm Hebr;eorum &: Samaritanorum charaderes (Samari-

dis proferre

tici, ut putat Hieron.) Rierint usq ^ ad tempora ÂŁ/?/r.c, feqvitur Sacros Librosomnesolim S.amariticis Literis fuiHc (criptos. Si vero tot libri Jo{liae, Judicum, Samuelis, Jobi, Salomonis, Davidis &c Literis Samanta-

norum vere ilnt exarati,vel unum ex totlibrorum exemplaribus alicubi exiftere neceire eft. Deiignet itaq^ H/rrojiy?;7H5, autahus H/f;o;:j;/7o patrocinamrus, in qva orbis parte, in cjvo regno, in qvo coctUjUrbe vel biSamariticum bliotheca Saiuariticum Efaix,'Jcre;uix &:c. volumen, 'ScchKx^jTOi^y,'^;^ delitelcat. Indigitet eum,qvi h^c Samaritica divini co-

&

dicis {cripta

unqvam viderit, legerit aut ufurparit. Qvotus enim qvifq;

eft,

cui curajac cordi eft divina providentia in confervando vcrbo

libi

perfvaderi patiatur ,

ra extitiflent, &: cun(!^a

,

qvi

cunda archctypa volumina Samaritica, fi reveeorum e(5bypaitainrercidifle,utneunum qvialiud eft , qvam Dei proviperenuitatem proftituere, atq;

dem fupereflet exemplai*. Hoc opinari nil dentiam

iniiiper habercj iacrc^e fcripturae

Judaeos curioiiihmos inconfervandis Libris praeter

meritum

.ac

Literis divinis incuriae

accufare. Satius igitur iuerit,mifsa hacopinionc^ftatuc-

le tali olim Libros facros exaratos efie characlere

Ee

^

Hebraico , qvali ad nos;


i2i

ExERCiTATio

III

Hebr^orum Literis

DE Antiqvis

nos divino munere propagati

& adhuc excufi cernuntur,6c gratias age-

Deo tanti,tam antiqvijtam intemerati & preciofi thefauri confervatori, qvam opinari tot fcripta & exfcripta divina prorfus periilVe imo tutius erit iidere divinas Providentije, qvam Hiere ter opt.ter benignillimo

,

,

ronymo fuorum vaniflimorum Praeceptorum commenna non rar6 ranti

nar-

& publicanti. & Vau figura hodierna collata cum. locis Scri& Exod. 26,3 rede expeniis & intelle6tis,fidem

Oiiavb, literarum Jod ptutce Matth.5, 18.

3.

HieronymianjBnarrationisminus tutamreddit, DeqvavideEX ERC I T. noftram opponendam Jofephi Scaligeri opinioni,qva Hebrceorum Liter^e a Syriacis depravati memorantur. jSljno^ fi au6toritas humana admittenda erit Hieronymo opponimus i^uyiugujiinum,qvi I.de Civ. Deic. 39, docet Lingvam HehvAamejus^ Literas non ccepjfe a Lege multo miniis ab Ejdrafed per fuccejfwnem patrum cuJlodttas ejje. z Clem, Alexandrinum , qvi tradit 1. 1 Stromat. qvod per Ef.

.

dram (zcinziim)facrorumfa^afit recognitto 6^ injiauratio.^ TertuUianum c. 9 .

de habitu mulierum, qvi fcribit, injirumentumjudaic^ Literatura ejje rejiauvatum. Chryjo/i. Homil. 8 in Epift. ad Hebr. docet Efdram ex reliqviis ScripturiB eam compofuille. Hilarius Prsefat. in Plalm ait Efdram omnes ex iis unum Librum confecifle. Theodoretus Praef. Pfalmos collep-ifte in Pfalm. tradit, Scripturam veterem depravatam tempore captivitatis ab Efdra fuille reftitutam. Ad extremum hÂŤc funt Momenta , qvibus moti Hieronymo hadlenus aftentiri haut potuimus. Neutiqvam tamen fua fraudandus erit gloria magnus Ecclefise Do(5lor Hieronymus, cujus meminit Baronius in Marty-

&

rologio pafiimq^in Annalibusj Latirentius phonjus Vilega in

San6lorum flore

,

Surius,]cic. Charias Lippeloo^Al-

?etrus Diaconusy

Ma^ ianus Vidorius Epif-

copus Reatinus,Jacohus Cavaccinus Patav. in libr. Anachoretarum, Gerardus

&

deniqve Jac. PhiUppus Thomafinus de Hift. Latin. Iib.2, cap. 1 1, inOrationedeLaudibusH/(?ro?zywiexcufaPatavI, 1530. Nunc porro modeftius opponenda fuifletnova E E C I AI O opinioni magni olim Viri Jofephi Scaltgert de hod^eyni^ Hebraico-

Vojfius,

X R

T

T

rumVoluminum

L/rcrw,qvas ex Syriacis depravatas perperamdocet,uti

teftantur Animndverfiones ejus in Chronologica Eufehi' p.109 ed.

Batav. clo

I

dcvi,

nifi

Lug.

temporis exiguum (pacium qvo ard:amur,obi-

cem


G

.

Variis Samarit. Liter. Antiq^ Patronis Opposita, 225 cem poneret. Qyocirca veniam dabit benignus noftromm conatuuni interpres, llcubi in EXERCITATIONIBUS, pr^efertim S E-

CUNDA

injiciaturmentio III

jus editionem

EX E R CI T AT lO NIS,cu-

Nundinis Librariis Autumni

TR ADA

etiam tempeftivitati

I

novam

referv^are

cogimur. Cujus

iEgyptiaca;

L I T E R A-

T U R iE deftinavimus,fi Deus vitam ac vires benigne indulferit. Hsec proponit Mcrcmii , Ifidis dJfi-ua'^ literaria , L^-ÂŁg\^tiacarum &: Griuarum Literarum mutuas colonias , audioritatem (acrorum /Egyptiacorum cha-

ragmatum eorundem cruyy,ijLei\ cumaliis l.heris iignilq-, religiolis, militaribus, coeleftibus, necnon etymon & partitionem,tandemqjHiero,

,

SACRAM&PRO-

glyphicoHeliocanthariSchemate URANIAM reprajfentat. Cui labori faveat &;benedicatcoeIeftisgratia! Verum enim verd ne pagellce aliqvot vaccnt,in antcceiTum Vindiciarum , qvas forte E E R C I T A T I O hcec poicet fi qva penna a pruritu cacocthe contradicendi non necellario neqveat fibitempe-

FANAM

X

,

&

I U M q^arundam Ajfertionum ceii prsemittemus S P I C I L E novum prophyladicum fubfidium antiqvillimis Hebr^eorum Literis

rare

j

debitum,

illiidq j

EXERCITATIONI

CoRONiDis

ftar

mus. In hoc autem lioribus judiciis

in

(pem

tua; gratioe

Spicilegio

,

wcev

huic

T E R T Lt

Lecftor benigne Tt-Trw

,

in-

fubjunge-

publicis oculis

& me-

contemplandum proponemus varium armorum genus,

qvo pugnant celebres Samariticx aciei antefignani. Nos igitur 1.

ASSERIMUS

Prodr. Chald.

&

1

iacri

a Bartbohmxo Mayero Philol. Sacr. part. i, feu pag.39,40. edit.Lipf.i629,vocem "15D) Dan.i, 4.

7 inconvenientiiis trahi ad violandum prifcum

& proprium jus an-

tiqvitatis Literariis Hebrseo-Biblicis debitce. 2.

Mayerum fruftra proelidium petere

e

Germanica

Luthcri VerlTon^j

ibid. pag. 40. 3 Eundem feqventem veftigia Schindkri docentis nomina confonantium Literarum efte Chaldaicahallucinari pag. 50. 4. E nominibus Hebraicarum Literarum firmum non neAi argu-

mentum. tf,

Sicl is Maycrianis

non plus ponderis inefte,qvam CapclUavh ad cha-

rad:eris Biblici divina Providentiaeonfervati antiqvitatcm

elevandam 6,

Non-


224ExERC.liI VaRIISSaMARIT. LlT.ANriQi,PATR0NISOT>P0SlTA. 6. Nondiim folide demonftralTe ^layzmm^ qvod JiidKi reduces e Babytonia noA' as Literarum notas , Legi Dei Libris facris defcribendis

&

defervituras fecum artulerinrpag. 51. 7.

Idem

eile

noftrum judicium de

viris Confdy

magni , qvibus

novum

illud Ltterarum noftrarum lcitum confidentiiis aicribit pag. 56^ 57. 8. Textu Efdrc-Bano cap. 7. y. i 2, in qvo Efdra audit perfedus Scriha,

perennitatcm hodierni Hebr«i chara6leris non tolli. 9. Crimine falfi non vacare Mortnum, qvando Exercit. Ecclef.in Samaritanorum Pentateuchumitaallegatpag.29. ed.Parif. 1651 Hierony-

tnummcap. ^.Epift.adGalat. v. io,utde fuo textui Hieronymiano aliqvid aftliat. Deinde Morinum fe opponere communi oculorum fenfiji 8c

qyod ipfeatmlitExercitat. 4,pag. 372,cumaffirmat Vau Samaritanorum unctimfewper ejfejuxtaomniim figuras ^ Hebraico autem Vau denegat unci figuramjUt antiqvas noftras LitertisdQ ponte deSamaritico ,Alphaheto

y

jiciatExerc. 2. pag.i 54. 10. NuII6 certo fundamento niti Blancucchm,

gvam Hebraicam repraefentans

11.

Nec

fuo Alphabeto hoc

geminum

qvando Inftit. in Lln-

^^=|K ^^^

niod6

cnicem inferit, ut noftris Literis crucem figat.

teftim.onia,nec rationes,qvibu5 Capelliis nititur Arcan.

Pun-

Lugd.Bat.155 1 tanti ponderis cflejUt grande antiqvitatis momentu, qvod Hcbr^oruBiblicus chara6Ver po{lidet,ofticiant. 12. Maximam Jud«orum ciim antiqviorum tum recentioriun partem fufFragari perennitati hodiernorum Hebra^orum elementorum in Legis Tabuhs,& ceteris divinis voluminibus extantium fecus ac Capelim <^at.l.i,c.5.p.3 7, ed.

opinaturSe61:. 1 3.

I.

Ut paucis multa compleftamur: Nec Hiew7iymi, nec Scaligeri opinionein

rede probando CapeUtAn^Qi^Q^xoms ftatui,nec Hiftoriam 2 Reg. 17 dcfervire, nec folide probatum efle,qu6d judrei in Babylonia obliti fint fuarum Literarum, odiivc in Samaritanospoft reditum charafterem fuum raataverint,nec e Sklis firmum duci argumentum, nec denic]; oftenfum efle, qubd illi Siclisintc captivitatcmBab.cufifint, Hicefto]mies adjecii Spicilegh, quem fbtuit temporis angufta mcnfura,cui afcribatbenigHusLe£l:or,fiqua incuria fudit aut hHmana

parumcavir !P.t§:.

induftria.

63./?»

5.ifgcSecundo

/??•(»

Primo.

GLORIA PRINCIPIO ET FINI JEHOVAH HAGOELr Aac a


i i


'.

-

*•


te

'N'

'^^

«•f

!«»»«¥

#-i*'-J

i*:>

.•4'

'et ha kedem cælum orientis  

«Et ha-kedem Cælum-Orientis et prisci mundi triada exercitação literária litúrgica repræsentatum Inclui um fragmento do livro apócrifo...

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you