Issuu on Google+


Co

4

to są elektrośmieci?

Jakie

urządzenia zaliczamy do elektrośmieci?

Oznakowanie

sprzętu elektrycznego

10

i elektronicznego

Dlaczego

elektrośmieci są

11

szkodliwe dla środowiska?

Co

12

znajduje się w elektrośmieciach?

Dlaczego

warto selektywnie

15

zbierać elektrośmieci?

Co

5

dzieje się dalej z elektrośmieciami?

odzyskać ze elektrośmieci?

Co

można

16


Co

zrobić z niepotrzebnym sprzętem

elektrycznym i elektronicznym?

17

Ciekawostki

20

o elektrośmieciach

Elektrośmieci

w liczbach

22

Wiedza Polaków Rady,

porady…

Co

zrobić, by zmniejszyć

23

ilość elektrośmieci?

Dowiedz

się więcej

21

podstawy prawne

25


Co

to są elektrośmieci?

Elektrośmieci, elektroodpady czyli Zużyty Sprzęt Elektryczny i Elektroniczny (ZSEE). Tą nazwą określa się wszystkie zużyte, niesprawne, przestarzałe, zniszczone, a przede wszystkim niepotrzebne sprzęty elektryczne lub elektroniczne, działające kiedyś na prąd lub na baterie, np.: zepsute komputery, zabawki i gadżety elektroniczne, stare pralki, lodówki, a także zużyte świetlówki. Elektrośmieci klasyfikowane są jako odpady niebezpieczne, ponieważ zawierają trujące substancje. Powinny być więc zbierane selektywnie, a następnie poddane procesom odzysku (recyklingu) oraz unieszkodliwienia substancji niebezpiecznych. Uzyskane w ten sposób produkty przekazywane są do zakładów przetwarzania, dzięki czemu mogą być wykorzystywane do produkcji nowych przedmiotów, np. żagli, misek żaroodpornych, mebli czy urządzeń RTV i AGD.


Jakie

urządzenia zaliczamy do elektrośmieci?

Zgodnie z obowiązującymi w Polsce przepisami sprzęt elektroniczny i elektryczny dzielimy na: Wielkogabarytowe urządzenia AGD, np.: urządzenia chłodnicze lodówki, zamrażarki, pralki, suszarki do ubrań zmywarki, elektryczne kuchenki, piekarniki, elektryczne urządzenia grzewcze urządzenia wentylacyjne i klimatyzacyjne Małogabarytowe urządzenia AGD, np.: odkurzacze, maszyny do szycia, maszyny dziewiarskie żelazka, tostery, frytkownice, rozdrabniacze, miksery młynki do kawy, noże elektryczne, urządzenia do pielęgnacji ciała np. suszarki, depilatory, golarki zegarki, zegary i inne czasomierze, wagi


Sprzęt oświetleniowy, np.: oprawy oświetleniowe do lamp fluorescencyjnych, z wyjątkiem opraw oświetleniowych stosowanych w gospodarstwach domowych liniowe lampy fluorescencyjne, kompaktowe lampy fluorescencyjne wysokoprężne lampy wyładowcze, w tym ciśnieniowe lampy sodowe oraz lampy metalohalogenkowe niskoprężne lampy sodowe, pozostałe urządzenia oświetleniowe służące do celów rozpraszania i kontroli światła.

czy wiesz, że…

cyklingu pralki, Dzięki procesom re ki mogą zostać jej szklane drzwicz tyczną miskę przerobione na prak zone zyskane i przetwor żaroodporną, a od cji uk od pr posłużą do włókna karbonowe . ów gli lub namiot wytrzymałych ża


Zabawki, sprzęt rekreacyjny i sportowy, np.: kolejki elektryczne lub tory wyścigowe, kieszonkowe konsole do gier video, gry video, komputerowo sterowane urządzenia do uprawiania sportów rowerowych, nurkowania, biegania, wiosłowania, sprzęt sportowy z elektrycznymi lub elektronicznymi częściami składowymi automaty uruchamiane monetą, banknotem (pieniądzem papierowym), żetonem lub innym podobnym artykułem Przyrządy do nadzoru i kontroli, np.: czujniki dymu, regulatory ciepła, termostaty urządzenia pomiarowe ważące lub używane w gospodarstwie domowym lub jako sprzęt laboratoryjny pozostałe przyrządy nadzoru i kontroli używane w obiektach i instalacjach przemysłowych (np. w panelach sterowniczych)


Sprzęt teleinformatyczny i telekomunikacyjny, np.: komputery, drukarki, laptopy, notepady, kopiarki, kalkulatory, terminale faksy, telefony, komórki Sprzęt audiowizualny, np.: radioodbiorniki, telewizory, dyktafony, magnetofony, kamery i odtwarzacze video dvd, sprzęty hi-fi, wzmacniacze dźwięku, instrumenty muzyczne Narzędzia elektryczne i elektroniczne z wyjątkiem wielkogabarytowych, stacjonarnych narzędzi przemysłowych: wiertarki, piły, maszyny do szycia urządzenia do skręcania, mielenia, piaskowania, przemiału, piłowania, cięcia, nawiercania, robienia otworów, nabijania, składania, gięcia lub podobnych metod przetwarzania drewna, metalu narzędzia do nitowania, przybijania lub przyśrubowania lub usuwania nitów, gwoździ, śrub lub podobnych zastosowań narzędzia do spawania, lutowania lub podobnych zastosowań urządzenia do rozpylania, rozprowadzania, rozpraszania lub innego typu nanoszenia cieczy lub substancji gazowych innymi metodami narzędzia do koszenia trawy lub innych prac ogrodniczych


Przyrządy medyczne z wyjątkiem wszystkich wszczepianych i skażonych produktów: sprzęt do radioterapii, sprzęt do badań kardiologicznych, sprzęt do dializoterapii sprzęt do wentylacji płuc urządzenia medyczne wykorzystujące technikę nuklearną sprzęt laboratoryjny do diagnozowania in-vitro, zamrażarki laboratoryjne, testy płodności pozostałe urządzenia do wykrywania, zapobiegania, monitorowania, leczenia, łagodzenia choroby i urazów Automaty do wydawania, np.: automaty do wydawania napojów gorących, automaty do wydawania butelek lub puszek z zimnymi i gorącymi napojami automaty do wydawania produktów stałych automaty do wydawania pieniędzy-bankomaty inne automaty wydające wszelkiego rodzaju produkty


, ch iedź y m órkowy , z c w , m że… o, srebro onów ko czajnikó w , z f ó a t i s e t l o wie m zł ch te arzan umen czy le, w ty zużyty do wytw et instr Meta skane z zystać h, a naw r c odzy a wyko tyczny n s ż y mo b dent . plom cznych y muz

Oznakowanie

sprzętu elektrycznego i elektronicznego

Na wszystkich urządzeniach elektrycznych i elektronicznych wyprodukowanych po 2005 roku (czasami na opakowaniach) powinien znajdować się symbol selektywnego zbierania. Symbol, składający się z przekreślonego, kołowego kontenera na odpady wskazuje, że dany sprzęt elektryczny i elektroniczny nie może być wyrzucany wraz z innymi odpadami.

czy wiesz, że…

Plastikowe elem enty z zużytej lodó wki mogą posł użyć do produk kołpaków sam cji ochodowych.


Dlaczego

elektrośmieci są szkodliwe dla środowiska?

Sprzęt elektryczny i elektroniczny zawiera liczne substancje, które mogą być niebezpieczne. Gdy elektrośmieci nie zostaną prawidłowo zabezpieczone, substancje przedostają się do gleby, wody i tą drogą włączane się w łańcuchy pokarmowe roślin, zwierząt i człowieka. W skrajnych przypadkach mogą spowodować zatrucie tych organizmów i ciężkie choroby, np.: uszkodzenia systemu nerwowego, zmiany w układzie genetycznym, a nawet choroby nowotworowe. Są to tylko niektóre poważne schorzenia, które mogą być spowodowane substancjami zawartymi w sprzęcie elektrycznym i elektronicznym.


Co

znajduje się w elektrośmieciach?

Oto lista niektórych substancji niebezpiecznych zawartych w elektroodpadach: rtęć – zawarta jest m.in. w niektórych świetlówkach. Objawy zatrucia to pogorszenie wzroku i słuchu, zaburzenia koordynacji ruchu, konwulsje i drgawki. Najcięższe przypadki mogą objawiać się paraliżem, głuchotą, ślepotą, a nawet śmiercią. ołów – wykorzystywany jest w elektronice przy stopach lutowniczych, także w lampach kineskopowych, świetlówkach i akumulatorach. Kumuluje się w szkielecie, wątrobie, nerkach mózgu. Ma silne działanie neurotoksyczne i rakotwórcze. cz

Na y w oś jbard ies aż wiet ziej z, św 90% lenia efe że… no ietló elem – dzię ktyw we w j. ki m entó ki no ny j oż w i woc est na z r wy suro esn ecyk kor wc ej li zy ów tec ng z st ze hn uż ać o y itorem do star logii tego … z mon e 8 r , ż e 6 e t ( p , u rod j iesz szkło i komp ukc czy w c recyklingow y odzyskać: tal (5,6 kg), ji m s , ą Poddaj 27 kg, może ne (6,2 kg), łów (1,7 kg) z e o o wadz rzywa sztuc dź (1,9 kg), iel (0,2 kg). ie o nik kg), tw (3,8 kg), m ,3 kg) oraz m 0 iu ( alumin ), cynę 0,6 kg ( k n y c


związki bromu – stosowane są w komputerach. Działanie toksyczne jest spowodowane wypieraniem chlorków z osocza krwi, co prowadzi do zamroczenia, a w zatruciach ostrych do nudności, zawrotów głowy, bólu brzucha, wymiotów, śpiączki czy porażenia. polichlorobifenyl (PCB) – w urządzeniach pełni funkcje chłodzące, smarujące i izolujące. Może być przyczyną m.in. uszkodzeń wątroby, zaburzeń funkcji rozrodczych, neurologicznych i hormonalnych, osłabienia odporności, a także opóźnień rozwoju u niemowląt. azbest – ze względu na słabe przewodnictwo ciepła i prądu w urządzeniach elektrycznych i elektronicznych jest stosowany jako materiał izolacyjny. Szkodliwość włókien azbestowych zależy od średnicy i długości włókien. Najbardziej niebezpieczne są włókna cienkie, gdyż przenikają one do dolnych dróg oddechowych, wbijają się w płuca i w wyniku wieloletniego drażnienia komórek wywołują nowotwory.


chrom – używany jest do powlekania elementów metalowych, dla ochrony przed korozją i ze względów estetycznych. Powoduje zaburzenia układu krążenia, choroby skóry i alergie. freon (R-12) – stosowany jest w klimatyzatorach i lodówkach, w których pełni funkcję chłodniczą. Freony łatwo ulatniają się do atmosfery z nieszczelnych instalacji, bez pozostawiania widocznych śladów wycieku, gdyż są nietoksyczne i niepalne, co powoduje, że nieszczelności takie trudno jest wykryć. Emisja freonów do atmosfery powoduje niszczenie warstwy ozonowej. Od 1998 roku nie wolno stosować freonu w urządzeniach elektrycznych.

czy wies z,

że Telefon k omórkowy mo pierwiastk ów chemic że zawierać ponad znych (np 40 różnyc antymon) . miedź, c oraz met yna, kobalt h ale szlach W jednym , etne (np. te pallad, sre ind, miligramó lefonie jest ich ma bro, złot w, ale już ło – od kil o)? ku do kilku z jednego odzyskać set miliona te można ok le o f ł o o palladu, 15 n ,87 ton m : 34 kg złota, 350 ów komórkowych iedzi!. kg srebra, 15 kg


kadm – zawarty jest w bateriach urządzeń elektrycznych. Zaburza czynności nerek, funkcje rozrodcze, powoduje chorobę nadciśnieniową. Wywołuje zmiany nowotworowe oraz zaburza metabolizm wapnia, powodując deformację szkieletu kostnego. nikiel – gdy w dużym stężeniu przedostanie się do organizmu uszkadza błony śluzowe, obniża poziom magnezu oraz cynku w wątrobie. Powoduje zmiany w szpiku kostnym oraz może przyczyniać się do zmian nowotworowych.

Dlaczego

warto selektywnie zbierać elektrośmieci?

Elektrośmieci to grupa odpadów, których liczba w ostatnich latach dynamicznie rośnie. Poprzez ich recykling zachowujemy cenną przestrzeń, zamiast czynić z niej składowisko.


Cenne metale zawarte w ZSEE mogą być odzyskane, dzięki czemu zmniejszamy ich wydobycie i oszczędzamy zasoby naturalne Ziemi, redukując również zanieczyszczenia związane z eksploatacją surowców. Jednocześnie oszczędzamy energię oraz zmniejszamy emisję gazów cieplarnianych, gdyż do wtórnego przetworzenia odzyskanego surowca potrzeba zdecydowanie mniej energii niż do obróbki bezpośrednio wydobytych zasobów. Do środowiska nie przedostają się niebezpieczne substancje, dzięki czemu człowiek nie jest narażony na ich negatywne oddziaływanie.

Co

dzieje się dalej z elektrośmieciami?

Co

można

odzyskać ze elektrośmieci?

Zużyty sprzęt RTV, AGD, IT i oświetleniowy, przekazany do przetworzenia, poddawany jest demontażowi, a pozyskane z niego surowce do odzysku i recyklingu. Selektywna zbiórka, demontaż w wyspecjalizowanych zakładach przetwarzania oraz unieszkodliwienie niebezpiecznych substancji i pierwiastków, chroni


środowisko naturalne przed skażeniem. Natomiast odzysk surowców i wykorzystanie ich do produkcji nowych urządzeń zdecydowanie zmniejsza stopień wykorzystania zasobów naturalnych oraz przyczynia się do obniżenia kosztów technologicznych. Ideą selektywnej zbiórki zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego jest nie tylko unieszkodliwienie niebezpiecznych substancji, ale także odzyskanie i ponowne wykorzystanie cennych surowców. Metale szlachetne stanowią niewielką, ale cenną zawartość zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego.

Co

zrobić z niepotrzebnym sprzętem elektrycznym i

elektronicznym?

Zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego nie wolno wyrzucać do zwykłego śmietnika, ponieważ grozi za to kara grzywny nawet do 5 000 złotych! Nie należy go przetrzymywać w domu czy w piwnicy, a bezpłatnie oddać do punktu zbierania elektrośmieci.


Adresy takich punktów oraz godziny ich działania można sprawdzić na stronie www.NaTropieElektrosmieci.pl/ mapa. Dane te powinny być również zamieszczone na stronach internetowych gmin. W przypadku dużych wielkogabarytowych elektrośmieci (np. pralek, lodówek, telewizorów powyżej 24 cali, zamrażarek) w niektórych miastach istnieje możliwość bezpłatnego odbioru elektrośmieci bezpośrednio z domu. Elektrośmieci można zostawić także w sklepie o powierzchni powyżej 400 m2 . Od lipca 2013 r. gminy będą miały obowiązek zapewnienia swoim mieszkańcom dostępu do specjalnych punktów zbiórki, gdzie każdy będzie mógł oddać swój zużyty sprzęt.


Na stronach internetowych gmin, a także na www.NaTropieElektrosmieci.pl/mapa, dostępne będą listy takich punktów. W przypadku, gdy zdecydujemy się na naprawę zużytego sprzętu elektrycznego i elektrycznego, lecz okaże się, że jest ona niemożliwa lub jej koszt przekracza wartość urządzenia, możemy taki sprzęt zostawić w punkcie naprawczym. Coraz częściej spotyka się także zbiórki elektrośmieci, organizowane podczas publicznych akcji ekologicznych. Osobom, które przynoszą elektrośmieci, rozdawane są wówczas drobne ekologiczne upominki, owoce lub sadzonki roślin.


Ciekawostki 1.

o elektrośmieciach

Wszystkie telefony komórkowe, które co roku wymieniamy

na nowe, ustawione jeden na drugim, miałyby wysokość 1000 razy większą niż Pałac Kultury i Nauki w Warszawie. To dlatego tak ważne jest, by kupując nową „komórkę”, starą zostawić w sklepie, skąd trafi do zakładu przetwarzania i zostanie poddana recyklingowi. 2.

W czasie produkcji energii, jaką przeciętny telefon

komórkowy zużywa w czasie rocznej eksploatacji, do atmosfery jest emitowane około 50 kg dwutlenku węgla CO2. 3.

Jeden telefon komórkowy zawiera w sobie prawie całą

tablicę Mendelejewa m.in.: kadm, ołów, rtęć, polichlorek winylu, złoto, tantal, chrom. 4.

Medale na Olimpiadzie

Zimowej w Vancuver były wykonane między innymi z metali szlachetnych odzyskanych z telefonów komórkowych i komputerów.


Elektrośmieci

w liczbach*

516 tys. ton – tyle sprzętu elektrycznego i elektronicznego wprowadzono w ciągu roku na rynek polski 246 tys. ton – tyle wielkogabarytowych urządzeń gospodarstwa domowego wprowadzono w ciągu roku na rynek polski 143 tys. ton – tyle zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego zebrano w ciągu roku w Polsce 152 tys. ton – tyle zużytego sprzętu przetworzono w ciągu roku 3,55 kg – tyle zużytego sprzętu zebrano (w przeliczeniu na jednego mieszkańca) w 2011 roku. W porównaniu do 2010 roku oznacza to wzrost o prawie 1 kilogram.

* Źródło: „Raport o funkcjonowaniu systemu gospodarki zużytym sprzętem elektrycznym i elektronicznym w 2011 roku”, GIOŚ, Warszawa 2012 oraz „Raport Głównego Inspektora Ochrony Środowiska o funkcjonowaniu gospodarki bateriami i akumulatorami oraz zużytymi bateriami i zużytymi akumulatorami w 2011 r.”, GIOŚ, Warszawa 2012.


Wiedza Polaków ** 27% Polaków pozbywa się elektrośmieci zgodnie z prawem 38% Polaków słyszało o Ustawie o ZSEE 51% Polaków wie, czym są elektrośmieci ponad połowa badanych najczęściej wyrzuca świetlówki do śmietnika; główne motywy to niewiedza gdzie się ich pozbyć (50%) oraz wygoda (47%). 82% badanych wyraziło chęć oddawania świetlówek do miejsc do tego przeznaczonych najbardziej preferowanym miejscem do pozbycia się zużytej świetlówki jest teren osiedla/wspólnoty (52%), w drugiej kolejności sklep (29%)

** Na podstawie badań Millward Brown SMG/KRC zleconych przez ElektroEko Organizację Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego SA. Badanie przeprowadzono w październiku 2009 r.


że się, y, czy j i n w o ebn – upe i potrz ą się d ać, e i j n i j l a a a C w i d dz na st pra ęt ami odpowie rzęt je ementy rzęt na j el sp sp kupu elektro ególne ię ten isku z s i c k o a d w z ta pos , czy d ny śro o g z e u j a kling zyj recy jest pr czy

P

Rady,

porady…

Co

!

zrobić, by zmniejszyć ilość

elektrośmieci?

korzystaj z elektrourządzeń racjonalnie – używaj sprzętu elektrycznego i elektronicznego zgodnie z instrukcją, konserwuj go systematycznie, dzięki czemu przedłużasz jego sprawność, a także oszczędzasz pieniądze i środowisko nie naprawiaj i nie demontuj samodzielnie – w elektrośmieciach jest sporo szkodliwych substancji, które mogą przedostać się do środowiska, gdy się z nimi postępuje niewłaściwie

Pamię

nie w taj! y gdzie rzucaj ele kolwie ktroo d k najbli ższe – sprawdź padów j oko , swoj gdzie lic e elek trośm y możesz w ieci oddać


Pamiętaj!

kupując nowy elektrosprzęt oddawaj stary w sklepie

nie wyrzucaj pochopnie zepsutego sprzętu – sprawdź, czy w Twojej okolicy jest specjalistyczny punkt naprawczy i skorzystaj z jego usług nie trzymaj w domu niepotrzebnego sprzętu – nie gromadź w domu sprzętu, z którego nie będziesz korzystać, lecz oddaj go do punktu zbiórki nie wyrzucaj elektroodpadów gdziekolwiek – sprawdź, gdzie w najbliższej okolicy możesz oddać swoje elektrośmieci edukuj innych – jeżeli już wiesz jak postępować z elektrośmieciami, dziel się tą wiedzą z innymi np.: włączaj się w działania edukacyjne popularyzujące selektywną zbiórkę elektrośmieci bądź świadomym konsumentem i postępuj zgodnie z prawem, kupuj odpowiedzialnie – upewnij się, że taki elektrosprzęt jest Ci potrzebny, czy jego poszczególne elementy nadają się do recyklingu, czy da się ten sprzęt naprawiać, czy jest przyjazny środowisku kupując nowy elektrosprzęt oddawaj stary w sklepie


Dowiedz

się więcej

podstawy prawne:

Dyrektywa Nr 2002/96/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 stycznia 2003r. w sprawie zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego (WEEE) Ustawa z 21 listopada 2008 r. o zmianie ustawy o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2008 r. nr 223, poz. 1464) Ustawa z 29 lipca 2005 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (Dz.U. 2005 nr 180, poz. 1495) Ustawa z 27 kwietnia 2001 r. o odpadach (Dz. U. z 2007 r. nr 39, poz. 251, z późn. zm.) Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 31 grudnia 2010 r. w sprawie minimalnych rocznych poziomów zbierania zużytego sprzętu (Dz. U. nr 3, poz. 5) Opracowanie: Centrum UNEP/GRID-Warszawa i ElektroEko Organizacja Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego SA.

Zdjęcia: 3 (strona 6), 9 (strona 13), 11 (strona 18), 14 (strona 21), 15 (strona 22) udostępnione przez ElektroEko Organizacja Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego SA. Zdjęcie 5 (strona 7) autorstwa Peter Pearson (http://www.flickr.com/photos/peterpearson/4372855532/) Zdjęcie 6 (strona 7) autorstwa Jennifer C. (www.metaphoricalplatypus.com)


Organizator:

Partner

Partner

strategiczny:

Partner:

medialny:

Partner IT:

Patronat

honorowy:

Patronat

medialny:

Kontakt: Centrum UNEP/GRID-Warszawa Ul. Sobieszyńska 8 00-764 Warszawa Tel.: 22 840 66 64 Faks: 22 851 62 01 e-mail: grid@gridw.pl; www.gridw.pl

biuro@natropieelektrosmieci.pl www.NaTropieElektrosmieci.pl


Elektrośmieci Dossier