Issuu on Google+


© Moebius

[ Aθανάσιος Διάκος - H επιστροφή, Έμιλυ Kολιανδρή, Nίκος Kαραθάνος.

Eναν ηρωα επειγοντως

Σ

τους κινηματογράφους παίζεται η καινούργια ταινία Σπάιντερ Μαν. Ένας πιτσιρικάς έπειτα από το δάγκωμα μιας ραδιενεργού αράχνης, ανακαλύπτει ότι έχει αποκτήσει ξεχωριστές υπερδυνάμεις και, όταν χρειαστεί, δεν διστάζει να τις θέσει στην υπηρεσία του κοινού καλού, εξουδετερώνοντας διάφορα τέρατα που απειλούν την ομαλή κοινωνική ζωή. Ο υπερήρωας που επινόησε ο σεναριογράφος Σταν Λι, ο «ανθρώπινος υπερήρωας», όπως τον λένε, επειδή συμπεριφέρεται σαν άνθρωπος της διπλανής πόρτας, γεμάτος ανασφάλεια, προσωπικές ματαιώσεις, αμφιβολίες, ηθικά διλήμματα και αυτοσαρκαστική διάθεση ακόμα κι όταν φοράει τη στολή της Αράχνης, κάνει τεράστιο σουξέ επί πενήντα χρόνια. Όχι μόνο επειδή ο συγκεκριμένος χαρακτήρας, στα κόμικς ή και στο σινεμά, προσαρμόζεται στις αισθητικές και στο πνεύμα της εποχής, αλλά κυρίως επειδή ο ήρωας θα μπορούσε να είμαστε εμείς. Οι άνθρωποι που ξυπνάνε κάθε πρωί να πάνε στη δουλειά τους. Μου λένε ότι τα κόμικς με υπερήρωες είναι «αντιδραστικά», εκτός των άλλων και διότι διάφοροι αυτόκλητοι παίρνουν το νόμο στα χέρια τους. Διαφωνώ. Παρακάμπτοντας την ελληνική ιδιαιτερότητα, σύμφωνα με την οποία οι νόμοι πολύ συχνά είναι κενό γράμμα, και για να τεκμηριώσω τη διαφωνία μου, για μια και μοναδική φορά επικαλούμαι τους συμβολισμούς: οι σούπερ κακοί με τους οποίους μάχονται συστηματικά ο Σπάιντερ Μαν και οι όμοιοί του, δεν είναι παρά τα σύμβολα των σούπερ φόβων μας, αρχίζοντας από το φόβο της επιβίωσης και καταλήγοντας στο φόβο του θανάτου. Δεν είναι η πρώτη φορά που η τέχνη μετατρέπει τις φοβίες της σε τέρατα, ο γερμανικός εξπρεσιονισμός έχει επ’ αυτού πολλά να μας πει (βλ., μεταξύ άλλων, το βιβλίο της Λότε Άισνερ, Η δαιμονική οθόνη, στα ελληνικά από τις εκδ. Αιγόκερως) – κι η περίοδος της Βαϊμάρης, όπου άνθισε ο εξπρεσιονισμός, είναι τόσο επίκαιρη σήμερα και για μας, οι φόβοι εκείνης της περιόδου αντιστοιχούν απόλυτα στους δικούς μας, εδώ και τώρα. Αν τα κόμικς, η ζωγραφική ή το σινεμά έχουν τρόπους να εκφράζουν τους φόβους της κοινωνίας και ήρωες να τους αντιμετωπίζουν, η πραγματική ζωή ζει ακριβώς το αντίθετο δράμα. Οι άνθρωποι συχνά επενδύουν σε πρόσωπα που τους υπόσχονται ηρωική αντιμετώπιση των τεράτων που τους φοβίζουν και τους απειλούν, αλλά συνήθως διαψεύδονται. Πρόσωπα που φορούν μεν τη στολή του ήρωα αλλά σύντομα αποδεικνύουν ότι το ράσο δεν κάνει τον παπά. Ώσπου να πείσουν, όμως, περιφέρουν το ράσο του ρόλου τους, συνοδεύοντάς το από τσιτάτα και βεβαιότητες. Δεν έχει σημασία αν οι βεβαιότητες αυτές οδηγούν πιθανόν σε αδιέξοδο, αν δεν υπο-

EDITORIAL

λογίζουν τα δεδομένα της πραγματικότητας, αν στηρίζονται σε υποκειμενισμούς, σε ιδεοληψίες, σε άγνοια του εύρους της πραγματικότητας. Εκφέρονται, διότι αυτοί που τις εκφέρουν ξέρουν καλά ότι ο κόσμος ψάχνει ήρωες και εκείνοι βρέθηκαν, από άποψη δημοσιότητας, σε θέση που να τους επιτρέπει να διεκδικούν την ταύτιση με ένα μεγάλο κοινό. Ένα κοινό που προσδοκά από κάποιους να εξουδετερώσουν το «τέρας», το όποιο τέρας τους φοβίζει. Έχουμε άραγε ανάγκη από τέτοιου τύπου δήθεν ήρωες; Κατηγορηματικά όχι. Το δίλημμα είναι απόλυτο: ή Σπάιντερ Μαν ή τίποτα. Σπάιντερ Μαν μόνο διότι, ακόμα κι όταν καταφέρνει να συνθλίψει τους πιο δαιμόνιους κακούς, τα σύμβολα των χειρότερων φόβων, ακόμα και τότε έχει ένα λόγο να εκφράσει την ανασφάλειά του: μήπως δεν έπρεπε; μήπως δεν ήταν το σωστό; μήπως δεν είχε το δικαίωμα; Οι δικοί μου ήρωες έχουν κάτι από τη στόφα του Σπάιντερ Μαν: ικανοί για τα μεγαλύτερα, δεν διατυμπανίζουν τίποτα. Σφίγγουν τα δόντια και προχωρούν. Τους άλλους, που καυχώνται ότι έχουν τις συνταγές και επικρίνουν όλους όσους δεν είναι σαν αυτούς, τους αποστρέφομαι. Και όχι μόνο διότι δεν αφήνουν περιθώρια για διάλογο των άλλων με τις πεποιθήσεις τους. Στην ελληνική ζωή μας έχουμε χορτάσει από προσωπικότητες που απασχόλησαν τον δημόσιο λόγο (και τον δημόσιο βίο) χωρίς να το αξίζουν. Μερικοί εξαφανίστηκαν. Περισσότεροι συνεχίζουν. Άρα; Άρα προτιμώ ήρωες καθημερινούς, πρόσωπα που δεν βουλιάζουν στην ιδεοληψία, που δεν οχυρώνονται στη σιγουριά την αντλημένη από το κοινωνικό, το οικονομικό, το μορφωτικό στάτους, που δεν περιφέρουν επιδεικτικά τον πομπώδη εαυτό τους. Ήρωες όπως ο Σπάιντερ Μαν. Αλλά κι όπως ο Αθανάσιος Διάκος της Κιτσοπούλου και του Καραθάνου, π.χ., που τον κάναμε εξώφυλλο και στο τεύχος. Ήρωες που έχουν μάθει να παλεύουν, να προσπαθούν να τα βγάζουν πέρα στα δύσκολα, ξεκινώντας από την αβεβαιότητα και τους φόβους της εποχής. Ήρωες που ξέρουν ότι πρέπει να κουνήσουν τα χέρια τους, να παλέψουν, να μη βαλτώσουν, να νικήσουν τον ίδιο τον κακό εαυτό τους. Ήρωες που φοβούνται αλλά που είναι έτοιμοι να πολεμήσουν τους φόβους τους. Πρόσωπα που προχωρούν όχι προτάσσοντας την οίηση αλλά την αμφιβολία. Αυτό άλλωστε μας μαθαίνουν και ο Σπάιντερ Μαν και ο Αθανάσιος Διάκος ο νεότερος: να προχωράς αμφιβάλλοντας και αναθεωρώντας. Αλλά να προχωράς, εξουδετερώνοντας τους φόβους σου. Όσο τερατώδεις κι αν είναι.

H EΦημεριδα του Eλληνικου ΦεςτιβAλ Eιδική έκδοση για το πρόγραμμα του 2012 Nο 31 (4/2012) [12/7/2012] ISSN: 1791-1729

]

Διευθυντής Σύνταξης: Hλίας Kανέλλης Eπιμέλεια ύλης: Μαίρη Κιτροέφ Σύνταξη: Έλια Aποστολοπούλου, Βένα Γεωργακοπούλου, Nικόλας Zώης, Kατερίνα Kόμητα, Kατερίνα Oικονομάκου, Nίκη Oρφανού, Χαρά Σακελλάρη, Aντώνης Σακελλάρης, Έλενα Xρηστοπούλου Συνεργάζονται: Τηλέμαχος Αναγνώστου, Eυτυχία Γιομελά, Σταύρος Καπλανίδης, Mατούλα Kουστένη Kόμικς: Τάσος Μαραγκός Φωτογράφοι: Bίκυ Γεωργοπούλου, Bασίλης Mαθιουδάκης Σχεδιασμός: Z-axis Δημιουργικό: Aνδρέας Pεμούντης Eκτύπωση: IPIΣ A.E.

Eλληνικο Φεςτιβαλ A.E.

Yπεύθυνος σύμφωνα με το νόμο: Γιώργος Λούκος

MEΓAΛΟI XOPHΓOI

XOPHΓOI

XOPHΓOI EΠIKOINΩNIAΣ

ME THN YΠOΣTHPIΞH

Ηλίας Κανέλλης [12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 3


H εικόνα του εξωφύλλου: Σκίτσο της Λένας Kιτσοπούλου για την παράσταση Aθανάσιος Διάκος - H επιστροφή.

Xατζηχρhστου 23 & Mακρυγιaννη 11742 / aΘhNa / T. 210 9282900

6

EΠιΣτοΛεΣ

7

ΑNτιΦεΣτιΒΑΛ

12 13

MΠΑΛετΑ Περμ ΝικοΛο ΦοΝτε ΤΟ ΤΟΠιΚΟ, ΠΑγΚΟΣΜιΟ Γιρζι κιΛιΑΝ η ΠΑρΑΔΟΣη ωΣ φυΛΑΚη

14

μικηΣ ΘεοΔΩρΑκηΣ - CANTO GENERAL ΤΟ EΠΟΣ, ΤOΤΕ ΚΑι ΣHΜΕρΑ

16 18 20

NεΦεΛεΣ EΘNIKO ΘEATPO ΓιΑΝΝηΣ μΠεζοΣ «Αν ΔΕν ζηΛΕυΕιΣ ΤΟν θΕΑΤρινΟ, ΔΕν ΠΑΣ νΑ ΤΟν ΔΕιΣ» μΑκηΣ ΠΑΠΑΔημητριου ΚAνΕ ΠΑιΔi νΑ ΔΕιΣ ΚΑΛO ΝικοΣ μΑΣτορΑκηΣ ΣΤΑ ΣyννΕφΑ, ΕΚΕi ΚAΤω

22 24

ΑΘΑΝΑΣιοΣ ΔιΑκοΣ - η εΠιΣτροΦH ΛεΝΑ κιτΣοΠουΛου «Ο ΔιAΚΟΣ ΔΕν ΕχΕι ΠΟυ νΑ ΣΤρΕψΕι ΤΟ ΟΠΛΟ ΤΟυ» ΝικοΣ κΑρΑΘΑΝοΣ «NΑ ΑΜφιΒΑΛΛΕιΣ! ΜΟνΟ ΑυΤΟ»

28 29

IΠΠHΣ - KΘBE ΠετροΣ ΦιΛιΠΠιΔηΣ «γΟυρΛωνω ΠΑνΤΑ ΤΑ ΜΑΤιΑ» ΓιΑΝΝηΣ ζουΓΑΝεΛηΣ «ΠωΣ ΠΑιζΕιΣ ΕνΑν χυΔΑιΟ φΑφΛΑΤΑ;»

30 32 34

KOυΑρτετο BοΪτΣεκ εΛΛη ΠΑΠΑκΩΝΣτΑΝτιΝου ΤΕχνη, ΟΠωΣ ΠΟΛιΤιΚη... ΑρΓυρηΣ ΞΑΦηΣ BOΪTΣEK, ΠEiPAMATOZωO THΣ EyPωΠHΣ (OΠωΣ H EΛΛAΔA) ΦεΝιΑ ΠΑΠΑΔοΔημΑ νΑ ΑρχιΣΟυΜΕ ΑΠΟ Την Αρχη

36 38 40 42

ΑΛκιΝοοΣ ιΩΑΝΝιΔηΣ ΣΤΑ ΕνΤΕΚΑ ΒHΜΑΤΑ ΓιΩρΓοΣ κΑΛουΔηΣ ΜΟυΣιΚη γιΑ ΑΟρΑΤΕΣ ΤΑινιΕΣ ΔημητρηΣ μΠιτοΣ «Ο ηθΟΠΟιOΣ ΕiνΑι ΑθΛηΤHΣ. Ο ΣΚηνΟθEΤηΣ…» μΑριΑΝΝΑ κΑΒΑΛΛιερΑτου «η ΠιΕΣη ΜΕ ξυΠνΑΕι»

44

STAR WARS TΑ AΣΤρΑ

45

JUICY LIU ΣΤΟν υΠEρΟχΟ ΚOΣΜΟ ΤΟυ ΕΛΛηνιΚΟy φΕΣΤιΒAΛ

46

EXIT ΕΠιφυΛΛiΔΑ

ΣεΛ. 16

ΣεΛ. 26 ΣεΛ. 32

Για να αγοράσετε τα εισιτήριά σας τηλεφωνικά χρησιμοποιώντας την πιστωτική κάρτα σας, καλείτε στο 210-32 72 000 Δευτέρα έως Κυριακή, 09:00 με 21:00 4 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

ΠEPIEXOMENA


A γαπ ητή EΦ... σχόλια και επιστολές, στη διεύθυνση: free_press01@greekfestival.gr

«Δεν τα είπα έτσι» Κύριε Διευθυντά,

το προγραμμα 12.7 Eως 25.7.2012 εικΑΣτικΑ Γιάννης Κουνέλλης Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης 5 Απριλίου - 30 Σεπτεμβρίου, Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο: 10:0017:00, Πέμπτη: 10:00-20:00, Κυριακή: 11:00-17:00, Τρίτη: κλειστό. Ξεναγήσεις για το κοινό: Πέμπτη 18.30 και Σάββατο 12.30 Ούγκο Ροντινόνε Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης 24 Μαΐου - 19 Σεπτεμβρίου, Δευτέρα, Τετάρτη, Παρασκευή, Σάββατο: 10:0017:00, Πέμπτη: 10:00-20:00, Κυριακή: 11:00-17:00, Τρίτη: κλειστό. Ίντι Φέργκιουσον Μουσείο Μπενάκη 31 Μαΐου - 29 Ιουλίου, Τετάρτη, Πέμπτη, Κυριακή: 10:00-18:00, Παρασκευή-Σάββατο: 10:00-22:00

μουΣικη Συναυλία με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη και τον Γιώργο Καλούδη Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου 13-14 Ιουλίου, 21:30 Μίκης Θεοδωράκης, Canto General Μαρία Φαραντούρη – Πέτρος Πανδής Ωδείο Ηρώδου Αττικού 17 Ιουλίου, 21:00

Στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού εφ δημοσιεύθηκε συνέντευξή μου στον Αντώνη Σακελλάρη. Δυστυχώς, ο κ. Σακελλάρης, κατά παράβαση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, παρουσίασε εντός εισαγωγικών προτάσεις που δεν είπα, αλλά που αποτελούν τη δική του ερμηνεία των λόγων μου και πιθανόν απηχούν τις δικές του προσωπικές απόψεις. Προς αποφυγήν παρεξηγήσεως και για την ορθή ενημέρωση των αναγνωστών σας, θα ήθελα να επισημάνω τα κυριότερα σημεία αλλοιώσεως των λεγομένων μου: 1. Ποτέ δεν δήλωσα αυτολεξεί ότι «η Τρόικα είναι καταστροφική για καλλιτεχνικούς οργανισμούς όπως η ΚΟΑ». Κατά τη συζήτησή μας σχολίασα τον παραλογισμό της κατάστασης, να ζητούνται από την ΚΟΑ προσχέδια προϋπολογισμών για την ερχόμενη τριετία, ενώ δεν υπάρχει καν εγγύηση για την καταβολή της επιχορήγησης του τρέχοντος έτους, πόσο μάλλον αντίστοιχα μακρόπνοος σχεδιασμός της χρηματοδότησης της Ορχήστρας.

2. θα ήμουν όχι μόνον επηρμένος, αλλά και αφελής εάν πίστευα ότι «η Ορχήστρα πλέον συζητιέται σε όλον τον κόσμο». Απλώς, με αφορμή την αναφορά συναυλίας μας στο τεύχος ιουνίου του έγκυρου βρετανικού περιοδικού Gramophone ως unmissable event, δίπλα σε συναυλίες κορυφαίων ορχηστρών του κόσμου, εξέφρασα τη χαρά μου που η ΚΟΑ σταδιακά εμφανίζεται στον παγκόσμιο χάρτη των ορχηστρών. 3. Ποτέ δεν ισχυρίστηκα ότι «αν ήταν καλύτερα τα οικονομικά μας, θα δίναμε τις διπλάσιες συναυλίες» και ειλικρινά αναρωτιέμαι, από πού το εμπνεύστηκε ο συντάκτης του άρθρου. η ΚΟΑ κατά την διάρκεια της χειμερινής περιόδου παίζει σχεδόν κάθε εβδομάδα. 4. η ΚΟΑ πράγματι παίζει για όλους και καλεί ακόμα και τον πλέον αμύητο ακροατή να έρθει και ν’ απολαύσει μία συναυλία. Ποτέ όμως δεν θα διενοούμην να δηλώσω ότι «δεν χρειάζεται καμία εκπαίδευση», κάτι που αντίκειται στις βαθύτερες πεποιθήσεις μου! Αντιθέτως, θεωρώ τη μουσική παιδεία

Aπό τη Bιέννη με αγάπη

ΘεΑτρο Έλλη Παπακωνσταντίνου Κουαρτέτο Βόιτσεκ Πειραιώς 260, Κτίριο Ε 12, 13 Ιουλίου, 21:00 και 14 Ιουλίου 23:00 Εθνικό Θέατρο - Νίκος Μαστοράκης Νεφέλες Αριστοφάνη Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου 13-14 Ιουλίου, 21:00 Λένα Κιτσοπούλου Αθανάσιος Διάκος - Η επιστροφή Πειραιώς 260, Κτίριο Η 14-16 Ιουλίου, 21:00 Κ.Θ.Β.Ε. - Θέατρο Ακροπόλ Ιππής Αριστοφάνη Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου 20-21 Ιουλίου, 21:00 Ομάδα ΑΣΙΠΚΑ - Δημήτρης Μπίτος Αντιγόνη Σοφοκλή Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου 20-21 Ιουλίου, 21:30

XOPOΣ Μπαλέτα της Όπερας Περμ Οι γάμοι, Πετρούσκα του Iγκόρ Στραβίνσκι Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη» 12 Ιουλίου, 21:00 Ομάδα Klokworks - Μαριάννα Καβαλλιεράτου Auto Run Πειραιώς 260, Κτίριο Ε 17-18 Ιουλίου, 21:00

H Στέφανι Καρπ επισκέπτεται συστηματικά το Φεστιβάλ Aθηνών.

Επισκέπτομαι το φεστιβάλ Αθηνών κάθε χρόνο γιατί, απ’ όταν ανέλαβε ο γιώργος Λούκος πρόεδρος και καλλιτεχνικός διευθυντής, φιλοξενούνται πολλά έργα υψηλής αισθητικής και επιπέδου που ανταποκρίνονται στη σύγχρονη εποχή. Όλες οι παραστάσεις έχουν μια ιδιαίτερη καλλιτεχνική ατμόσφαιρα, ενώ η Πειραιώς 260 αναδείχθηκε σ’ ένα χώρο που έχει αποκτήσει ένα καταπληκτικό, γοητευτικό κοινό, ένα κοινό ξεχωριστών ανθρώπων. φέτος, έχει περιοριστεί το διεθνές πρόγραμμα εξαιτίας της σημαντικής μείωσης του προϋπολογισμού. Παρ’ όλα αυτά, έχει γίνει μια εξαιρετική επιλογή και παρουσιάζονται πολλά έργα Ελλήνων καλλιτεχνών που προκαλούν με την προσωπική τους ματιά. υπάρχει και πάλι ένα πεδίο συζήτησης στο θέατρο, που θα το αισθανθούμε όταν παρακολουθήσουμε αυτές τις παραστάσεις: οι παραστάσεις του φεστιβάλ και το κοινό τους κατασκευάζουν έναν όμορφο, χειραφετημένο δημόσιο χώρο. Έτσι γίνεται η τέχνη ισχυρότερη από την οικονομία και την πολιτική, ή τουλάχιστον μπορώ ως επισκέπτρια του φεστιβάλ να έχω αυτή την ελπίδα για μερικά βράδια. θα ήθελα να συγχαρώ τον γιώργο Λούκο και τους συνεργάτες του για την εξαιρετική ποιότητα του προγράμματος και για το γεγονός ότι, παρά την κρίση και τις μειώσεις, πραγματοποιούν το φεστιβάλ.

O Βασίλης Χριστόπουλος, Διευθυντής της Κ.Ο.Α.

απαραίτητη για όλους τους ανθρώπους και ακριβώς τη δραματική έλλειψή της προσπαθώ να υποκαταστήσω όσο μπορώ με διοργάνωση εισαγωγικών ομιλιών πριν από τις συναυλίες της Ορχήστρας κ.λπ. Με εκτίμηση Βασίλης χριστόπουλος Διευθυντής της ΚΟΑ

How do you like us?   Κάντε like στη σελίδα του Φεστιβάλ στο Facebook  (facebook.com/athens.epidaurusfes tival) για να δείτε φωτογραφίες, βίντεο, δημοσιεύματα και αποκλειστικές πληροφορίες για τις παραστάσεις. Μοιραστείτε τις αναρτήσεις μας με τους φίλους σας, δείτε τους διαγωνισμούς μας και κερδίστε δωρεάν εισιτήρια. Για τα tweets σας υπάρχει λογαριασμός (@athensfestival Ελληνικά και @greek_festival Αγγλικά).

Στέφανι Καρπ, Διευθύντρια Παραστατικών Τεχνών του Φεστιβάλ της Βιέννης

εΠιΣτοΛεΣ


καλαμAτα και ΦEτος!

Από την Έλια Aποστολοπούλου

EΠEIΔH H TEX NH EM ΠNEETAI AΠO TH ZΩH

T

ο Διεθνές φεστιβάλ χορού Καλαμάτας φέτος κλείνει τα 18 και γιορτάζει από τις 12 έως τις 19 ιουλίου. χορός, εκπαιδευτικά σεμινάρια, διαλέξεις και πολλές παράλληλες εκδηλώσεις. Ας τα πάρουμε με τη σειρά, όμως. Ο φιλίπ ντεκουφλέ επιστρέφει στην Καλαμάτα με τη νέα του παραγωγή Panorama για να μας θυμίσει τις καλύτερες στιγμές του τριαντάχρονου έργου του και με την ευκαιρία να τις ανατρέψει. Ο Πιερ ριγκάλ, με την παράσταση Press, χορογραφεί την «πίεση» –κυριολεκτική και μεταφορική– που υφίσταται ο σύγχρονος άνθρωπος σ’ ένα χώρο που διαρκώς μικραίνει. Ο νοτιοαφρικανός γκρέγκορι Μακόμα με το Exit/Exist δημιουργεί μια παράσταση για τη μνήμη και την ιστορία με έξι μουσικούς επί σκηνής. Με το σόλο Tune in, η Λία χαράκη ασκείται σε μια επαναληπτική, μινιμαλιστική κίνηση που μπορεί να γεννήσει συναίσθημα στον ερμη-

νευτή και ταυτόχρονα στον θεατή. Τη σχέση αθλητήπροπονητή επιχειρεί να ερευνήσει με αυτοσαρκασμό η Σοφία Μαυραγάνη με το Autogoal #05. η Μαριέλα νέστορα με την ομάδα της yELP danceco προσπαθούν με την παράσταση A-M I να αποκωδικοποιήσουν τον τρόπο με τον οποίο ο θεατής «διαβάζει» την κίνηση των χορευτών στη σκηνή. η βραβευμένη Αμερικανίδα Πατ Κάτερσον θα ερμηνεύσει το Trio A (1966) και το We Shall Run (1963) της ιβόν ράινερ, της μινιμαλιστικής χορογράφου που επηρέασε την ιστορία του σύγχρονου χορού. θα ακολουθήσει προβολή της ταινίας After Many a Summer Dies the Swan: Hybrid (2002) της ράινερ με τον Μιχαήλ Μπαρίσνικοφ. Το φεστιβάλ κλείνει με τους Αερίτες της Πατρίσιας Απέργη που θα παρουσιάσουν το Era poVera, μια έρευνα για τον τρόπο λειτουργίας των ανθρώπων στον αστικό λαβύρινθο των πόλεων. Ένα πάρτι ενηλικίωσης που ανυπομονούμε ν’ απολαύσουμε!

Πιερ Ριγκάλ, Press

Γκρέγκορι Μακόμα, Exit/Exist

Φιλίπ Ντεκουφλέ, Panorama

TO EΠOMENO ΔEKAΠENΘHMEPO Φιόνα Σο Σάμιουελ Κόλεριτζ, Η μπαλάντα του γέρου ναυτικού H εξαιρετική φιόνα Σο σε μια παράσταση βασισμένη στο κλασικό ποίημα του Άγγλου ρομαντικού (3-4 Αυγούστου, Μικρό θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου ) Άλκηστις Πρωτοψάλτη - Στέφανος Κορκολής Ρεσιτάλ με τραγούδια σε ποίηση Οδυσσέα Ελύτη Ο έρωτας, το τραγούδι του κι η ηχώ της νοσταλγίας του Ελύτη (10-11 Αυγούστου, Μικρό θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου) Εθνικό Θέατρο Λευτέρης Βογιατζής - Μολιέρου, Αμφιτρύων O γνωστός σκηνοθέτης επανέρχεται στο θέατρο της Eπιδαύρου με πλειάδα σημαντικών ηθοποιών (3-4 Αυγούστου, Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου) Ομάδα Projector Επίδαυρος - Ένα ντοκιμαντέρ To φεστιβάλ της Eπιδαύρου από την πρώτη παράσταση του 1938 έως σήμερα (27-28 ιουλίου, Μικρό θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου) Θέατρο του Νέου Κόσμου Βαγγέλης Θεοδωρόπουλος, Αριστοφάνη, Εκκλησιάζουσες Δάφνη Λαμπρόγιαννη, Kώστας Kόκλας και γιώργος Πυρπασόπουλος, από τον αρχαίο συγγραφέα ένα πολιτικό μήνυμα για το σήμερα (27-28 ιουλίου, Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου) ΔHΠEΘE Kρήτης - Γιάννης Kακλέας Aριστοφάνη, Όρνιθες Βασίλης χαραλαμπόπουλος και Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος σ’ ένα ακόμα αριστοφανικό εγχείρημα (10-11 Αυγούστου, Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου)

ΣXOΛIA

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 7


Μια ψυαχαναλυτική προσέγγιση της παράστασης Rayahzone (14-16 Ιουνίου)

απ’ το μEγα τραyμα ςτο μEγα θαyμα

Θ

α ήθελα να μοιραστώ τις σκέψεις μου για την παράσταση χορού Rayahzone των αδελφών Άλι και χεντί Ταμπέτ (από Τυνήσιο πατέρα και Βελγίδα μητέρα), που είναι ηθοποιοί τσίρκου, χορευτές και τραγουδιστές. Στην παράσταση συμμετέχει και τρίτος χορευτής, ο Λιονέλ Αμπάουτ (Lionel About) και ακούγονται μουσικές και τραγούδια των Σούφι1, απο παριστάμενους μουσικούς και τραγουδιστές (περφόρμερς). Εξωτερικοί χώροι: αυλές σπιτιών που θυμίζουν Τυνησία, λιτό σκηνικό, μια πόρτα, μια σιδερένια κατασκευή. Ο πρώτος χορευτής επί σκηνής καταφάσκει τη χαρά, παρασύροντας τους θεατές στους ρυθμούς του. Ύστερα ησυχάζει, καθήμενος σ’ ένα σημείο της σκηνής. Στριφογυρίζει ο άνεμος και χάνονται οι φωνές πίσω από τις αυλές των σπιτιών. Σαν την πνοή του πόνου γίνονται καημός στα χείλη των τραγουδιστών, που παρασέρνει γλυκά και «ενώνεται» την ομορφιά της ζωής. υπάρχει κάτι απαλό και ανάλαφρο που μπορεί να παρηγορήσει. Παρουσιάζεται ο δεύτερος χορευτής, κάνει τη βόλτα του σαν αλλόκοτο ζώο με δύο πατερίτσες, κομμένο πόδι και ένα περίεργο μόρφωμα με προβοσκίδα στο κεφάλι. Διεκδικεί το χώρο του ακολουθώντας τον ήδη εμφανισθέντα τρίτο χορευτή, που κινείται κάνοντας κύκλους στη σκηνή, και τον κλωτσά με το μοναδικό του πόδι επιχειρώντας να ανατρέψει την ισορροπία του, αλλά δεν τα καταφέρνει. Δίδεται η εντύπωση ότι οι δυο τους είναι ο ίδιος άνθρωπος, όπου όμως ο χορευτής με το απόν μέλος παριστά το «ζαβό», το λάθος κομμάτι της ύπαρξης, το ανοίκειο, το ξεκομμένο, το αποβεβλημένο, αυτό που φοβούνται ο ίδιος και οι άλλοι επειδή είναι παράξενο. Ταυτόχρονα, είναι η ίδια η φύση σαν αποτέλεσμα εμπλοκών των διαδικασιών καταστροφής που βρίσκονται πάντα επί το

έργον. Οι ικανότητες κυτταρικής αυτοκαταστροφής είναι εγγενείς, συνεπώς η ζωή δεν θα μπορούσε να δημιουργηθεί παρά μόνο εάν οι ικανότητες αυτές καταστέλλονταν. Πρέπει να υπάρξει λοιπόν κάτι που να μπορεί να προστατεύει. Σκεφτόμαστε το αλεξιδιεγερτικό σύστημα της μητέρας, τον καθησυχαστικό, «εσωτερικευμένο» τρόπο με τον οποίο εκείνη κρατά το μικρό παιδί στην αγκαλιά της και είναι ευαίσθητη στις ανάγκες και στις συγκινήσεις του μωρού της. η εμπειρία της απόκτησης μιας ατομικής ψυχικής ζωής προετοιμάζεται από το πώς το μητρικό σώμα, ως εξωτερικό στήριγμα, βοηθά το βρέφος να στηριχτεί στη σπονδυλική του στήλη, μετατρέποντάς τη σε εσωτερικό έρεισμα και πώς εξασφαλίζει στον ψυχονοητικό χώρο τον άξονα της όρθιας στάσης. Το ίδιο βλέπουμε να χορογραφείται στη συνέχεια από τους δύο εν προκειμένω χορευτές. Τραγουδιστές και μουσικοί παίρνουν τη θέση τους στη σκηνή. η παρουσία τους μοιάζει να είναι μία διαρκής μαρτυρία, καθώς επαγρυπνώντας παρακολουθούν και συνοδεύουν μια χορογραφία συμβάντων. υπάρχει ένα αίσθημα βαθιάς θρησκευτικότητας πλάι στην καθημερινότητα (ένας τραγουδιστής, π.χ., ενώ διηγείται μεταφορικά με το τραγούδι του αυτό που βλέπει, ανάβει ένα τσιγάρο). Σώματα-γλυπτά μιλούν για όλα τα πράγματα και αποτυπώνουν τη ζωή σε διάφορα στιγμιότυπα (αγκαλιές, συνεργασίες, καυγάδες, θάνατοι). Τα σώματα των χορευτών, συμπλεκόμενα και απεμπλεκόμενα με εναγκαλισμούς και μεγάλες επιφάνειες στήριξης μεταξύ τους, απομακρύνουν το ζωώδες του αλλόκοτου, για να εμφανιστεί στη θέση του ένα καινούργιο πρόσωπο. Οι κινήσεις τους παραπέμπουν στο πρώτο μητρικό περιβάλλον. Είναι σαν να πρόκειται για τη «γλυπτική» ενός έμβιου όντος. Ενός οργανισμού που ψυχικοποιείται, συγκροτείται, σκέφτεται και που ώς

8 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

τώρα παρέμενε το σκοτεινό, το διχοτομημένο, το αποβεβλημένο κομμάτι της ύπαρξης. Παράλληλα, είναι το κομμάτι που ιδιοποιείται πολύ πόνο, έχει ανάγκη αποδοχής και «ενσωμάτωσης» και «βάζει» την ψυχή σε μεγάλες δαπάνες. Στη σκηνή χορογραφείται ο σκεπτόμενος του ροντέν (άνθρωπος καθιστός που σκέφτεται με τον αγκώνα ακουμπισμένο στο γόνατό του). Εδώ βλέπουμε τρία πόδια και τέσσερα χέρια που εναλλάσσονται και «συναλλάσσονται» μεταξύ τους. Ο χορευτής με το καινούργιο πρόσωπο αυτονομείται. Σαν υπερήφανος αετός χορεύει το «Παλαμάκια Παλαμάκια στο τσιμέντο στα πλακάκια» της Μαρίκας νίνου. (Όχι πια πατερίτσες). υπάρχει η ανδρική αδελφότητα που στηρίζει, αποδέχεται το διαφορετικό, οδηγεί στην ετερότητα και ασφαλώς στη συγκρότηση της σκέψης. η ικανότητα για σκέψη είναι αυτό που προστατεύει. Έχουμε λοιπόν εδώ, κατ’ αρχήν, ένα «ανιμιστικό δίδυμο»2 (το ζωώδες του οργανισμού και έναν σωσία – τον άλλο του διδύμου), που εγγυάται για την απομάκρυνση του θανάτου και τη διαφύλαξη της ζωής. Στη συνέχεια, ένα αυτοερωτικό δίδυμο3, επίσης συγχωνευμένο: τον χορευτή με το καινούργιο πρόσωπο και τον σωσία του. Εδώ, τον σωσία συνιστούν η κοινότητα των χορευτών και των τραγουδιστών που του διατίθενται ψυχικά και οι οποίοι, δρώντας συμμετρικά και συμπληρωματικά, ενισχύουν την αυταπάτη μιας ναρκισσιστικής συνέχειας μαζί του. Στην περίπτωση μιας επιτυχημένης «αποσυγχώνευσης» και διαφοροποίησης μεταξύ τους, που είναι και η περίπτωση που μας αφηγείται η παράσταση, το αλλόκοτο σώμα - κολόβωμα του χορευτή αυτονομείται, ζωντανεύει και ερωτικοποιείται, το δε φάντασμα μέλος του εμφανίζεται. η μέχρι τώρα απουσία του γίνεται η πλαισιώνουσα δομή της ύπαρξής του.

Από την Ευτυχία Γιομελά

Εν κατακλείδι, δεν θα μπορούσαμε να μην αναφερθούμε σ’αυτό που πάνω απ’ όλα θεωρούμε το ειδοποιό στοιχείο της παράστασης: το μεγάλο τραύμα ξαναβάζει στο τραπέζι τα μεγάλα ζητήματα της ζωής. ξαναδιαπραγματεύεται την Ύπαρξη και την κερδίζει με τους καλύτερους όρους. Είναι αυτό που γιατρεύει κάποιον από τη μελαγχολία του. Επιπλέον, αν επιχειρούσαμε να πούμε κάτι για τους χορευτές-περφόρμερ, είναι ότι πρόκειται για εξαιρετικής ικανότητας χορευτές, οι οποίοι αντιμετωπίζουν τους θεατές κατά πρόσωπο μέσα από την πιο ειλικρινή τους στάση. Ο Άλι Ταμπέτ, πολύ όμορφος επί σκηνής, είναι η χαρά της ζωής. Ο αδελφός του χεντί Ταμπέτ είναι η απογείωση της ζωής σμιλεμένη μέσα από τον πόνο. Και τέλος, ο Λιονέλ Αμπάουτ είναι η περισυλλογή και ο στοχασμός που ρίχνει γέφυρες και ενώνει. s Η Ευτυχία Γιομελά είναι ψυχίατρος, ομαδική αναλύτρια, ηθοποιός 1

Ο σουφισμός θεωρείται μυστική αίρεση που κυριάρχησε στις χώρες της Ανατολής, κυρίως της Περσίας, και ενσωμάτωσε τα μυστικά δόγματα του μουσουλμανισμού. Στις τάξεις των Σούφι συντάχτηκαν οι πιο σοφοί άντρες της εποχής. Αν ο ισλαμικός νόμος καθορίζει πώς πρέπει να συμπεριφέρεται κάθε μουσουλμάνος, ποια είναι τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις του απέναντι στο θεό και την Κοινότητα των Πιστών, ο Σουφισμός αναφέρεται σε εκείνες τις θεολογικές-θεωρητικές παραμέτρους και αντίστοιχες πρακτικές που σχετίζονται με μια πιο άμεση, προσωπική σχέση με τον θεό. η ανθρώπινη ύπαρξη αισθάνεται την ανάγκη υπέρβασης των νοητικών σχημάτων, των θρησκευτικών κανόνων και νόμων προς μια βιωματική συνάντηση του θείου. 2

Παραπέμπει στο πρωταρχικό μητρικό περιβάλλον. 3

Παραπέμπει, επίσης, στο πρωταρχικό μητρικό περιβάλλον.

ΣXOΛIA


E

γραφε ο Τάσος Λιγνάδης στη Μεσημβρινή, τον ιούλιο του 1982: «Στις φετινές Θεσμοφοριάζουσες ο κ. θ. Καρακατσάνης έπαιξε τον Μνησίλοχο, που τον είχε υποδυθεί ο κ. ντ. ηλιόπουλος. Έτσι, το σαλονίστικο αστείο και το ελιτίστικο κλίμα (…) έδωσαν τη θέση τους στον τελείως διαφορετικό φορέα του κ. θ. Καρακατσάνη, δηλαδή στην άμεση, εξωτερικευμένη χαρά του κώμου και την ωμή γελοιογραφία». Ήταν ένα από τα παράσημα της παλιάς Επιδαύρου που ο εκλιπών ηθοποιός έφερε με μεγάλη περηφάνια. Και σίγουρα, μία από τις κορυφαίες του στιγμές στο αριστοφανικό ρεπερτόριο, με το οποίο ταυτίστηκε, ακούσια ή εκούσια. η δεκαετία του 1980, ειδικά, ήταν από τις πλέον γόνιμες της διαδρομής του και σημαδεύτηκε από δύο ακόμη συνεργασίες με το Εθνικό θέατρο στο αργολικό θέατρο: στην Ειρήνη της επόμενης χρονιάς, του 1983 δηλαδή, υποδύθηκε τον Τρυγαίο και στους Βατράχους του 1986 τον ξανθία. η σχέση με την αριστοφανική κωμωδία χρονολογείται ήδη από την εποχή που ο Καρακατσάνης δεν ήταν καν ηθοποιός. γεννημένος στα Ταμπούρια του Πειραιά το 1940, σπούδασε στη Δραματική Σχολή του θεάτρου Τέχνης Κάρολος Κουν και, το 1960, έκανε την παρθενική εμφάνισή του στο σανίδι, φοιτητής ακόμη, συμμετέχοντας στους Όρνιθες του Κουν, την επανάληψη της θρυλικής παράστασης του 1959 που θεωρήθηκε σκάνδαλο, ως Έποπας. Από νωρίς, όπως ο ίδιος δήλωνε, είχε αντιληφθεί ότι η κωμωδία θα ήταν το είδος που του πήγαινε περισσότερο από οτιδήποτε. Έχει μείνει μάλιστα σαν ανέκδοτο στο θεατρικό σινάφι ότι την πρώτη φορά που ο «δάσκαλος» Κουν του έδωσε ρόλο σε παράσταση τραγωδίας, όλοι γέλασαν, με το που ξεστόμισε την πρώτη φράση. η πρώτη του επαγγελματική εμφάνιση πάντως καταγράφηκε τρία χρόνια αργότερα, στο έργο Η θυρίδα του ζαν Ταρντιέ για το θέατρο Τέχνης (με το οποίο συνεργάστηκε έως και το 1972, περιοδεύοντας μαζί του στην Ελλάδα και σε φεστιβάλ του εξωτερικού). Τα πρώτα του βήματα στη θεατρική σκηνή συνδέθηκαν επίσης με παραστάσεις έργων του γιάροσλαβ χάσεκ (Ο καλός στρατιώτης Σβέικ), του νιλ Σάιμον (Ξανά μαζί), του Ευγένιου Ο’ νιλ, του χάρολντ Πίντερ και του Πέτερ Βάις. Το 1972 βρέθηκε στο θέατρο Αττικόν, συνθιασάρχης με τον Κώστα Καρρά, και αργότερα με τον Κώστα χατζηχρήστο και την Άννα φόνσου. Ένα χρόνο αργότερα, ο θύμιος Καρακατσάνης εγκαινίασε τη συνεργασία του με το Εθνικό θέατρο. Όχι, δεν επέλεξε Αριστοφάνη, αλλά Παύλο Μάτεσι. Στο Φάντασμα του Ρομάν Νοβάρο όλα ξεκινούν σε ένα καθιστικό μεσοαστικού σπιτιού, όπου ο κεντρικός αντιήρωας Αντωνάκης πίνει και συζητά με ένα φίλο. Σταδιακά, αποκαλύπτεται το μαρτύριο που βιώνει επί χρόνια ο παραιτημένος από τη ζωή πρωταγωνιστής: ζει οικότροφος σε μια οικογένεια, την κόρη της

ΣXOΛIA

O Θύμιος Kαρακατσάνης στην αριστοφανική Eιρήνη.

Θύμιος καρακατσάνης (1940 – 2012)

η τελευταια υποκλιςη θεωρούσε το θέατρο πολιτική πράξη και τον αριστοφανικό λόγο το κατεξοχήν πεδίο, όπου μπορούσε να ξεδιπλώσει το ενστικτώδες ταλέντο του. η θεατρική του διαδρομή περιλαμβάνει όντως ορισμένες από τις πιο γόνιμες στιγμές του Αριστοφάνη, παράπλευρες δοκιμές στο νεοελληνικό ρεπερτόριο και μία «πολιτικοποιημένη» εκφορά λόγου – για πολλούς επιτηδευμένη. Από τη Ματούλα Κουστένη οποίας παντρεύεται. Δεν γνωρίζει ποτέ τον έρωτα – μονάχα το φόβο της ανέραστης συζύγου που αποδεικνύεται υιοθετημένη. Ήταν ένας ρόλος κομμένος και ραμμένος στα μέτρα της εποχής, αλλά και στα μέτρα του ίδιου του Καρακατσάνη. Βλέπετε, ο ηθοποιός, εκτός από τον Αριστοφάνη, είχε ήδη αποφασίσει την ταύτιση με τον μέσο νεοέλληνα. Το καλοκαίρι της Μεταπολίτευσης τον βρήκε στο Αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου, στον Κύκλωπα και στην Άλκηστι του Ευριπίδη, σε σκηνοθεσία του Σπύρου Ευαγγελάτου – ακόμα μια παραγωγή του Εθνικού θεάτρου. θα ακολουθούσε, εκτός πολλών άλλων, η συμμετοχή του στις Νεφέλες του Κρατικού θεάτρου Βόρειας Ελλάδας. Με τον δικό του θίασο, τη νέα Ελληνική Σκηνή, την οποία ίδρυσε το 1978, ανεβάζει ορισμένα από τα πλέον δημοφιλή έργα του νεοελληνικού θεάτρου: από ψαθά (Φον Δημητράκης), Σακελλάριο (Ένας ήρως με παντούφλες, δική του σκηνοθεσία), χουρμούζη (Ο χαρτοπαίκτης) έως ξανθούλη (Η βίδα, Ο Στέλιος). Από τα πλάνα του βιοπορισμού, ωστόσο, δεν έλειψε το Δελφινάριο (Καραγκιόζη - ντρημ του γιάννη Κακουλίδη), στο οποίο, άλλωστε, θα προσέφευγαν πολλοί αλλοτινοί του συνοδοιπόροι στην τελευταία φάση της καριέρας τους. Δεν έλειψε ούτε ο κινηματογράφος. η τελευταία του εμφάνιση ήταν ακόμα

μια αριστοφανική Λυσιστράτη, με την οποία περιόδευσε πέρσι το καλοκαίρι, πλάι στον Βασίλη Τσιβιλίκα (που πέθανε πρόσφατα κι αυτός), στον Κώστα Βουτσά και στη Βάσια Τριφύλλη. Ήταν ένας ρόλος που είχε ερμηνεύσει στην Επίδαυρο, το 1993, με το νέο Ελληνικό θέατρο, και η κόπωση ήταν εμφανής. Έστω κι έτσι, στα 70 του, είχε επιλέξει ένα προσωπικό προφίλ αμφισβητία – γενικώς. Εχθροί του, το «σύστημα» και η «αναξιοκρατία». Ταυτόχρονα, αυτοεξαιρούνταν από τα θεατρικά δρώμενα. Ήθελε να τον θεωρούν ολιγομίλητο και ακριβοθώρητο, πλην όμως πάντα κάτι εύρισκε να πει στα τηλεοπτικά παράθυρα ή στις επαρχιακές εφημερί��ες. Μέσα από μια τέτοια «αγανακτισμένη» συνέντευξη, εναρμονισμένη με το κλίμα της εποχής, ανακοίνωσε τον περασμένο νοέμβριο ότι αποχωρεί (εννοείται, αηδιασμένος από όλα). Το τηλεοπτικό του πρόσωπο, αυτό με το οποίο εν πολλοίς τον γνωρίζουν οι νεότεροι, υπήρξε άνισο. Μεταφέροντας στα πάνελ έναν λόγο ελευθεριάζοντα και ενίοτε λαϊκιστικό –διόλου τυχαίο ότι οι τελευταίες του εμφανίσεις έγιναν στο Αλ Τσαντίρι News– χρησιμοποίησε τις ευκολίες μιας θεατρικής μανιέρας. Από ένα σημείο κι έπειτα, ο τηλεοπτικός θύμιος Καρακατσάνης έπεσε θύμα της περσόνας που είχε κατασκευάσει επί σκηνής: καθώς στη συνείδηση των περισσοτέ-

ρων είχε περάσει ως η επιτομή του «αριστοφανικού», αθυρόστομου πνεύματος, αυτή την εικόνα θεώρησε σκόπιμο να εμπεδώσει στις τηλεοπτικές του εμφανίσεις, αλλά και στις συνεντεύξεις που κατά καιρούς παραχωρούσε. Ήταν ένας πρώην αριστοφανικός ηθοποιός που ξαφνικά ένιωθε εκτός συστήματος. να τι δήλωνε, τον Απρίλιο του 2009, στην εφημερίδα Παρόν: «Στην Επίδαυρο δεν πας, σε πάνε. […] Αυτή τη στιγμή στα Επιδαύρια μπορεί να πάει και η θεία μου. […] Αντί να εξάγουμε πολιτισμό, εισάγουμε ηλιθιότητες!». Από μία άποψη, είναι δυστύχημα το ότι η τελευταία περίοδός του συνδέθηκε με «ανυπάκουες» και «περήφανες» δηλώσεις για τα ελληνοτουρκικά, τους κακούς Αμερικανούς, τον πλουτισμό, το φυσικό αέριο (!), αλλά και ευκολίες του τύπου «η Αμερική θέλει να διατηρεί την κρίση στο Αιγαίο». Οι ορκισμένοι φίλοι του, πάντως, θα ήθελαν να τον θυμούνται όπως εμφανίστηκε εκείνο το καλοκαίρι του 1997. Τριάντα επτά χρόνια μετά τη θρυλική παράσταση, σε σκηνοθεσία Καρόλου Κουν, οι Όρνιθες αναβίωναν, η Επίδαυρος δοκίμαζε τις αντοχές της, σχεδόν 10.000 θεατές ισορροπούσαν ανάμεσα στο γέλιο και στη συγκίνηση. Κι εκείνος, στο κέντρο της σκηνής, με τα μάτια του να λάμπουν, αποδείκνυε γιατί ο αριστοφανικός λόγος έβρισκε στο πρόσωπό του έναν ιδανικό ερμηνευτή… s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 9


Mπαλέτα Περμ

ANANEωNONTAς TO KλAςIKO Τα Μπαλέτα της Όπερας Τσαϊκόφσκι της πόλης Περμ συγκαταλέγονται στη λίστα των πέντε πιο διάσημων μπαλέτων της ρωσίας. ιδρύθηκαν τα χρόνια του Πολέμου και από το 2009 έχουν συμπεριλάβει στο ρεπερτόριό τους χορογραφίες διάσημων χορογράφων του 20ου αιώνα, ανάμεσα στις οποίες και τα δύο μπαλέτα του Στραβίνσκι που παρουσιάζονται στο φεστιβάλ Aθηνών: οι Γάμοι του γίρζι Κίλιαν και ο Πετρούσκα του Nίκολο φόντε. Λεπτομέρειες, στις επόμενες σελίδες... Από τη Νίκη Ορφανού


info Μπαλέτα της Όπερας Περμ Οι γάμοι, Πετρούσκα του iγκόρ Στραβίνσκι Τα μπαλέτα Περμ συστήνονται στο ελληνικό κοινό με τους Γάμους (1923) του Στραβίνσκι σε χορογραφία γίρζι Κίλιαν και τον Πετρούσκα (1911) του Στραβίνσκι σε χορογραφία νίκολο φόντε. Διευθύνει ο θεόδωρος Κουρεντζής.

© Anton Zavyalov

Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη» 12 Ιουλίου, 21:00 Εισιτήρια: 40€ (ViP), 30€ (ζώνη Α), 20€ (ζώνη Β), 15€ (ζώνη γ), 10€ (φοιτητικό, ΑΜΕΑ) Δωρητής: Ίδρυμα Σταύρος νιάρχος

ΠETPOYΣKA, ENAΣ EΠANAΣTATHΣ Στιγμιότυπα από τον Πετρούσκα, το μπαλέτο του Στραβίνσκι σε χορογραφία του Nίκολο Φόντε, από τα Mπαλέτα Περμ. Σύμφωνα με τον χορογράφο, στη δική του εκδοχή του ρωσικού μπαλέτου, το ταξίδι είναι προσωπικό και όχι εθνικό: είναι το ταξίδι για την ανακάλυψη μιας προσωπικής ταυτότητας. «Δεν είμαι επαναστάτης όπως ο Πετρούσκα μου», παραδέχεται. Στην ένθετη φωτογραφία: στιγμιότυπο από τους Γάμους, σε χορογραφία του Γίρζι Kίλιαν.


O

Πετρούσκα είναι ένα παράξενο πλασματάκι φτιαγμένο από άχυρα και ύφασμα. Αν και μαριονέτα, έχει μέσα του πολύ συναίσθημα. Όμως ο κόσμος είναι πολύ σκληρός για τον ήρωά μας, που

ρίς, από τα 14, ως χορευτής, όπως άλλωστε και οι περισσότεροι χορογράφοι. Αλλά το 2000 ήταν πια έτοιμος να αφοσιωθεί στη χορογραφία. Συνεργάζεται με καλλιτέχνες και θέατρα σ’ όλες τις γωνιές του πλανήτη, προσπαθώντας διαρκώς να εμπλουτίζει την ιδιαίτερη, νεοκλασική, σωματική του γλώσσα.

αν σκεφτείτε ότι τη μουσική αυτή ο Στραβίνσκι την έγραψε σε συνεργασία με τον φοκίν και τον Μπενουά τόσα χρόνια πριν. Τα μοτίβα και τα γεγονότα κάθε ξεχωριστής σκηνής έπρεπε να ληφθούν υπόψη, να βρεθεί το κατάλληλο υλικό να τ’ αντικαταστήσει. Κι όλες αυτές οι αλλαγές έπρεπε να γίνουν με τρόπο που να δένει

και μιλούν για μπαλέτο της αποδόμησης. Συμφωνείτε; ναι. Σίγουρα εμπνέομαι απ’ όσα μπορούν να κάνουν οι χορευτές που έχουν εκπαιδευτεί στο κλασικό μπαλέτο, και γοητεύομαι από την εξερεύνηση της καθαρής φυσικής δύναμης αυτών των χορευτών. Έχουν μια πολύ ιδιαίτερη παιδεία στο χορό, είναι ικανοί να κάνουν ό,τι πιο απαιτητικό. νομίζω ότι το συστατικό της αποδόμησης που βλέπουν στη δουλειά μου σχετίζεται με το ότι θέλω να βλέπω πολλή κίνηση και στον κορμό του σώματος, δίπλα στη δύναμη και στην αυστηρότητα της κλασικής γραμμής. Ποιοι καλλιτέχνες έχουν γίνει για σας πηγή έμπνευσης; Στο χορό, θα έλεγα ότι έχω εμπνευστεί σε μεγάλο βαθμό από τον Ουίλιαμ φόρσαϊθ, τον γίρζι Κίλιαν, κι ακόμα τον Μπαλανσίν. Αλλά πέρα απ’ το χορό, έχω επηρεαστεί σημαντικά από την Αγγλίδα συγγραφέα Τζάνετ Ουίντερσον. Σ’ αυτήν βρίσκω την εμμονή με τη γλώσσα και τη δύναμη της προσωπικής εμπειρίας, κι αυτά τα δύο πάντα μου ταιριάζουν πολύ.

Νίκολο Φόντε

το τοπικο, παγκοςμιο Πώς μπορεί ένας ήρωας που πλάστηκε να εκφράσει την ιστορία της Pωσίας να αφορά σήμερα το παγκόσμιο κοινό; O χορογράφος Nίκολο φόντε εξηγεί πώς απαλλάσσει παλαιά σύμβολα από την τυραννία των κλισέ. υποφέρει φυλακισμένος, μη μπορώντας να προσεγγίσει την αγαπημένη του Μπαλαρίνα. Aπό τα πιο αγαπημένα ρωσικά μπαλέτα, σε μουσική του ιγκόρ Στραβίνσκι, o Πετρούσκα δεν αφηγείται μόνο τη δική του ιστορία, αλλά της ίδιας της ρωσίας. Tο έργο έκανε πρεμιέρα στο Παρίσι τον ιούνιο 1911, από τα ρωσικά μπαλέτα του ντιάγκιλεφ. Το ρόλο του δυστυχισμένου Πετρούσκα ερμήνευε ο κορυφαίος χορευτής των ρωσικών μπαλέτων Βασλάβ νιζίνσκι. Εκατό χρόνια αργότερα, ο Αμερικανός χορογράφος νίκολο φόντε αποφασίζει να δώσει μια άλλη τροπή στο δράμα του Πετρούσκα. Από άτυχο αχυράνθρωπο που αδυνατεί να κόψει τα νήματα που τον κατευθύνουν, ο Πετρούσκα του φόντε μετατρέπεται σε οργισμένο νέο που αποφασίζει να πάρει τη μοίρα του στα χέρια του. Στη δική του εκδοχή του ρωσικού μπαλέτου, το ταξίδι είναι προσωπικό και όχι εθνικό: είναι το ταξίδι για την ανακάλυψη μιας προσωπικής ταυτότητας. Ο ίδιος ξεκίνησε την καριέρα του νω-

Ποια μορφή δίνετε στον ήρωα Πετρούσκα, που είναι ένας χαρακτήρας παραδοσιακού θεάτρου μαριονέτας; Όσο δούλευα αυτό το μπαλέτο, ο Πετρούσκα άρχισε να μεταμορφώνεται στα μάτια μου. ναι, ξεκίνησε ως χαρακτήρας παραδοσιακός και λαϊκός, χτισμένος μ’ όλα τα χαρακτηριστικά, και τα κλισέ, των ηρώων της τάξης του. Αλλά σιγά σιγά εξελίχθηκε σ’ ένα χαρισματικό και εντελώς ξεχωριστό ανθρώπινο ον, που δεν παύει να ερευνά και να αμφισβητεί όλα όσα παίρνουμε ως δεδομένα. Ο Πετρούσκα ενσαρκώνει μια δυναμική ενέργεια ζωής που μετουσιώνεται σ’ ένα πλάσμα με θάρρος, που έχει την ικανότητα να βλέπει πέρα από τα καθιερωμένα, τα γενικώς αποδεκτά στον κόσμο, αλλά και να αλλάζει τον κόσμο του προς το καλύτερο. Ποιες δυσκολίες αντιμετωπίσατε; Έπρεπε να φανταστώ από την αρχή ένα πλήρες περιεχόμενο, το οποίο να ταιριάζει γάντι με κάθε μικρή λεπτομέρεια, κάθε απόχρωση, κάθε χρώμα της μουσικής του Στραβίνσκι. Δεν είναι και τόσο απλό! ιδίως

12 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

οργανικά με τη μουσική, τα πάντα να μοιάζουν σαν να ήταν πάντα εκεί. Κατά κάποιο τρόπο, έπρεπε να προσπαθήσω να μετατρέψω μια από τις χαρακτηριστικότερες εκφάνσεις του ρωσικού πνεύματος σε κάτι παγκόσμιο, κάτι που να εκφράζει ένα ταξίδι το οποίο ο καθένας από μας μπορεί να κάνει. Δημιουργήσατε την εκδοχή σας για το Μπαλέτο του Όρεγκον. Κάνατε προσαρμογές για την τωρινή παραγωγή του μπαλέτου Περμ; Πολλές. Καθ’ οδόν ξεχνιέσαι και παρασύρεσαι να δοκιμάσεις καινούργιες ιδέες, κι όλο αυτό δεν έχει τέλος. νομίζω ότι η μεγαλύτερη προσαρμογή που έκανα είχε να κάνει με τις γυναικείες παρουσίες στο έργο. Τις έβαλα ελαφρώς στην άκρη. Και, σήμερα, μετά απ’ όλα αυτά, μπορώ να πω ότι –επιτέλους!– είμαι πολύ ευχαριστημένος μ’ αυτή την εκδοχή, την οποία θα δείτε και στην Αθήνα. Οι κριτικοί περιγράφουν τη δουλειά σας ως ένα σύγχρονο στυλ μπαλέτου

Πριν από δώδεκα χρόνια, αποφασίσατε να εγκαταλείψετε την καριέρα σας ως χορευτής και ν’ αφοσιωθείτε στη χορογραφία.... Κατάλαβα ότι μ’ ενδιέφερε περισσότερο να δημιουργώ χορό παρά να τον ερμηνεύω. Λέει κάτι αυτό για τις ικανότητές μου ως χορευτή; Μπορεί ναι, μπορεί και όχι. Δεν ξέρω. Το σίγουρο είναι ότι, αν και όταν έρθει αυτή η στιγμή, δεν μπορείς να συνεχίσεις ούτε από πείσμα ούτε από φιλοδοξία. Πρέπει ν’ ακολουθήσεις αυτό που νιώθεις μέσα σου ότι είναι το σωστό για σένα. Ποιες θα λέγατε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις για έναν νέο χορογράφο σήμερα; Πιστεύω ότι το πιο δύσκολο πράγμα για οποιονδήποτε χορογράφο είναι το να βρει τη φωνή του. Σήμερα αυτό είναι ακόμα πιο δύσκολο απ’ ό,τι ήταν στο παρελθόν. Κι αυτό συμβαίνει επειδή τόσα πολλά έχουν συμβεί τον τελευταίο μισό αιώνα, και είναι πολύ εύκολο να κατηγοριοποιηθείς ως νεοκλασικός, ή νεο-φόρσαϊθ, ή νεο-κάτι – διαλέγετε και παίρνετε. η άλλη μεγάλη πρόκληση είναι επίσης το ότι είναι πολύ δύσκολο ν’ ανακαλύπτεις συστηματικά ευκαιρίες για να ωριμάσεις ως καλλιτέχνης. υπάρχει τρομερός ανταγωνισμός, κανείς δεν θέλει να περιμένει. Αν δεν είσαι έτοιμος, προχωρούν στον επόμενο. Δύσκολο να ωριμάσεις σ’ ένα τέτοιο περιβάλλον. Δεν έχεις τη δυνατότητα να δοκιμάσεις πράγματα, ούτε να πειραματιστείς ουσιαστικά. Αν έχεις μία και μόνη ευκαιρία, δεν θέλεις να την καταστρέψεις. θα κάνεις αυτό που ήδη ξέρεις ότι μπορείς να κάνεις. Δεν θα πάρεις ρίσκα. Και δεν θα πας στο επόμενο βήμα – κι αυτό εννοώ ωρίμανση του καλλιτέχνη. θα μείνεις κολλημένος σ’ ένα σημείο, χωρίς να μπορείς να προχωρήσεις. Αυτό είναι πολύ σκληρό. s

XOPOΣ


O

γίρζι Κίλιαν θεωρείται ένας από τους τρεις χορογράφους που διαμόρφωσαν αποφασιστικά τον σύγχρονο ευρωπαϊκό χορό, ασκώντας τεράστια επιρροή σε ολόκληρες μετέπειτα γενιές χορευτών και χορογράφων. Οι άλλοι δύο είναι η Πίνα Μπάους και ο Ουίλιαμ φόρσαϊθ. γεννημένος στην Πράγα το 1947, με σπουδές στη Σχολή του Βασιλικού Μπαλέτου του Λονδίνου, κάποια στιγμή γνώρισε και τον χορογράφο Τζoν Κράνκο, που του προσέφερε το πρώτο του συμβόλαιο ως σολίστ στο μπαλέτο της Στουτγάρδης. «Έλα στη Στουτγάρδη, έχει πάντα λιακάδα», είπε ο Kράνκο στον νεαρό Κίλιαν. Με την άφιξή του στην Στουτγάρδη, ωστόσο, διαπίστωσε ότι ο νέος του φίλος ήταν μεγάλος παραμυθάς. Τις πρώτες τέσσερις μέρες του στην πόλη έβρεχε συνεχώς. O γίρζι Kίλιαν επέστρεψε στην Πράγα λίγο πριν, το φθινόπωρο του 1968, τα σοβιετικά τανκς καταπνίξουν το κίνημα που διεκδικούσε «σοσιαλισμό με ελευθερία». Κατάφερε να το σκάσει στη Δύση λίγο πριν κλείσουν τα σύνορα, με το τελευταίο τρένο. Eππεστρεψε το 1980, αναγνωρισμένος πια και διάσημος διευθυντής του Nederlands Dans Theatre (NDT), κρατώντας το γκρι διαβατήριο του ΟηΕ για τους απάτριδες. «Είχε μια μαύρη μπορντούρα στη μια πλευρά, σαν πένθος για κάποιον που πέθανε», περιγράφει ο ίδιος με το χαρακτηριστικό του τσέχικο χιούμορ. Aλλά για το κράτος δεν ήταν παρά ένας προδότης. Το μόνιμο σπίτι του, συνεπώς, για 24 χρόνια, έγινε η Ολλανδία. Εκεί ανέλαβε το χορογραφικό κέντρο NDT, το έκανε παγκόσμια γνωστό και δημιούργησε τα δύο παρακλάδια του, το NDT-2 για χορευτές 17 έως 22 ετών, το 1978, και το NDT-3 για χορευτές 40 έως 60 ετών, το 1991, αλλάζοντας έτσι αντιλήψεις γύρω από την ηλικία του χορού και των χορευτών και ανοίγοντας γι’ αυτούς νέες προοπτικές. η πορεία του, μετά την Oλλανδία, μπορεί να χωριστεί στις ακόλουθες χρονικές περιόδους: 1975-1981 η ανάπτυξη ενός λυρικού ή ακόμα και ρομαντικού ύφους, με χαρακτηριστικά παραδείγματα χορογραφίες όπως οι Transfigured Nights, Sinfonietta και η διάσημη Symphony of Psalms. 1981-1987 Περίοδος αλλαγών, αστάθειας και αναζητήσεων. 1987-1993 Περίοδος ώριμης μετεξέλιξης, που καταλήγει σε μια σειρά «ασπρόμαυρων» χορογραφιών, ως αποτέλεσμα της έρευνάς του «για την ουσία, την καθαρότητα και το νόημα». Ο Κίλιαν απομακρύνεται από τον λυρισμό προς αναζήτηση μιας αισθητικής της καθαρής κίνησης. 1993-1999 ιαπωνικές επιρροές και πολύ ιδιαίτερες μουσικές επιμιξίες χαρακτηρίζουν αυτή τη φάση, παράλληλα με την καθιέρωση του NDT-3 και την ολοκλήρωση της καριέρας του στο NDT

XOPOΣ

τους χορευτές. Από την αρχή, η αίσθηση ότι οι δύο πρωταγωνιστές είναι παγιδευμένοι στην επιταγές της παράδοσης, μια φυλακή που τους αναγκάζει να στερηθούν την ελευθερία τους, τονίζεται από τις γωνιώδεις, κοφτές κινήσεις της νύφης και του γαμπρού, εκτός κέντρου, που δίνουν έμφαση στην κατάσταση έξαψης και μπερδέματος στην οποία βρίσκονται. η νύφη, με συνεχείς περιστροφές των μπράτσων γύρω από το κεφάλι, με τινάγματα και σπασίματα των χεριών, δηλώνει με την κίνησή της την αντίθεσή της στον επικείμενο γάμο. Ο Κίλιαν χρησιμοποιεί με ανάλογο τρόπο και το χορό των χορευτών στο βάθος της σκηνής, εντείνοντας την ατμόσφαιρα της σύγχυσης. Όσο προχωρούν οι προετοιμασίες των γάμων, έτσι εξελίσσονται παράλληλα και τα συναισθήματα της νύφης: από τις γωνιώδεις κινήσεις με έντονη δυναμική, περνάει σε κινήσεις πιο αισθησιακές, μέχρι που εκείνη κι ο γαμπρός θα αφεθούν μόνοι για να ανακαλύψουν ο ένας τον άλλο...

Γίρζι κίλιαν

η παραδοςη ως Φυλακη Παλιός γνώριμος του κοινού του φεστιβάλ Aθηνών, ο Tσέχος χορογράφος παρουσιάζει τη δική του εκδοχή σ’ ένα κλασικό μπαλέτο: τους Γάμους του iγκόρ Στραβίνσκι. ως διευθυντή. 1999- σήμερα Συνεχής έρευνα καινούργιων δυνατοτήτων και κατευθύνσεων για το χορό, σε συνεργασία με καλλιτέχνες από άλλους χώρους (βίντεο, φωτογραφία κ.λπ.). Οι Γάμοι Δεν ήταν ιδιαίτερα θετικές οι πρώτες κριτικές των Γάμων (που μαγνητοσκοπήθηκαν το 1984 και κυκλοφόρησαν σε DVD μαζί με άλλες δύο χορογραφίες

του, τη Συμφωνία των ψαλμών και το Τόρσο) όταν τους παρουσίασε ο Κίλιαν το 1982. Ο Κίλιαν όμως δεν το έβαλε κάτω: αποφάσισε να επιστρέψει με την ίδια χορογραφία στη νέα υόρκη σε άλλη επίσκεψή του με τo NDT, «για να δώσει ξανά στο κοινό της πόλης μια ευκαιρία να δουν το έργο μέσα από μια άλλη ευρωπαϊκή ματιά». Στους Γάμους του Κίλιαν, θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για χορογραφία ρόλων και ερμηνείας χαρακτήρων από

Tο έργο και ο συνθέτης Το μπαλέτο Οι γάμοι σε μουσική του ιγκόρ Στραβίνσκι πρωτοπαρουσιάστηκε από τα ρώσικα Μπαλέτα του ντιάγκιλεφ στο Παρίσι το 1923, σε χορογραφία της Μπρονισλάβα νιζίνσκα, αδελφής του κορυφαίου χορευτή Βάσλαβ νιζίνσκι. Ο Στραβίνσκι είχε ήδη συνθέσει την μουσική από το 1917, αλλά οι δυσκολίες της ενορχήστρωσης του φαίνονταν σαν σπαζοκεφαλιά. Καμία από τις γνώριμες συνταγές δεν ικανοποιούσε τον Στραβίνσκι που έγραφε και έσκιζε πιθανές λύσεις για χρόνια, μέχρι που μια μέρα βρήκε την ιδέα που έλυσε το πρόβλημα: αποφάσισε να χρησιμοποιήσει δύο γκρουπ κρουστών, ενός με κρουστά που παράγουν τόνους (μεταξύ τους και 4 πιάνα) και ενός με άτονα κρουστά, παράλληλα με τις φωνές των τεσσάρων σολίστ και της μικτής χορωδίας. Αυτή η λύση, στην οποία τελικά οδηγήθηκε ο συνθέτης –ως συνέπεια και των αναζητήσεών του μετά από την Ιεροτελεστία της Άνοιξης, που τον είχε οδηγήσει σε μονοπάτια που δεν είχε ακόμη εξερευνήσει πλήρως– φάνηκε στους σύγχρονούς τους να είναι ιδιαίτερα τολμηρή, ακόμα και ακραία. Και ίσως αυτή να ήταν και η αιτία που το συγκεκριμένο μπαλέτο του Στραβίνσκι είχε τις λιγότερες καινούργιες παραγωγές, τουλάχιστον τις πρώτες δεκαετίες μετά την δημιουργία του και πριν από τις δυνατότητες που εισήγαγαν οι ηχογραφήσεις. Ο Στραβίνσκι δικαίως αποκαλείται ο κολοσσός των συνθετών του χορού του 20ού αιώνα, αν σκεφτεί κανείς ότι υπάρχουν περί τα 1.100 χορευτικά κομμάτια που χρησιμοποιούν τη μουσική του και πάνω από 640 χορογράφοι που την έχουν χορογραφήσει. Ο μεγάλος χορογράφος ζορζ Μπαλανσίν, με τον οποίο συνεργαζόταν στενά ο Στραβίνσκι, έλεγε για τη μουσική του ότι «είναι το έδαφος πάνω στο οποίο περπατάει ο χορευτής». s #29 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 13


μίκης Θεοδωράκης - Canto General

το Eπος, τOτε και ςHμερα Από τον Ηλία Κανέλλη

To ορατόριο σε 13 μέρη Canto General είναι το επικό συμφωνικό έργο του Μίκη θεοδωράκη, σε ποίηση του χιλιανού Πάμπλο νερούντα, το οποίο συνυφάνθηκε με το πνεύμα ανάτασης της μεταπολίτευσης. Οι σολίστ των πρώτων του συναυλιών με το έργο, στα γήπεδα, με τη συμμετοχή πλήθους κόσμου, η Μαρία φαραντούρη και ο Πέτρος Πανδής, είναι οι ερμηνευτές του έργου και στο ωδείο ηρώδου του Αττικού, στο πλαίσιο του φεστιβάλ Αθηνών.

T

ο 1975 ήταν μια ηρωική εποχή. η δικτατορία είχε πέσει, η Ελλάδα είχε βρεθεί στο χείλος της καταστροφής και την είχε σκαπουλάρει, μέσα μάλιστα από μια μεγάλη πολιτική κρίση έμελλε να εμπεδώσει αυτό που στη συνέχεια έγινε η μεταπολιτευτική σταθερότητα. Και κρατούσε καλά η εποποιία ενός ηρωικού μέλλοντος, με σχετικά συνθήματα για κοινωνική δικαιοσύνη, για εθνική ανεξαρτησία, για λαϊκή κυριαρχία – ήταν τα συνθήματα που, αργότερα, «δανείστηκε» ο Ανδρέας Παπανδρέου. Αν ήσουν παιδί σε επαρχία, μονήρης και λίγο σπασικλάκος, όλο αυτό το κλίμα έφτανε μόνο από τις μεταδόσεις του. Το συντηρούσαν, βεβαίως, οι εφημερίδες,

πέρναγε όμως και στο εθνικό ραδιόφωνο (ήταν μονοπώλιο τότε), κυρίως μέσα από τη μουσική. Προσωπικώς, κάπως έτσι έζησα τη μεταπολίτευση. Την ένιωσα μέσα από τις πληρωμένες εκπομπές των δισκογραφικών εταιρειών, που προωθούσαν τα σουξέ τους. Μέσα σε μια εβδομάδα, τα σουξέ του γιώργου Κατσαρού τα αντικατέστησαν οι επικές μουσικές του Μίκη θεοδωράκη. θυμάμαι να διαγκωνίζονται ο Τέρενς Κουίκ (παρουσίαζε την εκπομπή της Κολούμπια) και ο γιώργος Λεφεντάριος (παρουσίαζε, αντιστοίχως, την εκπομπή της Μίνως) ποιος θα παίξει περισσότερη φαραντούρη – που στην επαρχία την ακούγαμε για πρώτη φορά! Κι ύστερα άρχιζαν να γεμίζουν τα γήπεδα. Στην Αθήνα και στην Ελλάδα όλη.

14 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

Το Κάντο Χενεράλ το πρωτάκουσα στο γήπεδο Καραϊσκάκη, νομίζω το 1975. Αλλά το εμπέδωσα πολύ σύντομα στην εκπομπή της Μίνως, με την ετικέτα της οποίας είχε κυκλοφορήσει σε διπλό δίσκο το live – η ζωντανή συναυλία, έτσι το λέγανε τότε. Μου είχε κάνει εντύπωση ο θεοδωράκης. θεόρατος, πιο ψηλός κι απ’ ό,τι ήταν έδειχνε στο παιδικό μου ανάστημα, διεύθυνε ένα περίπλοκο και πολυάνθρωπο σύνολο από ορχήστρα, χορωδία και σολίστ αλλά, στην κυριολεξία, διεύθυνε ένα ορμητικό, χειμαρρώδες ποτάμι κόσμου, που ονειρευόταν. Ένα ποτάμι που πίστευε στον μεταπολιτευτικό μανιχαϊσμό: οι δικοί μας μύθοι ήταν οι σωστοί, οι μύθοι των άλλων ήταν χειραγώγηση. Ήταν αφελές; Aλλά και τόσο όμορφο. Προ-

σωπικώς, μαγεμένος από αυτό το ποτάμι, χανόμουν στα επικά συμφραζόμενα. Eντόπιζα, βεβαίως, τις αντιφάσεις του έπους που ξεδιπλωνόταν μπροστά στα μάτια μου, έστω ως αφορμή για καλαμπούρι. Μου άρεσε, θυμάμαι, ένα κομμάτι που ξεκινούσε με κάτι παράξενα κρουστά και μιλούσε για την οικονομική κατοχή της Λατινικής Αμερικής από μεγάλες αμερικανικές εταιρείες – τη United Fruit, την Κόκα κόλα, τη φορντ Μότορς. για τη United Fruit δεν ήξερα, αλλά η κόκα κόλα ήταν ένα ποτό που στην Ελλάδα είχε έλθει μόλις λίγο καιρό πριν, είχε άρα ζωντανό μύθο, ενώ ο αγαπημένος θείος μου ήταν τόσο περήφανος για τη μαύρη φορντ, σύμβολο πολυτέλειας και καλοπέρασης – και εκεί το έπος μας τα χάλαγε, εμείς γουστά-

MOYΣIKH


OΠΩΣ TOTE H Mαρία Φαραντούρη και ο Πέτρος Πανδής ερμηνεύουν σε συναυλία το Canto General. Στη φωτογραφική σύνθεση, που αναδημοσιεύεται από το οπισθόφυλλο της θήκης του μεγάλου δίσκου της εποχής, δεσπόζει ο Mίκης Θεοδωράκης, που τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης έδωσε έμφαση στον επικό χαρακτήρα των συνθέσεών του και της παρουσίασής τους σε γήπεδα και σε ανοιχτούς χώρους.

info Μίκης Θεοδωράκης - Canto General Μαρία φαραντούρη – Πέτρος Πανδής Το Canto General του Xιλιανού νομπελίστα ποιητή Πάμπλο νερούδα και του δικού μας Μίκη θεοδωράκη αποτελεί ύμνο στην ελευθερία των λαών και στην ειρήνη. Το έργο παρουσιάζεται με τους αυθεντικούς ερμηνευτές, τη Μαρία φαραντούρη και τον Πέτρο Πανδή. Μαζί τους η χορωδία της ΕρΤ υπό τη διεύθυνση του Δημήτρη Μπουζάνη και η χορωδία του Δήμου Αθηναίων υπό τον Σταύρο Μπερή. Την δεκαπενταμελή ορχήστρα που συνθέτουν διακεκριμένοι σολίστ διευθύνει ο αρχιμουσικός Λουκάς Καρυτινός. η παραγωγή φέρει την υπογραφή του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών. Ωδείο Ηρώδου Αττικού 17 Ιουλίου, 21:00 Εισιτήρια: 40€ (ViP), 35€ (ζώνη Α), 30€ (ζώνη Β), 20€ (ζώνη γ), 15€ (Άνω διάζωμα), 10€ (φοιτητικό άνω διάζωμα, ΑΜΕΑ)

ραμε ελεύθερη και πλούσια ζωή, και το έπος δεν μας τα προσέφερε; Μ’ αυτά και μ’ εκείνα, και πάντα με τις αντιφάσεις μας, θυμάμαι την εντύπωση που μου είχε κάνει το δίδυμο Μαρία φαραντούρη - Πέτρος Πανδής. Αέρινοι και επιβλητικοί, εκείνη πομπώδης, εκείνος κάτι περισσότερο, στομφώδης, ιδίως όταν απήγγελλε τα λόγια του νερούντα, πράγμα που δεν ήταν συμβατό με τη νεανική του κορμοστασιά. Αλλά πρωτίστως, είδωλα. Είναι παράξενο, αλλά το Κάντο Χενεράλ για τον νεοελληνικό μου επαρχιωτισμό ήταν μια άλλη εκδοχή του «Satisfaction», επίσης γοητευτικό, επίσης συνεγερτικό. η φαραντούρη κι ο Πανδής είχαν στα μάτια μου την ίδια μυθική διάσταση με τους Στόουνς, ίσως και μεγαλύτερη, επειδή ήταν

MOYΣIKH

πειθαρχημένες φωνές στο ενορχηστρωμένο έπος της μεταπολίτευσης – και η επανάσταση όσο να ‘ναι τη χρειάζεται την πειθαρχία. Κι ύστερα πέρασαν τα χρόνια, άλλαξαν οι προτεραιότητες. η επική ιδιοσυγκρασία του θεοδωράκη έμεινε να εκφράζει τον ενθουσιασμό της μεταπολίτευσης (θυμάμαι, μια φορά, σ’ ένα ταξίδι στη Δανία, τη σύζυγό του, τη Μυρτώ, να τον «μαλώνει», διότι δεν έδωσε έμφαση σε αυτό το ηρωικό μουσικό ιδίωμα και, ιδίως, στη φόρμα των μεγάλων συμφωνικών έργων), ο χρόνος μας πήρε στις εξελίξεις του, άλλαξαν οι αισθητικές μας. Ο ίδιος ο Μίκης θεοδωράκης, πολύ σύντομα, σχεδόν παράλληλα με τα επικά έργα του, συναντήθηκε με τον χαμηλόφωνο λυρισμό άλλων ποιητών, δικών μας αυτή τη φορά.

Και ο Πανδής, ως ερμηνευτής στις Μπαλάντες, μελοποιημένα ποιήματα του Μανόλη Αναγνωστάκη, πήρε αμέσως συγχωροχάρτι για τις στομφώδεις απαγγελίες του στα γήπεδα. Κι όταν, μια φορά, τον είδα και στη στάση του λεωφορείου στο θησείο, ένα πρωί, να περιμένει το λεωφορείο (το 130, αν θυμάμαι καλά), τον έβαλα αμέσως στη δική μου, την προσωπική εποποιία μου, στους ήρωες του δικού μου ενήλικου πλέον κόσμου, του αντιηρωικού, του καθημερινού. Αλλά, βεβαίως, όσο κι αν μου αρέσει αυτός ο κόσμος, ο προσγειωμένος, ο γήινος, μου αρέσει να φεύγω τακτικά στους ήχους, στα θεάματα, στα διαβάσματα, στα σύμβολα της παιδικής και της εφηβικής ηλικίας – σε όλους μας αρέσει

αυτό, θαρρώ. γι’ αυτό, θα είμαι πρώτο τραπέζι πίστα (που λένε) στο ωδείο ηρώδου του Αττικού, να ακούσω φαραντούρη και Πανδή, «America insurecta» και τα υπόλοιπα μελοποιημένα κομμάτια του Πάμπλο νερούντα, να ξεναγηθώ ακόμα μια φορά στο επικό ιδίωμα της μεταπολίτευσης το οποίο, σήμερα, τώρα που η μεταπολίτευση γκρεμίζεται, τώρα που δεν εξηγούνται όλα με κατάρες εναντίον της «μύγας Τρουχίγιο, της μύγας Τάτσος, της μύγας Καρίας, της μύγας Μαρτίνες, της μύγας Ουβίκο» (των λατινοαμερικανών δικτατόρων), είναι το ιδανικό όχημα για να σκεφτούμε τι ήταν εκείνα τα χρόνια, πώς η ενήλικη ζωή μας δεν δικαίωσε τα παιδικά και τα νεανικά μας όνειρα και, τελοσπάντων, τι πήγε στραβά. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 15


εΝΑΝτιοΝ τΩΝ ΔηΘεΝ O Γιάννης Mπέζος. Στις Nεφέλες του Aριστοφάνη, που σκηνοθετεί ο Nίκος Mαστοράκης, ερμηνεύει τον Στρεψιάδη, έναν ήρωα ο οποίος αντιτίθεται στον ψευτομοντερνισμό και στο δήθεν, προεκτείνοντάς τον στο μέτρο της σύγχρονης ελληνικής πραγματικότητας.

16 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

ΘEATPO


Γιάννης μπέζος

«αν δεν ζηλευεις τον θεατρινο, δεν πας να τον δεις»

N ε φ έΘλEAεTPςO EΘNIKO

Παίρνοντας τη σκυτάλη από τον Αριστοφάνη, ο δημοφιλής ηθοποιός στρέφει το βλέμμα προς την ατιμία με όχημα τον άτιμο Στρεψιάδη. Από την Έλενα Χρηστοπούλου φωτογραφία: Bασίλης Mαθιουδάκης

E

πιστρέφοντας για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά στην Επίδαυρο και στον Αριστοφάνη μετά τους περσινούς Βατράχους, και μετά από μια γεμάτη τηλεοπτική, θεατρική και πολιτική σεζόν, ο γιάννης Μπέζος αναλαμβάνει το ρόλο του υστερόβουλου, κουτοπόνηρου Στρεψιάδη. Όπως παραδέχεται κι ο ίδιος, δεν συμπαθεί ιδιαίτερα τη σάτιρα, γιατί «η σάτιρα ασχολείται με τον τσιγκούνη, η κωμωδία με την τσιγκουνιά», και αντιστέκεται στην συμπλεγματική μας συμπεριφορά τσιγκλώντας τη γελοιότητά της. Σαν να λέει ένα παραμύθι.

Ο χαρακτήρας σας ο Στρεψιάδης είναι πνιγμένος στα χρέη και πάει στο φροντιστήριο του Σωκράτη. Αλλά γιατί δεν μπορεί να παρακολουθήσει και τελικά ο Σωκράτης τον διώχνει; Είναι μόνο θέμα έλλειψης μόρφωσης; Ο Αριστοφάνης γέρνει κριτικά τη ματιά του απέναντι στον Σωκράτη και συγκεκριμένα απέναντι στη σοφιστεία, το νεφελώδες, τον εκμοντερνισμό, το δήθεν και το καινούργιο. Αντίπαλός του δεν είναι μόνο ο Σωκράτης, αλλά όλη η πλευρά της σοφιστείας, της μοντερνιάς που ανατρέπει ένα ολόκληρο σύστημα, μια ολόκληρη παράδοση που λειτουργούσε σαν νομοθεσία εκείνα τα χρόνια. Βάζει τον Στρεψιάδη, λοιπόν, αυτόν το λαϊκό άνθρωπο ο οποίος έχει πνιγεί από τα χρέη του γιου του, να προσπαθεί να βρει τρόπους να μην πληρώσει τα χρέη, παρακάμπτοντας παντελώς την ηθική. Και θέλει να δείξει ότι με τις μεθόδους του Άδικου Λόγου θα μπορέσει να κάνει τη δουλειά του. Βεβαίως ο Στρεψιάδης δεν καταφέρνει τίποτα. Ο γιος του τον οποίο στέλνει στο φροντιστήριο γίνεται χειρότερος. Ο οποίος Σωκράτης δεν ήταν καν σοφιστής. Δεν έχει σημασία. Οι σοφιστές ήταν πολύ αξιόλογοι άνθρωποι, απλά είχε επικρατήσει η άποψη ότι άλλα λένε κι άλλα εννοούν. Επίσης, πρέπει να πούμε ότι ο Σωκράτης ήταν ο μόνος που δεν έπαιρνε

ΘEATPO

χρήματα. Ενώ εδώ τον παρουσιάζει ο Αριστοφάνης να πληρώνεται. γιατί δεν τα βάζει λοιπόν με τον Πρωταγόρα, τον γοργία ή τον Πρόδικο; Πολύ απλά γιατί ο Σωκράτης ήταν ο σταρ της εποχής! Καταφερτζής και κουτοπόνηρος, θα μπορούσε να πει κανείς πως ο Στρεψιάδης αποτελεί στερεότυπο ελληνικό. Πόσο πιστεύετε ότι είμαστε εγκλωβισμένοι σ’ αυτό το –εξοργιστικό ομολογουμένως– στερεότυπο; Θα του ξεφύγουμε ποτέ; Το πρόβλημα είναι ότι συνηθίζουμε σ’ αυτό και δεν μας ενοχλεί. Είναι κι ένα από τα μεγάλα ερωτήματα του καιρού μας, το κατά πόσο μπορούμε να συμπλεύσουμε με τους Ευρωπαίους γείτονές μας γιατί είμαστε διαφορετικοί σαν τρόπος, σαν αντίληψη ζωής. Ασχολούμαστε με τα χρέη μας, με το τι κάνει η γερμανία, η γαλλία, ενώ είναι ένας άλλος κόσμος, τον οποίο και τον αγνοούμε και τον φοβόμαστε. Το ίδιο κάνουν κι αυτοί. Μας βλέπουν σαν εξωτικούς, σαν περίεργους. Όπως έβλεπαν οι γάλλοι της εποχής του Λουδοβίκου 14ου τους Οθωμανούς, τους οποίους σατιρίζει τόσο εύστοχα ο Μολιέρος. Στερεότυπο; Πολλές φορές το εκμεταλλευόμαστε, άλλες το χρησιμοποιούμε σαν άλλοθι, κι άλλες το περηφανευόμαστε. Αυτό γίνεται από ανάγκη, δεν θέλουμε να το αλλάξουμε γιατί απαιτεί προσπάθεια, οπότε το εκλαμβάνουμε ως προτέρημα και κοιμόμαστε ήσυχοι. Νιώθετε πως είμαστε κάπως κατώτεροι από την υπόλοιπη Ευρώπη; Όχι, όχι καθόλου. Δεν είναι θέμα κατωτερότητας, αλλά διαφορετικής αντίληψης. Δεν τίθεται θέμα σύγκρισης – αν είμαστε πιο έξυπνοι, πιο καλοί, πιο εργατικοί. Είμαστε ένας βαλκανικός λαός που συνορεύει με τόσους λαούς, οι προσμίξεις είναι φοβερές κι επικαλούμαστε συνέχεια ένα ένδοξο παρελθόν το οποίο δεν το γνωρίζουμε και πολύ. Πρέπει να συνειδητοποιήσουμε τι είναι αυτό ακριβώς που θεωρούμε ελληνικό. Δηλαδή, να συμβαδίσουμε με την ιστορία μας των τελευταίων χρόνων. Δεν είναι φυλετικό

το ζήτημα, αν είμαστε πιο έξυπνοι από τους άλλους – όλοι οι άνθρωποι για μένα είναι το ίδιο. Έχουμε όμως συμπλεγματική συμπεριφορά. Οτιδήποτε δεν καταλαβαίνουμε κι οτιδήποτε μας προσπερνά το κατηγορούμε για να μπορέσουμε να συνυπάρξουμε μ’ αυτό. Κάποια στιγμή, αυτό πρέπει να σταματήσει. Καμιά φορά αναρωτιόμαστε πώς μας βλέπουν οι ξένοι. Το θέμα είναι πώς μας βλέπουμε εμείς. Οι ξένοι μια χαρά μας βλέπουν! γιατί, ας πούμε, τόσοι Έλληνες μεγαλουργούν όταν φεύγουν έξω; Εδώ, για να κάνεις κάτι πρέπει να το εγκρίνει το συνάφι σου, η συντεχνία σου, η οικογένειά σου. Είναι λίγο μαφιόζικο το σύστημα στην Ελλάδα. Ενώ στο εξωτερικό, είσαι μέρο�� του δημοσίου. Εδώ, το δημόσιο το έχουμε για να το ποδοπατάμε. Αλλά αυτό είναι κοινωνιολογικό θέμα, ας μη μπλέξουμε μ’ αυτά. Στην αρχή ο Αριστοφάνης κάνει σάτιρα του Σωκράτη και μετά κάνει σάτιρα πάνω στη σάτιρα, όταν ο Στρεψιάδης παριστάνει τον καμπόσο στο γιο του. Γενικά ο Στρεψιάδης δεν είναι και πολύ συμπαθητικός – τον κοροϊδεύει κανείς εύκολα. Πώς τον προσεγγίσατε εσείς; Ε, δεν είναι και κάτι μη αναγνωρίσιμο! Εξ ου και τα έργα του Αριστοφάνη τα παίζουμε τόσα χρόνια. Είναι κάτι που είναι δίπλα μας. Οι άνθρωποι συνήθως γελάνε μ’ αυτό που τους είναι οικείο, που τους θυμίζει κάτι. η σχολή αυτή την οποία εκμεταλλεύτηκε τόσο εύστοχα ο Μολιέρος δείχνει πως ο άνθρωπος αντέχει τα πάντα εκτός από τη γελοιοποίησή του. Ο Αριστοφάνης καυτηριάζει όχι τα πρόσωπα, αλλά τις συμπεριφορές. Και τα πρόσωπα που φέρουν αυτές τις συμπεριφορές τα καταδεικνύει γελοία κι αυτή είναι μια πολιτική πράξη. Αυτό είναι που δημιουργεί τριβή και σπίθα στο κοινό. Ο Στρεψιάδης τελικά παίρνει ένα μάθημα από το γιο του – υποθετικά τουλάχιστον. Είστε κι εσείς πατέρας. Τι σας έχει μάθει η κόρη σας; Όταν ζεις συνέχεια μ’ ένα παιδί που βλέπει τον κόσμο διαφορετικά, ακόμα κι

από τότε που είναι μικρό, αντιλαμβάνεσαι ότι βλέπει πράγματα που εσύ έχεις ξεχάσει να βλέπεις. Μεγαλώνοντας χάνουμε αυτήν την τόσο δημιουργική παιδικότητα. Αυτό είναι κάτι που, τουλάχιστον όσοι ασχολούνται με τον τομέα της υποκριτικής στο θέατρο, δεν θα πρέπει να το χάνουν. Κι αυτό είναι, κατά κάποιον τρόπο, που ζηλεύουν οι θεατές στους θεατρίνους. Με την καλή έννοια. γιατί αν δεν ζηλεύεις τον θεατρίνο δεν πας να τον δεις, ούτε τον πληρώνεις. Με την έννοια του θαυμασμού το εννοώ, γιατί ο ηθοποιός έχει τη δυνατότητα να καταθέτει στη σκηνή τον εαυτό του (αυτό κάνουμε – όλα τ’ άλλα είναι τρίχες κατσαρές), τις ανασφάλειές του, τα προτερήματα και τα ελαττώματά του. Κι έρχεται ο άλλος και πληρώνει το ωραίο του εισιτήριο για να σε δει. Αυτό για να γίνει σημαίνει ότι έχω να του πω ένα παραμύθι. Κι αυτό με τη σειρά του σημαίνει ότι πρέπει να επιστρατεύσω όλη αυτή τη φαντασία και την αγνότητα που έχουν τα παιδιά. Έχοντας τις εκλογές πια πίσω μας, ήθελα να σας ρωτήσω αν είστε ικανοποιημένος από το κείμενο συμφωνίας, αν σας καλύπτει. Πώς τοποθετείστε απέναντι στη στάση της ΔΗΜΑΡ τις τελευταίες μέρες; Τα κόμματα δεν είναι για να λένε πριν τις εκλογές, αλλά για να κάνουν μετά. Πιστεύω ότι σοφά φέρθηκε και η ΔηΜΑρ και τα κόμματα που συνεργάστηκαν. Επίσης σοφά φέρθηκε και η αντιπολίτευση. η οικουμενικότητα είναι πλασματική και όλοι πρέπει να εκφράζονται. Είναι κι αυτό δημιουργικό. Πρέπει, πέρα απ’ το κείμενο όμως, να υπάρξει μια ομαδική ομοβροντία στον τρόπο με τον οποίο θα πείσουμε τους ανθρώπους που θέλουμε να μας δώσουν χρήματα ότι τα χρήματα αυτά θα πάνε πραγματικά στην ανάπτυξη κι όχι στο γνωστό ελληνικό βιολί, το δανεικό κι αγύριστο. Ο αντίπαλος της κυβέρνησης δεν είναι το εξωτερικό, είναι το εσωτερικό. Πρέπει να υπάρχει ένα όριο στα πράγματα και προς το παρόν δεν υπάρχει κανένα. Αυτό δεν είναι πολιτική θέση, είναι παιδική χαρά. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 17


μάκης Παπαδημητρίου

κAνε παιδI να δεις καλO Στις Νεφέλες, ο Στρεψιάδης δημιουργεί ένα τέρας, κι εκείνο του βγάζει γλώσσα. Στο ρόλο του άσωτου υιού φειδιππίδη, ο Μάκης Παπαδημητρίου παραδίδει μαθήματα για αποτελεσματικά μπούμερανγκ. Από την Έλενα Χρηστοπούλου φωτογραφία: Bασίλης Mαθιουδάκης

O

Μάκης Παπαδημητρίου φοράει το κουστούμι του καλομαθημένου γιάπι φειδιππίδη, ο οποίος μαθαίνει δια χειρός Σωκράτη ν’ αντιμιλάει στον πατέρα του Στρεψιάδη, αφού πρώτα τον έχει φορτώσει στα χρέη. Στον αντίποδα του χαρακτήρα του, ο ίδιος σκέφτεται προσεκτικά, ώριμα και με το βλέμμα στο μέλλον. φαίνεται αυτό κι από τις επιλογές του στο θέατρο (Ο υπολοχαγός του Ίνισμορ, Cock, Ο συγγραφέας), στην τηλεόραση (Με λένε Βαγγέλη) και στο σινεμά (L, Άδικος κόσμος, Απ’ τα κόκαλα βγαλμένα, Χάρισμα, Παρέες, Ώρες κοινής ησυχίας). Αν και δεν φοβάται τους δραματικούς ρόλους, η κωμωδία –άρα κι ο Αριστοφάνης– του πηγαίνει γάντι. Όπως και η πατρότητα, η οποία του έχει μάθει την ομορφιά και τη σημασία του να μοιράζεσαι.

Ο Αριστοφάνης χρησιμοποιεί τον Φειδιππίδη για να εκπροσωπήσει το νεωτερισμό στην αντιπαράθεση του παραδοσιακού με το σύγχρονο. Ποιος είναι ο νεωτερισμός του Φειδιππίδη; Έχει να κάνει μόνο με τη νιότη του; Ο Αριστοφάνης τον χρησιμοποιεί σαν όχημα. Το γεγονός ότι είναι και νέος, ότι είναι πιο επιρρεπής δηλαδή, το επιτείνει λίγο. νομίζω ότι η συνθήκη προκύπτει από τη σχέση που έχουν ως πατέρας και γιος. Αυτή τη διαφορά που αναφέρεις ανάμεσα στο σύγχρονο και το παραδοσιακό, εγώ τη βρίσκω περισσότερο στο συντηρητικό και το ριζοσπαστικό. Στο χαρακτήρα του φειδιππίδη, ο Σωκράτης βρίσκει πρόσφορο έδαφος για τον Άδικο Λόγο. Ένας αντίστοιχος νέος με διαφορετικά μυαλά θα γινόταν πολύ πιο δύσκολα υποχείριο του Σωκράτη ή του πατέρα του. Το θέμα είναι ότι αυτό γυρνάει μπούμερανγκ στον Στρεψιάδη. Κάνε παιδί να δεις καλό; Στην ουσία, αυτό που κρίνει ο Αριστοφάνης είναι η λογική με την οποία ο Στρεψιάδης ξεκινά ν’ αλλάξει τα πράγματα. Το ότι του τη φέρνει το ίδιο του το παιδί είναι σαν τη θεία Δίκη. «Τα ’θελες

και τα ’παθες. Και τώρα βγάλ’ τα πέρα μόνος σου», αυτό του λέει ο φειδιππίδης στο τέλος. Αυτό το «Κάνε παιδί να δεις καλό» το χρησιμοποιούμε στην καθομιλουμένη με την έννοια ότι το παιδί σου θα κάνει κάποιο σφάλμα, ενώ στο έργο το «λάθος» που κάνει στην ουσία ο φειδιππίδης είναι μ’ έναν τρόπο θετικό. γιατί κάνει τον Στρεψιάδη να δει πως εσφαλμένα πίστευε ότι μπορεί να ξεφύγει με το να διδάξει στο γιο του τον Άδικο Λόγο. Ο γιος να χτυπά τον πατέρα θεωρείται και η υπέρτατη προσβολή εκείνη την εποχή – εμπεριέχει αυθάδεια, αχαριστία, ανατροπή των ρόλων, επίθεση στο κατεστημένο. Αν μπορούσατε μ’ ένα χτύπημα να γκρεμίσετε κάτι στο κατεστημένο σήμερα τι θα ήταν αυτό; Τον εκλογικό νόμο! Δεν αστειεύομαι, πιστεύω ότι είναι πολύ σημαντικό. για ν’ αρχίσουν ν’ αλλάζουν τα πράγματα πρέπει ν’ αρχίσουμε από κάτι πάρα πολύ μεγάλο κι όχι με ημίμετρα. Πρέπει να κάνεις κάτι το οποίο μπορεί να μην έχει άμεσο αντίκτυπο στον κόσμο βραχυπρόθεσμα, αλλά μακροπρόθεσμα. Ήμαστε κοντόφθαλμοι τόσο καιρό. θα άλλαζα την αντίληψή μας σε σχέση με το όφελος των πολλών. Έχουμε ξεχάσει ότι η κοινωνία αποτελείται από πολλούς κι όχι από την οικογένειά μας ή την οικογένεια του δίπλα μας. Βλέπεις ήδη ότι ο κόσμος έχει αρχίσει να βοηθά ο ένας τον άλλον. Αλλά αυτό πρέπει ν’ αρχίσει να γίνεται σε κρατικό επίπεδο. Πιστεύετε ότι θα τα καταφέρουμε; νομίζω… όχι! Δεν είναι κάτι που αλλάζει απ’ τη μια μέρα στην άλλη. Πρέπει να εγγραφεί μέσα μας, να το διδαχτούμε, να το μάθουμε και να το σεβόμαστε. Προφανώς είναι θέμα παιδείας. Παίζετε έναν γιο, αλλά είστε και πατέρας. Τι θα κάνατε αν ο γιος σας γινόταν ένας Φειδιππίδης; θα στενοχωριόμουν πρωτίστως για τον τρόπο με τον οποίο τον μεγάλωσα! Είναι μεγάλη ευθύνη να μεγαλώσεις ένα παιδί. Και είναι αρχή ακόμα για μένα,

18 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

γιατί ο γιος μου είναι μόλις τριών. Ένα πράγμα που έμαθα πρόσφατα είναι πως πρέπει να μάθεις στο παιδί να μοιράζεται. Τα παιδιά έχουν ένα θέμα με την κτητικότητα. Είναι βασικό να μάθει ότι δεν έχει σημασία αν κάτι δεν είναι δικό του κι ότι μπορεί να το πάρει ένα άλλο παιδάκι να παίξει για λίγο. Δε θεωρώ ότι βρήκα την κότα που κάνει το χρυσό αυγό στη διαπαιδαγώγηση! Αλλά πιστεύω ότι είναι κάτι πολύ βασικό. Τα πράγματα είναι πιο ωραία, τα χαιρόμαστε πιο πολύ όταν τα μοιραζόμαστε. Έχετε κάνει stand up όπως με το Αντώνης και Μάκης εις γαμοκοινωνίαν με τον Αντώνη Κρόμπα. Λένε ότι «Κάθε κωμικός ελπίζει κάθε μέρα που ξυπνά να είναι μια δύσκολη μέρα γιατί, όταν τα πράγματα πάνε καλά, είναι πιο δύσκολο να κάνεις αστεία». Ισχύει; Αυτό που λέτε έχει να κάνει περισσότερο με τη σάτιρα. Με τον Αντώνη κάνουμε καθαρή κωμωδία. Εν γνώσει του Αντώνη που γράφει τα κείμενα, είπαμε να μην κάνουμε ένα stand up που θα λέμε κάθε μέρα τι έκανε ο Παπανδρέου, ο Βενιζέλος κι ο Σαμαράς. γι’ αυτή τη δουλειά, το τι συμβαίνει στην καθημερινότητα είναι δευτερεύον γιατί εστιάζουμε αλλού: στο γέλιο εκτός επικαιρότητας. Το καθαρόαιμο stand up είναι συνήθως σε συγκεκριμένο χώρο, ένας τύπος μόνος του μ’ ένα μικρόφωνο. Εμείς έχουμε την παρλάτα μας, που είναι ένα δεκάλεπτο ο καθένας, αλλά έχουμε και θεατρικά κομμάτια που τα κάνουμε κι οι δύο. Κάποια είναι διασκευές, κάποια είναι γραμμένα, κι άλλα είναι αυτοσχεδιαστικά μαζί με το κοινό. Δεν στηριζόμαστε στο τι θα γίνει σήμερα ή τι έπαθα σήμερα – είναι μια στημένη παράσταση. Αν και ξέρω ότι δεν περιορίζεστε σε κωμικούς ρόλους, φαίνεστε πως είστε έμφυτα αστείος. Είστε από τους ανθρώπους που διασκέδαζαν τους φίλους τους από μικροί; Όχι. Όταν είμαι με ανθρώπους με τους οποίους έχω κοινό κώδικα στο χιούμορ, μ’ αρέσει γιατί γυρνάει λίγο το πράγμα.

Στο σχολείο ας πούμε γελούσα πάρα πολύ, με είχαν αποβάλει πολλές φορές γιατί είχα ξεκαρδιστεί με κάτι που είχαν πει φίλοι μου, αλλά δεν το προκαλούσα εγώ. Και τώρα μπορεί να μου ζητάνε να πω κάτι αστείο επί τούτου, αλλά εγώ χαμηλώνω το κεφάλι... Έχετε μια σταθερή σχέση και με το σινεμά. Κάποιο επόμενο σχέδιο; Κάνω μια πολύ ιδιαίτερη, ασπρόμαυρη μεγάλου μήκους. Είναι το Runaway Day του Δημήτρη Μπαβέλλα, ενός νέου σκηνοθέτη που έχει γράψει και το εξαιρετικό σενάριο. Παίζουν επίσης η Μαρία Σκουλά, ο Ερρίκος Λίτσης, κι ο χρήστος Στέργιογλου. Λέγεται έτσι γιατί ξαφνικά μια μέρα εξαφανίζονται όλοι από την Αθήνα, τους πιάνει μια ακατανίκητη επιθυμία να φύγουν. Και φεύγουν, όχι για να πετάξουν μαύρη πέτρα πίσω τους, αλλά για να βελτιώσουν τη ζωή τους. s

info Εθνικό Θέατρο - Νίκος Μαστοράκης Νεφέλες Αριστοφάνη Ο καταχρεωμένος Αθηναίος χωριάτης Στρεψιάδης αποφασίζει να στείλει τον άσωτο και σπάταλο γιο του φειδιππίδη να φοιτήσει στη σχολή του Σωκράτη προκειμένου να μάθει τον Δίκαιο και τον Άδικο Λόγο και να τον γλιτώσει από τους δανειστές του. Ο νέος, όμως, βαριέται να φοιτήσει στη σχολή και αντ’ αυτού τα μαθήματα παρακολουθεί ο ίδιος ο Στρεψιάδης. γρήγορα, όμως, ο Σωκράτης τον διώχνει ως ανεπίδεκτο μαθήσεως και τελικά ο φειδιππίδης πείθεται να φοιτήσει στη σχολή. Σύντομα, ο Στρεψιάδης θα ανακαλύψει πόσο καλός μαθητής είναι ο γιος του. χορηγός: Εμπορική Τράπεζα. Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου 13-14 Ιουλίου, 21:00 Εισιτήρια: 50€ (ViP), 40€ (ζώνη Α), 20€ (ζώνη Β), 13€ (φοιτητικό - ζώνη Β, Άνω Διάζωμα, ΑΜΕΑ)

ΘEATPO


ANEΠIΔEKTOΣ MAΘHΣEΩΣ O Mάκης Παπαδημητρίου. Yποδύεται τον Φειδιππίδη, που, πνιγμένος στα χρέη, πηγαίνει στους καλύτερους δασκάλους της εποχής, και στον Σωκράτη, για να διορθωθεί. Aλλά οι σοφιστές δάσκαλοί του τον έκαναν χειρότερο απ’ ό,τι ήταν.

N ε φ έΘλEAεTPςO EΘNIKO


O Nίκος Mαστοράκης. Στην προσέγγισή του στην αριστοφανική κωμωδία, υπολογίζει τις αντιστοιχίες του τότε με το σήμερα. Πιστεύει ότι, όπως και τότε, σήμερα το δίκαιο των νόμων συγκρούεται με το προσωπικό συμφέρον, μια σύγκρουση που στην καθημερινότητά μας πιστεύει ότι έχει επηρεάσει ουσιαστικά αρνητικά την κοινωνική μας συμβίωση. Aπέναντι: στιγμιότυπα από πρόβα της παράστασης.

N ε φ έΘλEAεTPςO EΘNIKO

© Bασίλης Mαθιουδάκης

κΑι ΣημερΑ, οΠΩΣ τοτε


© Eύη Φυλακτού

Νίκος μαστοράκης

ςτα ςyννεΦα, εκεI κAτω Ο σκηνοθέτης κατεβαίνει στην Επίδαυρο για να περιπλανηθεί στο ομιχλώδες, αλλά ευτυχώς πάντα σατιρικό τοπίο των Νεφελών του Αριστοφάνη. Από την Έλενα Χρηστοπούλου

Π

ριν δυο χρόνια, ο σκηνοθέτης νίκος Μαστοράκης έβαζε αγγέλους να κατεβαίνουν από τον ουρανό με το Angels in America, την προηγούμενη παράστασή του για το φεστιβάλ, με θέμα της το AiDS. φέτος, με τις Νεφέλες, έρχεται η σειρά του Σωκράτη να αιωρηθεί ψηλά στη σκηνή και να δεχτεί τα πυρά του Αριστοφάνη για τις περίεργες, νέες ιδέες του που θολώνουν τα μυαλά των νέων και καταστρέφουν την πόλη. Μιλώντας για τη διαμάχη ανάμεσα στο δίκαιο και το άδικο, το καλό και το κακό, την αποτυχία και τη συμφιλίωση, ο νίκος Μαστοράκης γεφυρώνει αντιθέσεις, θεωρώντας ότι κι ο ίδιος είναι «με το ένα πόδι στη γη και με το άλλο στον ουρανό!» Άλλωστε μπορεί να ταξιδέψει μόνο με το βλέμμα του.

Ποιο είναι το πρόβλημα του Αριστοφάνη με τον Σωκράτη; νομίζω ότι δεν είχε κάποιο πρόβλημα με τον Σωκράτη. Τώρα, αν τον χρησιμοποιεί στις Νεφέλες είναι γιατί ήταν ο πιο διάσημος στην εποχή του και έφερνε τις καινούργιες ιδέες της εκπαίδευσης, την αλλαγή στη φιλοσοφία. Κατ’ ουσίαν, μιλάει για τη διακίνηση των νέων ιδεών της εποχής του. Ας μην ξεχνάμε ότι είμαστε μέσα στον Πελοποννησιακό Πόλεμο, η Αθήνα έχει βγει από έναν πενταετή λιμό στη διάρκεια του οποίου πέθανε τεράστιο μέρος του πληθυσμού, κι ο Περικλής ανάμεσά τους. γενικά η Αθήνα δεν τα πάει καθόλου καλά, κι ο νεαρός τότε Αριστοφάνης λέει ότι κατά ένα μεγάλο μέρος όλη αυτή η κατάντια της πόλης οφείλεται σ’ αυτούς που πρεσβεύουν τις νέες ιδέες, που έχουν βάλει τον κόσμο και τους νέους σε μια διαδικασία διαφορετική. Ο Αριστοφάνης χρησιμοποιεί τη μάχη ανάμεσα στον Δίκαιο και τον Άδικο Λόγο, αν και τότε είχαν διαφορετική έννοια. Υπάρχει κάτι στον σημερινό διαχωρισμό δικαίου και αδίκου που να σας επηρεάζει πιο πολύ;

ΘEATPO

Πίσω από το διάλογο δικαίου και αδίκου κρύβεται η αιώνια ασυμφωνία σχετικά με το τι καθιστά το δίκαιο: είναι αυτό που πρεσβεύει η δικαιοσύνη του νόμου ή αυτό που θεωρώ εγώ δίκαιο; Ένας από τους λόγους που έχουμε φτάσει σ’ αυτό το χάλι σήμερα είναι η ασυδοσία μας σε σχέση με το δίκαιο των νόμων και το εύκολο δίκαιο, εκείνο του προσωπικού συμφέροντος. Δεν υπάρχει σημείο της κοινωνικής μας ζωής το οποίο να είναι αλώβητο από αυτό. Από το πώς παρκάρουμε καθημερινά μέχρι την πλήρη αδιαφορία γι’ αυτή τη ρημάδα την Αθήνα, για να μην πω για τα πιο χοντρά. Είναι θέμα ορισμού δηλαδή; Όχι, αλλά κατ’ αρχάς οφείλει το ίδιο το κράτος να τηρεί τους νόμους και να φροντίζει ούτως ώστε οι πολίτες να τους υπακούν. Πείτε μου έναν από τους ελάχιστους νόμους των τελευταίων χρόνων που να έχει τηρηθεί. Κανένας. Το τσιγάρο; η ζώνη ασφαλείας στ’ αυτοκίνητα; Και σας αναφέρω τα μικρά τώρα. Δεν υπάρχει καν έλεγχος. Όταν το κράτος είναι ασύδοτο, θα είναι ασύδοτος κι ο πολίτης. Το έργο, εκτός από τη διαλεκτική των ιδέων, μιλάει και για τα χρέη. Χρωστάμε; Στη Μιχαλού πάνω απ’ όλα! φυσικά χρωστάμε. Αναφέρομαι στο μέσο ελληνικό νοικοκυριό που είναι καταχρεωμένο. Αυτό σαφώς οφείλεται στην πλύση εγκεφάλου από την καταναλωτική διάσταση της κοινωνίας, αλλά υπάρχει και η προσωπική ευθύνη του καθενός μας. Δεν μπορείς να τεντώνεις το χέρι σου περισσότερο από εκεί που φτάνει. θα το κάνεις μια, δυο, τρεις, στο τέλος θα σου το κόψουν. Το μόνο που μπορεί να συμβεί είναι μια γενικότερη αλλαγή στα πράγματα. Βλέπουμε ότι τίποτα δεν πάει καλά στην παγκόσμια οικονομία. Ο νεοφιλελευθερισμός βρίσκεται στα όριά του. Κάτι πρέπει να γίνει. Όπως; Μακάρι να ’ξερα! Είμαστε μια πάρα πολύ μικρή χώρα, πληθυσμιακά και οι-

κονομικά ασήμαντη. Σ’ άλλα πράγματα είμαστε σημαντική χώρα, αλλά σ’ αυτά όχι. η άποψή μας δεν είναι αρκετά βαρύνουσα. φυσικά θα μπορούσε να συμβεί σε κάποιο άλλο μέρος της γης μια επαναστατική πράξη. Αλλά δε νομίζω ότι ο Έλληνας αυτή τη στιγμή μπορεί να κάνει κάτι τέτοιο. Γιατί το λέτε αυτό; Επειδή αν, ο μη γένοιτο, καταρρεύσουμε αυτή τη στιγμή, αυτό που θα κάνουμε είναι να προσπαθήσουμε να οχυρώσουμε τις άλλες οικονομίες. Έχω την εντύπωση ότι δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι. υπάρχουν τόσα σημαντικά πράγματα αυτή τη στιγμή στον πλανήτη για το οικονομικό συμβούλιο, όπως είναι η τρομερή άνοδος της Κίνας, της ινδίας επίσης. Οι αλλαγές στη νότια Αμερική – η Βραζιλία είναι πλέον μια κανονική οικονομική δύναμη. Βλέπουμε μέσα σ’ όλα αυτά ότι η Ευρώπη, εκτός του ότι είναι γηραιά, έχει αρχίσει να μυρίζει μούχλα. Κάτι δεν πάει καλά προφανώς. Αυτό το βλέπει κανείς και στη γερμανία. Ήμουν εκεί για δυο μήνες το χειμώνα και ποτέ δεν την έχω ξαναδεί σε τόσο κακή κατάσταση. Με άνεργους, άστεγους, διαδηλώσεις. νομίζουμε ότι η γερμανία είναι η γη της επαγγελίας, αλλά δεν είναι. Για να πιάσουμε τη λέξη χρέη από μια άλλη πλευρά, ο καλλιτέχνης έχει κάποιο χρέος; Αχ, δύσκολο. Δεν ξέρω αν θεωρώ τον εαυτό μου καλλιτέχνη – είμαι ένας επαγγελματίας. Αυτό που νιώθω σαν χρέος, ίσως επειδή από πολύ νέος ήμουν πολιτικοποιημένος, είναι ότι πρέπει κανείς αυτή την εποχή να κοιτάξει λίγο πιο βαθιά τα πράγματα και να μιλήσει γι’ αυτά στο κοινό. Δεν μ’ ενδιαφέρει πια η διασκέδαση και ο αισθητισμός, καθόλου. Έχετε πάει πρόσφατα κανένα ταξίδι απ’ αυτά τα ωραία που κάνετε; Ταξίδι, χμμ, ναι... Και τώρα που μιλάμε ταξιδεύω. Σας βλέπω, ακουμπάω το βλέμμα μου πάνω σας. Το ταξίδι το αντιλαμβανόμαστε κυρίως μέσα από το βλέμμα, εισέρχεται το βλέμμα μας σε

ανοίκεια τοπία. Επίσης, υπήρξαν και συγγραφείς οι οποίοι έγραψαν για τεράστια ταξίδια χωρίς να έχουν βγει ποτέ από το σπίτι τους. Κι αυτό το θαυμάζω πολύ, αλλά δεν είναι της μενταλιτέ μου! Το επόμενό σας πρότζεκτ είναι η Ιωάννα των σφαγείων. Έχετε κάποιο νεότερο σε σχέση με τη διανομή; Δεν θυμάμαι ακριβώς τη διανομή που έχω κάνει! Ο Αιμίλιος χειλάκης και η Βίκυ Βολιώτη θα είναι δύο από τους πρωταγωνιστές. θα προχωρήσω σε αποφάσεις μόλις ολοκληρώσω τη δραματουργική επεξεργασία, γιατί είναι ένα έργο τεράστιο, με τρομακτικά πολλά πρόσωπα. Σχεδόν αδύνατο να παρασταθεί όπως έχει γραφτεί. Όχι σχεδόν, είναι αδύνατον! Καλή συνέχεια λοιπόν σ’ αυτή τη δύσκολη προσπάθεια. Ε, καλά δεν είναι και η γέφυρα ρίουΑντιρρίου! Δεν το θεωρώ και κάτι φοβερό. Είναι μπερδεμένο το τοπίο γύρω από το τι είναι κοπιώδες και τι ευχάριστο. χθες το βράδυ σκεφτόμουν ότι δεν μπορεί να ζήσει κανείς μια ζωή ευχάριστη. Είναι παράλογο. Στη ζωή υπάρχουν και καλά και κακά. Πρέπει να είμαστε εξοικειωμένοι και με τις αποτυχίες μας. Ίσα ίσα που οι αποτυχίες μας μας μαθαίνουν περισσότερα πράγματα. Υπάρχει και η θεωρία ότι μπορείς να κατακτήσεις την ευτυχία αν αφεθείς στην αποτυχία. Πρέπει να αποδέχεται κανείς την αρνητική πλευρά της φύσης του. Τι συμβαίνει στη φύση; Δεν έχουμε να κάνουμε με μια ευθεία – μπορεί να έχει βροχή, αέρα, ζέστη. Όπως αποδεχόμαστε την κάθε μέρα, έτσι πρέπει να αποδεχόμαστε και τη ζωή μας. ξέρουμε ότι κάποια στιγμή θα πάμε στο θάνατο – και το ξέρουμε από τη μέρα που γεννιόμαστε. Δεν λέω ότι θέλω να συμφιλιωθώ με την αποτυχία μου ή με το φόβο μου. Το «συμφιλιώνομαι» πάει να πει πως έχω απέναντί μου έναν εχθρό. Δεν το αισθάνομαι σαν εχθρό. θέλω να το βλέπω σαν κάτι φυσιολογικό. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 21


info Λένα Κιτσοπούλου Αθανάσιος Διάκος - Η επιστροφή η Λένα Κιτσοπούλου μετατρέπει τον Αθανάσιο Διάκο σε σύμβολο της σύγχρονης αντιηρωικής ελληνικής πραγματικότητας. Με τη μνηστή του Κρουστάλλω καταφτάνει στην Αθήνα για να αντιμετωπίσει αντιφάσεις και ευτράπελα αδυνατώντας, όμως, να θυσιαστεί. η παράσταση δεν ενδείκνυται για παιδιά Με την υποστήριξη της Honda. Πειραιώς 260, Κτίριο Η 14-16 Ιουλίου, 21:00 Εισιτήρια: 25€, 20€ (μειωμένο), 15€ (φοιτητικό, ΑΜΕΑ)

Α θ α ν ά σ ιο ς Δ ιά κ ο

ς

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦH

Λένα κιτσοπούλου

«ο διAκος δεν εχει που να ςτρεψει το οπλο του» η συγγραφέας πάντως ήξερε, όταν άρχισε να γράφει ένα σύγχρονο έργο με πρωταγωνιστή τον Αθανάσιο Διάκο, πού να στρέψει την πένα της. Όχι στον αντρειωμένο και πρόωρα χαμένο πολεμιστή της ελληνικής επανάστασης· ούτε στη σύγχρονη εκδοχή του, που ανοίγει ψησταριά στου ψυρρή, γίνεται κερατάς ή προσπαθεί να τα βγάλει πέρα μ’ ένα σωρό προβλήματα, αλλά σε ερωτήματα που, όσο βαριά κι αν ακούγονται, δεν παύουν να ξεπηδούν όλο και συχνότερα, είτε είσαι αληθινός ήρωας, είτε έτσι νομίζουν οι άλλοι. Από τον Νικόλα Ζώη φωτογραφία: Βίκυ Γεωργοπούλου

E

χει υπαρξιακά προβλήματα ο Αθανάσιος Διάκος; Στην παράσταση που τον ταξιδεύει στο σήμερα, γραμμένη και σκηνοθετημένη από τη Λένα Κιτσοπούλου, έχει. Έχει υπαρξιακά η Λένα Κιτσοπούλου; Ο Αθανάσιος Διάκος δεν είναι σε θέση να απαντήσει, η ίδια όμως λέει πως αυτή την περίοδο περνάει μια φάση εσωστρέφειας και αυτοκριτικής. Αλλά μήπως αυτή δεν ήταν πάντα μια από τις προϋποθέσεις για να

γράψεις ένα βιβλίο, ν’ ανέβεις σε μια σκηνή, να πεις ένα τραγούδι, να κρατήσεις μια σκηνοθετική μπαγκέτα; η Κιτσοπούλου τα έχει κάνει όλα αυτά πολλές φορές και θα είμαστε άδικοι αν ξεχωρίσουμε μόνο τη Μ.Α.Ι.Ρ.Ο.Υ.Λ.Α., τις Νυχτερίδες, τους Μεγάλους δρόμους, τις σπουδές στο θέατρο Τέχνης, τις παραστάσεις, το τραγούδι. Δεν μπορεί να την έπιασαν τώρα τα υπαρξιακά της. Ίσως να ανέβηκαν λίγο οι εντάσεις λόγω εποχής, αφού όπως λέει «με την κρίση, γί-

22 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

νονται πιο ανάγλυφα τα ανθρώπινα». Ίσως να βαρέθηκε να βλέπει τον Αθανάσιο Διάκο και την παρέα του σε κάδρα, βλοσυρό και μπαρουτοκαπνισμένο, και να θέλησε να τον βάλει να κολυμπήσει σε μια θάλασσα από σημερινά προβλήματα. να αντιμετωπίσει κι αυτός καθημερινές αντιφάσεις και ευτράπελα, προσωπικά ζητήματα, υπαρξιακά. να δει κι αυτός τη γλύκα. Η ιδέα για μια παράσταση με πρω-

ταγωνιστή τον Αθανάσιο Διάκο προέκυψε στη διάρκεια μιας εθνικής εορτής; Προέκυψε πολύ τυχαία. Πέρσι το καλοκαίρι στη Σαντορίνη. Πάντα εκεί γράφω. Ετοίμαζα ένα έργο για το Εθνικό, για τον «ξένο» που παίχτηκε στο Βρυσάκι, κι επειδή ήταν παραγγελιά και με είχε πιέσει, άρχισα να γράφω αυτό για να ξεκουράζομαι. να γράφω σε δεκαπεντασύλλαβο, επειδή μου αρέσει το παιχνίδι αυτό, με ξεκουράζει.

ΘEATPO


κΑι ΠοιΑ ΘυΣιΑ εχει κΑΝει Αυτη ΓιΑ μεΝΑ... H Λένα Kιτσοπούλου. Στη σημερινή πραγματικότητα, λέει, ο Aθανάσιος Διάκος θα ήταν ένας μέτριος άνθρωπος που θα παρέπαιε στις αντιφάσεις του.

ξεκίνησε χωρίς κανένα σκεπτικό. Έγραψα «ω φίλοι, αδέλφια, χριστιανοί, είμαι συγκινημένος / θανάσης Διάκος λέγομαι και ήμουν σουβλισμένος». Και γιατί τον Διάκο και όχι οποιονδήποτε ήρωα από τις κορνίζες ενός σχολείου, ενός στρατιωτικού θαλάμου; Έτυχε. Έτσι ξεκίνησα τη φράση. Αλλά σιγά σιγά, ψάχνοντας, έμεινε το πρόσωπο. Στάθηκα και σ’ αυτό το βασανιστήριο, στο τι είναι γενικά βασανιστήριο σήμερα, από το ψυχολογικό μέχρι το κυριολεκτικό. Το ότι ήταν μάρτυρας, το ότι πέθανε τόσο νωρίς, άρχισε να με συγκινεί. Χρειάστηκε κάποιου είδους ιστορική έρευνα για το ποιόν του ανδρός; Κοίτα, δεν είχε πολύ νόημα, αφού δεν μιλάμε για το ιστορικό πρόσωπο. Είναι μια αφορμή, επειδή είναι ένα σύμβολο, μια σημαία. Μια αφορμή να μιλήσουμε για σημερινά πράγματα. Δεν ξέρω και πολλά από ιστορία, ούτε τολμάω να μπω σε τέτοια χωράφια χωρίς πολύ ψάξιμο ή διάβασμα. Πήγαμε στον Kωστή Παπαγιώργη, που μας είπε ότι διάβαζε δέκα χρόνια για να μάθει τον πρώτο μήνα της επανάστασης. φυσικά κι εμείς μάθαμε βασικά στοιχεία για τον Διάκο, αλλά μέχρι εκεί. Είναι πιο δύσκολα για τον Διάκο της παράστασης του 2012 από τους εχθρούς του 1821; Δεν ξέρω πώς ήταν τότε. φαντάζομαι πάντα τα ίδια χάλια ήταν η ανθρωπότητα και οι κοινωνίες. Τότε σίγουρα θα υπήρχαν άλλα κακά, αλλά σήμερα, σ’ αυτό που κάνουμε εμείς, ο Διάκος σίγουρα δυσκολεύεται. Αντιμετωπίζει από υπαρξιακές δυσκολίες και τον ίδιο τον εαυτό του, μέχρι την κατάσταση που ζούμε όλοι. Αντιμετωπίζει επίσης κι ένα χωρισμό με την Κρουστάλλω, που είναι η δική του προσωπική κρίση. Τότε είχε σπαθί ή τουφέκι. Σήμερα τι έχει για όπλο και πόσο επιτυχημένα το χρησιμοποιεί; Στο έργο μας δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Προσπαθεί να φιλοσοφήσει. Προσπαθεί με το πνεύμα, προσπαθεί με το μαχαίρι και δεν μπορεί. ψάχνει κάτι σαν όραμα. Αλλά δεν το βρίσκει. Φταίει ο ίδιος γι’ αυτό ή το περιβάλλον του, η κοινωνία; Κι οι δύο. νομίζω ότι πλέον γενικά δεν υπάρχει ελπίδα και όραμα. Όλα τα συστήματα καταρρίφθηκαν, όλα αποτύχανε. Εκτός από τον φασισμό που ζει

ΘEATPO

και βασιλεύει. Ίσως τώρα να είναι απλώς πιο ορατά τα πράγματα. Μέχρι και πρόσφατα στην ιστορία, οι άνθρωποι κάπου πιστεύανε, έστω σε μια ουτοπία. για κάτι παλεύανε. Άλλος για τον κομμουνισμό, άλλος για κάτι άλλο, ήταν ζητούμενο η ελευθερία, υπήρχε ένας στόχος τέλος πάντων. Μπορούσε κανείς να βγει να πολεμήσει, είχε πού να στρέψει το όπλο του, το μαχαίρι του. Ο Διάκος της παράστασης δεν έχει πού να το στρέψει. Τι θα πει «η παράσταση δεν ενδείκνυται για παιδιά», που διαβάζουμε στις πληροφορίες; Να περιμένουμε μια σπλάτερ παραγωγή, γεμάτη αίμα και σπέρμα; Όχι ιδιαίτερα. Δεν καταλαβαίνω τι είναι για παιδιά και τι δεν είναι. Μ’ όλα αυτά που υπάρχουν ήδη στην τηλεόραση, είναι μάλλον θέμα του γονιού, το να καταλάβει πού μπορεί να πάει το παιδί του και πού όχι. Το θέμα δεν είναι τόσο αν ένα παιδί θα δει ένα κομμένο χέρι, αλλά αν θα περάσει καλά, αν θα καταλάβει κάτι. Αν δει ένα θέμα που γράφω εγώ, υπαρξιακό, για την κρίση στις σχέσεις, ένα παιδάκι δέκα χρονών νομίζω ότι χέστηκε. Κάτι χειρότερο από τις τηλεοπτικές εικόνες δεν νομίζω ότι θα έχουμε. Αλλά αν υπάρχει και λίγο αίμα, λίγο κέτσαπ, τι έγινε; Αν κάποιος έκανε λόγο για βεβήλωση εθνικού συμβόλου, σε ποια σημεία της παράστασης νομίζετε ότι θα πατούσε; Θα σας επηρέαζε κάτι τέτοιο; Δεν πιστεύω ότι υπάρχει λόγος να το πεις αυτό. Κάποιος που το κάνει γενικά, θα μπορεί να το κάνει από το πρώτο δευτερόλεπτο. Και μόνο που λες ότι ο Διάκος έχει ανοίξει ψησταριά στου ψυρρή, που έχεις την ελληνική σημαία, ένας πωρωμένος θα έχει πρόβλημα. χεστήκαμε. Τι να κάνουμε τώρα; Και σε άλλα έργα μου, που γράφω καμιά φορά «την Παναγία μου», αν σταθεί απέναντι η Λουκά, θα έχει πρόβλημα. Τι να κάνω τώρα εγώ, να μην το γράψω; Στην παράσταση υπάρχει δεκαπεντασύλλαβος στίχος όπως στα δημοτικά τραγούδια, μικρός χορός όπως στο αρχαίο θέατρο και συνομιλία με το κοινό, που προσπαθεί να σπάσει τη θεατρική σύμβαση. Δεν κρύβει δυσκολίες ή αντινομίες η συνύπαρξη τόσο διαφορετικών στοιχείων; Εμένα μου αρέσει αυτό το παιχνίδι. Δεν ξέρουμε ακόμα πώς θα χρησιμοποιηθεί ο χορός, είμαστε στο ψάξιμο, είναι δύσκολο να τον βάλεις μόνο για το μπούγιο. Ίσως δοκιμάσουμε κάτι άλλο. Αλλά μου αρέσει οποιοδήποτε παιχνίδι στο θέατρο. να πειραματίζομαι. Λειτουργώ ενστικτωδώς: αν κάτι δουλεύει, το κρατάω, αν δεν βγαίνει, το αφήνω. Δεν το κάνω σκόπιμα. Ασυνείδητα ίσως, μου αρέσει να ψάχνω παντού. Αυτό με το κοινό το έχω ξανακάνει, όχι όμως σαν το λεγόμενο «interaction». Σιχαίνομαι να βάζω τον άλλον να κάνει κάτι. Μου αρέσει απλώς το να σπάει κάποια στιγμή η σύμβαση. Είναι κάτι γειωτικό, ωμό.

Πιστεύετε ότι έχετε μια επίσημη και ξεκάθαρη σκηνοθετική προσέγγιση; Ένα στίγμα που θέλει κάτι να αναδείξει; Απλώς ψάχνομαι πολύ, χωρίς να θεωρώ τον εαυτό μου σκηνοθέτη. Σ’ αυτή την περίπτωση είναι ο λόγος που πρωταγωνιστεί, λες κι η σκηνοθεσία γίνεται σ’ αυτή τη βάση. Πολλές φορές σκέφτομαι μια εικόνα ενώ τη γράφω, κι αν δεν βγαίνει, την αφήνω. Ο λόγος από μόνος του είναι το παράξενο στοιχείο. Και μόνο που είναι ένας σύγχρονος δεκαπεντασύλλαβος, έχει μια απλότητα. Ο τρόπος πάντως ενός σκηνοθέτη, μπορεί να είναι πολλά διαφορετικά πράγματα, εξίσου δυνατά. Μπορεί να κάνεις κάτι με μια καρέκλα μόνο, μπορεί με 100 βίντεο και να είναι αριστούργημα ή το ανάποδο. να κάνεις μια μπούρδα βασισμένη μόνο στο λόγο ή κάτι που είναι ωραίο. Ξεχωρίζετε άλλους δημιουργούς; Έχετε κάτι σαν σκηνοθετικό πρότυπο; Πολλά, και έξω από τη σκηνοθεσία. Εντάξει, μου αρέσει ο Παπαδιαμάντης, αλλά εξαρτάται και από τη φάση που βρίσκεσαι. Από είκοσι χρονών πηγαίνω στη γερμανία κι έχω δει άπειρο γερμανόφωνο θέατρο. Απ’ την άλλη, κάποτε ήμουν στη Σαντορίνη στην πλατεία ενός χωριού, σε μια δωρεάν συναυλία του Καλαϊτζή που ήταν πια μεγάλος, πουλούσαν μαλλί της γριάς, ο κόσμος ήξερε τα τραγούδια, έπαιζε το «Δελφίνι, δελφινάκι» και νόμιζα ότι είναι ό,τι καλύτερο θα μπορούσα να δω τότε. Έχω θαυμάσει και διαφορετικά πράγματα, που δεν νομίζω ότι συγκρούονται. Ο,τιδήποτε μπορεί να συγκινήσει, έχει σημασία. Μια στιγμή, όταν είναι αληθινή, όταν σε κάνει να ξεχνιέσαι, όταν σε παρασέρνει και χάνεις τη λογική σου, είναι μεγαλειώδης. Το έχω πάθει με τον Πίτερ Μπρουκ, τον Κριστόφ Μαρτάλερ, τους Απόντες του γραμματικού, με τη Σιωπή του ξερόχορτου του Σωτήρη Δημητρίου, αλλά και με τα πρώτα βιβλία του, με τον γούντι Άλεν, τον χάνεκε. Τι να πεις, υπάρχουν τόσοι θεοί. Εσάς πάντως σας έχουν χαρακτηρίσει «ανήσυχη», «πολυσχιδή» και «πολυτάλαντη» προσωπικότητα. Συμφωνείτε μ’ αυτούς τους χαρακτηρισμούς; Σ’ αυτή τη φάση, μου φαίνονται πολύ μάται�� όλα αυτά. Ούτε τα πιστεύω, ούτε αισθάνομαι ότι ισχύουν για μένα. νιώθω ότι προσπαθώ να κάνω ό,τι μπορώ, σύμφωνα μ’ αυτό που είμαι. Και νιώθω αρκετά μέτρια. Είναι φορές που χαίρομαι – είμαι κι εγώ ματαιόδοξο άτομο και ψώνιο. Τώρα που βρίσκομαι σε διαδικασία αυτοκριτικής, σε εσωστρεφή φάση, λέω «τι μαλακίες είναι όλα αυτά». Όταν αρχίζεις να περιφέρεις αυτό που λέγεται για σένα –ας πούμε σαν να κάνω εγώ στα Εξάρχεια την τρελή συγγραφέα που βρίζει– ε, με πιάνει αηδία. Πότε επιλέγετε το ρόλο της ηθοποιού ή της συγγραφέως, πότε της σκηνοθέτιδας ή της τραγουδίστριας. Δεν

συγκρούονται μεταξύ τους; Τα τελευταία χρόνια αλληλοσυμπληρώνονται με ωραίο τρόπο. νομίζω, βέβαια, πως πιο πολύ θα ήθελα να είμαι τραγουδίστρια, αλλά σε άλλη εποχή. Στο μεσοπόλεμο ας πούμε. Πάντως τώρα νιώθω ότι μπορώ να γράφω, κι αυτό που γράφω να το σκηνοθετώ. να συμμετέχω σχεδόν μ’ όλους τους τρόπους σ’ ένα πράγμα και να μπορώ να το κάνω όπως θέλω. Όπως στο Χαίρε Νύμφη ή σ’ αυτό που κάνουμε τώρα, παίζω κάτι που νομίζω ότι έχει νόημα, που με κρατάει εδώ, δεν με καταπιέζει. Μπορώ να γράψω δέκα φράσεις και να αισθανθώ ότι θα μπορούσα να τις πω. Έχει μια ελευθερία αυτό. Επηρεάζεστε δημιουργικά από την κρίση, και αν ναι με ποιον τρόπο; Έχει υλικό νομίζω η κρίση. γίνονται πιο ανάγλυφα τα ανθρώπινα, διαφαίνονται περισσότερο, είναι πιο ακραία. η αγριάδα των ανθρώπων για παράδειγμα, η τρέλα τους, το προσωπικό στοιχείο που βγαίνει πολλαπλασιασμένο, η διαφθορά, οτιδήποτε παλιότερα ήταν καλυμμένο, τώρα βγαίνει. Όλη η ανθρώπινη ανωμαλία βγαίνει. Όλη η ανθρώπινη τραγωδία. Μπορείτε να απαριθμήσετε μερικές καθημερινές πράξεις, μερικά υπαρξιακά προβλήματα σαν αυτά του ήρωά σας, των οποίων η αντιμετώπιση σας κάνει περήφανη; Το να μην ρίχνεις το φταίξιμο σε άλλους. Είναι λίγο ζόρικο. Το να μη μισείς τον άλλον. Αν είναι να μισείς κάτι, να μισείς τον εαυτό σου. Το προσπαθώ. Το να μπορείς αυτά που πρεσβεύεις, από ιδεολογίες μέχρι τσιτάτα, να τα κάνεις πράξη. να μη είσαι όλο λόγια και στην πραγματικότητα να είσαι σκατά. Ηρωικές πράξεις άλλων που θα θέλατε να είναι δικές σας; Είχα έναν φίλο που πέθανε από καρκίνο πολύ γρήγορα, ήταν όμως τόσο θετικός. Εγώ θα είχα βρίσει όλο το σύμπαν. Εκείνος ήταν παράδειγμα ζωής. Βγαίναμε τις τελευταίες μέρες, πηγαίναμε σε μπαρ και με ρώταγε τι κάνω και πώς είμαι, με αληθινή διάθεση και ενδιαφέρον για μένα. Αυτό είναι μεγαλείο! Και τελικά, συγκρινόμενη με τον πρωταγωνιστή σας, τι πιστεύετε ; Αξίζει να θυσιαστεί κανείς σήμερα και για χάρη τίνος; νομίζω ότι αξίζει να κάνει κάποιος οτιδήποτε πιστεύει. Αξίζει να ικανοποιήσει το πιστεύω του. θυσία, όμως, είναι να παίξεις τη ζωή σου κορώνα-γράμματα, όχι να χρησιμοποιείς απλώς τη λέξη. θυσία είναι αυτό που έκανε ο Διάκος τότε. Βάζεις το στήθος σου μπροστά για κάτι που πιστεύεις; Βγαίνεις κι ας πεθάνεις; Πάντως στην παράσταση ο Διάκος δεν θυσιάζεται. Δεν βρίσκει πια λόγο, δεν μπορεί. Είναι ένας άνθρωπος μέτριος, όπως οι περισσότεροι, που παραπαίει μέσα στις αντιφάσεις του κι αυτός. Δεν βρίσκει λύτρωση. Κι αυτό τον κάνει πιο οικείο. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 23


Α θ α ν ά σ ιο ς Δ ιά κ ο

ς

Η ΕΠΙΣΤΡΟΦH

Νίκος καραθάνος

«Nα αμΦιβαλλεις! μονο αυτο» Ο γνωστός ηθοποιός στο ρόλο του γνωστού ήρωα του ’21; ναι, αλλά μη φανταστεί κανείς ότι θα τον δούμε να πλένει τη φουστανέλα του και να γυαλίζει το καρυοφύλλι του. Όχι μόνο γιατί η παράσταση αφηγείται μια ιστορία σύγχρονη, αλλά και γιατί ο νίκος Καραθάνος πιστεύει ότι στο θέατρο, όπως και στη ζωή, σημασία έχει το σήμερα. Από τον Νικόλα Ζώη φωτογραφία: Βίκυ Γεωργοπούλου

Σ

τον νίκο Καραθάνο δεν αρέσει και πολύ να μιλάει για το ρόλο του. Ούτε να εξηγεί τι συμβαίνει στο χαρακτήρα που υποδύεται, ούτε ν’ αναλύει τα νοήματα που κουβαλάει στην πλάτη του και με τα οποία ο θεατής υποτίθεται ότι θα ταυτιστεί. Τα πράγματα ήταν κάπως έτσι και στου Κουτρούλη το γάμο του Βασίλη Παπαβασιλείου, στον Ηρακλή μαινόμενο του Μιχαήλ Μαρμαρινού, στον Συρανό (όπου πρωταγωνίστησε, αλλά και σκηνοθέτησε), στις Βάκχες του Λάνγκχοφ ή στη Μήδεια του Βασίλιεφ, στις Οκτώ γυ-

ναίκες (όπου επίσης είχε το σκηνοθετικό πρόσταγμα), αλλά και σε τόσες ακόμα θεατρικές, τηλεοπτικές ή κινηματογραφικές παραγωγές στις οποίες συμμετείχε, αποδεικνύοντας ότι είναι ένας από τους καλύτερους ηθοποιούς της γενιάς του. Το ακόμα πιο ωραίο είναι ότι, παρά το γεμάτο βιογραφικό του, ο Καραθάνος δύσκολα θα ανατρέξει στη δεξαμενή των εμπειριών του, σ’ αυτά που ξέρει, στα σίγουρα και πεπατημένα, προκειμένου να κάνει το πρώτο βήμα σε μια καινούργια δουλειά. Δεν τα αποτάσσεται. Απλώς πιστεύει ότι δουλειά του ηθοποιού είναι να αμφιβάλλει. να ξεπερ-

24 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

νάει τα εμπόδια που καμιά φορά βάζει η γνώση. να μη συνηθίζει στα ίδια και τα ίδια. να προχωράει μπροστά. Μπορείτε να επιλέξετε μια αγαπημένη σας, μια αντιπροσωπευτική ατάκα του ήρωα που υποδύεστε; Λέει σ’ ένα σημείο: «νομίζεις είναι τίποτα σπουδαίο να ’σαι Διάκος / απ’ έξω να είσαι ήρωας και από μέσα δράκος; / να πρέπει να καμώνεσαι πως είσαι παλικάρι / και μέσα σου στο κάθε τι, να τρέμεις σαν το ψάρι; / να σε βαφτίζουν σύμβολο έτσι, επειδή μια μέρα / το στήθος σου με τσαμπουκά έτεινες προς τη

σφαίρα; / Μόνο επειδή έχεις νταλκά και είσαι είκοσι χρονώ / δεν τους περνάει απ’ το μυαλό, δεν είναι πιθανόν / να ’σαι όπως όλοι οι άνθρωποι, αδύναμος, μικρός / κι ο τσαμπουκάς σου άμυνα του τρόμου αδελφός;» Αυτή είναι η τραγωδία του Διάκου; Τον έχουν παρεξηγήσει ενώ είναι ένας άνθρωπος αδύναμος; Αυτή είναι η τραγωδία η δικιά μας. Του Διάκου δεν ξέρω ποια είναι. Δεν μελετήσατε τον ιστορικό χαρακτήρα;

ΘEATPO


MH MIΛAΣ, ΠPAΞE O Nίκος Kαραθάνος. O ηθοποιός, λέει, δεν χρειάζεται να υπερασπίζεται τους ρόλους του με λόγια. Όλα κρίνονται στην πράξη .

χους της τάξης. Κάτι εξιδανικευμένο. Δεν λέω αν ήταν καλός ή κακός, αλλά το θέμα της επανάστασης δεν είναι κάτι τρυφερό. η σχέση πάντως του έργου μας με το ιστορικό πρόσωπο είναι ελάχιστη. Απλώς δημιουργούμε έναν άνθρωπο δανειζόμενοι ένα σύμβολο, που με τη γραφή της Λένας μεταφέρεται στο σήμερα, ζώντας σαν ένας από εμάς. Τίποτε άλλο. η έννοια του ήρωα, του τι είναι ήρωας, υπάρχει, όμως ο ήρωάς μας είναι ένας απλός άνθρωπος, όπως πολλοί σήμερα. Έχει αντιφάσεις, προβλήματα, όπως κι εμείς. Το όνομά του αλλάζει. Ποιοι είναι οι σημερινοί εχθροί του; Πώς τους πολεμά και ποιο το αποτέλεσμα; ξέρετε, δυσκολεύομαι ν’ απαντήσω, γιατί το έργο είναι βουτηγμένο στο παρόν, στο τώρα. Μιλάει για εμάς, για τη στιγμή που ζούμε, που είναι διαφορετική. Αλλάξαν τα πράγματα, ξοφλήσανε κάποια άλλα, δεν θες να σκέφτεσαι με τον ίδιο τρόπο. γι’ αυτό κομπιάζω. Πρέπει να ξαναβρώ τις λέξεις μου. Πλέον, τις λέξεις που χρησιμοποιούμε και με τις οποίες προσπαθούμε να καταλάβουμε το σήμερα, το θέατρο, τον ήρωα, δεν μπορώ να τις πω. Δεν μου φτάνουν, δεν με εκφράζουν, δεν είναι οι σωστές.

Μόνο στην αρχή μιλήσαμε λίγο με τον Κωστή Παπαγιώργη, που ξέρει την εποχή καλά. Όταν πλησιάζεις ανθρώπους που γνωρίζουν, καταλαβαίνεις άλλα απ’ αυτά που μαθαίνεις στο σχολείο. Πολλές φορές αφαιρούμε την ανθρώπινη διάσταση απ’ αυτούς τους ανθρώπους, τους εξιδανικεύουμε. Σαν να μιλάμε για μια χώρα, έχοντας δει μερικές καρτ-ποστάλ. Ο ίδιος ο Αθανάσιος Διάκος ήταν ένας ήρωας που σκοτώθηκε πολύ νωρίς. Δεν ξέρουμε πολλά γι’ αυτόν, ξέρουμε ότι ήταν πολύ όμορφος. Και γύρω απ’ αυτό, πλάστηκε μια ολόκληρη μυθολογία. Τι συμβολίζει ο πραγματικός και τι ο Διάκος της παράστασης; Ο πραγματικός είναι ένα απόσπασμα ενός παραμυθιού, που ίσως στα παιδικά μάτια ή στα βιβλία αντιμετωπίζεται με τρυφερότητα και συμπάθεια. Κάποιος που σκοτώθηκε. Ένας απ’ αυτούς που βλέπεις κρεμασμένους στους τοί-

ΘEATPO

Δεν σας ενδιαφέρει να μιλήσετε για το ρόλο σας; Μην εμπιστεύεστε ηθοποιούς που σας λένε για ρόλους και παραστάσεις. Δεν μπορούν να περιγράψουν τι κάνουν με λόγια. Το εξιδανικεύουνε. Έτσι όμως παραπλανάται ο κόσμος για την κεντρική ιδέα του ήρωα, για το πώς είναι, για το τι συμβολίζει. Και ποιος σου είπε ότι το κάνω αυτό που λέω; Και ποιος σου είπε ότι έχω εικόνα του εαυτού μου; Σχεδόν όπως στους ποδοσφαιριστές: ή θα ξέρεις να κάνεις ή θα ξέρεις να μιλάς. Δεν κατάλαβα πότε μάθανε οι ηθοποιοί να λένε ωραία πράγματα για τη ζωή, για την κοινωνία. ξέρεις πόσους άκουσα να εξηγούν την παράσταση, να λένε ότι «μιλάει γι’ αυτό ή εκείνο», ότι «η τραγωδία ή η κωμωδία είναι σημαντική γιατί...» και να μην έχουν πει τίποτα με την πράξη τους; Εσείς πόσο συχνά έρχεστε αντιμέτωπος με αντιφάσεις ή προβλήματα, και πόσο ηρωικά τα αντιμετωπίζετε; Δεν θα χρησιμοποιούσα καμιά απ’ αυτές τις λέξεις. Δεν θα χρησιμοποιούσα σήμερα τη λέξη «ήρωας». Παλιότερα, μπορεί. Αλλά σ’ αυτό που ζούμε, ήρωας μπορεί να είναι ο καθένας και ηρωική μπορεί να είναι μια πολύ απλή πράξη. να περιμένεις το λεωφορείο πολλή ώρα. Η κρίση, πόσο καινούργια, πόσο πρωτοφανής είναι για έναν ηθοποιό; Λέει η Λένα σ’ ένα σημείο, ότι «εχθρός δεν είναι η κρίση, μα ο χειρότερος εχθρός, η ανθρώπινη είναι η φύση». η κρίση είναι λέξη, που επίσης τη χρησιμοποιούμε πολύ. Την ακούω συνέχεια

από τότε που έγινα ηθοποιός. «Έχει κρίση» λέμε, «γι’ αυτό δεν έρχονται να μας δουν», «φταίει η κρίση», «υπάρχει, δεν το βλέπεις;» Δεν μου αρέσει αυτό. η κρίση μπορεί και να είναι μια πολύ ωραία «ευκαιρία». Είναι ίσως και υγεία. Από μικρό παιδί, όταν έβλεπα τους γονείς μου να τσακώνονται, δεν το θεωρούσα κακό απαραίτητα. θεωρούσα ότι ήταν κάτι που έπρεπε να λυθεί και από υγεία εκτονωνόταν, για να βρει το δρόμο του. Το ελληνικό θέατρο όμως δεν επηρεάζεται αντικειμενικά; Δουλειά του ηθοποιού, του καλλιτέχνη, είναι πάντα να αμφιβάλλει. Πάντα να δείχνει μια άλλη πλευρά. Ο ηθοποιός μπορεί να ήταν φίλος του βασιλιά, αλλά ποτέ μέσα στα σαλόνια. η κρίση γι’ αυτόν είναι κάτι πάρα πολύ γόνιμο. Το αρχαίο θέατρο, ας πούμε, εδώ και πάρα πολύ καιρό το έχουμε καταντήσει ένα τουριστικό θέατρο. Οι λέξεις και τα πράγματα με τα οποία ασχολείται δεν έχουν για εμάς καμία έκρηξη μέσα τους. Ίσως φτάσει η εποχή, οι μέρες που ζούμε να πούνε κάτι για να συνεννοηθούμε καλύτερα. Από τι όμως πρέπει να προστατεύει τον εαυτό του ένας ηθοποιός; Από το να είναι αρεστός. γιατί μετά το ζητάει διαρκώς. Κι αυτό δεν παράγει πράγματα καλά. Είναι και εθιστικό. Στάσιμο. Αντιμετωπίζεται πάντως με τη συνύπαρξη. η δουλειά μας είναι ομαδική, κι αν δεν μπορείς να το πολεμήσεις μόνος σου, ίσως μπορείς με άλλους. γι’ αυτό συνεργάζεσαι με ανθρώπους που λένε «όχι προς τα δω, προς τα κει. Μην το κάνεις αυτό, κάνε το άλλο». Υπάρχει κάτι στη συνύπαρξη με τους ανθρώπους γύρω σας που σας ενοχλεί; Μ’ ενοχλεί τελευταία το να πρέπει να πηγαίνεις σε φεστιβαλικές εκδηλώσεις διαρκώς. Συνέχεια, για να βλέπεις τους ίδιους, να σε βλέπουν, μέχρι που μισείς τον εαυτό σου, μισείς και τους άλλους και κρύβεσαι. Καμιά φορά θα μου άρεσε να κυκλοφορώ με μπούργκα, για να μη βλέπω κανέναν. Όλος αυτός ο συγχρωτισμός των ίδιων και των ίδιων, κάνοντας ενίοτε μια ομάδα κλειστή, όπου γίνεσαι οπαδός ενός πράγματος, μπορεί να γίνεται ενοχλητικός. γίνεσαι εσύ ο ίδιος ενοχλητικός για σένα. Δεν σου αρέσει αυτός ο ελιτισμός, ν’ ανήκεις σ’ ένα κλαμπ, να πηγαίνεις να βλέπεις πράγματα συνέχεια, να τα κρίνεις, να σε κρίνουν, να λες «μου άρεσε, δεν μου άρεσε», να μαζεύεται κόσμος απ’ έξω, να μιλάνε, να κάνουν, να ράνουν. Σαν διέξοδο απ’ όλα αυτά βλέπετε κι αυτή την παράσταση; Ο Διάκος δεν είναι ένα έργο, ένας ήρωας παλιός που θέλουμε να το ερμηνεύσουμε αλλιώς. Είναι μια γραφή που αφορά το τώρα, μια καλή ευκαιρία για

να ξαναβρείς το θέατρο, να μην κάνεις πράγματα που ξέρεις. Όχι γιατί βαρέθηκες, γιατί κουράστηκες, αυτές είναι λέξεις ενάντια στη ζωή, σημαίνουν ότι κάτι σε κλείνει, δεν περνάς καλά, ότι χτυπάει ένα μικρό καμπανάκι που λέει ότι κάπου αλλού κάτι συμβαίνει και δεν είσαι εκεί. Αυτό που με νοιάζει είναι ότι, μεγαλώνοντας, αποκτάς γνώσεις, ξέρεις να στήσεις κάτι στο θέατρο, να μιλήσεις. Έχεις πείρα, έχεις γνώση. Έχουν δει τα μάτια σου, λειτουργεί σωστά το μυαλό σου, κρίνεις μια παράσταση κι όλα αυτά είναι πολύ σωστά. Είναι όμως όλα άχρηστα για μια δημιουργική δουλειά. Όλα μα όλα. Βάζω και τα δυο μου χέρια στη φωτιά. Τη στιγμή που τα λες, έχεις σταματήσει να μεγαλώνεις. Είναι φορές που η γνώση και η εμπειρία στέκονται εμπόδιο. Πάει το χέρι σου αμέσως σ’ αυτά που ξέρεις, στα καλά, τα σωστά. Και δεν σ’ αφήνουν να πας μπροστά. Αν με ρωτήσεις για τα χρόνια μου στο σχολείο ή στη δραματική σχολή, ήταν κάτι το απίστευτο. Αλλά τι βαριές αλυσίδες έχει το παρελθόν! Σαν να λέει, «πριν πας παρακάτω, μάθε τι ξέρουμε όλοι εμείς οι υπόλοιποι». Να υποθέσω ότι τα παραπάνω δεν ισχύουν μόνο στην τέχνη; ισχύουν και στα πιο απλά πράγματα. Σε μια σχέση στην οποία λες «έτσι είμαι εγώ», γιατί δεν θέλεις να δεις κάτι άλλο. Σαν η ζωή να είναι μια θάλασσα κι εσύ να κάθεσαι στην παραλία και να μη μπαίνεις μέσα, γιατί έτσι είναι ο καιρός κι εσύ δεν είσαι στον καιρό σου. για να είσαι στον καιρό σου, στη στιγμή σου, πολλές φορές δεν βοηθάνε αυτά που ξέρεις. Εντάξει, η τέχνη είναι μια αυτοβιογραφική διαδικασία, μπορείς αν θέλεις να κάνεις ένα πράγμα σ’ όλη σου τη ζωή και να πηγαίνεις εναντίον όλων για να το βρεις, σε μια πάλη με τον εαυτό σου. Αλλά μέσα σου πρέπει να πάθεις κάτι, να σπάσει με μια έκρηξη το κεφάλι σου, τ’ αυτιά σου, αυτά που ξέρεις να χυθούν με τα μυαλά σου κάτω. Μπας και τα ξαναβρείς. Το θέατρο, το σινεμά ή ο χορός, οποιαδήποτε κίνηση και παρουσία μπροστά σε κόσμο, πρέπει να είναι φοβιστική, τρομακτική. Ο Καρούζος, ο αρχαιολόγος, έλεγε ότι οι αρχαίοι δεν ζωγραφίζανε το τρομακτικό, ζωγραφίζανε τρομερά. Έχει διαφορά. Αυτό είναι η τέχνη. να σε μετακινήσει, όχι να σε βουλιάξει. Δεν θα έπρεπε, όμως, να την ενδιαφέρουν και τα ταπεινά προβλήματα του κόσμου στην πλατεία; φυσικά και την ενδιαφέρουν. Αυτό είναι το καλύτερο θέατρο, η καλύτερη ταινία απ’ όλες. Είχαν ρωτήσει τον Μάρτιν Σκορσέζε τι θα ήθελε να κινηματογραφήσει πιο πολύ. «Μα το ωραιότερο πράγμα στον κόσμο», είπε. Και ποιο είναι αυτό; Ένα ανθρώπινο πρόσωπο. η τέχνη είναι ένα μικρό, ταπεινό παιδί της ζωής. Απλώς κρατάει ένα μικρό καθρεφτάκι, για να το δεις. Και να ζήσεις καλύτερα ή χειρότερα. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 25


IΠΠHΣ

info ΚΘΒΕ - Θέατρο Ακροπόλ Ιππής Αριστοφάνη Ο Δήμος έχει δύο υπηρέτες, τον νικία και τον Δημοσθένη. Ο Παφλαγόνας, όμως, ο νέος υπηρέτης με τις κολακείες και τη δήθεν μαντική ικανότητά του γίνεται ο ευνοούμενος του Δήμου, ο οποίος υποκύπτει στις δημαγωγίες του. Ο νικίας και ο Δημοσθένης υποκλέπτουν χρησμό, σύμφωνα με τον οποίο ο Παφλαγόνας θα εκτοπιστεί από έναν αλλαντοπώλη. Όντως, ο Aλλαντοπώλης με συμμάχους τους ιππείς αντιπαρατίθεται με τον Παφλαγόνα στη φαυλότητα και ανταλλάσουν χυδαίες ύβρεις. Με όπλο του την δημαγωγία, ο Aλλαντοπώλης νικά τον Παφλαγόνα, ο οποίος εγκαταλείπει το σπίτι του Δήμου. Συμπαραγωγή του Κρατικού θεάτρου Βορείου Ελλάδος με το θέατρο Ακροπόλ. Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου 20-21 Ιουλίου, 21:00 Εισιτήρια: 45€ (ViP), 40€ (ζώνη Α), 25€ (ζώνη Β), 15€ (Άνω διάζωμα, μειωμένο) γίνονται δεκτά Αγροτικά Εισιτήρια (ΟγΑ)


ο κακος και ο χειροτερος

© Γιώργος Kαβαλλιεράκης

O Πέτρος Φιλιππίδης και ο Γιάννης Zουγανέλης, ηθοποιοί που διεκδικούν ευρύτερο ακροατήριο από εκείνο ενός θεατρικού φεστιβάλ, είναι εύπλαστα υλικά για τον σκηνοθέτη τους. Yπό την καθοδήγηση του Σταμάτη Φασουλή, διαγκωνίζονται στους ρόλους πολιτικών για το ποιος είναι ο χειρότερος. Oι ίδιοι, το περιγράφουν με τα λόγια του μεταφραστή και σκηνοθέτη τους, «ή ο Aριστοφάνης είναι τόσο πολύ μπροστά ή εμείς είμαστε τόσο πίσω». Tσίτα τα γκάζια, λοιπόν, για καθαρόαιμο λαϊκό θέατρο.


© Γιώργος Xρυσοχοΐδης

Πέτρος Φιλιππίδης

«γουρλωνω παντα τα ματια» Μπορεί να μην έχει γδάρει ποτέ στη ζωή του εντόσθια, αλλά φαίνεται πως το ρόλο του Αλλαντοπώλη στους Ιππής τον κόβει και τον ράβει με ευκολία. Από την Έλενα Χρηστοπούλου

O

Πέτρος φιλιππίδης συνδέεται με πολλαπλούς τρόπους με τους Ιππής του Αριστοφάνη, κι όχι μόνο επειδή μοιράζονται το ίδιο επίθετο με τον αρχαίο κωμωδιογράφο. Οι Ιππής ήταν και το έργο με το οποίο ξεκίνησε την καριέρα του το 1984 (στην Επίδαυρο με το θέατρο Τέχνης παρακαλώ!). Σήμερα, στο ρόλο του Αλλαντοπώλη, ο φιλιππίδης ακολουθεί τις οδηγίες του Σταμάτη φασουλή και πλάθει έναν λαϊκό χαρακτήρα, ο οποίος προσπαθεί να πείσει τον κόσμο ότι είναι χειρότερος από τον αντίπαλό του Παφλαγόνα προκειμένου να κερδίσει την εξουσία. Αν κι ο ίδιος δεν μπορεί να δει κάποιον πάτο στο πηγάδι του «χειρότερου», καταφέρνει είκοσι οκτώ χρόνια τώρα, αμέτρητες παραστάσεις κι εμπειρίες μετά, να κρατά ορθάνοιχτο κι αχόρταγο το βλέμμα του απέναντι στο μεγαλείο της τέχνης.

Πώς προσεγγίσατε με τον Σταμάτη Φασουλή τους Ιππής και το χαρακτήρα σας; Κατ’ αρχάς ξεκίνησε η ιστορία και η δουλειά από τη μετάφραση και την απόδοση που έκανε ο Σταμάτης. Είναι μια σύγχρονη ματιά πάνω στους Ιππής, χωρίς να προδίδει το κείμενο του Αριστοφάνη, χρησιμοποιώντας πολύ τον υπαινικτικό λόγο. Αναδεικνύουμε πολλά πράγματα που αφορούν το σήμερα, χωρίς να τα υπογραμμίζουμε ή να κουνάμε το δάχτυλο δείχνοντάς τα. Απ’ την άλλη, όπως λέει κι ο Σταμάτης: «Ή ο Αριστοφάνης ήταν πάρα πολύ μπροστά, ή εμείς είμαστε πολύ πίσω», το οποίο δεύτερο είναι και το πιο πιθανό. Ο Αλλαντοπώλης συγκεκριμένα είναι ένας λαϊκός τύπος, ένας άνθρωπος της αγοράς που πουλάει σαλάμια και λουκάνικα και γδέρνει πατσές. Είναι ο άνθρωπος που έχει να κάνει με το αίμα, με το ζώο, την ύλη, το

χώμα, ένας μάγκας λίγο βρώμικος, απαίδευτος, ακαλλιέργητος. Θέλετε να μας αναφέρετε ένα-δυο απ’ αυτά τα σύγχρονα στοιχεία; Γιατί έχουμε δει μόνο μια φωτογραφία που είστε με τον Γιάννη Ζουγανέλη και φοράτε δερμάτινα μπουφάν. Όχι, καμία σχέση! Είναι παραπλανητική αυτή η φωτογραφία – είμαστε πιο παραδοσιακά ντυμένοι. Είναι πολύ δύσκολο να μιλάς για μια παράσταση στην οποία τώρα συμμετέχεις. Είναι ρίσκο να περιγράφεις αυτό που κάνεις – και δεν το έκανα ποτέ. γιατί μπορεί έτσι να επηρεάσεις τον κόσμο και να δει κάτι τελείως διαφορετικό απ’ αυτό που βλέπεις εσύ. Ποτέ δεν ήμουν άνθρωπος που ήθελε να καθοδηγήσει το κοινό. Αυτό το κάνεις με την τέχνη σου, με τον τρόπο που ξέρεις εσύ, κι όχι μιλώντας γι’ αυτό. Από κει και πέρα, το αφήνεις στον κόσμο να το εισπράξει. Αυτό είναι και το μεγαλείο της τέχνης για μένα. Ο Σταμάτης Φασουλής δήλωσε: «Εγώ κοίταξα περισσότερο το κείμενο και την όψη, έδωσα τα κλειδιά στους ηθοποιούς κι άφησα το σπίτι ανοιχτό». Εσείς τι προσθέσατε στο σπίτι; Έτσι το αντιμετώπισε και στην πρόβα. Ο Σταμάτης ξέρει πάρα πολύ καλά τι θέλει και τι κάνει και σε οδηγεί προς τα κει. Αυτό που λέει –και το οποίο πιστεύω κι εγώ για το θέατρο– είναι ότι όταν έχεις ένα κείμενο, και μάλιστα ένα τόσο σπουδαί�� κείμενο (και μια σπουδαία απόδοση όπως είναι αυτή του Σταμάτη, κατά τη γνώμη μου) τα πράγματα γίνονται εύκολα για τους ηθοποιούς. Όταν πρέπει να πεις το εξής: «Εγώ το λέω ότι κλέβω, δεν το κρύβω». «γιατί; Εγώ το ξεφωνίζω!» Αυτό σε οδηγεί από μόνο του. Α, χαίρομαι που γελάτε! Όταν σε οδηγεί το κείμενο με τέτοια σαφήνεια, δεν χρειάζεται να κάνεις τούμπες για να πεις μια τέτοια ατάκα.

28 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

Το έργο είναι ένας ασταμάτητος αγώνας για το χειρότερο. Υπάρχει πάτος πιστεύετε στο χειρότερο; Δεν νομίζω ότι υπάρχει πάτος. Πάνω που αναρωτιέσαι τι χειρότερο μπορεί να συμβεί, το βλέπεις να έρχεται και δεν το πιστεύεις. Μην πάτε μακριά, κοιτάξτε γύρω σας. Δείτε τώρα, για παράδειγμα, την κυβέρνηση που μόλις σχηματίστηκε. Έχει όλη την καλή διάθεση –και φαίνεται αυτό– να κυβερνήσει μια χαρά, να επαναδιαπραγματευτεί, να πολεμήσει. να δούμε πόσο θα αντέξει… Αυτό που λέτε έχει να κάνει και μ’ ένα άλλο στοιχείο του έργου που είναι ο φαύλος κύκλος μεταξύ λαού και πολιτικών. Υπάρχει πιστεύετε κάτι που να μπορέσει να σπάσει τον κύκλο; Ίσως αν συμβούν ταυτόχρονα δύο συγκεκριμένα πράγματα, αλλά είναι πολύ δύσκολο κάτι τέτοιο. θα πρέπει να βρεθεί ένας παιδευμένος λαός κι ένας εξίσου παιδευμένος πολιτικός με όραμα. Είναι δύσκολο να βρεις πολιτικούς με απόλυτο όραμα – είναι για άλλες εποχές. Έχει στηθεί πολύ καλά το σύστημα. Κάποτε, όταν ήμαστε νεότεροι, λέγαμε ότι για να πολεμήσεις το σύστημα ίσως πρέπει να μπεις μέσα σ’ αυτό, να το πολεμήσεις εκ των έσω. Είδαμε όμως ότι είναι σχεδόν αδύνατο, γιατί μπαίνεις μέσα και η διάβρωση είναι το λιγότερο που υφίστασαι. Ίσως αυτό συμβαίνει επειδή έχουμε χάσει την επαφή μας με τη φύση, στην ουσία και στο βάθος της. Ακούγομαι λίγο απαισιόδοξος, δεν θέλω να γίνω γραφικός. Πιστεύετε δηλαδή ότι όντως μπορεί να προκύψει στη σημερινή εποχή μια μονάδα με όραμα την οποία θα ακολουθήσουν οι υπόλοιποι; Αν πάψουμε να το πιστεύουμε αυτό, θα πρέπει να παραγγείλουμε από ένα φέρετρο και να μπούμε σ’ έναν τάφο. Μόνο

αυτό το κλασικό της λαϊκής σοφίας μπορώ να σκεφτώ: «η ελπίδα πεθαίνει τελευταία». Σε εποχές κρίσης –όταν ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος με τον εαυτό του, με τη φύση δηλαδή– είναι που αρχίζει και σκέφτεται και προβληματίζεται έτσι. Ας γυρίσουμε λίγο πίσω στο παρελθόν. Πρώτος σας ρόλος στο θέατρο ήταν επίσης στους Ιππής. Ήταν το καλοκαίρι του ’84 στην Επίδαυρο με το θέατρο Τέχνης σε σκηνοθεσία του δασκάλου μου του γιώργου Λαζάνη. Τον Αλλαντοπώλη είχε ερμηνεύσει –με τεράστια επιτυχία– ο άλλος δάσκαλός μου, ο γιώργος Αρμένης, και τον Παφλαγόνα έπαιζε ένας άλλος ηθοποιός του θεάτρου Τέχνης που δεν υπάρχει πια, ο Τάκης Μαργαρίτης. Έχετε πει ότι θυμάστε ακόμα το βλέμμα με το οποίο τον κοιτούσατε τότε, ευχόμενος να παίξετε κάποτε αυτόν το ρόλο. Δεν είναι πράγματα που τα ξεχνάς αυτά. νομίζω ότι όταν κρατάς αυτή τη λεπτή γραμμή, τη σύνδεση με το παρελθόν σου, τότε μπορείς να πας παρακάτω και να προχωρήσεις, κι εσύ και η τέχνη σου. Εννοείται ότι δεν μπορώ να ξεχάσω. Με βλέπω ακόμα πώς τον παρακολουθούσα. Αυτό ξεκίνησε δε, από την πρώτη στιγμή που βρέθηκα στο χώρο του θεάτρου: πάντα έτσι παρακολουθούσα. Και πρέπει να σας πω πως ακόμα και τώρα έτσι παρακολουθώ. Και ήμουν έτοιμη να σας ρωτήσω αν έχει αλλάξει κάτι σ’ αυτό το βλέμμα. Απολύτως τίποτα. η υψηλή τέχνη, το ταλέντο και η μεγαλοσύνη με εντυπωσιάζουν ακόμα με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Μπροστά στο δέος της υψηλής και της λαϊκής τέχνης γουρλώνω πάντα τα μάτια. s

ΘEATPO


«πως παιζεις εναν χυδαιο ΦαΦλατα;»

yποδύεται έναν από τους χειρότερους εκπροσώπους της πολιτικής. Kι αυτός ο ρόλος τον κάνει να πετάει από τη χαρά του. θα έχει τους λόγους του.

© Γιώργος Xρυσοχοΐδης

Γιάννης ζουγανέλης

IΠΠHΣ

Από τον Νικόλα Ζώη

Γ

ια εκείνους που διαφωνούν με το κλισέ «ο γιάννης ζουγανέλης δεν χρειάζεται συστάσεις», να πούμε μόνο ότι αν παραθέταμε το βιογραφικό του, δεν θα έμενε ούτε αράδα για τη συνέντευξη. Τουλάχιστον ένας προσωπικός δίσκος κάθε χρόνο από το 1971. Αμέτρητες πρωταγωνιστικές εμφανίσεις σε μουσικές σκηνές, σε μουσικοθεατρικά ή σε θεατρικά σκέτα. Κι όσο για παρουσία στη μικρή και τη μεγάλη οθόνη, αυτή κι αν είναι αδιάλειπτη (ξεχωρίζει πάντως ο ρόλος του στην ταινία του Σταυρου Tσιώλη Aς περιμένουν οι γυναίκες). Ο άνθρωπός μας δεν ησυχάζει ούτε στιγμή! Δεν είναι και πολύ παράξενο, λοιπόν, που φέτος στο φεστιβάλ κρατάει το κείμενο των Ιππέων του Αριστοφάνη για να μάθει το ρόλο του Παφλαγόνα, «alter ego» τρόπον τινά του Κλέωνα, του διασημότερου ίσως δημαγωγού της Αρχαίας Αθήνας. Το θέμα συνεπώς είναι τι γίνεται και με τη σύγχρονη πολιτική. Αυτά όμως, ας μας τα πει καλύτερα ο πρωταγωνιστής μας.

Πώς προέκυψε η πρόταση για τους Ιππής και ποια ήταν η πρώτη σας αντίδραση; η πρόταση έγινε από το ΚθΒΕ και τον συμπαραγωγό του, το θέατρο Ακροπόλ. Μόλις το έμαθα, πέταξα απ’ τη χαρά μου. ξαφνικά μου πρότειναν να κάνω κάτι που το είχα ονειρευτεί από μικρός, όταν είδα τον Προμηθέα Δεσμώτη του Εθνικού με τον Αλέξη Μινωτή, ενώ ήμουν στη Β΄ γυμνασίου. Σε κωμωδία του Αριστοφάνη παίζετε για πρώτη φορά. Μπορείτε να μου πείτε τι σας αρέσει σ’ αυτόν χωρίς να χρησιμοποιήσετε τις λέξεις «επίκαιρο» και «σάτιρα»;

ΘEATPO

H αντιεξουσιαστικότητα. Ταυτίζομαι μ’ αυτήν από παιδάκι. Hμουν πάντα απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας. Στην εξουσία της καθημερινότητας, στην εξουσία της φαλλοκρατίας, του δημόσιου υπάλληλου απέναντι στον αναξιοπαθούντα, στην κυβερνητική ψευτοεξουσία.

χυδαιότητα, κυνικότητα, αυταρχισμό, μη αποδοχή της ήττας κι αυτό δεν είναι τόσο εύκολο. Έχω αγωνία, δεν σας το κρύβω. Το θέατρο είναι μια μυστήρια συνθήκη. Δεν μπορείς μόνος σου, μέσα από την έκφρασή σου, να καταθέσεις την αισθητική και πολιτική ιδεολογία σου.

Τι τύπος είναι ο Παφλαγόνας και με ποια σημερινά πρόσωπα μπορούμε να τον αντιστοιχίσουμε; Τ’ όνομά του προκύπτει επειδή «παφλάζει». Έχει όμως σχέση και με τον «φαφλατά». Ο Παφλαγόνας μοιάζει με τον σύγχρονο πολιτικό, που επικαλείται τις συνειδήσεις των ανθρώπων με τον πιο λαϊκίστικο τρόπο. Αναφέρεται σε επιφανειακές λογικές, στην ψευτοευδαιμονία, στο lifestyle, στην παγκοσμιοποίηση, στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Όπως ξέρετε, στους Ιππής τσακώνεται ο Αλλαντοπώλης και ο Παφλαγόνας. Εγώ είμαι ο Κλέων της ιστορίας, ο άλλος είναι συμβολικά ό,τι πιο χαμερπές υπάρχει. Τον βρίσκουνε οι δούλοι της εξουσίας, οι στρατηγοί, για να μπει στην κυβέρνηση. Δυο τύποι λοιπόν, μαλώνουν για το ποιος είναι ο χειρότερος για να κυβερνήσει. Αντιστοιχίες υπάρχουν σαφέστατα. Αυτοί που υπηρετούν τον καπιταλισμό είναι έτσι. Αυτοί που υπηρέτησαν τις λογικές του Ανατολικού Μπλοκ και δεν είπαν ακόμα την αλήθεια για το τι σημαίνει μαρξισμός, αν εφαρμόζεται, τι ήταν ο σταλινισμός. Όλοι αυτοί είναι τα ίδια τέρατα.

Τι θα θέλατε ν’ ακούσετε από έναν θεατή για να πείτε «κάτι κατάφερα»; «Μας βοήθησες να καταλάβουμε τι είναι η εξουσία».

Για τον ηθοποιό που υποδύεται τον Kλέωνα, ποιο είναι το στοίχημα; να παίξει την κυνικότητα με τέτοιο τρόπο, ώστε ο αποδέκτης να τον καταλάβει και όχι να τον θαυμάσει, να αποστρέψει το βλέμμα του από το ρόλο. Είναι λίγο οξύμωρο. Πρέπει να βγάλεις

Είστε από εκείνους που πιστεύουν ότι στον καλλιτεχνικό χώρο η κρίση χωρίζει την ήρα απ’ το στάρι; Όχι, όχι, δεν το πιστεύω. Αδικίες υπήρχαν και πριν. Στην Ελλάδα πιστεύουμε ότι υπάρχει μόνο αυτό που παρουσιάζεται από τα μαζικά –όπως το λέω– μέσα ενημέρωσης. Και αν υπάρχει, όπως λέγεται σαν καραμέλα, κρίση στη μουσική, στο θέατρο, στη γλυπτική, στη ζωγραφική, στο χορό, είναι γιατί υπάρχει κρίση στους παρουσιαστές που πάνε στα σίγουρα. Κανείς δεν παίρνει το ρίσκο να δώσει τη δυνατότητα στους νέους. Και υπάρχουν νέοι εξαιρετικοί, το έχω δει αυτό, τους παρακολουθώ. Αναγκάζονται να τραγουδούν σε μπαράκια για να μπορούν να επικοινωνήσουν και να πάρουν τα «vibes» από τον κόσμο. υπάρχουν νέοι ηθοποιοί που δεν έχουν στον ήλιο μοίρα και βρίσκουν με εράνους χρήματα για να δημιουργήσουν ομάδες να εκφραστούν. Και είναι πολύ πιο μπροστά από πολλούς καθιερωμένους. Kάποιοι καλλιτέχνες επιλέγουν να κατέβουν στις εκλογές. θεωρώ την υπόσταση του πολίτη ανώτερη του πολιτικού. Ο ηθοποιός από τη φύση του ασχολείται με τα κοινά. Ο πολίτης το ίδιο. Και τον θεωρώ, ως μέλος

της πολιτείας, ισχυρότερο από τον πολιτικό ή τον πολιτικάντη. Εγώ δεν θα μπορούσα ποτέ να το κάνω, και μάλιστα αυτή την εποχή. Αρεσκόμαστε να ονομάζουμε τα κόμματα προπύργια δημοκρατίας. θα το δεχτώ, αν μου δείξει κάποιος τον πύργο. Αν μου αποδείξει ότι η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα, όπως λένε οι πολιτικάντηδες, οι αβαρείς, οι ασόβαροι άνθρωποι. ζούμε σε συνεχή αδιέξοδα. Ο λαός μας πάσχει από φοβία, γιατί είναι τηλεορασόπληκτος. Αν είναι ανώτερη η υπόσταση του πολίτη, τότε η μπάλα πάει μάλλον στη μεριά του. Ποια είναι η πιο αισιόδοξη αφήγηση που μπορείτε να του δώσετε για το μέλλον με τη βοήθεια των Ιππέων; Ο Αριστοφάνης διαπιστώνει, συμβολίζει, φιλοσοφεί, ποιεί. Μ’ έναν τρόπο μάλιστα που ο αποδέκτης καλείται να δώσει τις δικές του ερμηνείες. Βέβαια, εμμέσως καταλαβαίνεις ότι όσο υποτάσσεσαι στην εξουσία την αδηφάγα, όσο υποτάσσεσαι στο «φαφλατισμό», χάνεται ο ανθρωποκεντρισμός. Εγώ μπορώ να πω ότι ο άνθρωπος για να πάει μπροστά πρέπει να μην είναι υπάλληλος. Πρέπει να κρίνει την εξουσία, να τρομάζει το κράτος γιατί αρκετά μας τρόμαξε εκεί��ο. να μη θέλει να κάνει τα παιδιά του δημόσιους λειτουργούς. Πρέπει να καταλάβει τη γλώσσα, τι σημαίνει υπουργός. υπηρέτης δηλαδή. Τι σημαίνει πρωθυπουργός. Πρώτος υπηρέτης. Και τι θεσμοί. Ποιοι είναι οι δικαστικοί φορείς και πώς ασκούν την εξουσία. να καταλάβει ότι το κράτος νομοθέτησε για να υπερασπίσει τον εαυτό του από τους πολίτες και ότι το ανάποδο είναι δημοκρατία. να απαιτήσει από τη ζωή του αυτό που του αξίζει. Δυστυχώς δεν το έχει κάνει ποτέ. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 29


ΑμεΣΑ κΑι κΑΘΑρΑ Στόχος του θεάτρου που υπηρετεί η Έλλη Παπακωνσταντίνου είναι η σαφήνεια. «Nα μη χρειάζεται λυσάρι ο θεατής», όπως λέει χαρακτηριστικά.

info Έλλη Παπακωνσταντίνου Κουαρτέτο Βόιτσεκ Ο Βόιτσεκ του γκέοργκ Μπίχνερ και ο Βόιτσεκ του Άλμπαν Μπεργκ διασταυρώνονται υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες της Έλλης Παπακωνσταντίνου. Ο ταπεινωμένος, εξαθλιωμένος στρατιώτης ζει σε μια μικρή γερμανική πόλη, όπου αναγκάζεται να κάνει το πειραματόζωο αλλά και τον δούλο για να ζήσει και στο τέλος, σε μια έκρηξη τρέλας και ζήλειας, δολοφονεί την αγαπημένη του Μαρία και μητέρα του παιδιού του. Όλα αυτά μέσα από μια συναυλία πανκ και μεταπάνκ μουσικής. Παίζουν: Αργύρης ξάφης, χέντρικ Αρνστ, φένια Παπαδόδημα, Τηλέμαχος Μούσας, Άντριαν φρίλινγκ. Με την υποστήριξη του ινστιτούτου γκαίτε. Πειραιώς 260, Κτίριο Ε 12, 13 Ιουλίου, 21:00 και 14 Ιουλίου 23:00 Εισιτήρια: 20€, 15€ (μειωμένο), 10€ (φοιτητικό, ΑΜΕΑ)

Ko υ αρ τ έ το Bόιτσεκ


Έλλη Παπακωνσταντίνου

τεχνη, οπως πολιτικη... Από τη Βένα Γεωργακοπούλου φωτογραφία: Βίκυ Γεωργοπούλου

Πάλι Bόιτσεκ; Πάλι και πάλι, διότι είναι ένα πολυδιάστατο έργο που επιτρέπει να στοχαστεί κανείς όσα συμβαίνουν γύρω μας, να μιλήσει για την κρίση, να αντιμετωπίσει μια νέα πραγματικότητα από την οποία απουσιάζουν η προοπτική και ο ορίζοντας ενός ελπιδοφόρου μέλλοντος.

T

ον Βόιτσεκ του γκέοργκ Μπίχνερ νομίζουμε ότι τον παίζουμε στα δάχτυλα. Έχει ανεβεί άπειρες φορές, έχει γίνει σινεμά, χορογραφία, όπερα, ρoκ μουσική. Ούτε ο Άμλετ να ήταν. να, όμως, που η νεαρή και ανερχόμενη σκηνοθέτρια Έλλη Παπακωνσταντίνου με έπεισε ότι η παράστασή της Κουαρτέτο Βόιτσεκ φέτος στο φεστιβάλ έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Όχι μόνο γιατί θεωρεί ότι είναι ένας από μας –τους σύγχρονους Έλληνες– αυτός ο ταπεινωμένος, εξαθλιωμένος στρατιώτης σε μια μικρή γερμανική πόλη (που αναγκάζεται να κάνει το πειραματόζωο αλλά και τον δούλο για να ζήσει και στο τέλος, σε μια έκρηξη τρέλας και ζήλειας, δολοφονεί την αγαπημένη του Μαρία και μητέρα του παιδιού του), αλλά και γιατί διάλεξε την καθαρά και απροκάλυπτα πολιτική ανάγνωση του έργου να την περάσει μέσα από μια συναυλία πανκ και μεταπάνκ μουσικής. Είχε γι’ αυτό τους καλύτερους συνεργάτες. Όχι μόνο τον μουσικό Τηλέμαχο Μούσα, που έγραψε πρωτότυπη μουσική και παίζει και τον ρόλο του αρχιτυμπανιστή, αλλά κυρίως δύο αγαπημένους ηθοποιούς, τον Αργύρη ξάφη (Βόιτσεκ) και τη φένια Παπαδόδημα (Μαρία), με γνωστές μουσικές δεξιότητες. Συμμετέχουν και οι γερμανοί Άντριαν φρίλινγκ και χέντρικ Αρνστ, ο δεύτερος στέλεχος της φολκσμπίνε, που είχε πρωτοέρθει στην Πειραιώς με τον υπέροχο Ιβάνοφ του γκότσεφ.

Κάθε θεατρική γενιά καταφεύγει στον Βόιτσεκ, αλλά και δοκιμάζεται με αυτόν. Εσείς γιατί τον διαλέξατε για το αθηναϊκό καλοκαίρι του 2012; για πολιτικούς λόγους. Είναι για μένα πλέον το πιο σημαντικό κίνητρο για να κάνω τέχνη. η καθημερινότητα έχει γίνει πιο ευφάνταστη από τη σκηνική πραγματικότητα, και αυτομάτως μας υποχρεώνει να στραφούμε έξω από τους τοίχους του θεάτρου, στη ζωή και την πολιτική. Αυτό που περνάει η χώρα μας, και γενικότερα η Ευρωπαϊκή Ένωση, είναι πολύ σημαντικό για να το προσπεράσεις και να κάνεις τέχνη για την τέχνη.

ΘEATPO

Υπάρχουν συνάδελφοί σας που δεν κάνουν πολιτική τέχνη, ούτε καν σήμερα. Σας ενοχλεί αυτό; Δεν είμαι σε θέση να κρίνω τους άλλους. Άλλωστε μπορεί από αντίδραση κι εγώ να το έκανα. Αλλά αυτή ειδικά την περίοδο αντιμετωπίζω τον εαυτό μου περισσότερο ως πολίτη και δευτερευόντως ως καλλιτέχνη. Απλώς συμμετέχω κι εγώ, παλεύω για το καλύτερο μέλλον της χώρας μου, με τα όπλα που διαθέτω, δηλαδή το θέατρο. Πού συναντά, λοιπόν, ο Βόιτσεκ την Ελλάδα της κρίσης, των μνημονίων και της κατάρρευσης; νιώθω ότι αυτή την εποχή όλοι μας... βοϊτσεκοποιούμεθα. Σε μια Ελλάδα που διήνυσε ένα πολύ μεγάλο διάστημα αταξικής, κατά κάποιον τρόπο, κοινωνίας, με μια μεσαία τάξη πολύ ισχυρή και ομογενοποίηση των συνθηκών ζωής, δημιουργείται με πολύ γοργούς ρυθμούς ένα υποπρολεταριάτο. Μοναδικό φαινόμενο για τα ελληνικά δεδομένα μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο – τουλάχιστον η δικιά μου γενιά δεν είχε ζήσει μεταπολιτευτικά τέτοια αθλιότητα. Και δεν είναι οι μετανάστες που περιθωριοποιούνται, αλλά οι Έλληνες. Νιώθετε αυτό το αδιέξοδο και στο χώρο σας, το θεάτρο; Μα η τέχνη, ο πολιτισμός αντιμετωπίζεται από την πολιτεία ακόμα πιο επιφυλακτικά. Ίσως επειδή έχει να καταγγείλει και να συστρατευθεί με άλλα κοινωνικά κινήματα.

για σας ένα πολιτικό, επαναστατικό κείμενο; Δεν έχει κι άλλες διαστάσεις (τρέλα, ζήλεια, μεταφυσική); Ο Βόιτσεκ, όπως όλα τα μεγάλα κείμενα, είναι πολυδιάστατο έργο. Ο Μπίχνερ, όμως, βάζει στον πυρήνα της δραματουργίας του έναν αντιήρωα, έναν μικρό άνθρωπο, που στο τέλος δεν βρίσκει διέξοδο ή λύτρωση. Δεν είναι πολύ ενδιαφέρον ότι ο έντονα πολιτικοποιήμενος και ακτιβιστής Μπίχνερ δεν έγραψε ένα διδακτικό έργο; Εντάσσουμε, πάντως, στην παράσταση αποσπάσματα από ένα καθαρά πολιτικό μανιφέστο του συγγραφέα, τον Κήρυκα της Έσσης, στο οποίο αναλύει πόσο ανάλγητο και σκληρό ήταν τότε το κράτος και, φυσικά, μετά από το οποίο άρχισε να καταζητείται από τις αρχές και να κρύβεται. Το 1836, που γράφτηκε ο Βόιτσεκ, το φεουδαρχικό σύστημα και η σκληρή φορολογία είχε οδηγήσει το λαό στην εξαθλίωση. υπάρχει μια φράση στο έργο που αγαπώ ιδιαίτερα· τη λέει ένας γέρος κοιτάζοντας ένα παιδάκι που χορεύει: «Όλοι θα πεθάνουμε μια μέρα, τι να γίνει, έτσι είναι το σωστό». Κρύβει μέσα της την απόλυτη απουσία μέλλοντος και ορίζοντα. Την έλλειψη πολιτικής ιδεολογίας, που θα μπορούσε να δώσει μια ελπίδα. γιατί δεν είχε δημιουργηθεί ακόμα το ρεύμα του κομμουνισμού, υπήρχαν μόνο διάσπαρτες στην Ευρώπη επαναστατικές ομάδες, υπό συνεχή διωγμό. να μια ακόμα αντιστοιχία ανάμεσα στην εποχή του Μπίχνερ και τη δικιά μας.

Κι όμως, η πολιτική σας παράσταση συμμετέχει και χρηματοδοτείται από ένα κρατικό φεστιβάλ. Αυτές είναι επιλογές ενός συγκεκριμένου καλλιτεχνικού διευθυντή. Το ότι ο γιώργος Λούκος είναι ανοιχτός άνθρωπος δεν συμβαδίζει με μια ολόκληρη κρατική αντίληψη για την τέχνη. γιατί, από την άλλη, είδαμε πρόσφατα και το απόλυτα ισοπεδωτικό της συνένωσης των υπουργείων Πολιτισμού και Παιδείας. Ή την έλλειψη κονδυλίων για τον πολιτισμό.

Η φράση του γέρου θα μπορούσε να διαβαστεί και μεταφυσικά, σαν μια αναφορά στην ανθρώπινη μοίρα και το θάνατο. φυσικά. Άλλωστε ο Μπίχνερ χρησιμοποίησε στον Βόιτσεκ τρεις βασικές κατηγορίες υλικών. Τη Βίβλο, από την οποία υπάρχουν ακόμα και αυτούσια εδάφια. Τον λαϊκό πολιτισμό και τα τραγούδια της εποχής του. Και, τέλος, το ρεαλισμό. Πρώτη φορά εμφανίζεται στο θέατρο σε πρωταγωνιστικό ρόλο η εργατική τάξη. Προσπάθησα να αναπτύξω στην παράσταση και τις τρεις αυτές γραμμές.

Γιατί, λοιπόν, ο Βόιτσεκ είναι ξεκάθαρα

Η παράσταση είναι άμεσα, επιθετικά

πολιτική; Η μήπως αφήσατε το κείμενο να μιλήσει από μόνο του, χωρίς υπογραμμίσεις και τονισμούς; Μεταφέραμε το έργο στο σήμερα. Διάλεξα ως φόρμα μια ζωντανή συναυλία. Ο θεατής βλέπει αμέσως πάνω στη σκηνή ένα γκρουπ που παίζει μουσική. Είναι οι ηθοποιοί της παράστασης. Οι σκηνές του έργου προκύπτουν μέσα από τη συνθήκη της συναυλίας. Είναι αλήθεια ότι στην πρωτότυπη μουσική του Τηλέμαχου Μούσα εμπλέκεται και η όπερα Βόιτσεκ του Άλμπαν Μπεργκ; Ο ήχος της μπάντας έχει στοιχεία πανκ και νεοπάνκ, είναι δηλαδή εντελώς σύγχρονος. Μέσα σ’ αυτόν, όμως, ενσωματώνονται ολόκληρες οπερατικές σκηνές πάνω σε παραλλαγμένες μουσικές φράσεις του  Άλμπαν Μπεργκ. Μας προετοιμάζετε για ένα θέαμα πολύπλοκο και απαιτητικό. Είναι αλήθεια ότι αναζητώ μια νέα αισθητική στο θέατρο, αλλά με ενδιαφέρει πολύ η αμεσότητα και η καθαρότητα, να μη χρειάζεται ο θεατής λυσάρι. Νομίζω, άλλωστε, ότι οι σημερινοί θεατές έχουν άλλες απαιτήσεις από το πολιτικό θέατρο. Δεν αντέχουν τα μασημένα πράγματα και τις ευκολίες της στράτευσης παρελθόντων χρόνων. Ακριβώς γι’ αυτό αναζητούσα κι εγώ μια πλατφόρμα αφαιρετική πάνω στην οποία να αναφερθώ στη σημερινή Ελλάδα. Ήθελα μια ποιητική διάσταση και τη βρήκα στο κείμενο του Μπίχνερ. Στην αφαίρεση και στο συναίσθημα νομίζω ότι βοηθάει και η χρήση της μουσικής, που μπορεί από το πουθενά να δημιουργεί χώρους και τοπία. Άλλωστε, μην ξεχνάμε ότι ο Έλληνας τραγουδάει τον πόνο του. γενικά, στην κατάσταση που βρισκόμαστε, προσπαθώ να αποφεύγω τη μιζέρια, πιστεύω ότι είναι λάθος να δείχνεις ένα πρόβλημα χωρίς να δημιουργείς και μια αντίστιξη ή να καταφεύγεις στο χιούμορ – στο μαύρο, εν προκειμένω, χιούμορ του Βόιτσεκ. Είναι ο μόνος τρόπος για να αντέχω να κοιτάω τον εαυτό μου στον καθρέφτη. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 31


KIΘAPA KAI TPAΓOYΔI Συμμετέχει στην μπάντα που συνεχώς βρίσκεται επί σκηνής, τραγουδάει κιόλας κομμάτια από την όπερα του Άλμπαν Mπεργκ. O Aργύρης Ξάφης εν δράσει.

Ko υ αρ τ �� το Bόιτσεκ


Αργύρης Ξάφης

BOΪTςEK, πEIPAMATOZωO THς EyPωπHς (Oπως H EλλAδA) Από τη Βένα Γεωργακοπούλου φωτογραφία: Βίκυ Γεωργοπούλου

Πώς να καταφύγεις σε θεατρικά κόλπα, πώς να κάνεις γοητευτικό ένα θεατρικό πρόσωπο που, στην πραγματικότητα, είναι φορέας της απελπισίας και του αδιεξόδου της κοινωνικής του τάξης; O Aργύρης ξάφης προσεγγίζει τον ήρωα του Mπίχνερ με μια μέθοδο περιπετειώδη. Aλλά η περιπέτεια δεν είναι η γοητεία του θεάτρου;

O

Αργύρης ξάφης απομυθοποιεί τον σημαντικό ρόλο του, τις μεγάλες δυσκολίες του. Ή μάλλον τις τοποθετεί σε νέο πλαίσιο. Ένας Βόϊτσεκ ο οποίος έχει, όπως τονίζει, συνεχώς στο μυαλό του πόσο ελληνικά και «επίκαιρα» είναι αυτά που λέει και υφίσταται, ένας Βόιτσεκ που δεν «θέλει να φέρει τους θεατές στην ατμόσφαιρα μιας άλλης, πολύ παλιάς εποχής, αλλά που προσπαθεί να πάρει πίσω από το κοινό την αίσθηση του “ναι, είμαστε όλοι μαζί σ’ αυτό”, ένας τέτοιος Βόιτσεκ δεν μπορεί να καταφύγει σε θεατρικά κόλπα». Δηλαδή; «θα μπορούσα με χίλιους δυο τρόπους να κάνω το ρόλο μου πιασάρικο, θεαματικό. να πείσω ότι είμαι τρελός, ζαβός, φευγάτος ή οτιδήποτε άλλο», απαντά ο πολύ καλός και τόσο έμπειρος για την ηλικία του ηθοποιός. «Το δικό μου, όμως στοίχημα είναι άλλο. να κάνω αυτόν που με βλέπει να καταλάβει τους λόγους από τους οποίους προκύπτει ο Βόιτσεκ. Μου είναι απολύτως σαφές γιατί ο ήρωας του Μπίχνερ αναγκάζεται να ξεφύγει, αναγκάζεται να κοιτάξει προς το θεό, αναγκάζεται να φτιάξει θεωρίες συνωμοσίας. η τρέλα, η ζήλεια, ο φόνος, όλα αυτά είναι αποτελέσματα. Είναι σαν να προσπαθούμε να αποσυνδέσουμε τις αυτοκτονίες που συμβαίνουν τόσο συχνά πια στην Ελλάδα από την πολιτική κατάσταση». Μα οι ψυχίατροι δεν λένε ότι η φτώχεια δεν οδηγεί στην αυτοκτονία; «η φτώχεια ίσως όχι. Αλλά η έλλειψη διεξόδου, ελπίδας και προοπτικής ναι. Αυτά οδηγούν τον άνθρωπο στην απόγνωση, κι ας μην είναι στη φύση μας. η ανθρώπινη φύση είναι η επιβίωση και η προσπάθεια».

η δυσκολία του ρόλου του ήταν, λοιπόν, να τον κρατά συνεχώς σ’ «ένα αληθινό επίπεδο». Και κάτι ακόμα: να ξεπεράσει την «αποσπασματικότητα του κειμένου». Ο Μπίχνερ δεν άφησε τον Βόιτσεκ ολοκληρωμένο. «Αυτή, όμως, η ελλειπτικότητά του είναι που κάνει το θεατρικό έργο απόλυτα σύγχρονο δραματουργικά. η Σάρα Κέιν έλεγε «εγώ τον Βόιτσεκ έχω σαν οδηγό». για έναν ηθοποιό είναι, πάντως, πολύ δύσκολο «να συνθέσει ένα πρόσωπο με αρχή, μέση και τέλος – πρέπει να το φτιάξει μόνος του σαν αυτά τα παιχνίδια όπου συνδέουμε κουκίδες», λέει. Ο Αργύρης ξάφης δεν είναι απλώς πλήρως πεπεισμένος για την καθαρά πολιτική ανάγνωση του έργου του Μπίχνερ από την Έλλη Παπακωνσταντίνου και τη συνομιλία του με την ελληνική επικαιρότητα. Την επιβεβαίωνε συνεχώς στις δοκιμές. Ο Βόιτσεκ, ως γνωστόν, αναγκάζεται για να ζήσει την οικογένειά του να παίρνει μέρος σε πειράματα που κάνει ο γιατρός. «Όταν ακούσαμε, λοιπόν, τη φράση “η Ελλάδα είναι το πειραματόζωο της Ευρώπης”, σκάσαμε στα γέλια», θυμάται. «θα μπορούσες να κάνεις ανάλυση φράση φράση του έργου και να μην ξεχωρίζεις αν μιλάς για τον Βόιτσεκ ή για την Ελλάδα. Σαν να βλέπεις τις επιπτώσεις της αυστηρής λιτότητας και των οικονομικών πειραματισμών της Ευρωπαϊκής Ένωσης πάνω στην εργατική τάξη». Με την Έλλη Παπακωνσταντίνου ήθελε πάντα να δουλέψει. «Μου αρέσει πολύ η τρέλα και ελευθερία που έχει στις δουλειές της, αλλά και μια παιδικότητα και αθωότητα που βλέπω στους ηθοποιούς της. Στη φάση που είμαι τώρα, μου πηγαίνουν πολύ», λέει. Την ίδια ελευθερία βρήκε κι εδώ. «Είναι μια

παράσταση απολύτως σύγχρονη και διαδραστική. Δεν κατεβαίνουμε, βέβαια, στον κόσμο, ούτε τον αναγκάζουμε να συμμετάσχει. Αλλά για μας το κοινό είναι συνεχώς παρόν, είμαστε όλοι μαζί στον ίδιο κόσμο, δεν υπάρχει ο τέταρτος τοίχος στον οποίο είμαστε κλεισμένοι». Ο Αργύρης ξάφης απολαμβάνει εξίσου και τις δυσκολίες της βασικής συνθήκης της παράστασης, δηλαδή της μουσικής. Δεν παίζει απλώς κιθάρα στην μπάντα, που είναι συνεχώς πάνω στη σκηνή. Τραγουδάει κιόλας με τη Μαρία του (φένια Παπαδόδημα) κομμάτια από την όπερα του Άλμπαν Μπεργκ! «υπάρχουν σκηνές που από το ρητορικό περνάμε στο λυρικό κι επανερχόμαστε», λέει. Παλιά καραβάνα στις παραστάσεις του φεστιβάλ Αθηνών, το αγαπάει τόσο πολύ, χαίρεται τόσο που υπάρχει («το θεωρώ βασική ανάσα για την τέχνη και τη δουλειά μας»), που έχει πει στον γιώργο Λούκο: «και να μην παίζω σε παράσταση, να έρχομαι να σας βοηθάω». Δεν μου φαίνεται ότι ο Αργύρης ξάφης υπάρχει περίπτωση να μείνει ποτέ χωρίς δουλειά. Ήδη ξέρει τι θα κάνει το χειμώνα. φυσικά και θα είναι στη νέα ομάδα «Επτάρχεια», που θα παρουσιάσει το Mistero Buffo του ντάριο φο σε σκηνοθεσία θωμά Μοσχόπουλου. Και μετά υπάρχει κι ένας Πούσκιν στα σκαριά (Γλέντι στον καιρό της πανούκλας) με την πρωτοεμφανιζόμενη και σπουδαγμένη στη Μόσχα σκηνοθέτιδα ιώ Βουλγαράκη. Κι αυτό επίκαιρο μου φαίνεται: όπως μου εξηγεί ο Αργύρης, «στο κέντρο μιας πόλης όπου όλοι πεθαίνουν από πανούκλα, κάποιοι τύποι έχουν στρώσει ένα τραπέζι και κάνουν γλέντι». s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 33


Ko υ αρ τ έ το Bόιτσεκ

το κΑτΑΦυΓιο - μουΣικη H Φένια Παπαδόδημα. Aυτό το διάστημα, δουλεύει και μια δική της σκηνοθεσία. Ακούει συνεχώς Ντεμπυσσύ και Μεσιάν και ονειρεύεται ένα κείμενο εμπνευσμένο από τις μουσικές και τις ζωές τους. «Εκεί να δεις διαψεύσεις και συντριβές και όλα να ξεκινάνε από την αρχή! Και τότε λές: “Έχω κι εγώ προβλήματα;”»


Φένια Παπαδόδημα

να αρχιςουμε απο την αρχη Από τη Βένα Γεωργακοπούλου φωτογραφία: Βίκυ Γεωργοπούλου

Mε μακρά θητεία στο σινεμά, στο τραγούδι και στο θέατρο, η Mαρία του Bόιτσεκ της αποκαλύφθηκε σαν έναυσμα για να σκεφτεί την πραγματικότητα. O κοινωνικός αποκλεισμός είναι τρομερός, συμπεραίνει. Aλλά εξίσου τρομερή είναι η ιδιότυπη αντίσταση της κοινωνίας μας στα δεδομένα της πραγματικότητας. yπάρχει λύση; «Nα ταπεινωθούμε», προτείνει. Kαι να ξαναδούμε τον εαυτό μας σαν υπηρέτη του κοινωνικού συνόλου. Όλοι για έναν κι ένας για όλους, δεν έλεγαν οι Tρεις Σωματοφύλακες;

H

φένια Παπαδόδημα, η Μαρία της παράστασης, πρέπει να νιώθει στον Βόιτσεκ σαν το ψάρι στο νερό. Πρωτοξεχώρισε ως ηθοποιός, θεατρική σκηνοθέτις αλλά και κινηματογραφίστρια, αφού σπούδασε θέατρο και δούλεψε επί χρόνια στο Παρίσι. Από το 2000, όμως, ξεκίνησε και μια πολύ ενδιαφέρουσα και πλούσια καριέρα στη μουσική (τραγούδι, δισκογραφία, μουσικές παραστάσεις). για χάρη, μάλιστα, των δοκιμών του Κουαρτέτου Βόιτσεκ διέκοψε και την ηχογράφηση του νέου της δίσκου (Δήλος), πάνω σε δικές της αυτή τη φορά συνθέσεις. Δεν τη γλύτωσε εντελώς. η Έλλη Παπακωνσταντίνου την έβαλε να τραγουδήσει, αλλά και να παίξει πλήκτρα στην μπάντα της παράστασης. «Μου είχε λείψει πολύ το θέατρο, διψούσα να ξαναπαίξω», λέει.  φαίνεται από την αφοσίωση και το πάθος της για τη Μαρία, που προδίδει τον κακομοίρη τον Βόϊτσεκ με τον αρχιτυμπανιστή. Κι εμείς με τον Βόιτσεκ είμαστε, έτσι δεν είναι; Όχι αναγκαστικά. «Τη Μαρία τη στηρίζω και τη νιώθω γιατί τη στηρίζει ο ίδιος ο συγγραφέας», απαντά η φένια. «Παρ’ όλο που μπορεί κανείς να πει “εντάξει μωρέ, τι είναι η Μαρία; Δυοτρεις σκηνούλες έχει”, είναι τόσο βαθιές και με τόσα πολλά βιωματικά πέπλα, πού μένεις με το στόμα ανοιχτό». Και μέσα στο άκρως πολιτικό και επαναστατικό κλίμα στο οποίο συναντώνται η σκηνοθέτις της και ο συμπρωταγωνιστής της, έρχεται η φένια και προσθέτει μια νότα μεταφυσική, που φέρνει τα πράγματα στα ίσα τους. «για μένα, το πιο ενδιαφέρον στοιχείο στο έργο, αλλά και στην περίπτωση του επαναστάστη Μπίχνερ, είναι το θρησκευτικό». Και εξηγεί: «Το βρίσκω πολύ τολμηρό, αλλά και σπά-

νιο, να τολμάει κάποιος να το καταθέτει σ’ αυτή την ηλικία και μ’ ένα τέτοιο πολιτικό μπακγκράουντ. Όλος ο λόγος του Βόιτσεκ είναι σπαρμένος με χωρία της Αποκάλυψης, ο Μπίχνερ ήταν χριστιανός με τον δικό του ελεύθερο και ανοιχτό τρόπο». Και είναι λογικό να στέκεται η φένια σ’ αυτή τη διάσταση του έργου, αφού στη Μαρία της κυρίως εκφράζεται. «Είναι μια γυναίκα από λαϊκό στρώμα, που δεν θα μπορούσε ν’ ανέβει ούτε ένα σκαλί κοινωνικά, ό,τι και να κάνει. Στεκόμαστε συνήθως σ’ αυτά που τραβάει ο Βόιτσεκ, αλλά κι αυτή ξέρετε πώς παρουσιάζεται στην πρώτη της κιόλας σκηνή; “Καλέ κοπέλα, πώς αντέχεις, έχεις μικρό παιδί κι άνδρα δεν έχεις”. Ο Βόιτσεκ δεν μπορεί να της σταθεί σαν σύζυγος, σαν άνδρας. Και δεν είναι μόνο το κοινωνικό και οικονομικό της στάτους, αλλά και η μοναξιά που βιώνει και ο απόλυτος αποκλεισμός. Την ερωτική της ιστορία με τον αρχιτυμπανιστή τη βλέπω σε μεταφυσικό, θρησκευτικό επίπεδο. Είναι ο πειρασμός του διαβόλου – δεν είναι τυχαίο πως ο εραστής της είναι αρχιτυμπανιστής. Τα τύμπανα συμβολίζουν πάντα το ξύπνημα της σεξουαλικής δύναμης. Κι αυτός εκπροσωπεί όλες τις ιδιότητες του διαβόλου: σεξ, δόξα, εξουσία, απόλαυση, λάμψη. η Μαρία μετά την πτώση βιώνει την ενοχή. Στη μεγάλη της σκηνή, της μετάνοιας, διαβάζει από την Καινή Διαθήκη το απόσπασμα με την πόρνη που πλένει τα πόδια του ιησού. Κάνει μεγάλο δρόμο στο έργο, δεν είναι η σουφραζέτα ή η άπληστη που θέλει να τα φτιάξει με τον πλούσιο». η θέση της για την ελληνική οικονομική κρίση, στην οποία η παράσταση αναφέρεται καθαρά και ξάστερα, έχει πάλι μια ιδιαιτερότητα. «Ενώ πέρασα απ’ όλες τις φάσεις (θυμός, απελπισία, αυ-

τομαστίγωμα), κατέληξα ότι πρόβλημα της κοινωνίας μας, σε όλα τα επίπεδα, α��ό τις δημόσιες υπηρεσίες μέχρι τον εαυτό μου και τους συναδέλφους μου, είναι η έλλειψη ταπείνωσης. Πιστεύω ότι πρέπει να ταπεινωθούμε πάρα πολύ όλοι μας, όχι για να κάνουμε στους ξένους το καλό παιδί, αλλά γιατί με τον επιπόλαιο τρόπο ζωής μας μπλοκάρουμε τις δυνάμεις εκείνες που μπορούν να μας κάνουν σαν κοινωνία να φύγουμε μπροστά», λέει. γιατί η φένια είναι αισιόδοξη: «ναι, μπορεί εμείς να είμαστε η γενιά που τρώει όλο αυτό στη μούρη, αλλά δεν μπορεί, κάποια στιγμή τα πράγματα θα ’ρθούν στη σωστή τους θέση». Έχει ζήσει πολλά χρόνια στο εξωτερικό κι εκεί ένοιωθε «όλοι να λειτουργούν με μια ταπεινότητα. Ήσουν περισσότερο υπηρέτης ενός συνόλου, ο καθένας με αυτό που ήξερε να κάνει καλύτερα. Όταν γύρισα στην Ελλάδα, τα ’χασα!» θα μπορούσε να ξαναφύγει και να πάει να δουλέψει στη γαλλία. Οι φίλοι της την πιέζουν. Αρνείται. «Μόνο αν βρεθώ σε μεγάλο αδιέξοδο, αν πέσω στη μαύρη τρύπα. η κρίση για την ώρα μου φαίνεται λίγο και σαν ευλογία. Εμένα τουλάχιστον με έκανε να παλέψω με τον ίδιο μου τον εαυτό, να κάνω ένα άλμα εσωτερικό. Στρώθηκα στη δουλειά κι έγραψα το θεατρικό Μια γάτα που τη λέγαν Billie Holiday, που μετά τις παραστάσεις εκδόθηκε και σε βιβλιαράκι». Αυτή την εποχή, εκτός από τον Μπίχνερ και τον νέο της δίσκο, την απασχολεί ένα ακόμα θεατρικό έργο, που αυτή τη φορά θα το σκηνοθετήσει, δεν θα παίξει η ίδια. Ακούει συνεχώς ντεμπυσσύ και Μεσιάν και ονειρεύεται ένα κείμενο εμπνευσμένο από τις μουσικές και τις ζωές τους. «Εκεί να δεις διαψεύσεις και συντριβές και όλα να ξεκινάνε από την αρχή! Και τότε λές: “Έχω κι εγώ προβλήματα;”» s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 35


Αλκίνοος ιωαννίδης

Συναυλία με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη και τον γιώργο Καλούδη Ο Αλκίνοος ιωαννίδης επανέρχεται στη Μικρή Επίδαυρο με τον μόνιμο πια συνεργάτη του γιώργο Καλούδη στο τσέλο και την κρητική λύρα. Μαζί θα πειράξουν τα τραγούδια του σημαντικού τραγουδοποιού. Ας τους απολαύσουμε! Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου 13-14 Ιουλίου, 21:30 Εισιτήρια: 25€ (ζώνη Α), 20€ (ζώνη Β), 10€ (φοιτητικό - ζώνη Β, ΑΜΕΑ)

ςτα εντεκα βηματα Λεπτομέρειες από τη ζωή και τη δουλειά του καλλιτέχνη που χρειάζεται να ξέρετε και δεν είχατε ποιον να ρωτήσετε. Από τον Αντώνη Σακελλάρη

© Aιμιλία Πετροπούλου

info


Αιώνιος φοιτητής. Ο Αλκίνοος ιωαννίδης γεννήθηκε στην Κύπρο το 1969. Στράφηκε γρήγορα στη μουσική, γιατί, όπως λέει ο ίδιος, ήταν κακός στο ποδόσφαιρο. Ο Σαββόπουλος, ο Μαρκόπουλος, ο χατζιδάκις και η ροκ όρισαν τα πρώτα του βήματα. Στα είκοσί του ήρθε στην Αθήνα περνώντας στη φιλοσοφική. Πτυχίο δεν πήρε ποτέ. γι’ αυτό έφταιγε η αγάπη του για το θέατρο. Σχεδόν ταυτόχρονα με τον ερχομό του στην Αθήνα, πέρασε και στη Δραματική Σχολή του Εθνικού θεάτρου. Αυτήν την τελείωσε γρήγορα και με καλό βαθμό.

1

Τα μπακούρια και ο Μένανδρος. η καλλιτεχνική του πορεία ξεκίνησε με το θέατρο, αλλά η θητεία του ως ηθοποιού είχε μικρή διάρκεια. Στα πέντε περίπου χρόνια που ασχολήθηκε με την ηθοποιία, έπαιξε στην τηλεόραση και στον κινηματογράφο και πρόλαβε να εμφανιστεί δύο φορές σε πρωταγωνιστικό ρόλο σε παραστάσεις αρχαίου δράματος στο θέατρο της Επιδαύρου.

2

Ευαίσθητος νεαρός με κιθάρα αναζητεί δισκογραφική για συνεργασία. Το 1993 κάνει το δισκογραφικό του ντεμπούτο με το άλμπουμ Στην αγορά του κόσμου. Οι ανατολίτικοι ρυθμοί, η ερωτική ατμόσφαιρα και οι σχεδόν ποιητικοί στίχοι του νίκου ζούδιαρη κυριαρχούν στο πρώτο του δισκογραφικό βήμα. Πολύτιμη ήταν η συνδρομή της Δήμητρας γαλάνη, που του άνοιξε την πόρτα των δισκογραφικών εταιρειών, ανέλαβε την παραγωγή του δίσκου και συμμετείχε σε τρία κομμάτια.

3

Από ελληνικά ακούω έντεχνο. για μια δεκαετία, κυκλοφορεί δίσκους που τον κατατάσσουν στη... διαβόητη μουσική κατηγορία των λεγόμενων «έντεχνων» καλλιτεχνών. Ο ίδιος δεν αρνείται αυτόν το χαρακτηρισμό, αντίθετα θεωρεί το έντεχνο τραγούδι μια υγιή ενδιάμεση κατάσταση: «Το είδος αυτό μας έδωσε σπουδαίες προσωπικότητες και πολύτιμα τραγούδια, χωρίς τα οποία η εικόνα του τόπου, της ζωής και του εαυτού μας θα ήταν άλλη. Μπορούμε να του καταλογίσουμε πολλά, σε γενικές όμως γραμμές πιστεύω πως υπήρξε πολύτιμο. Βλέπω άλλες χώρες, όπως η ρωσία ή η γερμανία, όπου δεν υπάρχει δυναμική σκηνή ως ενδιάμεση κατάσταση μεταξύ κλασικής μουσικής και κακέκτυπων της Μαντόνα. Ή το ένα θ’ ακούς, ή το άλλο. Και οι περισσότεροι νέοι άνθρωποι ακούν βέβαια το άλλο. [...] Πρέπει να ψάξεις στην underground σκηνή τους ή στην avant garde για να βρεις κάποιον ιδιαίτερο χαρακτήρα. Το έντεχνο το έκανε όντας mainstream, με όλα τα κακά του. Λειτούργησε συχνά σαν

4

MOYΣIKH

αντίβαρο στην ξενομανία, ενσωματώνοντας στοιχεία του ξένου τραγουδιού, αλλά κρατώντας κι ένα χρώμα τοπικό. Ανέβασε το επίπεδο και τις απαιτήσεις των ακροατών, έφερε ένα άλλο μέτρο, συνόδευσε με ειλικρίνεια τις στιγμές μας κι έγινε πρόσωπο δικό μας». Συμμετέχει σε δίσκους του Σαββόπουλου, του Δημήτρη Παπαδημητρίου, της Ελένης Τσαλιγοπούλου, των Apurimac, των Active Member και πολλών ακόμα. η συνεχής παρουσία του, όμως, συνοδεύεται από μετρημένες στα δάχτυλα προσωπικές κυκλοφορίες. Όπως μετράει τα λόγια του, έτσι μετράει και τους δίσκους που κυκλοφορεί. «Το βρίσκω τρομερά δύσκολο να πρέπει να γράψεις εκβιαστικά, επειδή πρέπει να βγει ένας δίσκος. η κατάλληλη ώρα έρχεται όταν έχεις μαζέψει ένα υλικό που είναι σύμφωνο με το τι είσαι τη δεδομένη στιγμή· που μπορεί να εκφράσει μέσα από τους ήχους, τους στίχους και τις σιωπές του αυτό που είσαι τώρα, με τα καλά και τα στραβά σου· που σου επιτρέπει να μοιραστείς κάτι αληθινό και όχι αυτό που θα ήθελες να είσαι για τους άλλους. [...] Δεν είμαι “μεγάλος δημιουργός”. Δεν αισθάνομαι την υποχρέωση να παράγω αριστουργήματα. Μόνο μικρές, ειλικρινείς δόσεις ζωής. Κι αυτές, ακόμα κι όταν τις βρίσκω συχνά, δεν μπορώ πάντα να τις καταγράψω». Η ομορφιά βρίσκεται στο δρόμο. Περιοδεύει σ’ όλη την Ελλάδα και την Κύπρο. Στην Ελλάδα και στην Κύπρο έχει δώσει περισσότερες από 1.700 συναυλίες, καμία όμως στα πλαίσια κομματικής εκδήλωσης, όπως λέει κι ο ίδιος. η σκηνή είναι ο φυσικός του χώρος. η αγάπη του για τις συναυλίες φαίνεται από τους τρεις live δίσκους που έχει ήδη κυκλοφορήσει (ο δεύτερος από αυτούς από κοινού με τον Σωκράτη Μάλαμα και τη χαρούλα Αλεξίου).

5

Εγώ κι εσύ μαζί. η πιο απρόσμενη συνεργασία του ήταν με τον Τζίμη Πανούση για τη μουσική επένδυση της μεταγλωττισμένης βερσιόν της ταινίας Toy Story. Ερμήνευσαν στα ελληνικά ένα τραγούδι του Randy Newman και φαίνεται ότι το καταδιασκέδασαν.

6

Ω μητέρα Ρωσία! Το 2005 κάνει ένα διάλειμμα από την καριέρα του στο ελληνικό τραγούδι και μετακομίζει στην Αγία Πετρούπολη. Πάντα τον γοήτευε η πόλη του ντοστογιέφσκι και των λευκών νυχτών. Παρακολουθεί μαθήματα σύνθεσης και πολυφωνίας στο Κονσερβατόριο της πόλης. Είναι οι πρώτες επίσημες μουσικές σπουδές στη ζωή του. η κλασική και προκλασική μουσική ήταν πάντα «ο κρυφός του πόθος». Μετά τη σύντομη διαμονή του στη ρωσία, ερωτεύεται και τους ρώσους. Το νοέμβριο του 2009, η Ακαδημαϊκή Συμφωνική Ορχήστρα της Αγίας Πετρούπολης παρου-

7

σίασε στην Αγία Πετρούπολη συναυλία με έργα του για ορχήστρα και χορωδία. «Αγαπώ την κλασική μουσική από παιδί, ειδικά αυτήν του 20ού αιώνα και την προκλασική. Ήθελα να κάνω κάτι ελάχιστο, πέρα απ’ το ωδείο και την προσωπική μου μελέτη, για να την καταλάβω καλύτερα. Όχι για να την εντάξω στην τραγουδοποιία μου». Να κλέβεις από τους άλλους, όχι από σένα. η μουσική του ολοένα εξελίσσεται. Αυτό γίνεται φανερό κυρίως στις συναυλίες του, που κινούνται «από το mainstream στην avantgarde και από το συμβατικό στο ιδιαίτερο, αναζητώντας ένα χαρακτήρα ανεξάρτητο από το ύφος». Το άγχος του είναι μήπως κάποια στιγμή σταματήσει να εξελίσσει την τέχνη του και αρχίσει ν’ αντιγράφει τον εαυτό του. «Όταν είσαι μικρός δεν κλέβεις, είσαι ο εαυτός σου. Από τα σαράντα αρχίζεις να κλέβεις. Κι αν κλέβεις από άλλους, είσαι μάλλον τυχερός. Έτσι μπορείς να συνεχίσεις δημιουργικά κι ο ίδιος. Αν όμως αρχίσεις να κλέβεις απ’ τον προηγούμενό σου εαυτό, τότε δυσκολεύει το πράγμα και μπορεί να γονατίσεις καλλιτεχνικά».

8

Ανήσυχο πνεύμα γυρνάει τον κόσμο. η συνεχής μουσική αναζήτηση των τελευταίων χρόνων οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στους μόνιμους μουσικούς συνεργάτες του, γιώργο Καλούδη, Μιχάλη Καπηλίδη και Σωτήρη Λεμονίδη. ξεκινώντας από την ελληνική μουσική παράδοση, περνώντας από την τζαζ και φτάνοντας ώς την ορχηστρική μουσική, ο Αλκίνοος ιωαννίδης μαζί με την μπάντα του επαναπροσδιορίζει συνεχώς τον ήχο του. Αυτή η καλλιτεχνική «ανησυχία» τον έχει τοποθετήσει στον παγκόσμιο μουσικό χάρτη. Ταξιδεύει σ’ όλο τον κόσμο. Στις συναυλίες του, το κοινό δεν αποτελείται μόνο από Έλληνες και Κύπριους. Εμφανίζεται σε τζαζ κλαμπ και φεστιβάλ μουσικής world σε πολλές χώρες.

9

Αλληλεγγύη ρε! Ο Αλκίνοος ιωαννίδης δεν συνηθίζει να «πουλάει» την πολιτική του ταυτότητα. Τα τραγούδια του δεν είναι ευθέως πολιτικά. η στάση του όμως είναι ξεκάθαρη. Αποφεύγει τις κομματικές συναυλίες, όχι όμως και τις πολιτικές εκδηλώσεις αλληλεγγύης. Συμμετέχει στη συναυλία ενάντια στην κρατική βία το Δεκέμβριο του 2008, στις εκδηλώσεις της πλατείας Συντάγματος τον περασμένο ιούνιο και στη συναυλία αλληλεγγύης στους 300 μετανάστεςαπεργούς πείνας της υπατίας. Παίρνει σαφή θέση κατά της χρυσής Αυγής. «Όσον αφορά το ποσοστό της χρυσής Αυγής, δεν με ξαφνιάζει. Ποτέ δεν πίστεψα πως οι ταγματασφαλίτες, οι γερμανοτσολιάδες, οι φασίστες, οι νεοναζί, οι στρατολάγνοι, οι ΕΟΚΑβηταζήδες, οι χίτες και οι χουντικοί ήταν πολύ λιγότε-

10

Δεν αισθάνομαι την υποχρέωση να παράγω αριστουργήματα. Μόνο μικρές, ειλικρινείς δόσεις ζωής. Κι αυτές, ακόμα κι όταν τις βρίσκω συχνά, δεν μπορώ πάντα να τις καταγράψω

ροι σ’ αυτόν τον τόπο. Στεγάζονταν αλλού, ας πούμε στη νΔ, ή στο ΠΑΣΟΚ. Οι χρυσαυγίτες προετοιμάζονταν χρόνια. Τώρα που αγριεύει κι άλλο το πράμα, ήρθε η ώρα τους να ακουστούν. Κι αυτό το φροντίζουν, ανάμεσα σ’ άλλους, διάφοροι δημοσιογράφοι που το παίζουν έκπληκτοι και αηδιασμένοι, ενώ, ανεβάζοντας την τηλεθέαση και κατεβάζοντας το επίπεδο της ζωής μας, απροετοίμαστοι και αδιάβαστοι οι ίδιοι, τους προσκαλούν στις εκπομπές τους». “We blame you!”Αυτός ήταν ο τίτλος ενός κειμένου του που ανέβηκε στο προσωπικό του σάιτ το Μάρτιο του 2012 και σχεδόν ταυτόχρονα αναδημοσιεύτηκε από χιλιάδες χρήστες των social media. Aφορμή γι’ αυτό το κείμενο ήταν μια φράση ενός Άγγλου στο Λονδίνο. «We blame you, you know», του είπε ο περιβόητος πια ρόμπερτ. Ο Αλκίνοος ιωαννίδης στην αρχή δεν του απάντησε. Αργότερα όμως έκατσε κι έγραψε ένα κείμενο, όπου έβγαζε το άχτι του απέναντι στην απλοϊκή και αποπροσανατολιστική άποψη ότι για την κρίση στην Ελλάδα και στην Ευρώπη φταίει αποκλειστικά ένας κακομαθημένος λαός που ξόδευε πέρα από τις δυνατότητές του, αλλά και τον θυμό του για τις ευθύνες ενός ολόκληρου λαού και την ανεπάρκεια του ελληνικού κράτους. «Αν θέλεις να μας κατηγορήσεις, κατηγόρησέ μας για την έλλειψη οργανωμένης άμυνας απέναντι σε μια επίθεση πρωτοφανή αλλά αναμενόμενη. Κατηγόρησέ μας που βρεθήκαμε ανέτοιμοι, επαρχιώτες αδικτύωτοι, αυτιστικοί, ομφαλοσκόποι, χασομέρηδες, μια πόλη ανοχύρωτη μπροστά στην προαναγγελθείσα επέλαση του τέρατος. Και κατηγόρησε και λίγο τον εαυτό σου, που αντί να συμπονέσει τον δοκιμαζόμενο φτωχόκοσμο της Ελλάδας, γλύφει μισοκοιμισμένος την καραμέλα που του πουλούν οι αγορές, τα περιοδικά των εκδοτών και οι ρατσιστικές αναλύσεις των καναλιών, περιμένοντας τη σειρά του. Σου λένε κάθε μέρα για την ελληνική τεμπελιά, για την ελληνική διαφθορά, για την ελληνική ψευτιά. Την αλήθεια που δεν σου λένε θα σου την πούμε εμείς: Ετοιμάσου να χάσεις όσα νομίζεις πως έχεις. γιατί θα τα χάσεις όλα!» s

11

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 37


Γιώργος καλούδης

μουςικη για αορατες ταινιες Ο περισσότερος κόσμος τον ξέρει ως τον μόνιμο συνεργάτη του Αλκίνοου ιωαννίδη. Μαζί με τους άλλους δύο μουσικούς που συνοδεύουν τον τραγουδοποιό, τον Μιχάλη Καπηλίδη και τον Σωτήρη Λεμονίδη, είναι βασικοί υπεύθυνοι για τη διαμόρφωση της «ατμόσφαιρας» της μουσικής του. Αλλά ο γιώργος Καλούδης δεν είναι μια απλή περίπτωση «session» μουσικού – είναι κάτι πολύ περισσότερο απ’ αυτό. Από τον Αντώνη Σακελλάρη

Π

ολυοργανίστας, με ειδίκευση –βασικά– στο τσέλο και –τα τελευταία χρόνια– στην αυτοσχέδια κρητική λύρα, προσπαθεί σ’ όλη τη μουσική του πορεία να αναδείξει τις δυνατότητες και τα όρια των εγχόρδων. Οι δύο, μέχρι στιγμής, δίσκοι του, Truth και On The Wind, χαρακτηρίζονται ως ένα πάντρεμα κλασικής, τζαζ, παραδοσιακής και κινηματογραφικής μουσικής. Στις χορδές του συναντιέται η κρητική του καταγωγή με την ambient, τη τζαζ και τις επιρροές του από τον ντεμπυσσύ και τον χατζιδάκι. η μουσική του, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ένα «σάουντρακ για μια αόρατη ταινία». Στη συνέντευξη που μας έδωσε, μας μιλάει για την αγάπη του για τον πειραματισμό, για την ταινία για την οποία γράφει μουσική, και μας εξηγεί τι είναι η τεχνική του «live-loop-recording».

Ποιος είναι ρόλος σας στη διαμόρφωση της μουσικής που παίζετε με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη; Με τον Αλκίνοο έχουμε ήδη ολοκληρώσει μια δεκαετία σταθερής συνεργασίας. Το αποκορύφωμα της συνεργασίας μας είναι το ντουέτο που φτιάξαμε φέτος, στις αρχές του 2012, έχοντας δώσει ήδη συναυλίες σε Αγγλία, Σκωτία, γαλλία, ηνωμένες Πολιτείες και Καναδά. Πρόκειται για ένα οριακά ευαίσθητο ντουέτο, όπου μέσα από ένα ήσυχο και δημιουργικό ταξίδι προκύπτουν πολύ

ιδιαίτερα ηχοχρώματα. Προσπαθώ πάντα να ζωντανεύω το περιβάλλον του κάθε τραγουδιού δημιουργώντας τις απαραίτητες φωτοσκιάσεις, προκειμένου ν’ αναδειχθούν οι διαστάσεις κι οι ποιότητες του υλικού. Μ’ αυτόν τον τρόπο πιστεύω πως κι ο Αλκίνοος νιώθει την άνεση να τραγουδάει όλο και καλύτερα κάθε φορά, αλλά και να μπορούμε οι δυο μας να αισθανόμαστε την απαραίτητη δημιουργική ελευθερία πάνω στην σκηνή. Το τσέλο είναι «μελαγχολικό» όργανο; Τα μουσικά όργανα αποτελούν μέσο έκφρασης πολλών συναισθημάτων κι όχι ενός. Το τσέλο προσφέρει μια μοναδική συναισθηματική ελευθερία και μια ιαματική δύναμη στην ψυχή του ανθρώπου, χωρίς να την καταβάλλει. Το ότι δεν ανήκει στα «διασκεδαστικά» όργανα δεν σημαίνει ότι είναι υπέρ της μελαγχολίας και της θλίψης. Ο ήχος του τσέλου είναι ο πιο κοντινός στην ανθρώπινη ψυχή, οπότε και κατ’ επέκταση στην ησυχία, η οποία είναι απαραίτητη για τις αυτογνωστικές διαδικασίες του ανθρώπου. η χροιά του μεγεθύνει το κάθε συναίσθημα μέσα από μια πρωτόγονη διαδικασία κι ανάλογα, φυσικά, με το χαρακτήρα της σύνθεσης. Το τσέλο αποτελεί μια ήρεμη δύναμη, μένοντας συναισθηματικά φωτεινό και διαμπερές. Σε τι ακριβώς συνίσταται η τεχνική «live-loop-recording» που χρησιμοποιείτε στα live σας;

38 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

χρησιμοποιώ την τεχνική του «liveloop-recording» από το 1999. η τεχνική αυτή μου δίνει τη δυνατότητα να παρουσιάζω ολοκληρωμένες τις συνθέσεις μου κατά τη διάρκεια των συναυλιών. Αυτό από μόνο του δημιουργεί την ανάγκη να υποστηριχθεί η αρχιτεκτονική της αρμονίας μόνο με το τσέλο. Με τρίφωνες και τετράφωνες συγχορδίες, σχηματίζω την αρμονία της κάθε σύνθεσης μ’ ένα τσέλο, σε τεχνική pizzicato. Ταυτόχρονα, ηχογραφώ ζωντανά αυτές τις συγχορδίες μ’ ένα «looprecorder», το οποίο χειρίζομαι με τα πόδια μου. Ολοκληρώνοντας, πατάω «play» στο «loop-recorder», το οποίο, χωρίς ηχητική διακοπή, αρχίζει να παίζει από την αρχή όλες τις συγχορδίες κατ’ εξακολούθηση. Αυτόματα απελευθερώνομαι απ’ αυτό το ρόλο κι αμέσως αλλάζω χαρακτήρα – όπως ένας ηθοποιός σ’ ένα μονόλογο– για να παίξω τις μελωδίες και τους αυτοσχεδιασμούς ή και να ηχογραφήσω ακόμα κάποιες επιπλέον φράσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα ηχητικό περιβάλλον από τρίο ή κουαρτέτο τσέλων, το οποίο δημιουργείται ζωντανά εκείνη την στιγμή, χωρίς να υπάρχει τίποτα προηχογραφημένο και χωρίς φυσικά τη δυνατότητα να διορθωθούν πιθανά λάθη. Όλη αυτή η διαδικασία είναι το πιο δύσκολο μέρος, αλλά κι η ευθύνη –τεχνικά– μιας συναυλίας μου. Όλα αυτά οφείλουν να γίνονται με τον πιο διακριτικό τρόπο. Διαφορετικά, δημιουργείται ένας εντυπωσιασμός στον ακροατή, εις βάρος της αισθητικής των συνθέσεων, το οποίο είναι και

το ακριβώς αντίθετο από το ζητούμενο μιας καλής συναυλίας. Στις συναυλίες που δίνετε με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη υπάρχει χώρος για πειραματισμό; Ο πειραματισμός είναι αναπόσπαστο στοιχείο της δημιουργικής διαδικασίας κι αποτελούσε από πάντα προσωπικό τρόπο ζωής για μένα. θεωρώντας ουσιαστικά, λοιπόν, τον εαυτό μου ως έναν αυτοσχεδιαστή, ο οποιοσδήποτε πειραματισμός είναι το πιο εξιταριστικό στοιχείο στη διάρκεια μιας συναυλίας. Στο ντουέτο μας ειδικά, εναλλάσσονται οι άφθονες ενορχηστρωτικές παρεμβάσεις καθώς κι οι άφθονες μελωδίες κι οι αυτοσχεδιασμοί, με το τσέλο και την κρητική λύρα. Δεν υπάρχουν σημαντικές ή ασήμαντες νότες, φράσεις, ρυθμοί ή λάθη. Όλα τα στοιχεία είναι απαραίτητα για να προκαλέσουν αφορμές για πειραματισμούς. Είναι μια ζωντανή διαδικασία δράσηςαντίδρασης. Η μουσική σας περιγράφεται ως μια μεταμοντέρνα πρόσμιξη τζαζ, κλασικής και world music. Πού ακριβώς εντοπίζετε τη μεταμοντέρνα της ταυτότητα; Το αρμονικό, μελωδικό, ρυθμικό περιεχόμενο, καθώς και τα ηχοχρώματα των ήχων μου ανήκουν στο μοντερνισμό. Ο όρος «μεταμοντέρνος» ήταν ένας προσωρινά δόκιμος όρος εξαιτίας κάποιων δελτίων τύπου, ο οποίος παρέμεινε, τονίζοντας πιο πολύ την τεχνική εξέλιξη του τσέλου και της χρήσης της τεχνο-

MOYΣIKH


λογίας. Αυτό συνέβη στο ξεκίνημά μου, γιατί σήμερα δεν με εκφράζει κανένας από τους δύο όρους. η εκτενής χρήση της τεχνολογίας στο τσέλο τη δεκαετία του ’90 φάνταζε εξωπραγματική. Συνθέτω μουσική για να μπορέσω να εντάξω το όργανο που αγαπάω στις μουσικές που αγαπάω, όπου ο πρωταγωνιστικός ρόλος του τσέλο είναι από πολύ περιορισμένος έως σχεδόν ανύπαρκτος. Όλα τα στυλ μουσικής αποτελούν μια καλλιτεχνική έκφραση και μια τοποθέτηση απέναντι στις κοινωνικές, πολιτιστικές και πολιτικές επιρροές της κάθε εποχής. Στην εποχή κατακερματισμού που ζούμε, ένα τέτοιο ηχητικό τσελιστικό περιβάλλον μάλλον αποτελεί μια ανεπιτήδευτη αντίθεση.

HPEMH ΔYNAMH Γιώργος Kαλούδης. H μουσική του παντρεύει κλασική, παραδοσιακή, τζαζ και έχει πάντα τη δυναμική ενός σάουντρακ. Παίζει τσέλο, αλλά θεωρεί κλισέ ότι είναι όργανο συνυφασμένο με τη μελαγχολία. Mε τον Aλκίνοο Iωαννίδη συνεργάζονται ήδη δέκα χρόνια.

Λειτουργείτε πιο ελεύθερα πάνω στη σκηνή ή μέσα σ’ ένα στούντιο; η απόλυτη ελευθερία για μένα είναι η σκηνή. Τα τελευταία είκοσι χρόνια εναλλάσσομαι διαρκώς ανάμεσα σε συναυλίες και ηχογραφήσεις. Στη συναυλία δημιουργείς τη στιγμή, ενώ στο στούντιο την τελειοποιείς. Είναι και τα δύο πολύ σημαντικές διαδικασίες. Και οι δύο χρειάζονται την ίδια ενέργεια, την ίδια έμπνευση ��ια δημιουργία, την ίδια προσωπική προσφορά, την ίδια ποιότητα αυτοσυγκέντρωσης, κι αυτό προσπαθώ να κάνω πάντα.

Η μουσική από το τελευταίο σας άλμπουμ χαρακτηρίζεται ως «σάουντρακ για μια αόρατη ταινία». Είναι μια ταινία που παίζει στο μυαλό σας ή μια ταινία που καλείται να ανασυνθέσει ο κάθε ακροατής; Πρέπει να πω ότι η ερώτησή σας είναι η ίδια η απάντηση και με εκφράζει απόλυτα! Αναπόφευκτα συμβαίνουν και τα δύο. υπάρχουν πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία και εικόνες, ταυτόχρονα, όμως, καλώ τον ακροατή να συνθέσει τις δικές του. η ορχηστρική μουσική επιτρέπει την απόλυτη ελευθερία στη φαντασία δημιουργού και ακροατή και γι’ αυτό είναι πάντα σταθερή αξία για μένα. s

MOYΣIKH

© Λάμπρος Παπανικολάτος

Είναι το μέλλον της τζαζ οι προσμίξεις με τις εθνικές μουσικές; Οι προσμίξεις της τζαζ με τις εθνικές μουσικές δεν είναι κάτι καινούργιο, έχουν υπάρξει αμέτρητοι πειραματισμοί εδώ και πολλές δεκαετίες. Οτιδήποτε βγει μέσα από αληθινά βιώματα θα έχει λόγο ύπαρξης, ακόμα κι αν η μουσικολογία δεν μπορέσει να το τοποθετήσει. Το κύριο χαρακτηριστικό της μουσικής τζαζ, άλλωστε, είναι η δυνατότητα του αυθόρμητου αυτοσχεδιασμού και η μίξη καινούργιων μουσικών στοιχείων, παρμένων από διαφορετικά περιβάλλοντα χωρών και κοινωνιών. Πριν από το μέλλον, όμως, ας παρευρεθούμε στο παρόν, σε συναυλίες πολλών καλών μουσικών. Το μουσικό μέλλον παρουσιάζεται ήδη σε μια διπλανή πόρτα από το σπίτι μας, τουλάχιστον για όσα χρόνια το ψάχνουμε!


info Ομάδα ΑΣΙΠΚΑ - Δημήτρης Μπίτος Αντιγόνη Σοφοκλή Ο Κρέων που αναλαμβάνει την εξουσία στη θήβα μετά το θάνατο των γιων του Οιδίποδα, Ετεοκλή και Πολυνείκη, διατάσσει να μείνει άταφος ο Πολυνείκης. η αδελφή του Αντιγόνη αποφασίζει να παραβεί την εντολή και να θάψει τον Πολυνείκη. Ο Κρέων αποφασίζει να εκτελέσει την ποινή που είχε ορίσει και διατάζει να θάψουν την Αντιγόνη ζωντανή σε μια σπηλιά. Ο γιος του Αίμονας, που είναι αρραβωνιασμένος με την Αντιγόνη, αυτοκτονεί. Τον ίδιο δρόμο ακολουθεί και η Ευρυδίκη, μητέρα του Αίμονα. Ο Κρέων, μόνος πια, μετανιώνει για τα σφάλματά του. Με την υποστήριξη των: ΤρΑινΟΣΕ, A.L.E., Attr@tivo, Anek Superfast, Blue Star Ferries, Nymphes Μικρό Θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου 20-21 Ιουλίου, 21:30 Εισιτήρια: 25€ (ζώνη Α), 20€ (ζώνη Β), 10€ (φοιτητικό - ζώνη Β, ΑΜΕΑ)

Στο μυΑΛο του O Δημήτρης Mπίτος. Iσχυρίζεται ότι, λίγες εβδομάδες πριν από την παράσταση, δεν έχει φτάσει ακόμα στο σημείο να τη φαντάζεται ολόκληρη. Δηλώνει ότι το πρώτο βιβλίο που διάβασε το αγόρασε στα 24, απαρνείται τα χρόνια των σπουδών του και, πρωτίστως, απαρνείται τη σχέση των θεατρικών κειμένων με την επικαιρότητα. «Tίποτα δεν είναι επίκαιρο. Eίναι μόδα να ψάχνουμε τα επίκαιρα», δηλώνει.


Δημήτρης μπίτος

«ο ηθοποιOς εIναι αθλητHς. ο ςκηνοθEτης…» Δύο βδομάδες πριν από την πρεμιέρα της Αντιγόνης, που παρουσιάζει η ομάδα ΑΣιΠΚΑ στο Μικρό θέατρο της Αρχαίας Επιδαύρου, στις 20 και 21 ιουλίου, είχαμε με τον σκηνοθέτη της παράστασης Δημήτρη Μπίτο μια μακρά συνομιλία, μέρος της οποίας δημοσιεύουμε στη συνέχεια. Από τη Νίκη Ορφανού φωτογραφία: Βασίλης Μαθιουδάκης

O

Δημήτρης Mπίτος είναι ένας από τους δυναμικούς νέους καλλιτέχνες. Συναντηθήκαμε και μιλήσαμε για θέατρο, για τον τρόπο του να προσεγγίζει πρόσωπα και πράγματα, για την ανάγνωσή του στον Σοφοκλή και στην Aντιγόνη. Oι απαντήσεις του είναι ιδιαιτέρως ανισυμβατικές, σχεδόν προκλητικές. Aσυνήθιστες για τους αναγνώστες συνεντεύξεων με καλλιτέχνες. Σοβαρολογεί;

Μιλήστε μας για την παράσταση. θέλω να δείξω πως ο έρωτας μπορεί να υπάρχει ατόφιος, δυναμικός και παραγωγικός, ακόμα κι όταν προσβάλλεται από κάθε είδους εξουσία, συμπεριλαμβανομένου και του ίδιου του κράτους. Αυτή δεν είναι η συνήθης ανάγνωση της Αντιγόνης; Είναι η δική μου ανάγνωση – το τι ερμηνεία δίνει κανείς στο κείμενο είναι θέμα προσωπικό. η δική μου ανάγνωση υμνεί τον έρωτα και την αντίσταση απέναντι σε κάθε μορφή εξουσίας. Η ανάγνωσή σας έχει σχέση με την επικαιρότητα; Όχι. Τίποτα δεν είναι επίκαιρο. Είναι μόδα να ψάχνουμε τα επίκαιρα. Δεν σας απασχολεί στη δουλειά σας η σύνδεση του θεάτρου με το «εδώ και το τώρα»; Δεν μ’ απασχολεί. Στόχος μου είναι να βρω τη θεατρικότητα όλων των κειμένων με τα οποία καταπιάνομαι. Δεν κάνω θέατρο για να βρω συνδέσεις με το εδώ και το τώρα. Αν αυτό είναι που σ’ ενδιαφέρει, σημαίνει ότι θέλεις να είσαι απ’ όλα: θέλεις να είσαι επαναστάτης,

ΘEATPO

θέλεις να είσαι αναρχικός, και πάει λέγοντας. Σε τι πιστεύετε; Πιστεύω στις συναντήσεις που κάνουν οι άνθρωποι όταν βρίσκονται σε μια συνθήκη, όπως μια πρόβα. Εκεί βλέπεις ότι όλα είναι συμβάσεις που ποτέ δεν μπορείς να καθορίσεις, γιατί δεν είναι δικές σου. Στο θέατρο, το ίδιο το κείμενο, οι ίδιες οι λέξεις αποφασίζουν για σένα. Εννοείτε ότι η ερμηνεία που κάνετε τελικά στην Αντιγόνη είναι ήδη προκαθορισμένη από τις λέξεις, δεν είναι δική σας; Όχι δεν είναι. Μιλήσατε για την αγάπη. Πώς την αντιλαμβάνεστε; Τι είναι η αγάπη; Δύσκολη ερώτηση. Είναι η επιλογή να φύγεις πέρα από το εγώ σου. η αγάπη ξεβολεύει. Πρέπει να βάλεις τον εαυτό σου σε δεύτερη μοίρα. Με ποιο τρόπο προσεγγίζετε τα έργα με τα οποία καταπιάνεστε; Πρέπει να δείτε πρόβες για να καταλάβετε. Είναι βιωματικό. Καταλαβαίνω τον κόσμο βιωματικά και όχι με θεωρίες. Πώς βλέπετε τον εαυτό σας ως σκηνοθέτη; Ακόμα δεν με έχω δει σαν σκηνοθέτη. Με βλέπω σαν άνθρωπο που παραμυθιάζει όσους είναι μαζί του για να κάνουν κάτι όμορφο. Σαν παραμυθά με βλέπω, όχι σαν σκηνοθέτη. Δεν σκηνοθετώ τις παραστάσεις μου. Αφήνω τα πράγματα να συμβαίνουν μόνα τους, να τα βρίσκουν οι ηθοποιοί. Απλώς επειδή πρέπει να κάνω κι εγώ κάτι, τους λέω αν αυτό που κάνουν μ’ αρέσει ή δεν μ’ αρέσει. Έχουν για σας νόημα λέξεις όπως επιτυχία ή αποτυχία;

η αποτυχία και η επιτυχία είναι παρεξηγημένες λέξεις. Αν, λέγοντας επιτυχία, μιλάτε για μια παράσταση που τη βλέπει πολύς κόσμος, ναι, θα ήθελα να συμβεί. Αν αποτυχία είναι να έχεις έναν άνθρωπο στην παράσταση, όντως, δεν είναι καλό σημάδι. θέλω κοινό, λοιπόν. Σπουδάσατε στη σχολή του Θεάτρου Τέχνης. Τι μάθατε; η σχολή μ’ έμαθε να μην παραμυθιάζομαι εύκολα. Δεν τη βίωσα σαν σχολή, τη βίωσα σαν εμπειρία, και δεν ήταν ό,τι καλύτερο για μένα. Δεν περίμενα τίποτα, αλλά δεν βρήκα και τίποτα. Από ποιους έχετε μάθει; Από τους ανθρώπους γύρω μου. Από την οικογένειά μου, τους φίλους μου, τους περαστικούς που παρατηρώ στο δρόμο, από τους ανθρώπους που είναι διαφορετικοί από μένα. Όλα αυτά τα επεξεργάζομαι, τα σκέφτομαι. Δεν πιστεύω στη θεωρία. Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με το θέατρο; Αποφάσισα να κάνω θέατρο τυχαία, και πολύ αργά – πριν, έπαιζα ποδόσφαιρο. Ήμουν 22 ή 23 χρόνων, στη Λάρισα. Μια μέρα, στη Λάρισα, περπατώντας, είδα την αφίσα μιας παράστασης. Μπήκα στο θέατρο και είδα την πρώτη παράσταση στη ζωή μου, από μια ερασιτεχνική ομάδα. Στο τέλος σκέφτηκα ότι εγώ θα έπαιζα καλύτερα από αυτούς. Πήγα και βρήκα τη σκηνοθέτρια, της μίλησα, της είπα ότι ήθελα να κάνω κι εγώ κάτι. Έτσι ξεκίνησα. Το πρώτο βιβλίο που αγόρασα στη ζωή μου ήταν η Πανούκλα του Καμύ. Τότε ήμουν 24. Δεν διάβαζα ούτε εφημερίδα. Περνούσα μπροστά από ένα παλαιοβιβλιοπωλείο, πούλαγε τα βιβλία εξήντα δραχμές το καθένα, και το πήρα. Ήταν το πρώτο βιβλίο που διάβασα κανονικά. Αλλά ήξερα ήδη όλο τον Όμηρο

απ’ έξω, από το δημοτικό. Μιλήστε μας για τη θεατρική ομάδα σας. Την ομάδα την κάναμε μαζί με την Ειρήνη Δράκου. η πρώτη μας παράσταση ήταν οι Νυχτερίδες, το 2007. η ομάδα δεν έχει σταθερό πυρήνα, ανάλογα με τις ανάγκες του έργου μπαίνει και βγαίνει κόσμος. θέλω να αλλάζουν οι άνθρωποι. Εγώ σκηνοθετώ, δεν παίζω. Δεν μπορώ να κάνω τον τρόπο ζωής του ηθοποιού, γι’ αυτό δεν παίζω. Ο ηθοποιός είναι αθλητής. Ενώ εσείς; Εγώ; Καφενείο. θα βγω, θα ξενυχτήσω, θα καπνίσω. Δεν μπορείς να κάνεις θέατρο έτσι. Επιστρέφοντας στο θέμα της Αντιγόνης. Τι θα δούμε τελικά; Ακόμα δεν ξέρω. Δεν ξέρω τι θα κάνω, πώς θα τη στήσω την παράσταση. Δεν την έχω ακόμα στο μυαλό μου, δεν έχω ακόμα φτάσει στο σημείο να τη φαντάζομαι, να την εξελίσσω μέσα μου. Ελπίζω ότι αυτό θα συμβεί από μόνο του, κάτι θα μου πει: αυτό είναι, στοπ. Δεν έχω κάτι προκαθορισμένο στο μυαλό μου όταν δουλεύω. Mα εσείς δεν είπατε ότι τα πάντα είναι προκαθορισμένα... η δουλειά μου δεν είναι. Σάμπως η ζωή είναι; Σας δυσκολεύει το γεγονός ότι πρέπει να σκηνοθετήσετε σε ανοιχτό θέατρο, και μάλιστα στο συγκεκριμένο; Δεν μ’ απασχολεί ο χώρος. Είναι όπως αυτή η πλατεία, τι άλλο θα κάνεις από το να φωνάξεις περισσότερο για να σ’ ακούσει ο κόσμος; Αυτό είναι όλο. Είναι μια τεχνική που με λίγη προπόνηση γίνεται. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 41


© Bασίλης Σκοπελίτης

info Ομάδα KLOKWORKS Μαριάννα Καβαλλιεράτου Auto Run η Μαριάννα Καβαλλιεράτου στη δεύτερη χορογραφική απόπειρά της. Τρεις άνθρωποι σε μια λιτή, διαρκή κινητική διαδικασία κάνουν διάφορα πράγματα χωρίς ουσιαστικά να κάνουν τίποτε. Ένα παιχνίδι με τα δίπολα στον αυτόματο πιλότο. χορηγός επικοινωνίας: dancetheater.gr

ΠεριΘΩριο ΓιΑ ΑυτοΣχεΔιΑΣμο Aπόψε αυτοσχεδιάζουμε. Mια σύνθεση ενδεικτική του πνεύματος της Mαριάννας Kαβαλλιεράτου (απέναντι, στη μικρή φωτογραφία).

Πειραιώς 260, Κτίριο Ε 17-18 Ιουλίου, 21:00 Εισιτήρια: 20€, 15€ (μειωμένο), 10€ (φοιτητικό, ΑΜΕΑ)


μαριάννα καβαλλιεράτου Αυστηρότητα, πειθαρχία και πίεση. για τους περισσότερους από εμάς, μπορεί αυτές οι έννοιες να είναι κάπως καταπιεστικές, για τη Μαριάννα Καβαλλιεράτου όμως είναι τρόπος ζωής και δουλειάς. Από τη Χαρά Σακελλάρη

E

υθυτενής, απλή και σχετικά λιγομίλητη, η χορεύτρια και χορογράφος Μαριάννα Καβαλλιεράτου βγάζει μία αυστηρότητα. Στη διάρκεια της φωτογράφισης εξηγεί το γιατί: «αυστηρές πόζες καλύτερα, η χαλαρότητα με αγχώνει». Συνεργάτρια του Μπομπ Ουίλσον από το 1992, καθηγήτρια σύγχρονου χορού και κίνησης στο Watermill Center της νέας υόρκης αλλά και σε ελληνικές σχολές, η Καβαλλιεράτου παρουσιάζει στην Πειραιώς 260 το AutoRun, τη δεύτερη χορογραφική της δουλειά, και «κλείνει» το φεστιβάλ Αθηνών. Με αγαπημένο της αντικείμενο μια βιντεοκάμερα, με την οποία καταγράφει όλες τις πρόβες, και με συνοδοιπόρους της τον γιώργο Τζαβάρα και την Καλλιόπη Σίμου, παρουσιάζει στο Κτίριο Ε της Πειραιώς μια μίνιμαλ χορογραφία σ’ ένα μίνιμαλ σκηνικό, όπου τη μόνη ελαφρά νότα θα δίνει ένα αστείο γλυπτό. Tι έχει να μας πει;.

Tι σημαίνει AutoRun; AutoRun σημαίνει «το αυτόματο». Σε διάφορα ποτιστικά και σε άλλoυ είδους μηχανές, θα δεις να αναγράφονται οι ενδείξεις AutoRun και Manual. Με το AutoRun η μηχανή λειτουργεί αυτόματα και με το Manual χειροκίνητα. Αυτό που σημαίνει για μένα είναι ότι κινούμαστε αυτόματα, πολλές φορές χωρίς τη θέλησή μας, κάνοντας τελικά πράγματα χωρίς να τα καταλαβαίνουμε. Πιστεύω ότι οι περισσότεροι άνθρωποι σήμερα το αισθανόμαστε αυτό. γιατί έχουμε όλοι αυτοματοποιημένες ζωές και μπαίνουμε συνεχώς σ’ ένα καλούπι και σ’ έναν αυτόματο πιλότο. Ακόμα και σε στιγμές που νομίζουμε ότι είμαστε ελεύθεροι, δεν είμαστε ουσιαστικά. Δεν είναι ότι το θέλουμε και συμβαίνει. Είναι θέμα συνείδησης και χρόνου ίσως. Τρέχεις για τα πάντα και ουσιαστικά δεν κάνεις τίποτα. Κι αυτό είναι ένα ακόμα στοιχείο που ήθελα να καταδείξω με τη δουλειά αυτή: ότι δεν καταφέρνουμε να κάνουμε τίποτα. γι’αυτό και η χορογραφία είναι πολύ λιτή. γιατί είναι τρεις άνθρωποι, που βρίσκονται όλη την ώρα σε μια κινητική διαδικασία, κάνοντας διάφορα πράγματα χωρίς ουσιαστικά να κάνουν τίποτα. Απλά κάνουν. Είναι ένα σχόλιο πάνω στην καθημε-

XOPOΣ

ρινότητά μας λοιπόν; Μας λέτε να πάμε λίγο πιο αργά; Μπορεί. Όχι να πάμε πιο αργά. Ίσως να πάμε λίγο πιο συνειδητά και να βγούμε έξω από τα καθορισμένα για να μπορέσουμε να δούμε λίγο τους εαυτούς μας. Αυτό που συμβαίνει και στη χορογραφία είναι ότι αυτοί οι τρεις άνθρωποι, αν και προσπαθούν να βγουν απ’ αυτή την αυτοματοποιημένη κατάσταση και να δουν τους εαυτούς τους, τελικά δεν βλέπουν τίποτα. Δεν καταφέρνουν να παρατηρήσουν. γι’ αυτό είπα ότι είναι κυρίως θέμα συνειδητότητας. Tι ακριβώς θα δούμε; Μία χορογραφία πολύ μίνιμαλ. Εγώ το ονομάζω χορό αυτό που κάνω, παρόλο που κάποιες στιγμές έχω δεχτεί κριτική ότι παραείναι μίνιμαλ για χορό. Μου αρέσει γενικά η πολύ συγκεκριμένη δομή στην κίνηση. Μου αρέσει επίσης η φόρμα και το παιχνίδι με το ρυθμό και τα σχήματα. Είναι αρκετά γεωμετρικά όλ’ αυτά που κάνω και μπορούν να ερμηνευτούν με πάρα πολλούς τρόπους. Ταυτόχρονα, δημιουργούνται και πολλές εικόνες, χωρίς όμως να τις εξηγούμε ή να λέμε κάποια ιστορία με βάση αυτές. Οι εικόνες μας είναι ανοιχτές για ερμηνεία. Είμαι γενικά της άποψης ότι την τέχνη πρέπει να την αισθανόμαστε κι όχι να την ερμηνεύουμε. Οι ερμηνευτές που διαλέξατε δεν είναι χορευτές. Πώς και τους επιλέξατε; ναι, ο γιώργος Τζαβάρας είναι ηθοποιός, ενώ η Καλλιόπη Σίμου είναι κι εκείνη ηθοποιός, αλλά έχει κάνει σπουδές χορού κι έχει μια πολύ μεγάλη εμπειρία στην κίνηση. Το καλό είναι ότι και οι τρεις είμαστε πολύ αντίθετοι και διαφορετικοί, τόσο στην ενέργεια και στο υπόβαθρό μας όσο και στο χαρακτήρα, κι αυτό είναι που με ιντριγκάρει. Μου αρέσει πολύ στις συνεργασίες να παίζω με τα αντίθετα. Διάλεξα επίσης αυτούς τους δύο ανθρώπους, και όχι δύο αμιγώς χορευτές, γιατί είναι σπάνιο να βρεις ώριμους χορευτές από τους οποίους θα μπορέσεις να ζητήσεις να μη χορέψουν. Κι αυτό το λέω με πάρα πολύ αγάπη προς τους χορευτές. Ο χορευτής πάντα θέλει να χορέψει, ενώ ο ηθοποιός όταν χορεύει έχει μια άλλη ειλικρίνεια στην κίνησή του. Δεν θέλω να παρεξηγηθώ, απλώς προσπαθώ να σβήσω τον πολύ

χορό, τον συναισθηματικό και ψυχικό χορό. θέλω ο άλλος να είναι πιο ουδέτερος προς την κίνηση. Έχετε αφήσει περιθώρια για αυτοσχεδιασμό; Βέβαια. Δεν είμαι και τόσο χίτλερ! Στη συγκεκριμένη δουλειά υπάρχει μια βασική δομή, που ήταν δική μου ιδέα, αλλά αυτοσχεδιάσαμε κιόλας πάνω σ’ αυτό. υπάρχουν πολλά κομμάτια μέσα στη χορογραφία που είναι αποτέλεσμα αυτοσχεδιασμού απ’ όλους μας. θέλω ν’ αφήνω στους ερμηνευτές τον προσωπικό τους χώρο και χαρακτήρα. Τι έχει καθορίσει την πορεία σας; Πρώτα απ’ όλα, το ότι συνεργάζομαι εδώ και 20 χρόνια με τον Μπομπ Ουίλσον. Είναι μια καθοριστική προσωπικότητα που έχει ασκήσει τεράστια επιρροή πάνω μου και ίσως αυτό με δυσκόλεψε στο να βρω μια δική μου ταυτότητα. να τολμήσω να βγω δηλαδή απ’ όλο αυτό το πολύ σημαντικό παρελθόν ως μαθήτρια και ως συνεργάτης του και να μπορέσω να κάνω δικά μου βήματα. Και επειδή τον γνώρισα σε πολύ νεαρή ηλικία, ήμουν γύρω στα 20, αυτό ήταν ακόμα πιο δύσκολο. Επίσης μ’ έχει καθορίσει το οικογενειακό μου περιβάλλον. Εξαιτίας των γονιών μου, που είναι εικαστικοί, μεγάλωσα σ’ ένα περιβάλλον απόλυτα καλλιτεχνικό. Σ’ ένα εικαστικό εργαστήρι ουσιαστικά. Μεγάλωσα παίζοντας με υλικά και βλέποντας πολλές εικόνες γύρω μου. Στο σπίτι δεν είχαμε ούτε Σαββατοκύριακα ούτε αργίες. Οπότε για μένα, αυτό το κλισέ –που θα το πω όμως!– ότι «η ζωή μου είναι μέσα στην τέχνη» είναι πάρα πολύ αληθινό. Συνεπώς, η συνεργασία μου με τον Ουίλσον και το Watermill, που λειτουργεί κάπως έτσι, ήταν μια πολύ φυσιολογική κατάσταση. Μπήκα σε κάτι εντελώς γνώριμο. Τι έχετε θυσιάσει για να γίνετε χορεύτρια; Ο χορός θέλει αφοσίωση, πάρα πολύ χρόνο και πολλή άσκηση. Σε εξοικειώνει με τον πόνο και σε θέλει εκεί. θέλει πολλές θυσίες, αλλά δεν έχω βάλει τον εαυτό μου σε περιορισμούς. Δηλαδή ζω κιόλας. Ένας καλλιτέχνης πρέπει και να ζει. Δεν μπορεί να είναι συνέχεια σε μια γυάλα για να έχει το τέλειο σώμα και την τέλεια απόδοση. Πρέπει και να ζή-

© Bασίλης Mαθιουδάκης

«η πιεςη με ξυπναει»

σει για να μπορεί να δημιουργήσει. Για εσάς ο χορός είναι περισσότερο ελευθερία έκφρασης ή πειθαρχία; Και τα δύο. γιατί μέσα απ’ την πειθαρχία βρίσκεις την ελευθερία. Πιστεύω ότι όσο πιο πειθαρχημένοι και περιορισμένοι είμαστε, τόσο πιο ελεύθεροι είμαστε τελικά. Όταν είμαστε σε μια συγκεκριμένη γραμμή, τα πράγματα είναι καλύτερα. Όταν πάλι είναι όλα ελεύθερα, υπάρχει χάος. Μου αρέσει βέβαια να τη σπάω αυτή την πειθαρχία για λίγο και τότε, γίνεται χαμός! Μου αρέσει ακόμα και στη δουλειά να τη σπάω πού και πού την πειθαρχία. Η Μάρθα Γκράχαμ έλεγε ότι η κίνηση δεν λέει ποτέ ψέμματα. Αυτό σας αγχώνει καθόλου; Εγώ πιστεύω ότι γενικά το ανθρώπινο σώμα δεν λέει ποτέ ψέματα. γνωρίζεις κάποιον και δεν τον κοιτάς μόνο στα μάτια, τον βλέπεις ολόκληρο. Όχι, δεν με αγχώνει αυτό. γιατί ο καθένας είναι αυτό που είναι. Όσο πιο πολύ κρύψεις τη στιγμή της αδυναμίας, τόσο πιο πολύ φαίνεται. Αν το αφήσεις να βγει, δε θα το δει κανείς. Αυτό είναι κι ένα τρικ της χορογραφίας. Αν δεν προσπαθήσεις να κρύψεις το λάθος, τελικά δεν θα το αντιληφθεί κανείς. Πηγαινοέρχεστε στη Νέα Υόρκη. Μ’ όλα αυτά που συμβαίνουν εδώ, δεν έχετε σκεφτεί να μείνετε στο εξωτερικό μόνιμα; Όχι. Ίσα ίσα που αυτή η κατάσταση εδώ μ’ έχει ξυπνήσει λίγο τελευταία. Και δεν έχω μετανιώσει που ζω στην Ελλάδα, παρόλο που έχω κάνει πολλά ταξίδια στο εξωτερικό και είχα πολλές συνεργασίες. Το να επιστρέψω ήταν μία πολύ συνειδητή απόφαση. Κι επειδή έχω κρατήσει αυτή την επαφή με το εξωτερικό, δεν αισθάνομαι εγκλωβισμένη. Έχω πολλές ανοιχτές πόρτες έξω. Πώς εννοείτε το ότι σας ξύπνησε η κατάσταση στην Ελλάδα; Επειδή είμαι κι εγώ λίγο αλλόκοτος άνθρωπος, κάτω από δύσκολες συνθήκες και πίεση μπορώ να λειτουργήσω καλύτερα. η δουλειά υπό πίεση είναι το καλύτερό μου. Με ξυπνάει. Και για τους υπόλοιπους Έλληνες ελπίζω να συμβεί κάτι παρόμοιο. s

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 43


STAR WARS

Τα άστρα & οι προτάσεις του δεκαπενθημέρου – 2 σε 1 Από τον Άγγελο Γκαγκάριν

To tip του ασ τρολόγου

Εγωιστής είναι ένα άτομο που ενδιαφέρεται περισσότερο για τον εαυτό του παρά για μένα…

Κριός

Καρκίνος

Ζυγός

Αιγόκερως

(21 Μαρτίου – 19 Απριλίου) 

(22 ιουνίου – 22 ιουλίου)

(23 Σεπτεμβρίου – 23 Οκτωβρίου) 

(22 Δεκεμβρίου – 19 ιανουαρίου) 

Αν προσφάτως κατάλαβες ότι πριν κάποιο καιρό πήρες μια πολύ λανθασμένη απόφαση για τη ζωή σου, είναι απλώς γιατί τώρα ήρθε η ώρα να φανούν οι επιπτώσεις της επιλογής σου. Το καλό που σου θέλω, να καταλάβεις ότι το ποτάμι δεν γυρίζει πίσω, όπως άλλωστε και όλα τα πράγματα ή τα πρόσωπα που βρίσκονται εν κινήσει. Το μόνο πράγμα που γυρνάει και ξαναγυρνάει πίσω είναι το μυαλό, κι αυτό μόνο και μόνο για να δημιουργήσει προβλήματα και δεύτερες σκέψεις. Αν υπήρχε ένα σχοινί τόσο γερό που να μπορούσε να κρατήσει το μυαλό σου δεμένο για τις επόμενες ημέρες ειλικρινά θα σου το χάριζα. Δεν υπάρχει όμως… Χορός: Μπαλέτο της Όπερας Περμ Iγκόρ Στραβίνσκι, Οι γάμοι, Πετρούσκα 12 ιουλίου, Μέγαρο Μουσικής Αθηνών, Αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη»

Αν πας γυρεύοντας, είναι σίγουρο ότι κάτι θα βρεις, αλλά δεν ξέρω αν θα σου αρέσει. Κι αν πάλι δεν πας γυρεύοντας, πολύ δύσκολα θα βρεις αυτό που θέλεις. η καλύτερη περίπτωση πάλι θα ήταν να σε γυρέψει αυτό που θα ήθελες να σε βρει, αλλά κι αυτό δεν έχει και τόσες πιθανότητες... η προηγούμενη αναφορά έχει να κάνει με τα αισθηματικά σου. Στα επαγγελματικά θέματα, τα πράγματα είναι λίγο πιο προβλέψιμα, αφού ένα deal που προετοιμάζεις εδώ και καιρό δημιουργεί νέες προοπτικές και νέες πηγές εσόδων που θα τονώσουν τα μαραμένα σου οικονομικά. να έχεις τα μάτια σου δεκατέσσερα όταν οδηγείς και «μπαμπά μην τρέχεις»… Μουσική: Συναυλία με τον Αλκίνοο Ιωαννίδη 13-14 ιουλίου, Μικρό θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου

Είπαμε, ζυγός είσαι, όχι υποζύγιο. Εγώ το ξέρω καλά αυτό, στους άλλους θα πρέπει να το πεις που φορτώνουν την πλάτη σου καθημερινά μ’ ένα σωρό ευθύνες και υποχρεώσεις. Κι είναι απλό: όσο περισσότερο τρέχεις και δείχνεις ικανός να διεκπεραιώνεις τις δουλειές που σου αναθέτουν, τόσο περισσότερο θα τους έρχεσαι πρώτος/-η στο μυαλό αν ψάχνουν άνθρωπο να κάνει τη λάντζα. χρησιμοποίησε έξυπνα το μυαλό σου ώστε να απεγκλωβιστείς από την κατάσταση αυτή χωρίς να δημιουργήσεις εντάσεις. Αισθηματικά, φτου φτου, τα πας καλά ατιμούτσικο… Οι ελεύθεροι του ζωδίου πολύ γρήγορα θα γνωρίσετε κάποιον/-α με τον οποίο/-α η κατάσταση θα προχωρήσει πολύ γρήγορα, ενώ οι ζευγαρωμένοι αναθερμαίνετε τη σχέση σας με το σύντροφό σας. Χορός: Ομάδα Klokworks Μαριάννα Καβαλλιεράτου, Auto Run 17-18 ιουλίου, Πειραιώς 260, Κτίριο Ε

Αν ήταν να δώσω έναν τίτλο στην περίοδο αυτή, αυτός θα ήταν «επιστροφή στις ρίζες». ξαναμαζεύεις το κουβάρι της ζωής σου για να φτάσεις ξανά στην αρχή, εκεί που ξεκίνησαν όλα. Άνθρωποι και πράγματα που συνδέονται με την παιδική σου ηλικία παίζουν ρόλο καταλύτη σ’ όλη αυτή τη διαδικασία η οποία, θα πρέπει να ομολογήσω, δεν θα είναι ανώδυνη – και πώς θα μπορούσε άλλωστε να είναι; Τα συμπεράσματα στα οποία θα καταλήξεις θα σε βοηθήσουν να ξαναδείς το έργο από την αρχή μέσα από ένα τελείως διαφορετικό πρίσμα και να καταλάβεις ποιες είναι οι πραγματικές αιτίες που οδήγησαν τα βήματά σου. Θέατρο: ΚΘΒΕ - Σταμάτης Φασουλής, Αριστοφάνη, Ιππής 20-21 ιουλίου, Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου

Ταύρος

Λέων (23 ιουλίου – 22 Αυγούστου) 

Σκορπιός

(20 ιανουαρίου – 18 φεβρουαρίου) 

(20 Απριλίου – 20 Μαΐου) 

Τα οικονομικά θέματα βουίζουν σαν μέλισσα μέσα στον εγκέφαλό σου. Με προσθέσεις, αφαιρέσεις, διαιρέσεις, πολλαπλασιασμούς, προϋπολογισμούς και απολογισμούς προσπαθείς να βάλεις σε μια σειρά το χάος. Πολύ καλά όλα αυτά, απλά πρόσεξε μην «το χάσεις» κάπου το θέμα και ο οικονομικός προγραμματισμός εξελιχθεί σε αρρωστημένη εμμονή. θέλω να πω, καλή η πρόνοια αλλά μη φτάσουμε να τα θυσιάσουμε όλα για χάρη της. Κάνε όσες αριθμητικές πράξεις θέλεις, αλλά μην ξεχάσεις να ζεις. Άλλωστε, την επιστροφή στις απολαύσεις θα την απαιτήσει και ο σύντροφός σου ή αν είσαι μόνος/η ένα νέο, ενδιαφέρον πρόσωπο που θα βρεθεί στο δρόμο σου… Θέατρο: Λένα Κιτσοπούλου, Αθανάσιος Διάκος - Η επιστροφή 14-16 ιουλίου, Πειραιώς 260, Κτίριο η

Τα ημιτελή project της ζωής σου αναδεικνύονται στα μεγάλα αγκάθια της εποχής. Σπουδές, δουλειές, σχέδια γενικώς που άφησες στη μέση σού βάζουν εμπόδια και χτυπάς το κεφάλι σου για παλιότερες επιπολαιότητες. η αυτομαστίγωση δεν βοήθησε ποτέ κανέναν. Συγκεντρώσου και δες πώς μπορείς να διορθώσεις την κατάσταση. γίνεται με μια ταχύρρυθμη διαδικασία να καλύψεις το υπάρχον κενό; Αν ναι, κάνε το χωρίς δεύτερη σκέψη. Πλέον είσαι πολύ πιο ώριμος και συνειδητοποιημένος ώστε να μην τα παρατήσεις για μια ακόμη φορά. Αν δεν γίνεται λόγος για κάτι τέτοιο, βρες μια εναλλακτική, πρόχειρη λύση για να καλύψεις το κενό. Το μυστικό βρίσκεται σε μία και μόνη απλή (λέμε τώρα…) λέξη: ψυχραιμία! Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης, Canto General 17 ιουλίου, ωδείο ηρώδου Αττικού

Δίδυμοι (21 Μαΐου – 21 ιουνίου)

Ετοιμάσου να υποδεχθείς ξανά στη ζωή σου ένα πρόσωπο για το οποίο ήσουν πεισμένος/-η ότι δεν θα ξανάβλεπες ποτέ. φαίνεται πως η ζωή έχει άλλα σχέδια για σένα και πως οι παλιοί λογαριασμοί δεν έχουν κλείσει ακόμα καλά ή τουλάχιστον ξανανοίγουν προς επαλήθευση… Στα επαγγελματικά σου διαφαίνεται φως, παρότι εσύ συνέχιζες να κλαίγεσαι και να μουρμουράς, κάνοντας φίλους και γνωστούς να σε θεωρούν τουλάχιστον γραφικό. Τα νεαρότερα μέλη της οικογένειας φέρνουν χαρές, γι’ αυτό καλά θα κάνεις να περνάς λίγο παραπάνω χρόνο μαζί τους ώστε να ξαναθυμηθείς πώς ήταν τότε που ήσουν πιο νέος, ψυχολογικά ελαφρύτερος και πιο αισιόδοξος. θέατρο: Εθνικό Θέατρο - Νίκος Μαστοράκης, Αριστοφάνη, Νεφέλες 13-14 ιουλίου, Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου

(24 Οκτωβρίου – 21 νοεμβρίου) 

Ένα ταξίδι, ένα ταξίδι, το άλογό μου για ένα ταξίδι! Τριγυρνάς στην πόλη κραυγάζοντας σαν σαιξπηρικός ήρωας την ανάγκη σου για φυγή. Εντάξει, το καταλάβαμε, έχεις ανάγκη από διακοπές. Σιγά τα νέα… Την ίδια ανάγκη έχουμε όλοι, αλλά δεν το κάνουμε θέμα. ωστόσο, θα παραδεχτώ ότι είσαι από εκείνους που τους έχει φύγει η ψυχή το τελευταίο διάστημα και πως έχεις φτάσει πια στα όριά σου. Κατά τ’ άλλα, πρόσεξε τις συναναστροφές σου και ιδιαιτέρως ένα άτομο του περιβάλλοντός σου που έχει τη σατανική ιδιότητα να σε επηρεάζει και να σε βάζει μπροστά ώστε να «καθαρίζεις» για εκείνον/-η. Αν είναι να συγκρουστείς για κάτι, φρόντισε τουλάχιστον να είναι γι’ αυτό που πιστεύεις ή γι’ αυτό που συμφέρει εσένα. Θέατρο: Έλλη Παπακωνσταντίνου, Κουαρτέτο Βόιτσεκ 12-14 ιουλίου, Πειραιώς 260, Κτίριο Ε

Παρθένος

Τοξότης

(23 Αυγούστου – 22 Σεπτεμβρίου) 

(22 νοεμβρίου – 21 Δεκεμβρίου) 

φιλικά πρόσωπα που έχεις πολύ καιρό να δεις σε οδηγούν σε μια ανασκόπηση του σχετικά πρόσφατου παρελθόντος σας. Τι πήγε στραβά; Τι πήγε σωστά; γιατί έκανες αυτή την επιλογή και όχι μια άλλη; Αυτού του είδους τα ερωτήματα βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του ενδιαφέροντός σου αυτόν τον καιρό και απαιτείται να δώσεις απαντήσεις ώστε να χαράξεις νέα πορεία από δω και στο εξής. Επιπλέον, βρίσκεις την ψυχική δύναμη και το χρόνο να δώσεις λύση σε κάποια θέματα που βρίσκονται σε αδιέξοδο εδώ και καιρό κι αυτό είναι πάρα πολύ καλή εξέλιξη γιατί έχουμε βαρεθεί όλοι –κι όταν λέω όλοι, εννοώ όοολοι– ν’ ακούμε τη μουρμούρα σου... Θέατρο: ΚΘΒΕ - Σταμάτης Φασουλής, Αριστοφάνη, Ιππής 20-21 ιουλίου, Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου

Αυτό που περίμενες τόσο καιρό έρχεται! Οι κόποι σου ανταμείβονται και επιτέλους η ζωή σού κάνει το δώρο που ζητούσες. Τι άλλο θες πια; (ωχ, άσε να μη σου βάζω ιδέες τώρα…). ως αντάλλαγμα στο βωμό της συμπαντικής ισορροπίας, πρέπει τώρα να σταθείς στο πλευρό αγαπημένων σου προσώπων που θα ζητήσουν τη βοήθειά σου. η οικονομική σταθερότητα –και όχι ανθηρότητα– σε ευνοεί για να στρέψεις την προσοχή σου και ν’ ασχοληθείς με πιο ουσιαστικά –κατ’ εσέ– θέματα. η αχίλλειος πτέρνα σου είναι η υγεία σου, στην οποία πρέπει να δείξεις προσοχή και να προγραμματίσεις επιτέλους εκείνες τις εξετάσεις που αναβάλλεις εδώ και μήνες. Εικαστικά: Γιάννης Κουνέλλης 5 Απριλίου - 30 Σεπτεμβρίου, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

44 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

Υδροχόος Μια πρόσφατη ενδιαφέρουσα εμπειρία σού έχει αναπτερώσει το ηθικό και για το επόμενο διάστημα βλέπεις τη ζωή με άλλα μάτια∙ πιο αισιόδοξα και με δυναμική διάθεση. Προσπάθησε να διατηρήσεις αυτή την οπτική για όσο περισσότερο διάστημα μπορείς, γιατί θα σε βοηθήσει πολύ να αξιοποιήσεις τις ευκαιρίες που εμφανίζονται στο δρόμο σου. Ένα νέο πρόσωπο μπαίνει σαν σίφουνας και διεκδικεί το ερωτικό σου ενδιαφέρον, την ίδια ώρα που ένα άλλο πρόσωπο, σταθερά – αλλά και άτολμα, είναι η αλήθεια– εδώ και καιρό παλεύει μέσα από τη φιλική σας σχέση να κεντρίσει και το ερωτικό σου ενδιαφέρον. Ποιος είπε ότι οι αποφάσεις είναι εύκολες; Πάντως όχι ο αστρολόγος σου… Εικαστικά: Ούγκο Ροντινόνε 24 Μαΐου - 19 Σεπτεμβρίου, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης

Ιχθύες (19 φεβρουαρίου – 20 Μαρτίου) 

θα ήσουν πραγματικά πολύ ευχαριστημένος αν η μέρα είχε 30 ώρες –εντάξει, 40– για να μπορέσεις να χωρέσεις όλα αυτά που έχεις να κάνεις. φορτωμένος με τις δικές σου ευθύνες, αλλά και με αρκετές από τις ευθύνες των δικών σου ανθρώπων, τρέχεις και δεν φτάνεις. Και ναι μεν αρκετές φορές το να κάνεις τις δουλειές των ανθρώπων που αγαπάς σου δίνει μεγάλη ευχαρίστηση, ωστόσο το σώμα σου εδώ και καιρό έχει αρχίσει να διαμαρτύρεται. Διακοπές πότε είπαμε ότι πας και πού πας; φρόντισε τουλάχιστον να επιλέξεις κάποιον μακρινό προορισμό, γιατί αν διαλέξεις να πας για μια ακόμα φορά στο εξοχικό σου σπίτι, θα καταλήξεις και πάλι να κάνεις δουλειές και δεν θα καταφέρεις να ξεκουραστείς… Θέατρο: Ομάδα ΑΣΙΠΚΑ Δημήτρης Μπίτος Σοφοκλή, Αντιγόνη 20-21 ιουλίου, Μικρό θέατρο Αρχαίας Επιδαύρου

ζΩΩΔιΑ


JUICY LIU

Άρεσε πολύ ο Οιδίπους Τύραννος κατά Τσέζαρις γκραουζίνις. Ένα θερμό χειροκρότημα γεμίζει την Επίδαυρο καλύτερα και από έντεκα χιλιάδες θεατές. Μόνο τα ζώα του αγρού και του λόγγου δεν σκαμπάζουν από αμφιθυμίες και διλήμματα. Άμα αποφασίσουν, θα τη βγουν τη βόλτα τους, δεν πά’ να ’ναι στην ορχήστρα ο Μαρκουλάκης αυτοπροσώπως… φιδάκι ήταν, ποντικάκι ήταν ή μήπως, ακόμα χειρότερα, ολόκληρη ορδή από βατράχια; Όποιος και να ’ταν ο εισβολέας, κατάφερε το Σάββατο να ξεσηκώσει τέτοιο σαματά στις κερκίδες του αρχαίου θεάτρου που διακόπηκε η παράσταση. θυμάστε εσείς ποτέ άλλοτε τέτοιο σουξέ από ερπετό, τρωκτικό ή αμφίβιο στην Επίδαυρο; Το πολύ πολύ καμιά κραυγή, καμιά αυστηρά εντοπισμένη ανακατωσούρα, άντε και ένα ομαδικό σήκωμα ποδιών. Αυτή τη φορά, αναγκάστηκε ο ίδιος ο γκραουζίνις να εισέλθει στην ορχήστρα και να δώσει οδηγίες στους ηθοπο��ούς για να πιάσουν το νήμα από εκεί όπου κόπηκε.

© Eύη Φυλακτού

Στον υπέροχο κόσμο του Eλληνικού φεστιβάλ

Ευτυχώς που το σασπένς του Σοφοκλή κρατάει αιώνες. Όσες φορές κι αν έχεις δει τον Οιδίποδα, όσες στρατιές βατράχων και να σου επιτεθούν. Κι αφού πιάσαμε το ζωικό βασίλειο, να μην περιφρονήσουμε το κουνούπι του νείλου. Έκανε την ελληνική πρεμιέρα του στη μακρινή Καρδίτσα, αλλά η φήμη του μέσα από ραδιόφωνα και τηλεοράσεις έφτασε στο φεστιβαλ την πιο κρίσιμη στιγμή. Ακριβώς τις μέρες που ο Μαρμαρινός έσπερνε τις Λίβιες Σερπιέρι του στις όχθες μιας τεχνητής λίμνης, σε απόσταση αναπνοής από την Πειραιώς. Στεκούμενα νερά; Πανικός στους θεατρόφιλους. Κουνούπι εμένα, πάντως, δεν με τσίμπησε, ούτε του νείλου ούτε του λεκανοπεδίου. Κάτι μεγάλα πράσινα έντομα σαν ελικοπτεράκια, αλλά και κάτι πουλιά (γλάροι ήταν; θα σας γελάσω), που πέταγαν πάνω από το κεφάλι μου, γρήγορα τα εξαφάνισε η γοητεία της παράστασης. η λιτότητα και ο συνακόλουθος περιορισμός των μεγάλων ξένων σχημάτων έφερε ξαφνικά φέτος στο κέντρο του φεστιβάλ τις ελληνικές συμμετοχές (μην πάρει αέρα το ΣΕη και αρχίσει πάλι το εθνοκεντρικό του κοσκινάκι – αλλά ξέχασα, το σωματείο βρίσκεται πια σε νέα, ανοιχτά χέρια και μυαλά). Μια μόνο απορία. γιατί το αφιέρωμα στον μέγα Βαμβακάρη στο ηρώδειο, αλλά και ο υπέροχος Βαφτιστικός του Παπαβασιλείου στο Μέγαρο, δεν γέμισαν ασφυκτικά κάθε θέση και θεσούλα; Κι όμως, φέτος, περισσότερο από ποτέ, οι τρόφιμοι του φεστιβάλ, άνθρωποι είναι κι αυτοί, έχουν μεγάλη ανάγκη από ανάσες μουσικές, να πάνε κάτω τα φαρμάκια. Αυτοί έχασαν. Τρόμαξα να βρω δωμάτια στα πέριξ της Επιδαύρου, μέχρι ναύπλιο έφτασα, για το διήμερο που συνδυάζει Λευτέρη Βογιατζή και φιόνα Σο. Κι εκεί που νόμιζα ότι έβγαλα δημοσιογραφικό λαβράκι, ότι να τες οι παραστάσεις, που θα ξεκουνήσουν από το κλινόν άστυ τους κρεμασμένους από τα

ΣχοΛιΑ

ο οιΔιΠουΣ κερΔιΣε το κοιΝο Oιδίπους και Iοκάστη, ήτοι Xειλάκης και Mαρκουλάκης (εδώ, σε σκηνή από την παράσταση), έδρεψαν δάφνες στν αυλαία των φετινών Eπιδαυρίων. O Tσέζαρε Γκραουζίνις, ο σκηνοθέτης τους, χωρίς επιτήδευση, κέρδισε την πρώτη αναμέτρηση με το απαιτητικό κοινό του αργολικού θεάτρου.

χείλη του γιάννη Στουρνάρα θεατρόφιλους, μού είπαν να μη βιάζομαι. Αρχές Αυγούστου είναι, αρχίζει επίσημα η περίοδος των αδειών. Το μυστήριο της φετινής Επιδαύρου θα αρχίσει να ξεδιαλύνεται με τους Αριστοφάνηδες, Εθνικού, ΚθΒΕ και θεάτρου του νέου Κόσμου. θεέ της Αττικής Κωμωδίας βάλε το χέρι σου. ξέρεις εσύ από κάτι τέτοια. Άκουσα τον νέο υπουργό Πολιτισμού Κωνσταντίνο Τζαβάρα (ο οποίος είναι μαθητής του Αλέν Μπαντιού και ξέρει φαρσί τον ντεριντά) να λέει ότι θα ξεκινήσει εκστρατεία στο πλαίσιο της ΟυνΕΣΚΟ για τη διάσωση του «άυλου ελληνικού πολιτισμού» (πώς μιλάμε, πώς φουρνίζουμε, πώς σαλαγάμε τα πρόβατα και πήζουμε τα τυριά, ας πούμε) και με πιάσαν’ τα κλάματα. Από νοσταλγία. Αν δεν έλεγε και καλά λόγια για τη δουλειά της Καφέτση στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης μπορεί να νόμιζα ότι θα ξαναζήσουμε, θέμε-δε θέμε, τις ένδοξες μέρες της «γενιάς του τριάντα». Κι ας τον αγαπάω τόσο τον Σεφέρη, κι εγώ και ο νέος άρχων της Μπουμπουλίνας. Κάνε ντα τον ντεριντά.

[12 IOYΛIOY 2012] #31 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY 45


κοριτΣιΑ ΣτηΝ Αμμο

EXIT

H φωτογράφος μόδας Nίνα Λιν αποθεώνει τον ήλιο και τη θάλασσα σε μια κλασική εικόνα (εδώ, λεπτομέρειά της) που τραβήχτηκε το 1950.

Από τη Βένα Γεωργακοπούλου

μυριςε θαλαςςα

E

μπαινα στην Πειραιώς 260 με τον ήλιο ψηλά στον ουρανό, η παράσταση του Μιχαήλ Μαρμαρινού είχε αλλάξει την ώρα προσέλευσης, και ξαφνικά μού μύρισε θάλασσα. Μάλλον ιδέα μου θα ήταν. Κάποια παραίσθηση, ένας συνειρμός. Συγκεντρώθηκα στη μυρωδιά, που τόλμαγε να με χλευάσει ένα μήνα πριν φύγω διακοπές. Την πήρα από δω, την πήρα από κει και βρήκα μέσα της λίγο από χώμα και ζέστη και ιδρώτα, ακόμα και από τις ηλιοκαμένες γάμπες της μπροστινής μου. ναι, αυτές αν ακολουθούσα μπορεί και να ’φτανα σε μια παραλία. Έψαξα στις συντρόφισσες και τους συντρόφους μου στην περιπατητική εμπειρία του Insenso ίχνη από θαλασσινό αλάτι, αντιηλιακό και άμμο. Έστω και ξεπλυμένα βιαστικά, κρυμμένα κάτω από

δροσερή κολώνια. Δεν τα βρήκα. Και μετά σου λένε ότι η Αθήνα είναι παραθαλάσσια πόλη. Παραθαλάσσια, κυρίες και κύριοι, σημαίνει να περπατάς αφηρημένος σε ένα δρόμο, να σηκώνεις το βλέμμα και να σου η θάλασσα, μπροστά σου. Παραθαλάσσια σημαίνει να φεύγεις από το γραφείο σου στις 2 και στις 2 και 10 να έχεις απλώσει ήδη την πετσέτα σου στα άσπρα χαλικάκια. Πάντα ζήλευα σαν τρελή τους συμπατριώτες μου, που ζουν χειμώνα καλοκαίρι κοντά στη θάλασσα. Ίσως γιατί την έχω ζήσει δεκαοχτώ ολόκληρα χρόνια αυτή την πολυτέλεια. Τώρα με την κρίση, τις διακοπές που ματαιώνονται ή κουτσουρεύονται απελπιστικά, τους βρίσκω βασιλιάδες. Κοιτάω γύρω μου τους Καλαματιανούς στο αμφιθέατρο του Κάστρου –απόψε ξεκινάει το φεστιβάλ χορού με ντεκουφλέ– και είναι όλοι φιγουρίνια.

46 ΦEΣTIBAΛ AΘHNΩN & EΠIΔAYPOY #31 [12 IOYΛIOY 2012]

Μαυρισμένοι, όμορφοι, αεράτοι. Με τα ξώπλατα, τα ξεμανίκωτα, τα σορτσάκια και τα μίνι οι κοπέλες. Σαν να ζουν σε άλλη χώρα, με φουσκωμένους λογαριασμούς στην τράπεζα και αιώνιες διακοπές. Κι όμως, η μόνη τους διαφορά από μένα την ασπρουλιάρα, πού μόλις ήρθε από την Αθήνα, είναι αυτή η υπέροχη παραλία, που τη βλέπω στο βάθος, ψηλά από το κάστρο, φωτισμένη, προκλητική. Σ’ αυτή την πόλη μεγάλωσα και της χρωστάω πολλά από τα κουσούρια μου. Το μεγαλύτερο; Ότι δεν μ’ άφησε στην πραγματικότητα ποτέ να ξεμυτίσω από τα όριά της. να διαλέξω άλλες ακρογιαλιές να απλώσω την πετσέτα μου, άλλα ταβερνάκια να παραγγείλω τα καλαμαράκια μου, άλλα σκοτεινά δρομάκια να σβήσω το τελευταίο μου τσιγάρο. Ο ζηλιάρης Μεσσηνιακός κόλπος πολέμησε και κέρδισε. Οι όχθες του είναι οι δικές

μου Κυκλάδες, τα δικά μου Δωδεκάνησα. η μετεφηβική λύσσα δραπέτευσης από μπαμπάδες, μαμάδες, πεπρωμένα και προορισμούς, πνιγόταν στα κυματάκια του, εκεί όπου έσκαγαν στην ακρογιαλιά και τα μωρά έβαζαν τα κουβαδάκια τους. Βλέπω γύρω μου λυπημένους γονείς να αρνούνται στα παιδιά τους διακοπές. Λεφτά φέτος γιοκ. Ίσως και του χρόνου. Δεν θυμάμαι να ζήτησα ποτέ από τους δικούς μου να μου πληρώσουν rooms to let και το καράβι της γραμμής. Εντάξει, ένας ψυχίατρος θα μπορούσε να κάνει φύλλο και φτερό την προσκόλλησή μου στα πάτρια. Δεν θα είχε, όμως, δει ποτέ του τον ήλιο να βυθίζεται στον Μεσσηνιακό κόλπο, δεν θα είχε ακούσει τις καμπάνες της υπαπαντής να ξυπνάνε τα δρομάκια της παλιάς πόλης. Ούτε την ομάδα του ντεκουφλέ να ξεσηκώνει την πιο όμορφη νεολαία της Ελλάδας. s

εΠιΦυΛΛιΔΑ



ΕΦ 31