Issuu on Google+

ΤΑ ΠΑΙΧΝΙΔΙΑ (ΑΤΟΜΙΚΑ-ΟΜΑΔΙΚΑ) ΣΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ

Υπεύθυνος καθηγητής : Ουζούνης Γεώργιος Συντακτική ομάδα: Οι μαθητές και οι μαθήτριες του ΣΤ1-ΣΤ2 του Δημ.Σχολείου Αυλώνα «Έλληνες αεί παίδες εστέ…..»( Πλάτων) Σύμφωνα με την έρευνα που έγινε το παιχνίδι είχε πάντα ξεχωριστή σημασία για τους αρχαίους Έλληνες. Στους τάφους τοποθετούσαν αγαπημένα παιχνίδια των νεκρών. Πίστευαν πως το παιχνίδι χαλαρώνει και ψυχαγωγεί τον άνθρωπο ακόμα και στον κάτω κόσμο. Πίστευαν ακόμη ότι μέσα από το παιχνίδι πραγματοποιείται η τελειοποίηση του ανθρώπου. Μέχρι τα επτά του χρόνια το παιδί έμενε στο σπίτι ,όπου έπαιζε διάφορα παιχνίδια .Μάλιστα ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης συμβούλευαν τους γονείς να αφήνουν τα παιδιά να διασκεδάζουν ελεύθερα με τα παιχνίδια. Αυτήν την στιγμή υπάρχουν πολλές αγγειογραφίες που μας δίνουν σημαντικές πληροφορίες για τα παιχνίδια στην Αρχαία Ελλάδα. Ένα από τα πρώτα παιχνίδια που έπαιζαν τα μωρά στην αρχαιότητα ήταν η «πλαταγή» μια πήλινη κουδουνίστρα που την έβαζαν στο χέρι του και με τον ήχο που έκαναν τα πετραδάκια που είχε μέσα το έκαναν να ξεχνιέται και να σταματά τα κλάματα.

Πεντάλιθα: Το πασίγνωστο και σήμερα παιχνίδι με τις ονομασίες πεντόβολα, πετράβολα, πεντεκούκια, πετράδια ήταν γνωστό στους Έλληνες από τα πανάρχαια χρόνια. Στα πεντόλιθα χρησιμοποιούσαν πέντε λεία μικρά πετραδάκια ή κότσια(αστράγαλοι) ή πέντε μικρά και επίπεδα κομμάτια από όστρακο. Έχοντας τα πεντόλιθα στην παλάμη τα πετούσαν προς τα πάνω και ταυτόχρονα, ενώ αυτά έπεφταν γυρνούσαν ανάστροφα την παλάμη προσπαθώντας να πέσουν αυτά πάνω της και να συγκρατηθούν εκεί. Σπανίως γινόταν κάτι τέτοιο και πάντοτε υπήρχαν πεντόλιθα που έπεφταν κάτω. Τότε ο παίκτης έπρεπε να προσπαθήσει με το ελεύθερο χέρι του να μαζέψει τα υπόλοιπα χωρίς να πέσει κάποιο πεντόλιθο από αυτά που ισορροπούσαν στο άλλο χέρι. Αν μάζευε όλα τα πεντόλιθα, κέρδιζε, αν όμως κατά την προσπάθεια κάποιο έπεφτε, τότε έχανε.


Αγαπημένο παιχνίδι των μεγαλύτερων σε ηλικία αγοριών ήταν «το άθυρμα» ένα πήλινο αλογάκι πάνω σε ρόδες που το έσερναν σε όλο το σπίτι.Το παιχνίδι όμως που λαχταρούσαν όλα τα αγόρια ήταν ένα «αμαξάκι με ρόδες».Συνήθως το έσερναν τα αγαπημένα τους σκυλιά και όταν αυτά κουράζονταν το έσερναν τα παιδιά μόνα τους.

Κουδουνίστρες:Ανάμεσα στα πρώτα δώρα που έπαιρνε το παιδί συμπεριλαμβάνονταν παιχνίδια και μικροαντικείμενα που τα κρεμούσαν στο λαιμό του ως φυλακτά. Στα πρώτα αυτά παιχνίδια περιλαμβάνονταν κουδουνίστρες (σείστρα) κουμπαράδες σε σχήμα γουρουνιού και άλλα. Όλα αυτά είχαν έντονο θρησκευτικό χαρακτήρα και μαγικό (αποτρεπτικό) χαρακτήρα. Για παράδειγμα από πολύ παλιά οι άνθρωποι πίστευαν ότι το γουρούνι, έφερνε τύχη. Έτσι σε ένα νεογέννητο παιδί συνήθιζαν να χαρίζουν μια ασημένια κουδουνίστρα ή έναν κουμπαρά σε σχήμα γουρουνιού. Πίστευαν ότι θα του εξασφάλιζαν καλή τύχη. Με τον κουμπαρά θεωρούσαν ότι τα λίγα κέρματα που θα έβαζαν μέσα συμβόλιζαν πλούτο και συγχρόνως ήλπιζαν ότι το παιδί θα μάθαινε την αρετή της οικονομίας.


«Η απόρραξις»: Παιζόταν από κορίτσια με την «σφαίρα», μπάλα από δέρμα ή κομμάτια ύφασμα, ραμμένα και παραγεμισμένα με αλογότριχες, άχυρο ή μαλλί.

«Εφεδρισμός» ή «μπέτσα» των Λεριών: Παίζονταν από αγόρια τα οποία πετώντας μια μπάλα με τα χέρια προσπαθούσαν να την περάσουν στο στόμιο ενός αγγείου, κάτι σαν την σημερινή καλαθοσφαίριση. Ο νικημένος έπρεπε να πάρει στην πλάτη το νικητή.


«Θήλαστρα»:Συγκαταλέγονται ανάμεσα στα πρώτα παιχνίδια των παιδιών, χρησίμευε στο τάισμα του μωρού, όπως το σημερινό μπιμπερό. Στα θήλαστρα έδιναν μορφές ζώων όπως γουρουνάκια, σκυλάκια κλπ, τα έβαφαν με ζωηρά χρώματα και έβαζαν στο εσωτερικό τους κάποιο βόλο ή πετραδάκι, ώστε όταν δεν λειτουργούσε ως θήλαστρο να μετατρέπονταν σε κουδουνίστρα.

«Γιο-Γιο»: Οι παίκτες σκαλίζουν στο ξύλο δύο δίσκους που ενώνονται στο κέντρο με έναν κυλινδρικό άξονα, πάνω στον οποίο στερεώνουν την αρχή μιας κλωστής την οποία στην συνέχεια τυλίγουν γύρω-γύρω. Το γιο-γιο, είναι έτοιμο. Το αφήνουν να πέσει και η κλωστή ξετυλίγεται, ενώ με μια κίνηση του χεριού ξαναμαζεύεται γύρω από τον άξονα. Έπειτα το αφήνουν πάλι να πέσει και ξανά από την αρχή.

«Αποδιδρασκίνδρα»: Ένας παίκτης κλείνει τα μάτια του και οι άλλοι τρέχουν να κρυφτούν σε ορισμένο χρόνο. Ο παίκτης ανοίγει τα μάτια του και ψάχνει να τους βρει. Κάθε φορά που


βρίσκει έναν πρέπει να προλάβει να τρέξει πρώτος στην θέση του. Αλλιώς χάνει ,είναι για εμάς το σημερινό κρυφτό.

«Αστραγαλομαντεία»: Παιχνίδι δεξιότητας που λέγονταν αστραγαλισμός, τα κουβαλούσαν σε ένα μικρό καλαθάκι ή σε ειδικό σακουλάκι από δέρμα ή ύφασμα που λεγόταν «φορμίσκος». Ήταν φτιαγμένοι από οστό γίδας ή αρνιού ή αγελάδας ή ακόμα και ελαφιού ή απομιμήσεις από χαλκό, πηλό, γυαλί. Λίγα στοιχεία έχουμε για το πώς παίζονταν το παιχνίδι. Συνήθως παίζονταν ανάλογα με τον τρόπο που έπεφτε το κότσι στο έδαφος είχαν βαθμούς. Οι δύο πλατιές ονομάζονταν ανάλογα με το σχήμα τους η μια «πρανές» και η άλλη «ύπτιον», και οι δύο στενές πλευρές η λίγο εξογκωμένη «χίον» η δε πιεσμένη το «κώον». Το κώον έπαιρνε 6 βαθμούς, ενώ το χίον 1, το ύπτιον έπαιρνε 3 βαθμούς και το πρανές 4.

«Κολλαβίζειν»: Ένας παίκτης στέκεται όρθιος και με το χέρι του σκεπάζει τα μάτια του. Ένας άλλος τον κτυπά και συγχρόνως τον ρωτά με ποιο χέρι τον κτύπησε, είναι το σημερινό μπίζ. «Ασκωλιασμός»: Παιχνίδι της αρχαιότητας, αλλά και σημερινό. Στην αρχαιότητα το παιχνίδι ήταν ένα είδος ακροβασίας και παίζονταν κατά κύριο λόγο στις γιορτές του Διονύσου. Οι παίκτες ανέβαιναν με το ένα πόδι πάνω σε ένα φουσκωμένο ασκί αλειμμένο με λάδι και


προσπαθούσε να ισορροπήσει. Πράγμα δύσκολο γιατί γλιστρούσε. Το παιχνίδι παίζεται και σήμερα στην Ήπειρο με την ονομασία «ασκί». «Αιώρα ή βραχιόνιος»: Παιχνίδι αιωρισμού διαφορετικό από την αιώρα .Δεν χρησιμοποιούνταν καθόλου σχοινιά αλλά μια μεγάλη σανίδα που οι αρχαίοι την ονόμαζαν «πέταυρον». Διασώζεται μέχρι σήμερα με την ονομασία τραμπάλα.

«Αιώρα»:Παιζόταν κυρίως από κορίτσια και μικρά αγόρια.Κατασκευαζόταν με μονό ή πολλαπλό σκοινί του οποίου τα δύο άκρα δένονταν σε ένα γερό κλαδί δέντρου ή σε κάποια οριζόντια δοκό είτε από το υπέρθυροτης πόρτας,σχηματίζοντας έτσι ένα U.Εκεί που καθόταν το παιδί τοποθετούσαν ένα παχύ ύφασμα ή την πρόχειρη κατασκευή αντικαθιστά μια σανίδα λεπτή που λεγόταν «πέταυρον». Η σημερινή μορφή της κούνιας.

«Απόρραξις»: Οι παίκτες κτυπούν την μπάλα με δύναμη στο έδαφος ώστε να αναπηδήσει. Έπειτα την πιάνουν και την ξανακτυπούν. Όποιος παίκτης πετύχει τα πιο πολλά κτυπήματα κερδίζει. Άλλοτε πάλι πετούν τη μπάλα στον τοίχο και πρέπει να την πιάσουν πριν πέσει στο έδαφος. Το παιχνίδι παίζεται από ένα ή ανά δύο. Στην σημερινή εποχή είναι γνωστό με το όνομα τα αυγά.


«Η σκαπέρδα»: Στο παιχνίδι αυτό οι παίκτες καρφώνουν στο χώμα ένα δοκάρι που στο μέσο του έχει μια τρύπα από όπου περνούν ένα σκοινί. Στις δύο άκρες του, δένεται από ένας παίκτης έτσι ώστε να μην κοιτά τον άλλο, και προσπαθούν τραβώντας με δύναμη να φέρουν ο ένας τον άλλο κοντά στη δοκό. Το παιχνίδι αυτό παίζεται και με ισάριθμους σε κάθε πλευρά παίκτες (διελκυστίνδα).

« Ίυγγα»: Σε ένα ξύλινο συνήθως τροχίσκο ανοίγουν δύο τρύπες περνούν διπλή κλωστή και αφού την περιστρέφουν, μια τραβούν και μια χαλαρώνουν. Ο ήχος που παράγεται θυμίζει ένα πουλί την ίυγγα δηλ. την μυρμηγκοφάγο από το οποίο πήρε και το όνομά του το παιχνίδι.


«Εις ώμιλλαν»: Παίζονταν κυρίως από μεγάλους. Έχοντας χαράξει έναν κύκλο στο χώμα προσπαθούσαν σημαδεύοντας από ένα ορισμένο σημείο να στείλουν τον αστράγαλό τους μέσα στον κύκλο. Είχαν ορίσει από πριν ο καθένας 10 βολές. Ο νικητής σχεδίαζε τον κύκλο, αποφάσιζε τη διάμετρο καθώς και το σημείο βολής. «Τριοδίν»: Λέγονταν και τριάς, παίζονταν από δύο παίκτες που ο καθένας χρησιμοποιούσε 3 πεσσούς (κουκιά, ρεβύθια, καρύδια) διαφορετικού χρώματος ή διαφορετικού είδους ο καθένας. Γίνονταν κλήρωση ποιος θα ξεκινήσει πρώτος. Κάθε παίκτης προσπαθούσε να σχηματίσει με τους πεσσούς του ευθεία, τοποθετώντας τους πεσσούς κατάλληλα. Κάθε παίκτης δικαιούνταν να κάνει μια κίνηση κουνώντας όποιον πεσσό ήθελε. Είναι η σημερινή τρίλιζα, τριάδα, τρίλια ή τρίτσα.

«Στομάχιον»: Παιχνίδι που επινόησε ο Αρχιμήδης και είναι ο πρόγονος του κινέζικου παιχνιδιού «Τάγκραμ». Αποτελείται από 14 διαφορετικού σχήματος κομμάτια και ο στόχος ήταν η άσκηση της παρατηρητικότητας, της μύησης και της αντίληψης. Έβαζε τους μαθητές του να κάνουν ανασύνθεση της εικόνας βλέποντας όμως μόνο το περίγραμμα.

«Κάλαμον περιβήναι»: Είναι το σημερινό αλογάκι που καβαλούσαμε ένα καλάμι και τρέχαμε.


«Τροχός»: Ήταν συνήθως χάλκινοι με διάμετρο 80 και 130 εκατοστά. Χρησιμοποιούνταν και στις παλαίστρες για να γυμνάζονται οι αθλητές.

«Πλαγγόνα/Νευρόσπαστο»: Είναι η αρχαία κούκλα με διάφορες ονομασίες όπως: είδωλα, πλαγγόνες, νύμφες, κόρες, κοροκόσμια ή κορύλλια, δάγυνα, γλυνές και νευρόσπαστο. Ήταν κοριτσίστικο παιχνίδι. Τις λέγανε νευρόσπαστο γιατί ήταν αρθωτές κούκλες.

«Αρπαστόν ή Ανακρουσία»: Παίζονταν με σφαίρα μικρού μεγέθους. Μια ομάδα παιδιών έριχνε ψηλά την σφαίρα και ενόσω αυτή έπεφτε ο παίκτης έπρεπε να την αρπάξει στον αέρα και να την ξαναπετάξει ψηλά. Οι αντίπαλοι έσπρωχναν ο ένας τον άλλ��ν, έτρεχαν προσποιούνταν όλοι μαζί για να αρπάξουν την σφαίρα. Ήταν βίαιο παιχνίδι και ήθελε αρκετή σωματική ρώμη και πάλη. Στην εποχή μας παίζεται ακόμα με την ίδια ονομασία, αρπαστόν ή αρπαστή.


«Τρύπα»: Σκοπός του παιχνιδιού ήταν η προσπάθεια των παικτών να ρίξουν μέσα σε κάποιο μικρό λάκκο αντικείμενα όπως αστραγάλους, κάστανα, βελανίδια, καρύδια. Έριχνα συνεχώς με σκοπό να βάλουν όλα ή όσα περισσότερα μπορούσαν στον λάκκο, νικητής ήταν αυτός που έβαζε τα περισσότερα.

«Τρίγωνο»:Παιχνίδι που καθιερώθηκε το 500 π.χ.,παίζονταν με 3 σφαίρες που ονομάζονταν «τριγώνες» και τις οποίες πετούσε εναλλάξ ο παίκτης,ο «τριγωνιστής»,στον αέρα σχηματίζοντας ένα τρίγωνο.Έπρεπε η μια να βρίσκεται στο χέρι του και οι υπόλοιπες στον αέρα.Παίζονταν από έναν οι πολλούς παίκτες και υπήρχε ανταγωνισμός.Σήμερα το παίζουν με φρούτα και κυρίως οι ζογκλέρ στο τσίρκο.

«Κερατίζειν»:Πρόκειται για ένα είδος σφαίρισης όπου οι παίκτες προσπαθούν με καμπυλωτά ραβδιά να σύρουν προς το μέρος τους την μπάλα. Το ραβδί με την κυρτή άκρη το ονόμαζαν «κέρας».Οι κινήσεις του παιχνιδιού θυμίζουν πολύ το σημερινό χόκεϋ.


«Κέλευσον»:Παίζονταν από 3 ζεύγη παικτών,σε κάθε ζεύγος ο ένας κρατά στους ώμους του τον άλλο.Οι παίκτες που κάθονται στους ώμους ζητούν με τεντωμένα χέρια από έναν μεγαλύτερο που στηριζόμενος σε ένα μπαστούνι ετοιμάζεται να πετάξει μια μπάλα προς το μέρος τους.


«Κύβοι-Ζάρια»: Παιχνίδι με κύβους τα σημερινά ζάρια.

«Ο στρόβιλος ή στρόμβος ή βέμβιξ»: Είναι η αντίστοιχη σημερινή μας σβούρα.

«Χάλκη Μυία»: Δένανε με ένα μαντήλι τα μάτια ενός παιδιού και έλεγε: «χάλκη μυία θα κυνηγήσω» και οι άλλοι αποκρίνονταν «θα κυνηγήσεις μα δεν θα τον πιάσεις» και τον χτυπούσαν με τις ζώνες τους μέχρι να πιάσει ένα παιδί. Είναι η σημερινή τυφλόμυγα.


«Ακινητίνδα»: Παιχνίδι που σήμερα παίζεται και είναι τα αγαλματάκια. «Σχοινάκι Βασιλίνδα»: Ίδιο με το σημερινό κλέφτες και αστυνόμοι. «Ποδόσφαιρο»: Αθλήματα με μπάλα ήταν πολύ γνωστά και παίζονταν πολύ. Χωρισμένοι σε 2 ομάδες κλωτσούσαν την σφαίρα με τα πόδια με σκοπό να περάσει από μια καθορισμένη ζώνη.Η μπάλα ήταν από δέρμα γεμισμένη με πούπουλα. Είναι μια παραλλαγή του σημερινού ποδοσφαίρου. Μελετώντας όλα αυτά μέσα από την ιστορία ανακαλύψαμε ότι οι Αρχαίοι ΄Έλληνες αγαπούσαν πάρα πολύ τα παιχνίδια και γενικά τα παιχνίδια με τόπι και σφαίρα που ήταν πολύ διαδεδωμένα. Οι μεγάλοι αφιέρωναν μεγάλο μέρος από τον ελεύθερο χρόνο τους σε ομαδικά παιχνίδια και αγώνες. Τα έπαιζαν στο δρόμο και στις αυλές και πάντα υπήρχαν κανόνες που όλοι έπρεπε να τηρούν πιστά. Έλεγαν πως το παιχνίδι είναι ένα μεγάλο αγαθό, αναπτύσσει την συντροφικότητα, ασκεί το σώμα και καλλιεργεί το πνεύμα. Έτσι το παιχνίδι αποτελεί μια δραστηριότητα πανανθρώπινη και διαχρονική. Με το παιχνίδι το παιδί αποκτά εμπειρίες γνωρίζει το περιβάλλον του και αποκτά σχέσεις με αυτό. Τελικά στο πέρασμα των αιώνων πολλά παιχνίδια παρέμειναν ίδια είτε μιλάμε για αντικείμενα είτε για επιτραπέζια είτε για παιχνίδια με το σώμα. Σίγουρα έχει αλλάξει ο τρόπος κατασκευής των παιχνιδιώναντικειμένων αλλά των υλικών που χρησιμοποιούνται. Οι ομοιότητες όμως που εντοπίζονται είναι απόδειξη πως το παιχνίδι δεν γνωρίζει όρια χρονικά υποδηλώνοντας την εκπαιδευτική και ψυχαγωγική του αξία, αλλά και τον κοινωνικό του ρόλο στη διαπαιδαγώγηση των παιδιών.

ΠΗΓΕΣ: ysma.gr Egpaid.blogspot.com www.myrtis.gr www.greeknewsonline.com www.acrobase.gr www.arxaiologia.gr www.ancientgreektoys.gr dipe-anatol.att.sch.gr Καθώς και την κ.Χρύσα Κουράκη: Υπεύθυνη Πολιτιστικών θεμάτων Δ/νσης Π/θμιας Εκπ/σης Ανατ.Αττικης.


Τα παιχνίδια (ομαδικά και ατομικά) στην αρχαιότητα