Page 1


DE HAAGSCHE

DE HAAGSE

PRINCELYKE

PRINSELIJKE

EN

EN

KONINGLYKE

KONINKLIJKE

ALMANACH,

ALMANAK

VOOR HET SCHRIKKELJAAR 1788.

VOOR HET SCHRIKKELJAAR 1788.

VIERDE DRUK

VIERDE DRUK

MET PLAATEN.

MET AFBEELDINGEN.

IN ‘sGRAVENHAGE,

Te ’s-Gravenhage

By J.F. JACOBS d’AGÉ,

door J.F. Jacobs d’Agé,

Boekverkoper in de Vlaming Staat1.

boekverkoper in de Vlamingstraat.

1

[Staat] lees [Straat]


[25 aparte tekening met onderschrift] C:la Fargue Delineavit De Age Excudit M:Sallieth Fecit Het Geweldig aanranden en tegenhouden van HAARE KONINGLYK HOOGHIED1 op de weg2 bij Haastrecht Door een hoop Vrij-Corporisten. den 28 Junij 1787.

C. la Farque3, tekenaar De Age, drukker M. Sallieth4, graveur. Het met geweld belagen en tegenhouden van Hare Koninklijke Hoogheid op de .. bij Haastrecht door een groep burgermilities5

3

1

[HOOGHIED] lees [HOOGHEID] [weg] Alleen een beginletter is zichtbaar. Mogelijk een ander woord. 2

P.C. La Farque was graveur (o.a. van ‘Gezigt van den Lydsendam’, in het Stedelijk Museum te Leiden). 4 Mathias Sallieth was graveur/etser/tekenaar werkzaam in Den Haag. 5 vrij corporisten: burgermilitie korpsgewijs georganiseerd vanuit patriottische hoek. Vanaf 1786 met toestemming van het stadsbestuur van Gouda. NB Patriotten waren met name tegen het beleid van de huidige stadhouder prins Willem V en algemeen ook tegen de regentenoligarchie.


[25] HET GEWELDIG AANRANDEN EN TEGENHOUDEN VAN HAARE KONINGL. HOOGHEID MEVROUW DE PRINCES5 SE VAN ORANGE,

HET MET GEWELD OVERVALLEN EN TEGENHOUDEN VAN HARE KONINKLIJKE HOOGHEID, MEVROUW DE PRINSES VAN ORANJE

OP HOOGSTDERZELVER REIZE VAN NYMEGEN NAAR HAAR LUSTHUIS.

OP HAAR REIS VAN NIJMEGEN NAAR HAAR BUITENVERBLIJF

DE ORANGE-ZAAL.

DE ORANJE ZAAL1

10

Met recht mag het Jaar 1787 in de geschichten als een Wonderjaar gerekend staan; 15 twee der onvoorbeeldelykste Gebeurtenissen zullen het tot in het laatste nageslacht gedenkwaardig hebben gemaakt. Het heeft de Afstammelingen der oude en braave Batavieren, ten eenemaal van hunne landaard verbasterd, 20 eene schenddaad zien begaan, die nooit, ja zelfs by de allerwoeste Volkeren, heeft plaats gehad; en het heeft, door de allergunstigste en wonderbaarste bestuuring van het Opperweezen, de verlossing van het Vaderland uit25 gelevert, wanneer hetzelve op het punt van deszelfs ondergang was.

Het jaar 1787 mag terecht in de geschiedenis boeken beschreven staan als wonderbaarlijk. Twee afkeurenswaardige gebeurtenissen maken dat het tot in het verre nageslacht niet vergeten zal worden. In dat jaar werd door afstammelingen van de oude en moedige Batavieren die geheel van hun volksaard vervreemd waren, een schandelijke daad begaan, die nog nooit heeft plaats gevonden zelfs niet bij zeer woeste volkeren. Het heeft echter door de goedgunstige en wonderlijke ingreep van het Opperwezen geleid tot de redding van het vaderland toen dat ten onder dreigde te gaan.

1

Het oorspronkelijk als ‘Sael van Oranje’ aangeduide Paleis Huis ten Bosch was een zomerresidentie van de Oranjes in de nabijheid van Den Haag. In feite is de Oranjezaal de centrale zaal in het paleis.


[26]

5

10

15

20

25

30

Een iegelyk weet byna op welk eene wreede en barbaarsche wyze men de zachtaardigen en minzaamste der Princessen op haaren vryen togt naar haar Lusthuis dorst aanranden, doch wy kunnen niet nalaaten het hier aan te denken. Het was niet genoeg, dat de gewapende Dwingelanden met een V, de eerste letter van hun geschonden woord VRYHEID, op den hooggetoomden Hoed, hunnen Mede-Burger, die men, om dat hy een W verkoos, gaarne naar de Galg had willen zien leiden, vervolgden en mishandelden - noch grootheid, noch geboorte, noch deugt, noch achtbaarheid, scheen eenig recht meer te hebben op Verraaders, die hun Vaderland op een laagen prys hadden gestelt. --- Men had niet eer door list en bedrog ontdekt, dat eene kloekmoedige en doorluchtige Vrouwe, begaan met de rampspoedige gesteldheid van het Vaderland van haaren Gemaal en Kroost, haar dierbaar leeven onder het bereik van lafhartige Monsters kwam wagen, om waare het mogelyk eene bemiddeling te bewerken, of alle de bastaart Patriotten geraakten in rep en roer. --- Geen wonder! die bemiddeling ging hun geheel Plan in duigen gooijen; De oude gezegende Constitutie, door den Vader der Vryheid by het Grondvesten der Republiek gevormt zoude gehandhaaft worden: De Prins zoude zyne rechten weder krygen, en waar bleeven dan die

Bijna iedereen weet wel hoe wreed en barbaars men de zachtaardige en aller-minzaamste prinses heeft durven aanvallen tijdens haar legitieme reis naar haar buitenhuis. Toch kunnen wij hier niet zomaar aan voorbij gaan. Het was niet genoeg dat de gewapende dwingelanden arrogant met een letter V op hun hoed, de eerste letter van de door hun zelf zo geschonden vrijheid, hun medeburger vervolgden en mishandelden, terwijl ze deze, omdat deze zelf een W verkoos, graag naar de galg hadden zien brengen. Nee, karakter, geboorte, deugdzaamheid of eerbaarheid schenen niet meer te tellen bij deze verraders voor wie het vaderland geen enkele waarde meer had. Ze hadden nog maar net door list en bedrog ontdekt dat een dappere en hooggeboren dame - ze was begaan met de rampzalige toestand van het vaderland van haar echtgenoot en kinderen - haar kostbare leven waagde onder handbereik van lafhartige monsters om indien mogelijk een bemiddelingspoging te doen, of alle schofterige patriotten raakten in rep en roer. Geen wonder! Die bemiddeling zou hun hele plan in duigen laten vallen. De oude zegenrijke grondwet die de vader der vrijheid1 had ingesteld bij het oprichten van de republiek, zou dan gehandhaafd blijven. De prins zou zijn rechten weer terugkrijgen. En waar bleven dan

1

[vader der vrijheid] verwijst o.i. naar Prins Willem van Oranje. [constitutie] naar de Unie van Utrecht (1579). De republiek wordt formeel pas uitgeroepen in 1588, maar dan is Willem van Oranje al 4 jaar dood. Deze kan hij dus niet ingesteld hebben.


[27]

5

10

15

20

25

30

hooge Eer-Ampten, en Burgemeester, Scheepen, waar voor men de Schoenmaakers Leest, de Truffel, de Kalkbal, en veelligt de Vilders bediening meende op te offeren? Waar bleeven dan die Eertytels van Generaal, Colonel en Kapitein, die men reeds aan zyne oudste Zoonen, onder het Generalismus van den Rhyngraave van Salm beloofde? Geen wonder dan, zegge ik, dat men de Koninglyke Bemiddelaarster in haar heilryk voorneemen wilde stuiten; neen, dit moest volgens den loop der boosheid zoo weezen, die juist tot dat toppunt moest steigeren, om den val te bewerken der Uitvoerers; zy zelve moesten den Put graaven waar in ze verzinken moesten. De wyze, waarop de schenddaad ondernomen is geworden strekt hier van ten klaarsten getuigen: Want zulk eene onderneeming konde niet anders weezen, dan het werk van Menschen, die door dolheid geslagen waaren: Een hoop laage Burgers, die al hunne Staatkunde aan de Schaafbank of op de snyers-Tafel geleert hadden, beletten hier met den gebajonnetteerden Snaphaan in de hand, ondersteunt door eene bende Militairen, waar over zy zich, onder den tytel van gelegaliseerde Vryvechters, het Commando aanmatigden, zonder plegtige order van Staat, eene Koninglyke Princes om zich met een klein gevolg naar haar Lusthuis te begeeven, en voeren dezelve even als haare Ge-

hoge erebaantjes - zoals burgemeester en schepenen - waarvoor men de schoenmakersleest, de troffel, de kalkbal1 en wellicht het vildersvak wilde opofferen? Waar bleven de eretitels van generaal, kolonel en kapitein, die zij onder het bewind van de Rijngraaf2 van Salm aan hun oudste zoons hadden beloofd? Dan is het ook geen wonder, zou ik zeggen, dat men deze Koninklijke bemiddelaarster met haar goede voornemens wilde tegenhouden. Sterker nog, de kwaadwilligheid van de uitvoerders nam zo toe dat ze hiermee hun eigen val bewerkstelligden. Zij bleken zelf de put te graven waarin ze zouden verdrinken. Dat blijkt duidelijk uit de manier waarop deze schandelijke daad werd uitgevoerd. Zo’n onderneming kon niets anders zijn dan het werk van mensen die volstrekt losgeslagen waren. Wat ongeregelde burgerlui, die al hun staatkunde op de schaafbank of de kleermakerstafel hadden geleerd, beletten hier met in hun hand geweren met bajonetten een Koninklijke prinses om zich met een klein gevolg naar haar buitenhuis te begeven. Zij werden hierbij ondersteund door een bende militairen waarover zij, onder het mom van gelegaliseerde vrijheidsstrijders, het commando naar zich toe getrokken hadden, zonder officiële toestemming van de staat. Zij voerden haar als

1

onduidelijk wat bedoeld wordt. Kalk werd gebruikt door timmerlui voor aftekenen of het maken van afdrukken, door kleermakers voor aftekenen, door metselaars voor kalkmortel, door leerlooiers bij het looiprocedé. 2 Duitse adellijke titel. Het gaat om Frederik III van Salm-Kyrburg, die als militair een actieve rol speelde in de Nederlanden.


[28]

5

10

15

20

25

30

vangene terug, na de plaats, die zy voor haar uitkiezen - als gevangen? ja men behoeft dit niet te verdraaijen; een Persoon, die niet gevangen is, gaat waar zy wil, en word niet door gewapende, die met al hun tyd verzuim, om voor Soldaat te leeren speelen geene de minste kennis van het Krygsweezen, noch van de Militaire regels weeten, aangehouden en terug geleid, werwaarts het hun gevalt, en zulks niet op eene wyze overeenkomstig met de hooge eerbied, die men aan eene zoo Doorluchtige Personaadje als Mevrouw de Princes, verschuldigt is; maar met de alleruiterste onbeschoftheid, maakende dees losbandigen die de stoutheid hebben om zich tot haare geleiders op te werpen een geijer, even als een bende Struikroovers, die een ryken buit behaald hebben; loopende en springende, voor, ter zyden, tusschen, en achter de Koetsen, niet als eene geregelde Escorte, maar als Jan Potagies, die zich belagchelyk aanstellen om den Aanschouwer te vermaaken. - Doch dit rumoer zoude byna van een aakelig gevolg geweest zyn; want men bragt het zoo verre, dat men, door het op en nederwerpen der Snaphaanen, waar in byzonderlyk een Snoeshaan, die even te vooren twee groote Pistoolen met een rooden Neusdoek om zyn Lyf gebonden had, misschien om vrees aan te jaagen, zeer uitmuntte, de paarden van de Koets, waar in

gevangene terug naar een plek die zij bepaalden. ‘Als gevangene’? Ja, dit kun je niet mooier voorstellen dan het is: wie niet gevangen is, kan gaan waar hij wil en wordt niet door gewapende mannen aangehouden en geleid naar een door hen bepaalde plek. Deze mannen hebben ook nooit de tijd genomen om soldaatje te leren te spelen en zij hebben ook nooit de minste kennis genomen van het krijgswezen of van militaire regels. Het getuigde niet van de diepe eerbied die men verschuldigd is aan een zo aanzienlijk persoon als mevrouw de Prinses, maar van zeer grote onbeschoftheid. Dit maakte van deze losgeslagen bende, die de brutaliteit had om zich tot haar begeleiders op te werpen, een stel lawaaischoppers die wel een ben de struikrovers leken die een grote buit bemachtigd heeft. Zij liepen en sprongen, voor, naast, tussen en achter de koetsen. Niet als een ordelijk escorte, maar als een soepzootje1 dat zich op belachelijke wijze aanstelt om de omstanders te vermaken. Echter dit rumoerig gedoe zou bijna nog een akelig gevolg gehad hebben. Ze gingen zo ver dat ze alsmaar de geweerhanen op- en neer lieten klikken. Met name een snoeshaan blonk daarin uit, die kort tevoren twee grote pistolen met een rode zakdoek op zijn lijf had gebonden, wellicht om dreigend over te komen. Dit lawaai liet de paarden van de koets, waarin

1

Jan Soep. Wordt gebruikt voor ongeregeld volk als kwakzalver, goochelaar, harlekijn. Past in rijtje Jan Klaassen, Hans Worst e.d.


[29]

5

10

15

20

1

de dierbaare Gemaalin van den Heere ErfStadhouder gezeten was derwyze deed verschrikken, dat door het verwarren der Leisels de Postiljon en de Koetsier werk hadden om te beletten, dat deze Vorstin niet met haar Rytuig in het Water werd geslagen --. En dat de Dwingelanden dit niet ongaarne zonden1 gezien hebben blykt, dewyl men aan de toeschietende Persoonen wilde beletten om de Paarden weder los te krygen. --- Het roepen van Chargeer? Chargeer! scheen eene andere list, om haare Koninglyke Hoogheid den moed te doen verliezen, maar de elendelingen beoordeelden hier deze waarlyk groote en heidhaftige2 Vronwe3 naar hunne eigene lafhartigheid; niet begrypende, dat de vrees geene eigenschap van verheeven zielen is. --. Hoe het zy de Doorluchtige WILHELMINE kwam, omringe van haare Haaters en Vyanden; maar bewaart door eene Almagt, met haaren kleine Hofstoet, in de hoedaanigheid van gevangen van een hoop Snaphaandraagende Werklieden, des avonds, omtrent ten zeven uuren aan zeker plaats; de Goejanverwellensluis genaamt.

[zonden] lees [zouden] [heidhaftige] lees [heldhaftige] 3 [Vronwe] lees [Vrouwe] 2

de geliefde echtgenote van de erfstadhouder zat, zodanig schrikken dat de leidsels door elkaar raakten en de postiljon en de koetsier moeite hadden om te voorkomen dat de vorstin met haar rijtuig in het water zou belanden. De dwingelanden zouden graag gezien hebben dat dit gebeurde; ze probeerden namelijk toeschietende personen te beletten om de paarden weer los te krijgen. Ook riepen ze “voorwaarts, voorwaarts”, wat nog een truc was om hare Koninklijke hoogheid de moed te laten verliezen. Maar de ellendelingen beoordeelden deze waarlijk grootse en dappere vrouw naar hun eigen lafhartigheid. Ze begrepen niet, dat hoogstaande mensen geen vrees kennen. Hoe het ook zij, de edele Wilhelmina kwam ’s avonds rond zeven uur, omringd door haar vijanden, maar beschermd door de Almachtige, als gevangene van een troep schietgrage werklieden, samen met haar kleine gevolg aan bij een plek genaamd Goejanverwellesluis.


[30] VERBLYF VAN HAARE KONINGLYKE HOOGHEID, MEVROUWE DE PRINCESSE 5 VAN ORANGE,

HET VERBLIJF VAN HARE KONINKLIJKE HOOGHEID MEVROUW DE PRINSES VAN ORANJE

In zeker Boerenhuys by de Goejan-Verwellen Sluis, zynde het Quartier van den Hoog - Edelen, Hoog - Gestrengen, 10 Hoog - Geweldigen Commandant van het ontzachlyk Vry Corps.

In een boerenwoning bij de sluis in Goejanverwelle3, die het tijdelijk onderkomen was van de hoogedele, hooggestrenge, hoogmachtige commandant van het geweldige vrijkorps.

Zie daar de wonderbaarste vertooning, waar 15 van in eenig Land ooit een Voorbeeld is geweest: eene Koninglyke Princes onder een laag riete Dakje, in eene boeren Hutte, de gevangene van Sehepsels1, die veel eer geschikt waren, om de Dienaars van haar ge20 ringsten Dienaar te zyn: Eene Koninglyke Princes, de Gemaalin van het Eminene2 Hooft der Republiek, met haaren Edelen Hofstoet gezeeten in een Voorhuis met toegeslooten Vensters, terwyl men het overige Gevolg in 25 een ander Vertrek had doen gaan --- gewis-

Het is de wonderlijkste vertoning, die men ooit ergens heeft gezien. Daar zit een Koninklijke prinses onder een laag rieten dakje in een boerenstulp, als gevangene van schepselen die eerder de dienaars van haar laagste dienaar zouden kunnen zijn. Daar zit een Koninklijke prinses, de echtgenote van het eminente hoofd der Republiek, met haar edele hofhouding in een voorhuis met afgesloten ramen, terwijl men de rest van haar gevolg in een ander vertrek heeft gevoerd ‌ onge-

1 2

[Shepsels] lees [Schepsels] [Eminene] lees [Eminent]

3

tegenwoordig Hekendorp


[30 aparte tekening met onderschrift] C:la Fargue Delineavit De Age Excudit M:Sallieth Fecit Verblijf van HAARE KONINGLYK HOOGHIED1 in Zeker boerenhuijs bij de Goejan Verwellen Sluijs alwaar een Vrij-Corporist met een ontbloot Zijdgeweer de Wacht houd. Den 28 Junij 1787.

C. la Farque2, tekenaar De Age, drukker M. Sallieth3, graveur. Verblijf van Hare Koninklijke Hoogheid in een zekere boerderij bij de Goejanverwellesluis, alwaar een vrij corporist4 met getrokken sabel de wacht houdt. De 28e juni 1787.

2

1

[HOOGHIED] lees [HOOGHEID]

P.C. La Farque was graveur (o.a. van ‘Gezigt van den Lydsendam’, in het Stedelijk Museum te Leiden) 3 Mathias Sallieth was graveur/etser/tekenaar werkzaam in Den Haag 4 vrij corporisten: burgermilitie korpsgewijs georganiseerd vanuit patriottische hoek. Vanaf 1786 met toestemming van het stadsbestuur van Gouda. NB Patriotten waren met name tegen het beleid van de huidige stadhouder prins Willem V en algemeen ook tegen de regentenoligarchie.


[31]

5

10

15

20

25

30

1

selyk, om dat er, onder den woesten hoop der Dwingelanden, noch een enkelde is geweest; die, als geweezen Lakey of iet anders, eenige verkeering in de Waereld hebbende gehad, zal geweeten hebben, dat men eene Princes niet in den kring van haare bedienden moet plaatsen; want dat de meesten hier toe plomp genoeg zouden geweest zyn, blykt uit alle handelwyzen, waar van het gedrag van zyn Wel Edele Gestrengen de Heer Burger Officier, die onophoudelyk de Princes in haare toegeslooten Kamer bleef bewaaren, geen onaardig staaltje opleevert. --- Deze manhafte Held, in ’t kort, nam zeer gemeenzaan de Vryheid (Vryheid was toch zyne Zinspreuk) om zich aan de zyde van die Doorluchtige Vrouw te plaatsen, hebben de Erntfeste1 --- aandacht, om een slip van haare Robe, die in zijn oog wat te verre uitgebreid was, met den voet in te schuiven; kruissende verders met een air degagé en nonchalance op de Fransche wys de beenen over elkanderen, en zettende den rug in de leuning van zyn Stoel, waar op hy (eene aanmerkelyke beleefdheid, die vooral niet vergeeten dient) aan Haare Koningl. Hoogheid, en derzelver Hofstoet met alle de Complimenten, waar toe hy volgens zyn rang en geboorte bekwaam was, zeer gunstiglyk Wyn, Bier, en zelfs Pypen en Tabak aan bood, na dat hy alvoorens zyn Zydgeweer, hetwelk hy tot

[erntfeste] In betitelingen: vast in ere, eerwaardig, achtbaar.

Ook eerentfest/erenfeste

twijfeld , omdat er onder die wilde bende van dwingelanden één was die voorheen als lakei, of in een andere functie, in die wereld had gefunctioneerd en zodoende wist, dat men een prinses niet in dezelfde ruimte als haar bedienden laat verblijven. Dat de meesten hiervoor grof genoeg waren geweest, blijkt uit alles wat ze deden, en daarvan leverde het gedrag van zijne weledel gestrenge heer de burger officier, die onophoudelijk de prinses in haar afgesloten kamer bleef bewaken, een aardig staaltje op. Deze dappere held nam, kort gezegd, al te vertrouwelijk de vrijheid (was vrijheid niet immers zijn zinspreuk?) om naast de prinses te gaan zitten en had daarbij de zo eervolle opmerkzaamheid een slip van haar mantel, die in zijn ogen iets te ver was uitgespreid, met zijn voet terug te schuiven. Hij kruiste vervolgens ontspannen en nonchalant op Franse wijze de benen over elkaar en leunde achterover. Daarna bood hij (een opmerkelijke beleefdheid, die we niet gauw zullen vergeten) aan Hare Koninklijke Hoogheid en haar hofstoet - met alle complimenten, waartoe hij volgens zijn rang en geboorte in staat was - zeer goedgunstig wijn, bier en zelfs pijpen en tabak aan. Even daarvoor had hij zijn sabel, welke hij tot


[32]

5

10

15

20

25

30

hier toe ontbloot had gehouden, op raad van een der Heeren van het gevolg, die hem onderricht had, dat die met de eerbied, en zelfs met de welvoegelykheid niet bestaanbaar was, had opgestooken; alle welke Cermonies door de Koninglyke gevangene die (zoo als de Heer Colonel de Stamford. by zyne Declaratie zich uitdrukt) wel zach, dat die Knaap geen buffel van het slechtste soort was, met een zachtmoedigen trek van medelyden met zyne onweetenheid, werd beantwoord. --- Ondertusschen bleef het Huis geduuriglyk met Wachten bezet, en voor ieder Deur binnen Huis stond een gewapende Manhaftige, maakende van tyd tot tyd een verschrikkelyk geklots met den Snaphaan, om, te toonen naar het scheen dat hy ‘er was, of licht wel om vrees te verwecken voor zyne geduchte Persoon, en dus als ’t waare de vlugt --- van zyne gedetineerde te beletten; terwyl men ook wel zorg droeg, dat de Heeren, die slechts voor een oogenblik uit de Kamer wilden gaen, behoorlyk vergezelt werden, even gelyk eene der Juffers, die men naar zekere plaats volgde, alwaar de Dames, vooral in een zoo vry Land, als dit, recht hebben alleen te verschynen. Somtyds werd ook van buiten den trom geroert, hetwelk byzonderlyk geschiedde als de een of andere Officier gelyk onder anderen de Colonel Suljard kwam recognoseeren. --

dit moment ontbloot had gehouden, op raad van een van de heren in het gevolg in de schede gedaan, nadat die hem duidelijk had gemaakt, dat het dragen van een ontbloot sabel van weinig eerbied getuigde en ook het fatsoen geweld aandeed. Op al deze plichtplegingen werd (zoals de heer kolonel de Stamford1 in zijn verklaring zegt) door de Koninklijke gevangene, die wel zag dat die knaap geen lomperd van laag allooi was, vanwege zijn onwetendheid op een zachtmoedige wijze gereageerd. – Intussen bewaakten enkele wachten het huis voortdurend, waarbij voor elke deur in het huis een gewapende ‘held’ stond. Van tijd tot tijd stampte er iemand nogal wat met zijn geweer2, waarschijnlijk om te laten merken dat hij er was, of wellicht om vrees te wekken voor zijn vervaarlijke aanwezigheid en daarmee als het ware een vlucht van zijn gevangene te kunnen voorkomen. Ook zorgde men er voor, dat heren, die voor een kort ogenblijk de kamer wilden verlaten, deugdelijk begeleid werden. Hetzelfde gebeurde bij een van de hofdames, die men volgde naar een zeker plek waar dames, zeker in een land zo vrij als het onze, het recht hebben alleen te zijn. Af en toe klonk ook buiten tromgeroffel, wat met name gebeurde als een of andere officier, zoals bijvoorbeeld kolonel Suljard3, polshoogte kwam nemen.

1

Heinrich Wilhelm von Stamford, 1740-1807. Militair rapporteur voorlaadgeweer, ook vuursteengeweer of vuursteenmusket 3 Rogier Suljard Leefdael ,heer van Deurne en Liesel 2


[33]

5

10

15

20

25

30

In dit boersch Verblyf bleef de Koninglyke gevangene, met haar Gevolg omtrent twee uuren, wanneer vier Hoogmoedige Heeren van het Illuster Defensie Weezen, te worden resideerende, vergezelt door hunne geheim Schryver Costerus de vryheid naamen om een Conferentie met Mevrouw de Princes te houden, gaande vervolgens in een ander Vertrek, om met elkander rypelyk te besoigneeren van welke besoigne de uitsluiting was, Haare Koninglyke Hoogheid aan te zeggen, dat zy dien nacht niet te Gouda zoo als zy verkoozen had zou kunnen doorbrengen, om dat men naar hun voorgeeven (NB) aldaar eenige beweegiugen1 tot oproer onder het gemeen had bespeurt; of liever om eenige andere reedenen, welke zy best dachten achter den mouw te houden, want zy drongen sterk aan, dat Haare Koninglyke Hoogheid naar Woerden zoude trekken, misschien om haar aldaar, byzonderlyk met behulp van den Rhyngraave, wel te defendeeren doch Hoogstdezelve dit van de hand wyzende stelde men de stad Schoonhoven voor, het welk ingelyks door haar werd afgeweezen, verkiezende liever naar Leerdam terug te trekken; hetwelk dan ook geschied zoude zyn; maar gebrek aan Paarden noodzaakte, die vorstin, om met haar Gevolg te Schoonhoven te vernagten, neemende zy dus haar intrek in de Stads Doelen van waar2 die

De Koninklijke gevangene verbleef ongeveer twee uur met haar gevolg in dit boerse onderkomen, toen vier opgeblazen heren van het roemruchte vrijkorps, die daar verbleven, samen met hun secretaris Costerus3 de vrijheid namen een overleg te organiseren met mevrouw de prinses. Ze gingen vervolgens naar een ander vertrek om uitgebreid met elkaar te delibereren. Zij deelden als conclusie van hun beraad aan hare Kon. Hoogheid mee, dat ze niet, zoals ze eerder besloten had, de nacht in Gouda zou kunnen doorbrengen. Men had daar, zo wendden zij notabene voor, een begin van oproer onder het volk vastgesteld. Waarschijnlijk was er een heel andere reden, die zij liever voor zich hielden, want zij drongen er sterk op aan dat hare Koninklijke hoogheid naar Woerden zou gaan. Misschien om haar daar met de speciale hulp van de Rijngraaf4 goed te kunnen verdedigen. Toen de prinses dit afwees, stelde men de stad Schoonhoven voor, wat door haar ook werd afgewezen. Zij verkoos naar Leerdam terug te reizen. Dat zou dan ook gebeurd zijn, maar ‘n gebrek aan paarden noodzaakte de vorstin om met haar gevolg in Schoonhoven te overnachten, waar zij haar intrek nam in de Stadsdoelen. Vandaar

3

1 2

[beweegiugen] lees [beweegingen] Beide a’s zijn slecht afgedrukt

Dominicus Costerus, prominent patriot, secr. Groot Waterschap Woerden, burgemeester en schout van Woerden 4 Duitse adellijke titel. Het gaat om Frederik III van Salm-Kyrburg, die als militair een actieve rol speelde in de Nederlanden


[34] Vaderlandlievende Vreede Engel, die haare eigene veiligheid in de Waagschaal had gesteld om het Land te redden en den twist by te leggen, weder naar Nymegen te rug 5 keerde. Eens daad zoo edelmoedig zoo heldhaftig als ooit heeft Plaats gehad, eene daad, waar voor de Nederlanders hoe zeer ook de bedervers der Republiek ook haare Vredelievende1 en kloekmoedige pogingen veriedelt 10 hebben, niet minder dezelfde blyft: en eene eenwige2 verplicgting op ons legt – eene daad zoo schoon dat de mislukking daar van zelve, in de hand van den Allerhoogsten de Verlossing van dit zinkend Gewest bevorderd heeft. 15 Een daad, die, by al de aard, de beste der Vorstinnen Geplaatst heeft in den rang der moedigste Heldinnen. + + + +

1 2

de letter n is gekanteld afgedrukt [eenwige] lees [eeuwige]

keerde de vaderlandslievende vredesengel, die haar eigen veiligheid op het spel had gezet om het land te redden en de twist bij te leggen, naar Nijmegen terug. Het was een daad die zo edelmoedig en zo heldhaftig was, dat deze haar gelijke niet kent. Een daad die voor de Nederlanders, hoezeer de ondermijners van de Republiek ook geprobeerd hebben om haar vredelievende en kloeke inspanning te verijdelen, onverminderd zijn waarde behoudt en ons eeuwig verplicht, deze bevorderd heeft dat door de hand van de Allerhoogste de ondergang van dit gewest is tegengegaan. Een daad die hoe dan ook de beste der Vorstinnen een plaats bezorgd heeft in de gelederen der moedigste heldinnen. + + + +

Almanak  

Almanak 1788

Read more
Read more
Similar to
Popular now
Just for you