Page 1


AURKIBIDEA 1. KOTSEAK ..................................................3 2. KAMIOIAK ................................................4 3. EGAZKINAK .............................................5 4. TRENAK ....................................................6 5. ITSASONTZIAK........................................7 6. AUTOBUSAK ............................................8 7. ESKABADORA .........................................9 8. FURGONETA ..........................................10 9. BIZIKLETAK ...........................................11


1. KOTSEAK El primer automóvil con motor de combustión interna se atribuye a Karl Friedrich Benz de la ciudad alemana de Mannheim en 1886 con el modelo Benz Wheeler (rodante en inglés) o Motorwagen.5 Poco después, otros pioneros como Gottlieb Daimler y Wilhelm Maybachpresentaron a su vez sus modelos. El primer viaje largo en un automóvil lo realizó Bertha Benz en 1888, al ir de Mannheim a Pforzheim, ciudades separadas entre sí por unos 105 km.6 Cabe destacar que fue un hito en la automovilística antigua, dado que un automóvil de esta época tenía como velocidad máxima unos 20 km/h, gastaba muchísimo más combustible de lo que gasta ahora un vehículo a esa misma velocidad y la gasolina se compraba en farmacias, donde no estaba disponible en grandes cantidades.[cita requerida] El 8 de octubre de 1908, Henry Ford comenzó a producir automóviles en una cadena de montaje con el Ford modelo T, lo que le permitió alcanzar cifras de fabricación hasta entonces impensables.


2. KAMIOIAK Kamioia motordun ibilgailua da, salgai edo karga astunak errepidez garraiatzeko ibilgailu handi eta sendoa hain zuzen ere. Autoa baino handiagoa da eta haren helburua, pertsonak eramatea baino, ondasunak garraiatzea da. Haien egiturak, erresistenteagoak izateko aukera ematen die, koskor bakarrekoak baitira. Txasisaren (egitura oso gogor eta erresistentea) inguruan eraikita daude, beste autoetan gertatzen ez den bezala. Kamioi gehienetan antzeko elementuak agertzen dira: txasisa, egitura markoa, kabina eta, azkenik, karga eramateko atxikita doan beste egitura bat.

AEBetako kamioi klasikoak: motorduna eta motor gabekoa, Floridaestatuan. Egitura da, batik bat, kamioiari forma eta izena ematen diona, luzera eta pisua zehazten baitu. Hori dela eta, kamioi mota asko daude, funtzio berdina izaten dutenak, baina egoera edo eskala ezberdinetan erabiltzen direnak. Izan ere, ez baita kamioi mota bera erabiltzen hiri batetik bestera zenbait elementu garraiatzeko edo, industrian erabiltzen diren pieza erraldoiak herri batetik bestera eramateko.


3. EGAZKINAK Hegazkina aireontzi hegalduna da, hegan egin dezakeena. Bere pisua airearena baino handiagoa da, eta hegan egiteko indar aerodinamikoan oinarritzen da, hego batetik pasatzen den airearen presioak ezberdinak baitira behealdean eta goialdean. Honetarako hegoak forma berezi bat eduki behar du. 1903an Wright anaiek lehenengo hegaldi propultsatu eta kontrolatua egin zutenetik, asko aurreratu da hegazkingintzan. Garraio bide nagusienetarikoa da, egunean milioika pertsonek erabiltzen dutelarik, eta zamak eramateko bide azkarra ere bada. Aeronautika deritzan zientzia oso bat garatu da beraien inguruan.


4. TRENAK Trena ibilgailu-sorta elkarri lotua da, bere mugimendurako bereziki prestatutako trenbide izeneko egituraren gainetik higitzen dena. Ibilgailuetako bakoitzari bagoi deritzo. Merkataritzako ondasunak edo bidaiariak alde batetik bestera garraiatzeko erabiltzen da. Trenbidea normalean bi errail paraleloz osaturik dago, baina zenbait kasutan errail bakarreko bidea izan daiteke edo trena lebitazio magnetikoz mugi daiteke azpiko egitura ukitu gabe. Trenaren propultsioa aurreko tokian doan tren-makina izeneko bagoi berezi baten bidez lortzen da, eta tren batek tren-makina bat edo gehiago eduki ditzake. Tren moderno gehienek elektrizitatea edo diesela darabilte energia-iturri gisa. Elektrizitatearen kasuan, trena goiko hari baten bitartez edo hirugarren errail baten bidez hornitzen da gaur egun, nahiz eta historikoki (XIX mendearen hasieratik XX. mendearen erdialdera) trenen energia-iturri nagusia ur-lurruna izan zen.


5. ITSASONTZIAK Itsasontzia orokorrean itsasoan zehar nabigatzeko erabiltzen den ontzi publiko edo pribatua da. Gehienetan forma ahurra duen egitura izaten da, zurez, metalez edo beste material batez egina egon daitekeelarik. Bere formagatik eta Arkimedesen printzipioagatik flotatzen du uretan. Horregatik erabiltzen da itsaso, laku eta ibaietan. ITSASONTZI BATEN ATAL NAGUSIAK 1. Branka 2. Brankako erraboila 3. Aingura 4. Krosko (Ababor aldea, istribor aldea) 5. Helizea eta lema 6. Popa 7. Tximinia 8. Aginte zubia (Gainegitura) 9. Bizkarra


6. AUTOBUSAK Autobusa pertsona-kopuru handiak garraiatzeko erabiltzen den gurpildun garraiobide luzea da. Autobusak tamaina eta mota askotakoak izan daitezke, eta 8tik ehunka bidaiari arte eraman ditzakete. Autobusak oso erabiliak dira garraio publikoko zerbitzuetan. Autobus-motarik arruntena gorputz bakarrekoa da, baina badaude bi gorputz edo gehiagokoak edo bi solairukoak ere. Bestalde, autobus txikiagoak ere erabiltzen dira, minibus edo mikrobus deiturikoak. Normalean autobusen energiaiturria barne-errekuntzako motorra da, nahiz eta hasierako ereduek zaldiak erabiltzen zituzten. Trolebusak, berriz, argindarrez mugitzen dira.


7. ESKABADORA Hondeamakina (baita ere hondeagailua edo indusmakina) lurzorua zulatzeko eta hondakinak beste leku batera eramateko erabiltzen den makina da. Gaur egungo hondeamakina gehienak atzerakako hondeamakinak dira, hau da, aurrealdean zama eramateko pala bat eta atzealdean lurra zulatzeko pala bat duten traktoreak.


8. FURGONETA Van , minivan , kamioi edo furgoneta bat ondasun edo pertsonataldeak garraiatzeko erabilitako ibilgailu komertzial argia da . Furgoneta batek kargatzeko ortogonal bat eta bide estaliak atzeko aldean dago , bilketa bat bezala , hau da , aire zabalean . Kasu batzuetan, arlo honetan eserleku hainbat ilara ditu , eta beste objektu handi garraiatzeko hutsik dago. Azken kasu horretan , bigarren mailako Leihoak plaka jarraipen bat ordezkatu ahal izango dira. Tailgate bi inaugurazio horizontal lamina da ia beti . Van A normalean bidaiarien autoa eta minivan bat baino handiagoa da. Minivan bat aldean, eserlekuak posizioa zutik gero eta altua , eta sudurra motzagoa da . Motorraren aurrean ohi da , eta zenbait kasutan da guztira luzera murrizteko aurrean eserleku azpian dago . Salbuespen dira bidaiarien furgoneta txiki eratorritako zuzenean B- segmentu batetik eta gehiago oso gutxitan bat edo C -antzeko Fiorino Fiat eta Opel Combo normalean partekatu kaia B eratorritako ereduaren estanpazioa edo plataforma partekatzen duten guztiei egin autoak Ford estanpazioa Connect , Renault Kangoo edo Peugeot Partner gisa dituzten arren . Halaber van du " joan " hitza erabili arren , da gehiago behar bezala zaldi atoiak definitzeko erabiltzen . Munduko furgonetak ezagunenetako bat Volkswagen Combi T1 da .


9. BIZIKLETAK Bizikleta gizakiaren indarraz, bi gurpilen gainean eta oinpeko edo pedalei eraginez dabilen ibilgailua da. XIX. mendean sortu eta hainbat aldaerez garatua, garraiobide merketzat erabili zen XX. mendean, herrialde pobre eta klase sozial apaletan bereziki, askotan autoanagusitzen zen bitartean. Ariketa fisikoa eskatzen duen gailua izanik, osasuntsua izateaz gainera, txirrindularitza izenez biltzen direnkirolak ere sortu dira bizikleta oinarritzat harturik. XX. mendearen bukaerako kezka ekologikoak garraiobide jasangarri bilakatu du, bereziki hirietan; hartara, bizikletaz ibiltzeko bidegorri izeneko bideak egin dituzte, eta bizikletaz ibiltzea sustatzen duten proiektu anitz garatu. Non ibili eta zertarako erabiltzen den, bizikleta mota anitz dago. Besteak beste, mendiko bizikleta mendiko bideetan ibiltzeko erabiltzen diren bizikletak dira, gurpil lodiekin; lasterketabizikletak errepide eta pistako txirrindularitzarako bizikleta azkarrak dira; hiri-bizikletakhirian ibiltzeko bizikleta aproposak dira, gauzak eramateko saskiak eta parrilak dituztenak eta trizikloak haur eta bizikletaz ibiltzeko arazoak dituzten pertsonentzako bizikletaren antzeko hiru gurpileko ibilgailuak dira.


Bizikleta terminoa 1860ko hamarkadan Frantzian sortu bazen ere, aurretik bizikletaren aurrekaritzat jo daitezkeen gailuak asmatu ziren.XVIII. mendean zehar gizakiaren hanken indarrez mugitzen ziren lau gurpiletako gurdiak eraiki ziren[1], baina egungo bizikletaren parekotzat jo daitekeen lehenengo gailua Karl Drais alemaniarrak 1813an asmatutako gailua izan zen, draisienne izenekoa, bi gurpilekoa baina pedalik gabekoa eta gailua hankaz aurrera bultzatuz mugitzen zena. Berak belozipedo izena eman zion, gerora 1870eko hamarkadara arte gizakiaren hankaren indarrez mugitzen ziren gailu guztiak izendatzeko termino moduan erabiliko zena. Bizikletaren lehenengo aurrekaritzat jo daitekeen gailu honek oso zabalkuntza eskasa izan zuen, ordea, bere asmatzaileak ibilbide luzeak ere egin zitezkeela frogatzeko ahaleginak egin zituen arren eta parke eta lorategietan bakarrik erabili zen.

1870eko hamarkadan, aurrean oso gurpil handia zuten bizikletak zabaldu ziren, pedalak bertan jarririk pedalkada bakoitzean distantzia handiagoa ibiltzeko helburuarekin; oso arriskutsuak ziren, ordea. Porrot horren ondoren, 1860ko hamarkadara arte itxaron behar izan zen egungo bizikletatik gertu zegoen gailu bat aurkitzeko. 1861urtean Pierre Michaux artisauak bere semea draisienne bat baliatzeko zituen zailtasunak ikusita, aurreko gurpilarekin batera jiratzen zuten pedalak eta balaztak gaineratu zizkion. Arrakasta ikusita, hurrengo urteetan milaka michaudine izeneko bi gurpileko belozipedoakekoizten dituzte. Hasiera batean Michaux eta bere bazkideekin lan egin zuen Pierre Lallement,


bere aldetik, Estatu Batuetara joan eta, bertan bizikleta modelo baten patentea erregistratu ondoren, berehala zabaldu zen bizikletaren erabilera. Hasierako belozipedo modelo hauek pedalak aurreko gurpilaren ardatzean zituzten. Pedalei eragindako biraketa bakoitzean ibilitako distantzia handitu nahian, 1870eko hamarkadan zehar gero eta aurreko gurpil altuagoak egiten hasi ziren eta batzuetan metro t'erdira ere heltzen ziren: ingelesez penny-farthing eta frantsesez grand-bi izena zuten belozipedo berezi hauek zabalkuntza handia izan zuten Europan eta Ipar Amerikan, baina gizonezkoei zuzenduriko luxuzko produktu moduan bereziki. Praktikan ez ziren oso erabilgarriak, oso arriskutsuak ziren (bidean edozein koska jota, txirrindulariak kolpe handia hartzen baitzuen) eta jolas eta erakustaldi moduan erabiltzen ziren batez ere. Alternatiba moduan, egungo bizikleten oso antzekoak ziren segurtasun bizikletak garatu ziren 1880ko hamarkadan. Bizikleta hauetan bi gurpilen tamainak berdindu eta egun bizikleta guztietan erabiltzen kate bidezko transmisioaren bitartez, trakzioaatzeko gurpilera aldatu zuen, pedalkada bakoitzeko atzeko gurpilari biraketa batzuk eman eta ibilitako distantzia nabarmen gehituz; bizikletaren pneumatikoa ere aldatu zen, barruan kamara sartuz, hiriko bideetan ibiltzeko aproposagoa. Bizikletan izandako berrikuntza hauek guztiz arrakastatsuak izan ziren eta bizikletaren zabalkuntza handia ekarri zuten. Aldi berean, masazko ekoizpenak kostuak gutxitu eta bizikleta gizarte-klase guztietara zabaldu zuen. Emakumeak ere bizikletaz ibiltzen hasi ziren eta batera eta bestera ibiltzeko ematen zuen askatasuna dela garai hartan mugimendu feministak bultzatu egin zuen.


Revista